Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học phần ancol phenol hóa học 11 trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực vận dụng kiến thức qua dạy học ancol phenol cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Hóa học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2016

131

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu

1.2. Đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực. Năng lực và sự phát triển năng lực cho HS THPT

1.2.1. Khái niệm năng lực

1.2.2. Các loại năng lực

1.2.3. Các năng lực cần phát triển cho HS THPT

1.2.4. Các phương pháp đánh giá năng lực

1.3. Năng lực vận dụng kiến thức

1.3.1. Khái niệm về NLVDKT

1.3.2. Các thành tố của NLVDKT

1.3.3. Các biểu hiện của NLVDKT

1.3.4. Một biện pháp phát triển NLVDKT cho HS

1.4. Kiến thức hóa học gắn liền với thực tiễn và vai trò của nó trong dạy học hóa học

1.4.1. Kiến thức hóa học gắn liền với thực tiễn

1.4.2. Vai trò của kiến thức hóa học gắn liền với thực tiễn

1.5. Bài tập hóa học

1.5.1. Khái niệm về bài tập hóa học

1.5.2. Ý nghĩa của bài tập hóa học

1.5.3. Xu hướng phát triển bài tập hóa học

1.6. Nguyên tắc xây dựng hệ thống kiến thức và bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn

1.6.1. Hệ thống kiến thức gắn liền với thực tiễn

1.6.2. Bài tập thực tiễn

1.7. Sử dụng một số phương pháp dạy học tích cực góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

1.7.1. Dạy học theo dự án

1.7.2. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

1.8. Tình hình sử dụng kiến thức và bài tập hóa học gắn với thực tiễn trong dạy hóa học để phát triển NLVDKT cho HS ở trường THPT

1.8.1. Nhiệm vụ điều tra

1.8.2. Nội dung điều tra

1.8.3. Đối tượng điều tra

1.8.4. Phương pháp điều tra

1.8.5. Kết quả điều tra

1.8.6. Đánh giá kết quả điều tra

1.9. Tiểu kết chương 1

2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NLVDKT THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN ANCOL – PHENOL (HÓA HỌC 11)

2.1. Phân tích nội dung kiến thức và cấu trúc chương trình phần Ancol - Phenol - Hóa học 11

2.2. Mục tiêu, cấu trúc của phần Ancol – Phenol

2.3. Một số điểm cần lưu ý về nội dung và phương pháp dạy học phần Ancol – Phenol - Hóa học 11

2.4. Thiết kế bộ công cụ đánh giá sự phát triển NLVDKT của HS

2.4.1. Xác định tiêu chí và các mức độ đánh giá

2.4.2. Thiết kế bảng kiểm tra, quan sát của GV, phiếu tự đánh giá của HS

2.5. Kiến thức và bài tập thực tiễn giúp phát triển NLVDKT của HS THPT phần Ancol – Phenol

2.5.1. Kiến thức thực tiễn phần Ancol – Phenol

2.5.2. Bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn

2.6. Sử dụng hệ thống kiến thức lý thuyết và bài tập hóa học thực tiễn để phát triển NLVDKT cho HS THPT

2.6.1. Sử dụng trong bài dạy nghiên cứu kiến thức mới với các phương pháp phù hợp

2.6.2. Sử dụng trong các bài ôn tập, luyện tập

2.6.3. Sử dụng trong giờ thực hành

2.7. Xây dựng một số kế hoạch dạy học phần Ancol – Phenol

2.8. Xây dựng bài kiểm tra đánh giá

2.9. Xây dựng bảng điều tra ý kiến HS về hiệu quả phát triển năng lực vận dụng kiến thức bằng biện pháp đã đưa ra

2.10. Tiểu kết chương 2

3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1. Đối tượng, mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm

