Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trường dự bị đại học dân tộc trung ương thông qua dạy học một số chủ đề tích hợp phần phi kim

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trường dự bị đại học dân tộc trung ương qua dạy học tích hợp phi kim.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Cho Học Sinh Trường Dự Bị Đại Học Dân Tộc Trung Ơng Thông Qua Dạy Học Một Số Chủ Đề Tích Hợp Phần Phi Kim
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC THÔNG QUA DẠY HỌC TÍCH HỢP
• 1.1. Định hướng đổi mới chương trình giáo dục từ nội dung sang năng lực
• 1.1.1. Chương trình giáo dục định hướng nội dung dạy học
• 1.1.2. Chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC THÔNG QUA DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP PHẦN PHI KIM
• 2.1. Phân tích chương trình môn Hóa học phần phi kim – Hệ dự bị Đại học
• 2.1.1. Nội dung phần phi kim
• 2.1.2. Nguyên tắc lựa chọn và quy trình xây dựng chủ đề dạy học tích hợp để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho HS
• 2.1.2.1. Nguyên tắc lựa chọn chủ đề dạy học tích hợp
• 2.1.2.2. Quy trình xây dựng chủ đề dạy học tích hợp
• 2.1.3. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức của học sinh
• 2.2. Các chủ đề dạy học tích hợp phần phi kim
• 2.2.1. Chủ đề dạy học tích hợp “Quy trình sản xuất xút – clo – Hiệu quả sản xuất gắn với bảo vệ môi trường” – Dạy học dự án
• 2.2.2. Chủ đề dạy học tích hợp “Sản xuất axit sunfuric gắn với bảo vệ sức khỏe con người và môi trường” - Dạy học dự án
• 2.2.3. Chủ đề dạy học tích hợp: “Phân bón hóa học với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống và thân thiện với môi trường” - Dạy học Webquest
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm và xử lí kết quả
• 3.5.1. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.5.2. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, tại các trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương, việc này càng trở nên cần thiết nhằm giúp học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Năng lực này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

1.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức

Năng lực vận dụng kiến thức được hiểu là khả năng của học sinh trong việc áp dụng các kiến thức đã học vào các tình huống thực tiễn. Điều này bao gồm việc phân tích, tổng hợp và đánh giá thông tin để đưa ra quyết định đúng đắn.

1.2. Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực cho học sinh

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức giúp học sinh tự tin hơn trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn. Nó cũng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại.

II. Thách thức trong việc dạy học tích hợp tại trường Dự bị Đại học

Dạy học tích hợp là một phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này tại trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt tài liệu, sự không đồng nhất trong trình độ học sinh và sự khó khăn trong việc thiết kế bài học tích hợp.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và nguồn lực

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp cho việc dạy học tích hợp. Điều này dẫn đến việc không thể triển khai các chủ đề dạy học một cách hiệu quả.

2.2. Sự không đồng nhất trong trình độ học sinh

Học sinh đến từ nhiều vùng miền khác nhau, có trình độ và khả năng tiếp thu khác nhau. Điều này tạo ra khó khăn trong việc thiết kế bài học phù hợp cho tất cả học sinh.

III. Phương pháp dạy học tích hợp hiệu quả cho học sinh

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp là rất cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện.

3.1. Phương pháp dạy học dự án

Dạy học dự án là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn thông qua các dự án cụ thể. Học sinh sẽ được khuyến khích làm việc nhóm và phát triển kỹ năng giao tiếp.

3.2. Phương pháp dạy học Webquest

Phương pháp Webquest giúp học sinh tìm kiếm thông tin trên internet để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Điều này không chỉ phát triển kỹ năng tìm kiếm thông tin mà còn giúp học sinh học cách phân tích và đánh giá thông tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn của việc dạy học tích hợp phần phi kim

Việc dạy học tích hợp phần phi kim trong môn Hóa học không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Các chủ đề như quy trình sản xuất xút, axit sunfuric và phân bón hóa học là những ví dụ điển hình.

4.1. Chủ đề quy trình sản xuất xút clo

Chủ đề này không chỉ giúp học sinh hiểu về quy trình sản xuất mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong sản xuất hóa chất.

4.2. Chủ đề sản xuất axit sunfuric

Chủ đề này liên quan đến sức khỏe con người và môi trường, giúp học sinh nhận thức rõ hơn về tác động của hóa chất trong đời sống hàng ngày.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương thông qua dạy học tích hợp phần phi kim là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự đầu tư và cải tiến trong phương pháp dạy học để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp dạy học

Cần thiết phải cải tiến phương pháp dạy học tích hợp để phù hợp hơn với nhu cầu và khả năng của học sinh. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục tại trường.

