Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học chương tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học hóa học lớp 10 nâng cao

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh lớp 10 qua dạy học chương tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngát
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học chương tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học – Hóa học lớp 10 nâng cao
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Năng lực và phát triển năng lực cho HS trong dạy học hóa học
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm
• 1.1.2. Cấu trúc của và biểu hiện của năng lực
• 1.1.3. Các năng lực đặc thù cần phát triển cho học sinh trong dạy học hóa học
• 1.2. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học hóa học
• 1.2.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.2.2. Cấu trúc, biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.2.3. Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.2.4. Đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 1.3. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho HS
• 1.3.1. Dạy học giải quyết vấn đề
• 1.3.2. Dạy học theo dự án
• 1.3.3. Kĩ thuật mảnh ghép
• 1.4. Bài tập hóa học định hướng phát triển năng lực
• 1.4.1. Khái niệm bài tập hóa học
• 1.4.2. Bài tập hóa học thực tiễn
• 1.4.3. Các bậc trình độ trong bài tập hóa học định hướng phát triển năng lực
• 1.5. Thực trạng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học hóa học ở một số trường phổ thông tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Nam Định
• 1.5.1. Mục đích điều tra
• 1.5.2. Đối tượng điều tra
• 1.5.3. Đánh giá kết quả điều tra
• 1.5.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học - Hóa học lớp 10 nâng cao
• 2.1.1. Nội dung cấu trúc
• 2.1.2. Một số điểm lưu ý về nội dung và phương pháp dạy học chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học lớp 10 nâng cao
• 2.2. Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn trong dạy học chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học – Hóa học lớp 10 nâng cao
• 2.2.1. Nguyên tắc tuyển chọn, xây dựng bài tập hóa học phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.2.2. Quy trình xây dựng hệ thống bài tập hóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông
• 2.2.3. Hệ thống bài tập hóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh
• 2.3. Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh thông qua việc sử dụng hệ thống bài tập định hướng năng lực
• 2.3.1. Sử dụng bài tập hóa học kết hợp với phương pháp dạy học giải quyết vấn đề để tổ chức hoạt động học tập của HS trong bài dạy nghiên cứu kiến thức mới
• 2.3.2. Sử dụng bài tập hóa học kết hợp với phương pháp dạy học dự án
• 2.3.3. Sử dụng bài tập hóa học trong giờ ôn tập, luyện tập
• 2.3.4. Sử dụng bài tập hóa học trong kiểm tra đánh giá
• 2.4. Thiết kế các kế hoạch dạy học chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS
• 2.4.1. Kế hoạch dạy học bài 50 - Tiết 95- Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng hóa học- cân bằng hóa học bằng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 2.4.2. Kế hoạch dạy học bài 49 – 2 tiết– Các yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ phản ứng bằng phương pháp dạy học dự án
• 2.4.3. Kế hoạch dạy học bài 50 - Cân bằng hóa học theo kĩ thuật mảnh ghép
• 2.5. Thiết kế bộ công cụ đánh giá sự phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh
• 2.5.1. Tiêu chí đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.5.2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Địa bàn và đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Xử lí số liệu và kết quả thực nghiệm
• 3.5. Thu thập kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Tính các tham số đặc trưng thống kê
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học lớp 10 nâng cao cung cấp nhiều cơ hội để học sinh áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. Việc này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về môn học mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

1.1. Tầm quan trọng của việc vận dụng kiến thức hóa học

Vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Điều này rất cần thiết trong bối cảnh xã hội hiện đại, nơi mà các vấn đề phức tạp thường xuyên xuất hiện.

1.2. Mục tiêu của chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học

Chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn tạo điều kiện cho học sinh thực hành và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, từ đó phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

Mặc dù có nhiều cơ hội để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình dạy học. Những thách thức này có thể đến từ phương pháp dạy học, tài liệu giảng dạy, và cả sự chuẩn bị của giáo viên.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến việc học sinh không có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này làm giảm hiệu quả của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức.