3.1.1. Đối tượng thực nghiệm

3.1.2. Mục đích thực nghiệm

3.1.3. Nhiệm vụ thực nghiệm

3.2. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm

3.2.1. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm

3.2.2. Triển khai dạy theo giáo án thực nghiệm

3.2.3. Để kiểm tra, đánh giá học sinh

3.2.4. Triển khai thực nghiệm sư phạm

3.2.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

3.2.5.1. Kết quả bài kiểm tra, đánh giá học sinh (đánh giá định lượng)

3.2.5.2. Kết quả sử dụng bảng quan sát, đánh giá của GV và phiếu đánh giá của HS về NLVDKT của HS trong các lớp thực nghiệm

3.2.5.3. Kết quả phiếu điều tra ý kiến HS về hiệu quả phát triển năng lực vận dụng kiến thức bằng biện pháp đã đưa ra

3.2.6. Phân tích số liệu và kết luận sư phạm

3.3. Tiểu kết chương 3

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC 1: Hệ thống kiến thức hóa học gắn với thực tiễn

PHỤ LỤC 2: Bài tập hóa học gắn với thực tiễn

PHỤ LỤC 3: Một số kế hoạch dạy học

PHỤ LỤC 4: Phiếu điều tra

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11 là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Môn hóa học không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc này không chỉ nâng cao khả năng tư duy mà còn giúp học sinh hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

1.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học được hiểu là khả năng sử dụng kiến thức hóa học để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Điều này bao gồm việc áp dụng các công thức, lý thuyết vào các tình huống cụ thể trong cuộc sống.

1.2. Vai trò của năng lực vận dụng kiến thức trong học tập

Năng lực vận dụng kiến thức không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về môn học mà còn tạo động lực học tập. Khi học sinh thấy được sự liên quan giữa kiến thức và thực tiễn, họ sẽ hứng thú hơn trong việc học tập.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11

Mặc dù việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11 rất quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các bài tập hóa học hiện nay thường xa rời thực tiễn, khiến học sinh khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào cuộc sống.

2.1. Sự thiếu hụt bài tập thực tiễn trong giáo dục

Nhiều bài tập hóa học hiện nay vẫn tập trung vào lý thuyết mà không gắn liền với thực tiễn. Điều này làm giảm khả năng vận dụng kiến thức của học sinh trong các tình huống thực tế.

2.2. Khó khăn trong việc thiết kế bài học gắn liền với thực tiễn

Giáo viên gặp khó khăn trong việc thiết kế các bài học có tính thực tiễn cao. Việc này đòi hỏi giáo viên phải có sự sáng tạo và nắm vững kiến thức thực tiễn để có thể lồng ghép vào bài giảng.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích họ tham gia vào quá trình học tập.

3.1. Dạy học theo dự án

Phương pháp dạy học theo dự án giúp học sinh thực hành và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. Học sinh sẽ được giao nhiệm vụ thực hiện một dự án liên quan đến hóa học, từ đó phát triển năng lực vận dụng kiến thức.

3.2. Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Phương pháp này khuyến khích học sinh tự tìm ra vấn đề và giải quyết chúng thông qua kiến thức hóa học. Điều này giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

IV. Ứng dụng thực tiễn của năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11 không chỉ có giá trị trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có thể áp dụng kiến thức hóa học để giải quyết các vấn đề thực tiễn, từ việc chọn lựa sản phẩm đến việc bảo vệ môi trường.

4.1. Ứng dụng trong đời sống hàng ngày

Học sinh có thể áp dụng kiến thức hóa học để hiểu rõ hơn về các sản phẩm tiêu dùng, từ đó đưa ra quyết định thông minh hơn trong việc lựa chọn sản phẩm.

4.2. Vai trò trong bảo vệ môi trường

Năng lực vận dụng kiến thức hóa học giúp học sinh nhận thức được các vấn đề môi trường và tìm ra các giải pháp để bảo vệ môi trường sống của mình.

V. Kết luận và tương lai của phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học 11 là một quá trình liên tục và cần sự hợp tác giữa giáo viên và học sinh. Tương lai của việc này phụ thuộc vào việc cải tiến phương pháp dạy học và tích cực lồng ghép kiến thức thực tiễn vào chương trình học.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải tiến phương pháp dạy học

Cải tiến phương pháp dạy học sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.