5.2. Tương lai của việc dạy học tích hợp

Trong tương lai, việc dạy học tích hợp sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong giáo dục, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo tại Việt Nam, việc chuyển hướng từ truyền thụ nội dung sang phát triển năng lực người học đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo Nghị quyết số 29-NQ/TƯ ngày 4/11/2013 và Luật Giáo dục sửa đổi năm 2005, giáo dục phải gắn liền với thực tiễn, phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương, với đặc thù học sinh là người dân tộc thiểu số, đã và đang đối mặt với thách thức về năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đặc biệt trong môn Hóa học. Mục tiêu nghiên cứu là phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh thông qua dạy học một số chủ đề tích hợp phần phi kim trong chương trình Hóa học hệ dự bị đại học. Nghiên cứu được thực hiện tại trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương trong năm học 2015-2016, nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học tích hợp trong phát triển năng lực vận dụng kiến thức, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông. Việc phát triển năng lực này không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn mà còn tăng cường sự hứng thú và chủ động trong học tập, từ đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết giáo dục định hướng phát triển năng lực và lý thuyết dạy học tích hợp. Giáo dục định hướng phát triển năng lực nhấn mạnh việc mô tả kết quả học tập cụ thể, có thể quan sát và đánh giá được, tập trung vào năng lực vận dụng kiến thức trong các tình huống thực tiễn. Lý thuyết này phân tích năng lực thành các thành phần: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Trong đó, năng lực vận dụng kiến thức (NL VDKT) được hiểu là khả năng hệ thống hóa, phân tích, phát hiện và vận dụng kiến thức hóa học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn một cách sáng tạo và độc lập.

Lý thuyết dạy học tích hợp được áp dụng nhằm phát triển năng lực cho học sinh thông qua việc kết hợp các nội dung kiến thức từ nhiều môn học hoặc lĩnh vực khác nhau thành một chủ đề học tập thống nhất, có tính thực tiễn cao. Dạy học tích hợp giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và tự học. Các phương pháp dạy học tích cực như dạy học dự án và dạy học WebQuest được sử dụng để tăng cường tính tự chủ, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của nghiên cứu bao gồm: tài liệu lý luận về giáo dục định hướng năng lực và dạy học tích hợp; khảo sát thực trạng dạy học và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh tại trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương; kết quả thực nghiệm sư phạm với các lớp học thực nghiệm và đối chứng. Cỡ mẫu gồm 9 giáo viên bộ môn Hóa học và học sinh các lớp khối A khóa 41 tham gia thực nghiệm.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả và kiểm định T-test độc lập để so sánh kết quả học tập giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Các công cụ đánh giá bao gồm bảng kiểm quan sát, phiếu tự đánh giá của học sinh và bài kiểm tra viết được thiết kế dựa trên tiêu chí năng lực vận dụng kiến thức. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2015-2016, với các giai đoạn khảo sát, thiết kế chủ đề tích hợp, thực nghiệm sư phạm và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiểu biết và vận dụng dạy học tích hợp của giáo viên còn hạn chế: Chỉ 3/9 giáo viên hiểu đúng khái niệm dạy học tích hợp, phần lớn chưa nhận thức đầy đủ lợi ích và cách thức vận dụng phương pháp này. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dự án và WebQuest còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả phát triển năng lực vận dụng kiến thức của học sinh.

2. Học sinh có nhu cầu và hứng thú với dạy học tích hợp: Đa số học sinh mong muốn được học nhiều chủ đề tích hợp hơn, thể hiện sự hào hứng và chủ động trong quá trình học tập các vấn đề thực tiễn. Tuy nhiên, hiện tại nhiều học sinh vẫn chưa thường xuyên sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tế, với tỷ lệ chọn “thỉnh thoảng” chiếm phần lớn.

3. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Qua ba lần kiểm tra sau thực nghiệm, nhóm học sinh được dạy học theo chủ đề tích hợp phần phi kim với phương pháp dự án và WebQuest có tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng từ khoảng 45% lên trên 70%, trong khi nhóm đối chứng chỉ tăng nhẹ từ 40% lên khoảng 50%. Kết quả kiểm định T-test cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0.05) giữa hai nhóm, chứng tỏ phương pháp dạy học tích hợp giúp phát triển năng lực vận dụng kiến thức hiệu quả hơn.