2.2. Thiếu tài liệu và bài tập thực tiễn

Việc thiếu các bài tập hóa học có nội dung thực tiễn cũng là một trong những nguyên nhân khiến học sinh khó khăn trong việc vận dụng kiến thức vào thực tế. Cần có sự đầu tư vào việc xây dựng hệ thống bài tập phong phú và đa dạng.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để phát triển năng lực vận dụng kiến thức

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Dạy học giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề giúp học sinh phát triển khả năng phân tích và giải quyết các tình huống thực tiễn. Học sinh sẽ được khuyến khích tìm ra giải pháp cho các vấn đề hóa học trong cuộc sống hàng ngày.

3.2. Dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án cho phép học sinh làm việc nhóm và thực hiện các nghiên cứu thực tiễn. Qua đó, học sinh có thể áp dụng kiến thức hóa học vào các dự án cụ thể, từ đó phát triển năng lực vận dụng kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong dạy học hóa học

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong chương Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có khả năng vận dụng vào thực tiễn.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn. Điều này chứng tỏ rằng các phương pháp dạy học tích cực là hiệu quả.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn hóa học khi được áp dụng các phương pháp dạy học mới. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ trong khả năng tư duy và giải quyết vấn đề của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển trong tương lai

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng dạy học hóa học.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải tiến

Cần có các giải pháp cải tiến trong việc xây dựng tài liệu giảng dạy và hệ thống bài tập thực tiễn để hỗ trợ giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học.

5.2. Tương lai của dạy học hóa học

Tương lai của dạy học hóa học cần hướng đến việc phát triển toàn diện năng lực của học sinh, không chỉ trong kiến thức mà còn trong kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông theo Nghị quyết 29 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2013), việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh (HS) trở thành mục tiêu trọng tâm. Theo đó, môn Hóa học, đặc biệt chương trình Hóa học lớp 10 nâng cao với nội dung "Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học", được xem là lĩnh vực tiềm năng để phát triển năng lực này. Qua điều tra thực trạng tại các trường THPT ở Bắc Ninh và Nam Định, khoảng 67% giáo viên (GV) chưa thường xuyên sử dụng phương pháp dạy học tích cực, trong khi 75,99% HS bày tỏ mong muốn vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn nhưng chưa được hỗ trợ đầy đủ. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS thông qua dạy học chương "Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học" lớp 10 nâng cao, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục hóa học THPT. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2014-2016 tại các trường THPT Tống Văn Trân (Nam Định) và Yên Phong 1 (Bắc Ninh), với ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn, tăng cường hứng thú học tập và định hướng nghề nghiệp cho HS.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn (NL VDKTHH) được hiểu là khả năng huy động và sử dụng kiến thức, kỹ năng đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn đa dạng và phức tạp một cách hiệu quả. Cấu trúc NL VDKTHH gồm năm thành phần chính: hệ thống hóa kiến thức, phân tích tổng hợp kiến thức, phát hiện ứng dụng kiến thức trong các lĩnh vực, giải thích các vấn đề thực tiễn dựa trên kiến thức hóa học, và sáng tạo độc lập trong xử lý vấn đề. Các phương pháp dạy học tích cực được áp dụng gồm: dạy học giải quyết vấn đề (GQVĐ), dạy học theo dự án (DHDA) và kỹ thuật mảnh ghép. Dạy học GQVĐ giúp HS phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề qua bốn bước: nhận biết vấn đề, tìm phương án, giải quyết và vận dụng. DHDA tạo điều kiện cho HS tự lực thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, kết hợp lý thuyết và thực hành, phát triển kỹ năng mềm và sản phẩm học tập. Kỹ thuật mảnh ghép tổ chức học tập hợp tác, tăng cường vai trò cá nhân và nhóm trong quá trình học. Bài tập hóa học định hướng phát triển năng lực được xây dựng theo các bậc nhận thức từ tái hiện đến vận dụng cao, gắn liền với bối cảnh thực tiễn nhằm phát triển NL VDKTHH.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp lý thuyết và thực tiễn. Phương pháp phân tích tổng hợp và hệ thống hóa được dùng để xây dựng cơ sở lý luận. Phương pháp điều tra khảo sát được thực hiện với 20 GV và 400 HS tại hai trường THPT để đánh giá thực trạng sử dụng phương pháp dạy học tích cực và bài tập định hướng năng lực. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành nhằm đánh giá tính hiệu quả và khả thi của hệ thống bài tập và biện pháp phát triển NL VDKTHH. Cỡ mẫu thực nghiệm gồm các lớp 10 nâng cao tại THPT Tống Văn Trân và THPT Yên Phong 1. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện và có tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và phân tích định tính để rút ra kết luận. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2016, bao gồm giai đoạn xây dựng hệ thống bài tập, thiết kế giáo án, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học tích cực và bài tập định hướng năng lực: Khoảng 67,35% GV chưa sử dụng hoặc sử dụng rất ít các phương pháp như dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án, kỹ thuật mảnh ghép và bài tập phát triển năng lực trong chương "Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học". Chỉ có khoảng 7-15% GV sử dụng rất thường xuyên các phương pháp này.