5.2. Hướng đi tương lai cho giáo dục hóa học

Tương lai của giáo dục hóa học cần tập trung vào việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, từ đó giúp họ trở thành những công dân có trách nhiệm và sáng tạo trong xã hội.

16/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học phần ancol phenol hóa học 11 trung học phổ thông

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục tại Việt Nam, việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức (NLVDKT) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013, giáo dục cần chuyển từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Môn Hóa học, với tính chất khoa học thực nghiệm gắn liền với đời sống, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển NLVDKT cho học sinh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều bài tập hóa học (BTHH) hiện nay còn xa rời thực tiễn, tập trung quá nhiều vào thuật toán mà thiếu đi sự liên kết với cuộc sống, làm giảm hiệu quả phát triển năng lực của học sinh.

Luận văn tập trung nghiên cứu phát triển NLVDKT thông qua dạy học phần Ancol – Phenol trong chương trình Hóa học lớp 11 tại các trường THPT. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong năm học 2015-2016 tại hai trường THPT Giao Thủy và Giao Thủy C, tỉnh Nam Định. Mục tiêu chính là thiết kế hệ thống lý thuyết và bài tập hóa học gắn với thực tiễn, đồng thời nghiên cứu phương pháp sử dụng hệ thống này nhằm phát triển NLVDKT cho học sinh. Việc nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học Hóa học, góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh, từ đó đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về năng lực và phát triển năng lực trong giáo dục, đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức (NLVDKT). Theo đó, NLVDKT được hiểu là khả năng huy động, sử dụng kiến thức và kỹ năng đã học để giải quyết các tình huống thực tiễn đa dạng và phức tạp một cách hiệu quả. Các thành tố cấu thành NLVDKT bao gồm hệ thống kiến thức, khả năng quan sát, phân tích tình huống, tìm kiếm và xây dựng giải pháp, thực hiện kế hoạch và rút kinh nghiệm.

Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình dạy học tích cực như dạy học theo dự án (DHDA) và dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PH&GQVĐ). DHDA giúp học sinh tự lực thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, kết hợp lý thuyết và thực hành, phát triển năng lực tự học, sáng tạo và giải quyết vấn đề. PH&GQVĐ đặt học sinh vào tình huống có vấn đề, qua đó phát triển năng lực tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề. Các khái niệm chính bao gồm: năng lực vận dụng kiến thức, bài tập hóa học gắn với thực tiễn, dạy học tích cực, tình huống có vấn đề, và đánh giá năng lực.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp nghiên cứu lý luận và nghiên cứu thực tiễn. Nguồn dữ liệu bao gồm tài liệu khoa học, sách giáo khoa, các bài báo chuyên ngành, kết quả điều tra khảo sát giáo viên và học sinh tại các trường THPT Giao Thủy và Giao Thủy C. Cỡ mẫu khảo sát gồm 20 giáo viên và 120 học sinh.

Phương pháp phân tích dữ liệu chủ yếu là phân tích định lượng và định tính. Dữ liệu khảo sát được xử lý bằng thống kê mô tả để đánh giá thực trạng sử dụng kiến thức và bài tập thực tiễn trong dạy học, cũng như mức độ phát triển NLVDKT của học sinh. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong năm học 2015-2016 nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của hệ thống lý thuyết và bài tập thực tiễn cùng các biện pháp dạy học tích cực. Timeline nghiên cứu bao gồm giai đoạn xây dựng hệ thống kiến thức và bài tập (6 tháng), triển khai thực nghiệm sư phạm (6 tháng), và phân tích đánh giá kết quả (3 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng sử dụng kiến thức và bài tập thực tiễn trong dạy học Hóa học: Kết quả khảo sát cho thấy 75% giáo viên sử dụng kiến thức và bài tập có nội dung gắn với thực tiễn trong dạy học, trong đó 25% thường xuyên, 50% thỉnh thoảng, 25% ít khi sử dụng. Trong các tiết học, 85% giáo viên sử dụng bài tập thực tiễn chủ yếu trong ôn tập và luyện tập, chiếm 40% và 45% tương ứng.
Đánh giá hiệu quả phát triển NLVDKT của học sinh: 90% giáo viên đánh giá việc sử dụng hệ thống kiến thức và bài tập thực tiễn có hiệu quả trong phát triển NLVDKT cho học sinh, trong đó 35% cho là hiệu quả cao, 55% có hiệu quả, 10% chưa thật sự hiệu quả.
Khó khăn trong việc áp dụng bài tập thực tiễn: 90% giáo viên cho biết mất nhiều thời gian tìm kiếm, biên soạn tài liệu; 50% gặp khó khăn do thiếu tài liệu và thời gian tiết học hạn chế; 40% cho rằng các kỳ kiểm tra, thi chưa nhiều câu hỏi thực tiễn.
Hứng thú và quan điểm của học sinh: 59,17% học sinh thích thú khi được yêu cầu giải quyết vấn đề liên quan đến thực tiễn trong môn Hóa học; 53,33% học sinh cho rằng kiến thức và bài tập gắn với thực tiễn là rất cần thiết.