4. Phân tích biểu đồ kết quả kiểm tra: Biểu đồ đường lũy tích và đồ thị phân loại kết quả bài kiểm tra cho thấy sự dịch chuyển tích cực về phía điểm cao ở nhóm thực nghiệm, đồng thời giảm tỷ lệ học sinh yếu kém đáng kể so với nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những phát hiện trên có thể do việc dạy học tích hợp tạo ra môi trường học tập gần gũi với thực tiễn, kích thích sự hứng thú và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề của học sinh. So với các nghiên cứu trước đây trong ngành giáo dục, kết quả này phù hợp với xu hướng quốc tế về phát triển năng lực học sinh thông qua dạy học tích hợp và phương pháp dự án. Việc áp dụng các công cụ đánh giá đa dạng như bảng kiểm quan sát và phiếu tự đánh giá cũng giúp đánh giá chính xác hơn năng lực vận dụng kiến thức của học sinh.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ vai trò của dạy học tích hợp trong phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục dự bị đại học, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc đổi mới chương trình và phương pháp dạy học môn Hóa học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về dạy học tích hợp và phương pháp dạy học tích cực: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về thiết kế chủ đề tích hợp, sử dụng phương pháp dự án và WebQuest nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp giảng dạy của giáo viên. Thời gian thực hiện trong 6-12 tháng, do Ban Giám hiệu và Sở Giáo dục phối hợp tổ chức.

2. Xây dựng và áp dụng bộ chủ đề dạy học tích hợp phần phi kim phù hợp đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số: Thiết kế các chủ đề gắn liền với thực tiễn địa phương, có tính ứng dụng cao, giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức. Thời gian xây dựng trong 3-6 tháng, do tổ bộ môn Hóa học chủ trì.

3. Đổi mới công tác đánh giá năng lực vận dụng kiến thức: Áp dụng đa dạng các công cụ đánh giá như bảng kiểm quan sát, phiếu tự đánh giá, bài kiểm tra thực hành nhằm đánh giá toàn diện năng lực học sinh. Thực hiện đồng bộ trong các lớp học dự bị đại học, giám sát và điều chỉnh hàng năm.

4. Khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động học tập trải nghiệm, nghiên cứu khoa học: Tạo điều kiện cho học sinh tham gia dự án, WebQuest và các hoạt động ngoại khóa liên quan đến Hóa học nhằm phát triển kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức. Thời gian triển khai liên tục trong năm học, do giáo viên chủ nhiệm và tổ chức Đoàn Thanh niên phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường dự bị đại học và trung học phổ thông: Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để đổi mới phương pháp dạy học, thiết kế chủ đề tích hợp nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn: Tài liệu giúp xây dựng chính sách, chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Hóa học và Giáo dục học: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về lý thuyết và phương pháp dạy học tích hợp, đồng thời là tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu liên quan.

4. Các tổ chức, cá nhân quan tâm đến phát triển giáo dục vùng dân tộc thiểu số: Luận văn góp phần nâng cao hiểu biết về đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số và giải pháp phát triển năng lực học tập phù hợp với đặc thù vùng miền.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học tích hợp là gì và tại sao cần áp dụng trong môn Hóa học?
   Dạy học tích hợp là phương pháp kết hợp nội dung từ nhiều môn học thành chủ đề thống nhất, giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Trong Hóa học, phương pháp này giúp học sinh hiểu sâu hơn về ứng dụng của kiến thức hóa học trong đời sống và sản xuất, tăng tính thực tiễn và hứng thú học tập.

2. Năng lực vận dụng kiến thức được đánh giá như thế nào trong nghiên cứu này?
   Năng lực vận dụng kiến thức được đánh giá qua các tiêu chí như khả năng hệ thống hóa, phân tích, phát hiện ứng dụng kiến thức, giải quyết vấn đề thực tiễn, sáng tạo và tự chủ trong học tập. Công cụ đánh giá gồm bảng kiểm quan sát, phiếu tự đánh giá và bài kiểm tra viết, đảm bảo đánh giá toàn diện.

3. Phương pháp dạy học dự án và WebQuest có ưu điểm gì trong phát triển năng lực học sinh?
   Phương pháp dự án giúp học sinh tự lực thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, kết hợp lý thuyết và thực hành, phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. WebQuest định hướng học sinh tự tìm kiếm, xử lý thông tin từ các nguồn trực tuyến, tăng cường kỹ năng tự học, tư duy phản biện và hợp tác.

4. Thách thức lớn nhất khi áp dụng dạy học tích hợp tại trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương là gì?
   Thách thức chính là sự hạn chế về hiểu biết và kỹ năng của giáo viên trong việc thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp, cũng như khó khăn trong việc thay đổi thói quen dạy học truyền thống. Ngoài ra, đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số với năng lực tư duy khoa học còn hạn chế cũng là một yếu tố cần lưu ý.