2. Mức độ phát triển năng lực vận dụng kiến thức của HS: Đa số GV chỉ yêu cầu HS tái hiện kiến thức (62,57%) và vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng lý thuyết (56,9%). Việc yêu cầu HS vận dụng kiến thức hóa học để giải thích tình huống thực tiễn chỉ chiếm khoảng 37%, còn vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn hoặc nghiên cứu khoa học nhỏ chỉ chiếm dưới 10%.

3. Thực trạng xây dựng và sử dụng bài tập hóa học: GV chủ yếu sử dụng bài tập trong SGK và sách bài tập, ít khai thác bài tập từ thực tiễn hoặc các nguồn tài liệu khác. Mục đích sử dụng bài tập chủ yếu là củng cố kiến thức và kiểm tra, đánh giá, chưa chú trọng phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

4. Ý kiến và thái độ của HS: Khoảng 75,99% HS mong muốn vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn, tuy nhiên chỉ 5% HS thường xuyên liên hệ kiến thức với thực tế. HS chưa được tạo điều kiện để phát triển năng lực này do thiếu các tình huống thực tiễn trong dạy học và bài tập.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học chương "Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học" còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là do GV chưa thường xuyên áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và chưa xây dựng hệ thống bài tập gắn với thực tiễn. So sánh với các nghiên cứu trước đây, tình trạng này tương đồng với báo cáo của ngành giáo dục về việc thiếu tài liệu và thời gian soạn thảo giáo án tích cực. Việc HS thiếu thói quen liên hệ kiến thức với thực tế cũng phản ánh sự thiếu hụt trong tổ chức hoạt động học tập. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng phương pháp dạy học tích cực của GV và biểu đồ tròn về mức độ vận dụng kiến thức của HS. Ý nghĩa của nghiên cứu nhấn mạnh cần đổi mới phương pháp dạy học và xây dựng bài tập thực tiễn để nâng cao năng lực vận dụng kiến thức, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục hóa học THPT.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng GV về phương pháp dạy học tích cực: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án và kỹ thuật mảnh ghép nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng xây dựng bài tập định hướng năng lực. Mục tiêu đạt 80% GV sử dụng thường xuyên các phương pháp này trong vòng 1 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

2. Xây dựng và phổ biến hệ thống bài tập hóa học gắn với thực tiễn: Phát triển bộ bài tập đa dạng, có tính hệ thống, phù hợp với trình độ HS, tập trung vào các tình huống thực tiễn liên quan đến tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học. Thời gian triển khai 6 tháng, do các trường phối hợp với các trung tâm nghiên cứu giáo dục thực hiện.