Thảo luận kết quả

Kết quả điều tra và thực nghiệm cho thấy việc sử dụng hệ thống kiến thức và bài tập hóa học gắn với thực tiễn trong dạy học phần Ancol – Phenol giúp tăng cường sự hứng thú và phát triển NLVDKT cho học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như DHDA và PH&GQVĐ tạo điều kiện cho học sinh tự chủ, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với xu hướng giáo dục định hướng năng lực và các nghiên cứu về phát triển năng lực vận dụng kiến thức trong dạy học Hóa học.

Tuy nhiên, khó khăn về thời gian, tài liệu và áp lực kiểm tra thi cử vẫn là những rào cản cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả áp dụng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng bài tập thực tiễn, biểu đồ đánh giá hiệu quả và biểu đồ hứng thú học sinh, giúp minh họa rõ nét hơn về thực trạng và tác động của biện pháp nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

Xây dựng và phổ biến hệ thống bài tập hóa học gắn với thực tiễn: Các cơ quan quản lý giáo dục và trường học cần phối hợp biên soạn, cập nhật hệ thống bài tập thực tiễn chất lượng, phù hợp với chương trình Hóa học lớp 11, đặc biệt phần Ancol – Phenol. Thời gian thực hiện: 1 năm; chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sư phạm.
Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học tích cực: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về DHDA, PH&GQVĐ và cách sử dụng bài tập thực tiễn để phát triển NLVDKT. Thời gian: 6 tháng; chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, trường đại học sư phạm.
Tạo điều kiện về thời gian và tài liệu cho giáo viên: Nhà trường cần điều chỉnh kế hoạch giảng dạy, giảm tải nội dung không cần thiết để giáo viên có thời gian chuẩn bị bài tập thực tiễn; đồng thời xây dựng thư viện tài liệu số hỗ trợ. Thời gian: 1 học kỳ; chủ thể: Ban giám hiệu các trường THPT.
Đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá: Thiết kế các đề kiểm tra, đề thi có nội dung vận dụng kiến thức thực tiễn, đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường THPT.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Giáo viên Hóa học THPT: Nắm bắt phương pháp xây dựng và sử dụng bài tập thực tiễn để phát triển NLVDKT, nâng cao hiệu quả giảng dạy và tạo hứng thú học tập cho học sinh.
Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, cũng như đổi mới nội dung, phương pháp dạy học và đánh giá trong môn Hóa học.
Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm Hóa học: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và thực tiễn dạy học tích cực, phát triển năng lực vận dụng kiến thức trong giáo dục phổ thông.
Các nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình: Cung cấp cơ sở khoa học và thực nghiệm để phát triển chương trình giáo dục định hướng năng lực, đặc biệt trong lĩnh vực dạy học Hóa học.