3. Tích hợp đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn trong kiểm tra, đánh giá: Thiết kế các đề kiểm tra, bài thi có câu hỏi vận dụng kiến thức vào thực tiễn, khuyến khích HS phát triển tư duy phản biện và sáng tạo. Thực hiện trong các kỳ kiểm tra học kỳ và thi thử, do GV bộ môn chủ động áp dụng.

4. Khuyến khích HS tham gia các hoạt động ngoại khóa, dự án nghiên cứu khoa học: Tổ chức các câu lạc bộ khoa học, dự án nghiên cứu nhỏ liên quan đến hóa học thực tiễn nhằm phát triển kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức. Thời gian thực hiện liên tục trong năm học, do nhà trường và GV chủ nhiệm phối hợp tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Hóa học THPT: Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng bài tập phát triển năng lực vận dụng kiến thức, giúp GV nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2. Nhà quản lý giáo dục: Thông tin về thực trạng và giải pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức giúp hoạch định chính sách đào tạo GV, xây dựng chương trình và tài liệu phù hợp.

3. Sinh viên sư phạm Hóa học: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp dạy học tích cực, kỹ thuật xây dựng bài tập và đánh giá năng lực, hỗ trợ quá trình học tập và nghiên cứu.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và mô hình nghiên cứu về phát triển năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học môn Hóa học, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là gì?
   Là khả năng sử dụng kiến thức và kỹ năng hóa học đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn đa dạng, từ đó giúp HS hiểu sâu và áp dụng hiệu quả kiến thức vào cuộc sống và sản xuất.

2. Tại sao chương "Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học" phù hợp để phát triển năng lực này?
   Chương có nhiều nội dung liên quan đến thực tiễn như ảnh hưởng của nhiệt độ, áp suất, chất xúc tác trong các phản ứng, giúp HS dễ dàng liên hệ và vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế.

3. Các phương pháp dạy học tích cực nào được áp dụng trong nghiên cứu?
   Bao gồm dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo dự án và kỹ thuật mảnh ghép, giúp HS phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng hợp tác và vận dụng kiến thức linh hoạt.

4. Làm thế nào để xây dựng bài tập hóa học định hướng phát triển năng lực?
   Bài tập cần gắn với bối cảnh thực tiễn, phù hợp trình độ HS, có tính hệ thống và logic sư phạm, đồng thời phát huy tính tích cực, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của HS.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả của biện pháp đề xuất như thế nào?
   Kết quả cho thấy HS được học theo biện pháp đề xuất có sự tiến bộ rõ rệt về năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tăng hứng thú học tập và khả năng giải quyết các tình huống thực tế so với nhóm đối chứng.

Kết luận

• Đề tài đã làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học chương "Tốc độ phản ứng và cân bằng hóa học" lớp 10 nâng cao.
• Xây dựng thành công hệ thống bài tập hóa học định hướng phát triển năng lực, gắn liền với thực tiễn cuộc sống và sản xuất.
• Đề xuất và thử nghiệm hiệu quả các biện pháp dạy học tích cực kết hợp bài tập phát triển năng lực, nâng cao chất lượng dạy học hóa học THPT.
• Kết quả thực nghiệm chứng minh tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho HS.
• Khuyến nghị triển khai rộng rãi các biện pháp này trong các trường THPT nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức hóa học, góp phần đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học.

Hành động tiếp theo là tổ chức các khóa bồi dưỡng GV, xây dựng bộ bài tập chuẩn hóa và tích hợp đánh giá năng lực vào chương trình giảng dạy. Các nhà quản lý giáo dục và GV được khuyến khích áp dụng và phát triển nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Phát triển NL VDKTHH vào thực tiễn cho HS trong DHHH ở trường THPT. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Năng lực và phát triển năng lực cho HS trong dạy học hóa học 1. Khái niệm và đặc điểm của năng lực Khái niệm NL có nguồn gốc tiếng La tinh “competentia” nghĩa là “gặp gỡ”. Ngày nay khái niệm NL được hiểu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau.

Theo từ điển Tâm lí học (Vũ Dung - 2000): NL là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lí cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định. Theo Weinert (2001) cho rằng: “NL là những khả năng và kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ xã hội… và khả năng vận dụng các cách GQVĐ một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt” [25, tr. Theo Denys Tremblay: “NL là khả năng hành động, đạt được thành công và chứng minh sự tiến bộ nhờ vào khả năng huy động và sử dụng hiệu quả nhiều nguồn lực tích hợp của cá nhân khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống” [24, tr. Như vậy, có thể hiểu NL là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có hiệu quả.

NL là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân. Đó là một tổng thể của nhiều yếu tố có liên hệ tác động qua lại. NL con người không phải sinh ra đã có, nó không có sẵn mà nó được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động và giao tiếp tích cực của con người. Phát triển NL của người học chính là mục tiêu mà dạy và học tích cực muốn hướng tới.

Cấu trúc của và biểu hiện của năng lực [2]; [3]; [5]; [8] Có nhiều loại NL khác nhau. Việc mô tả cấu trúc và các thành phần NL cũng khác nhau. Cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của bốn NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể. Cụ thể như bảng sau: 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Cấu trúc biểu hiện của năng lực Năng lực Cấu trúc Biểu hiện NL - Tiếp nhận qua việc học nội - Khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên dung – chuyên môn và chủ chuyên môn. môn yếu gắn với khả năng nhận - Khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và thức và tâm lý vận động. chính xác về mặt chuyên môn NL - - Bao gồm NL phương pháp - Là khả năng đối với những hành động phương chung và phương pháp có kế hoạch, định hướng mục đích pháp chuyên môn. trong việc giải quyết các nhiệm vụ và - - Tiếp nhận qua việc học vấn đề.

phương pháp luận – GQVĐ. NL xã - Tiếp nhận qua việc học - Là khả năng đạt được mục đích trong hội giao tiếp. những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội, trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác NL cá thể - Tiếp nhận qua việc học cảm - - Là khả năng xác định, đánh giá được xúc – đạo đức và liên quan những cơ hội phát triển; giới hạn của cá đến tư duy và hành động tự nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân. chịu trách nhiệm.

Mô hình cấu trúc NL trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau. Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghề nghiệp người ta cũng mô tả các loại NL khác nhau. Ví dụ NL của GV bao gồm những nhóm cơ bản sau: NL dạy học, NL giáo dục, NL chẩn đoán và tư vấn, NL phát triển nghề nghiệp và phát triển trường học. Các năng lực đặc thù cần phát triển cho HS trong dạy học hóa học.12,13] DHHH cần hình thành và phát triển cho HS các NL đặc thù môn học sau: + NL sử dụng ngôn ngữ hóa học: NL sử dụng biểu tượng hóa học; NL sử dụng thuật ngữ hóa học; NL sử dụng danh pháp hóa học.

+ NL thực hành hóa học bao gồm: NL tiến hành thí nghiệm, sử dụng thí nghiệm an toàn; NL quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng thí nghiệm và rút ra kết luận; NL xử lí thông tin liên quan đến thí nghiệm. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + NL tính toán: Tính toán theo khối lượng chất tham gia và tạo thành sau phản ứng; Tìm ra được mối quan hệ và thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức hóa học với các phép toán học; Sử dụng hiệu quả các thuật toán để biện luận và tính toán các dạng bài toán hóa học và áp dụng trong các tình huống thực tiễn. + NL GQVĐ thông qua môn hóa học: Phân tích được tình huống trong học tập môn hóa học; Phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập môn hóa học; Phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống. Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn đề phát hiện trong các chủ đề hóa học; Đề xuất được giải pháp GQVĐ; Thực hiện giải pháp GQVĐ và đánh giá được sự phù hợp của giải pháp đó; Đưa ra được kết luận chính xác và ngắn gọn nhất.