Câu hỏi thường gặp

Năng lực vận dụng kiến thức là gì?
Năng lực vận dụng kiến thức là khả năng huy động và sử dụng kiến thức, kỹ năng đã học để giải quyết các tình huống thực tiễn đa dạng và phức tạp một cách hiệu quả. Ví dụ, học sinh vận dụng kiến thức về ancol để giải thích hiện tượng ngộ độc rượu methanol trong đời sống.
Tại sao cần gắn bài tập hóa học với thực tiễn?
Bài tập gắn với thực tiễn giúp học sinh hiểu rõ hơn về ứng dụng của kiến thức, tăng hứng thú học tập và phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Ví dụ, bài tập về phản ứng cháy metanol giúp học sinh nhận thức được tính nguy hiểm và ứng dụng nhiên liệu sạch.
Phương pháp dạy học tích cực nào phù hợp để phát triển NLVDKT?
Dạy học theo dự án (DHDA) và dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PH&GQVĐ) là hai phương pháp hiệu quả, giúp học sinh tự chủ, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Ví dụ, giao nhiệm vụ nhóm tìm hiểu quy trình sản xuất rượu giúp học sinh phát triển kỹ năng nghiên cứu và vận dụng kiến thức.
Khó khăn chính khi áp dụng bài tập thực tiễn trong dạy học là gì?
Khó khăn gồm thiếu tài liệu, mất nhiều thời gian biên soạn, thời gian tiết học hạn chế và chưa có nhiều câu hỏi thực tiễn trong kiểm tra, thi. Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ từ nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục.
Làm thế nào để đánh giá năng lực vận dụng kiến thức của học sinh?
Có thể đánh giá qua bài kiểm tra vận dụng kiến thức, quan sát quá trình học tập, phiếu tự đánh giá của học sinh và sản phẩm học tập. Ví dụ, sử dụng bảng kiểm tra theo tiêu chí nêu đúng kiến thức, phân tích tình huống, đề xuất giải pháp và sáng tạo trong giải quyết vấn đề.

Kết luận

Luận văn đã xây dựng hệ thống lý thuyết và bài tập hóa học gắn với thực tiễn phần Ancol – Phenol, phù hợp với chương trình Hóa học lớp 11 và phát triển NLVDKT cho học sinh THPT.
Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như DHDA và PH&GQVĐ giúp học sinh chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn hiệu quả.
Kết quả thực nghiệm sư phạm tại hai trường THPT Giao Thủy và Giao Thủy C cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về NLVDKT của học sinh sau khi áp dụng hệ thống bài tập và phương pháp mới.
Khó khăn chính là thiếu tài liệu, thời gian biên soạn và áp lực kiểm tra thi cử, cần có sự hỗ trợ từ nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục để khắc phục.
Đề nghị các cơ quan giáo dục, nhà trường và giáo viên phối hợp xây dựng, phổ biến tài liệu, tổ chức bồi dưỡng và đổi mới đánh giá nhằm nâng cao chất lượng dạy học Hóa học theo hướng phát triển năng lực.

Các giáo viên và nhà quản lý giáo dục nên áp dụng và điều chỉnh hệ thống bài tập thực tiễn cùng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy Hóa học để nâng cao năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, góp phần đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu Dạy học hóa học gắn liền với thực tiễn là mong muốn của rất nhiều GV hóa học. Bởi hóa học là môn khoa học thực nghiệm, gắn liền với cuộc sống con người. Nếu HS thấy được sự gần gũi giữa kiến thức bộ môn với thực tế các em sẽ yêu thích môn hóa học hơn, hứng thú tìm hiểu khoa học, có thêm kĩ năng sống, ý thức bảo vệ môi trường tốt hơn và có NL VDKT tốt hơn.

Bộ SGK mới hiện nay có thêm nhiều các tư liệu kèm theo các hình ảnh sống động phần nào đó đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong dạy học. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên việc gắn bài học với các nội dung có liên quan tới thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế. Nhiều BTHH còn rất xa vời thực tiễn cuộc sống và sản xuất, quá chú trọng đến các tính toán phức tạp. Để phần nào đáp ứng được nhu cầu đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy và học tập môn hóa học phổ thông theo hướng gắn bó với thực tiễn, phát triển NLVDKT cho HS đã có một số sách tham khảo được xuất bản.