+ NL VDKTHH vào cuộc sống: NL hệ thống hóa kiến thức; NL phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn; NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các vấn đề, các lĩnh vực khác nhau; NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải thích; NL độc lập sáng tạo trong việc xử lí các vấn đề thực tiễn. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho HS trong dạy học hóa học 1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn NL VDKTHH của HS là khả năng của bản thân người học huy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải nghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những tình huống đa dạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năng biến đổi nó. NL VDKTHH thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức [19, tr.

Cấu trúc, biểu hiện năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn Cấu trúc NL VDKTHH gồm có 5 NL thành phần sau: + NL hệ thống hóa kiến thức. + NL phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn. + NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các vấn đề, các lĩnh vực khác nhau. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải thích sự việc, hiện tượng.

+ NL độc lập sáng tạo trong việc xử lí các vấn đề thực tiễn. Các biểu hiện của NL VDKTHH vào thực tiễn gồm [6]: + NL hệ thống hóa kiến thức: Có NL hệ thống hóa kiến thức, phân loại kiến thức hóa học, hiểu rõ đặc điểm, nội dung, thuộc tính của loại kiến thức hóa học đó. Khi vận dụng kiến thức chính là việc lựa chọn kiến thức một cách phù hợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụ thể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội. + NL phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn: Định hướng được các kiến thức hóa học một cách tổng hợp và khi VDKTHH có ý nghĩa rõ ràng về loại kiến thức hóa học đó được ứng dụng trong các lĩnh vực gì, nghành nghề gì, trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội.

+ NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các vấn đề các lĩnh vực khác nhau: Phát hiện và hiểu rõ được các ứng dụng của hóa học trong các vấn đề thực phẩm, sinh hoạt, y học, sức khỏe, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và môi trường. + NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và sử dụng kiến thức hóa học để giải thích: Tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên và các ứng dụng của hóa học trong cuộc sống và trong các lĩnh vực đã nêu trên dựa vào các kiến thức hóa học và các kiến thức liên môn khác. + NL độc lập sáng tạo trong việc xử lí các vấn đề thực tiễn: Tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên và các ứng dụng của hóa học trong cuộc sống và trong các lĩnh vực đã nêu trên dựa vào các kiến thức hóa học và các kiến thức liên môn khác. Biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn Theo để phát triển NL VDKTHH cho HS có thể sử dụng các biện pháp sau: Biện pháp 1: Tạo tình huống có vấn đề qua các ví dụ, BT thực tiễn (hóa học, liên môn, khoa học tự nhiên, khoa học kĩ thuật, đời sống thực tiễn…) dẫn tới vấn đề cần phát hiện.

10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Biện pháp 2: Tổ chức cho HS tập dượt liên tưởng, huy động kiến thức cần thiết để khai thác tình huống, tiếp cận, nhận biết và giới hạn phạm vi trong quá trình tìm cách VDKTHH. Biện pháp 3: Coi trọng và sử dụng một cách hợp lí, có mục đích các phương tiện trực quan (đồ dùng dạy học, hình vẽ, tranh ảnh, các bài toán có nội dung thực tiễn) giúp HS thuận lợi trong việc phát triển, nắm bắt và VDKTHH. Biện pháp 4: Tổ chức cho HS phân tích, lựa chọn, tách biệt ra nhóm dấu hiệu đặc trưng cho vấn đề, xác định được mối quan hệ bản chất và những biểu hiện bên ngoài của vấn đề. Biện pháp 5: Tập luyện cho HS sử dụng ngôn ngữ, kí hiệu hóa học, để diễn đạt các nội dung hóa học, diễn đạt lại vấn đề theo những cách khác nhưng đảm bảo đúng nghĩa, từ đó biết cách diễn đạt theo hướng có lợi nhất tạo điều kiện thuận lợi cho việc VDKTHH.