Bên cạnh đó, một số học viên cao học cũng đã nghiên cứu và bảo vệ luận văn theo hướng đề tài này như: Đỗ Công Mỹ, 2005, Xây dựng, lựa chọn hệ thống câu hỏi lí thuyết và bài tập thực tiễn môn hóa học Trung học phổ thông (phần hóa học đại cương và vô cơ), Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Đại học sư phạm Hà Nội. Nguyễn Thị Hoàn, 2014, Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học chương “ Dẫn xuất Halogen- Ancol- Phenol”, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội. Nguyễn Văn Khánh, 2012, Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học có nội dung thực tiễn để phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh phổ thông tỉnh Nam Định (Hóa học 12 nâng cao), Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội… Ngoài ra còn một số bài báo về chủ đề này được đăng trên tạp chí Hóa 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com học và ứng dụng như: Lương Thiện Tài, Hoàng Anh Tài, Nguyễn Thị Hiển (2007), “ Xây dựng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học phổ thông”, Tạp chí hóa học và ứng dụng (số 64). Với mong muốn đóng góp thêm những kiến thức và BTHH gắn với thực tiễn nên trong luận văn này chúng tôi tuyển chọn và xây dựng thêm một số kiến thức LT và BTHH dạng này, đồng thời đưa chúng vào trong dạy học với phương pháp phù hợp nhằm góp phần nâng cao hứng thú học tập, NLVDKT cho HS THPT.

Đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực Chương trình giáo dục định hướng phát triển NL nay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỷ XX và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế. Giáo dục định hướng phát triển NL nhằm mục tiêu phát triển NL người học, đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng NL vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Như vậy, ngay trong quá trình học tập ở nhà trường phổ thông, HS cần được hình thành và phát triển NLVDKT. Năng lực và sự phát triển năng lực cho HS THPT 1.

Khái niệm năng lực Nhà giáo Đinh Quang Báo đã đưa ra khái niệm về NL như sau: “NL là một thuộc tính tích hợp nhân cách, tổ hợp các đặc tính tâm lý của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động xác định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả tốt đẹp” [17, tr. Nguyễn Công Khanh: “NL của HS là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ. phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em” [10, tr. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Như vậy, có thể nhìn nhận một cách tổng quát, NL luôn gắn với khả năng thực hiện, nghĩa là phải biết làm chứ không dừng lại ở hiểu.

Hành động “làm” ở đây lại gắn với những yêu cầu cụ thể về kiến thức, kĩ năng, thái độ để đạt được kết quả. Các loại năng lực [17,tr.110] Hiện nay, người ta thường chia năng lực thành năng lực chung, cốt lõi và năng lực chuyên biệt, trong đó năng lực chung, cốt lõi là năng lực cơ bản cần thiết làm nền tảng để phát triển năng lực chuyên biệt. Năng lực chung NL chung là những NL cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi làm nền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp như: NL trí tuệ, NL về ngôn ngữ và tính toán, NL giao tiếp, NL vận động. Các NL này được hình thành và phát triển dựa trên bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống; đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình hoạt động khác nhau.

Tùy thuộc vào phương pháp thiết kế chương trình, các nhà nghiên cứu có 2 cách tiếp cận phát triển chương trình giáo dục phổ thông, đó là: - Tiếp cận dựa vào nội dung nghĩa là tập trung chủ yếu vào các chi tiết của môn học, có tính chỉ đạo cao, cố định cả về cấu trúc và phân bổ thời gian. Việc học tập của HS nhấn mạnh vào ghi nhớ và tái tạo kiến thức đã có. - Tiếp cận dựa vào kết quả đầu ra nghĩa là xác định học sinh cần đạt được hệ thống những nhóm NL chung ở từng môn học vào cuối giai đoạn cụ thể. Chương trình tiếp cận NL thực chất vẫn là cách tiếp cận kết quả đầu ra.

Tuy nhiên đầu ra ở đây tập trung vào hệ thống NL của người học, chú ý đầu ra cần đạt, các NL cần cho cuộc sống, học tập và tham gia có hiệu quả trong xã hội. Cụ thể là những nhóm NL sau: + Nhóm NL làm chủ và phát triển bản thân: NL tự học, NL giải quyết vấn đề, NL tư duy, NL quản lí. + Nhóm NL về quan hệ xã hội: NL giao tiếp, NL hợp tác. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Nhóm NL công cụ: NL sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), NL sử dụng ngôn ngữ, NL tính toán.

Cách tiếp cận đầu ra trả lời cho câu hỏi: chúng ta muốn học sinh biết những gì và có thể làm được những gì. Năng lực chuyên bi t NL chuyên biệt là những NL được hình thành và phát triển trên cơ sở các NL chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hẹp hơn của một hoạt động như toán học, âm nhạc, mĩ thuật, thể thao… Như vậy, NL chuyên biệt là sản phẩm của một môn học cụ thể, được hình thành và phát triển do một lĩnh vực hoặc một môn học nào đó. Ví dụ, các NL chuyên biệt của môn Hóa học là [3, tr.50-53] + NL sử dụng ngôn ngữ hoá học. + NL thực hành hoá học.

+ NL PH&GQVĐ thông qua môn hoá học. + NL tính toán. + NLVDKT hoá học vào cuộc sống. Các năng lực cần phát triển cho HS THPT Theo chúng tôi, những năng lực cốt lõi cần phát triển cho HS THPT là: Tự học; giải quyết vấn đề; sáng tạo; tự quản lý; giao tiếp; hợp tác; sử dụng CNTT; sử dụng ngôn ngữ; tính toán.

Các phương pháp đánh giá năng lực Theo Leen pil, 2011 thì đánh giá theo năng lực là đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa. Như vậy, đánh giá năng lực được coi là bước phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kỹ năng. Muốn đánh giá học sinh có năng lực ở một mức độ nào đó, phải tạo cơ hội để các em được giải quyết vấn đề trong tình huống, bối cảnh mang tính thực tiễn. Khi đó học sinh vừa phải vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã được học ở nhà trường trong nhiều bài, nhiều môn, vừa phải dùng những kinh nghiệm của 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bản thân để giải quyết vấn đề được đặt ra.

Qua tìm hiểu, nghiên cứu, chúng tôi đưa ra một số phương pháp đánh giá năng lực: - Đánh giá trong quá trình học tập: khả năng tiếp cận tình huống gắn liền với thực tiễn, có bối cảnh; khả năng huy động kiến thức, giải pháp đề xuất giải quyết vấn đề. - Đánh giá bằng bài kiểm tra vận dụng kiến thức. - Đánh giá bằng những băn khoăn, thắc mắc, giả thiết của học sinh trong quá trình học tập. - Đánh giá bằng sản phẩm khoa học công nghệ mà học sinh làm ra.

Năng lực vận dụng kiến thức 1. Khái niệm về NLVDKT Các nghiên cứu trước đây, đã có nhiều tác giả đã đưa ra khái niệm về NLVDKT như: NL vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn là khả năng hệ thống hóa và phân loại kiến thức, hiểu rõ đặc điểm, nội dung thuộc tính của loại kiến thức đó để lựa chọn kiến thức phù hợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụ thể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội.120] NLVDKT của HS là khả năng của người học huy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải nghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những tình huống đa dạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năng biến đổi nó. Năng lực VDKT thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức. [8, tr8] Trong đề tài này, chúng tôi quan niệm NLVDKT là hả năng huy động i n th c tổng h để giải quy t đư c những tình huống cụ thể và có hả năng đưa ra tình huống m i.

Các thành tố của NLVDKT Cũng như các loại năng lực khác, NLVDKT được cấu thành bởi: 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Hệ thống kiến thức mà người học có được. - Khả năng quan sát, phân tích tình huống. - Khả năng tìm ra giải pháp để giải quyết tình huống. - Xây dựng kế hoạch để giải quyết tình huống.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