5. Làm thế nào để giáo viên có thể thiết kế chủ đề dạy học tích hợp hiệu quả?
   Giáo viên cần rà soát chương trình, sách giáo khoa để tìm các nội dung liên quan, xác định mục tiêu phát triển năng lực, xây dựng nội dung và kế hoạch bài học phù hợp với đặc điểm học sinh. Đồng thời, vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, phối hợp đánh giá đa dạng để đảm bảo hiệu quả dạy học.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh thông qua dạy học tích hợp phần phi kim trong môn Hóa học.
• Thiết kế và tổ chức các chủ đề dạy học tích hợp với phương pháp dự án và WebQuest đã góp phần nâng cao năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chất lượng học tập và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực giáo viên, đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá năng lực học sinh, phù hợp với đặc điểm vùng dân tộc thiểu số.
• Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu mở rộng áp dụng dạy học tích hợp trong các môn học khác và các cấp học, đồng thời tăng cường đào tạo bồi dưỡng giáo viên để nâng cao hiệu quả đổi mới giáo dục.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất trong thực tiễn giảng dạy, đồng thời tiến hành nghiên cứu đánh giá dài hạn để hoàn thiện mô hình dạy học tích hợp phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng và phát triển các kết quả nghiên cứu này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông và dự bị đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh thông qua dạy học tích hợp. Chƣơng 2: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức thông qua dạy học một số chủ đề dạy học tích hợp phần phi kim. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC THÔNG QUA DẠY HỌC TÍCH HỢP 1.

Định hƣớng đổi mới chƣơng trình giáo dục từ nội dung sang năng lực 1. Chương trình giáo dục định hướng nội dung dạy học Theo tài liệu [2]: Chƣơng trình dạy học truyền thống có thể gọi là chƣơng trình giáo dục “định hƣớng nội dung” dạy học hay “định hƣớng đầu vào” (điều khiển đầu vào). Đặc điểm cơ bản của chƣơng trình giáo dục định hƣớng nội dung là chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học theo các môn học đã đƣợc quy định trong chƣơng trình dạy học. Những nội dung của các môn học này dựa trên các khoa học chuyên ngành tƣơng ứng.

Ngƣời ta chú trọng việc trang bị cho ngƣời học hệ thống tri thức khoa học khách quan về các lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên chƣơng trình giáo dục định hƣớng nội dung chƣa chú trọng đầy đủ đến chủ thể ngƣời học cũng nhƣ đến khả năng ứng dụng tri thức đã học trong những tình huống thực tiễn. Mục tiêu dạy học trong chƣơng trình định hƣớng nội dung đƣợc đƣa ra một cách chung chung, không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá đƣợc một cách cụ thể nên không đảm bảo rõ ràng về việc đạt đƣợc chất lƣợng dạy học theo mục tiêu đã đề ra. Việc quản lý chất lƣợng giáo dục ở đây tập trung vào “điều khiển đầu ra” là nội dung dạy học.

Ƣu điểm của chƣơng trình dạy học định hƣớng nội dung là việc truyền thụ cho ngƣời học một hệ thống tri thức khoa học. Tuy nhiên ngày nay dạy học định hƣớng nội dung không còn phù hợp, trong đó có một số nguyên nhân sau: - Ngày nay tri thức thay đổi một cách nhanh chóng, việc quy định cứng nhắc những nội dung chi tiết trong chƣơng trình dạy học dẫn đến tình trạng nội dung chƣơng trình dạy học nhanh chóng bị lạc hậu so với tri thức hiện đại. Do đó việc rèn luyện phƣơng pháp học tập ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn bị cho con ngƣời khả năng học tập suốt đời. - Chƣơng trình dạy học định hƣớng nội dung dẫn đến xu hƣớng việc kiểm tra đánh giá chủ yếu dựa trên việc kiểm tra khả năng tái hiện tri thức mà không định hƣớng vào khả năng vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn.

- Do phƣơng pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú ý đến khả năng ứng 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dụng nên sản phẩm giáo dục là những con ngƣời thụ động, hạn chế khả năng sáng tạo và năng động. Do đó chƣơng trình giáo dục này không đáp ứng đƣợc yêu cầu ngày càng cao của xã hội và thị trƣờng lao động. Chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực Theo [2]: Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực còn gọi là dạy học định hƣớng kết quả đầu ra đƣợc bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỉ XX và ngày nay đã trở thành xu hƣớng giáo dục quốc tế. Chƣơng trình dạy học định hƣớng phát triển năng lực có thể coi là một tên gọi khác hay một mô hình cụ thể hóa của chƣơng trình định hƣớng kết quả đầu ra, một công cụ để thực hiện giáo dục định hƣớng kiểm tra đầu ra.

Giáo dục định hƣớng phát triển năng lực “nhằm đảm bảo chất lƣợng dầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con ngƣời năng lực giải quyết các tình huống của cộc sống và nghề nghiệp” [2, tr. Chƣơng trình này nhấn mạnh vai trò của ngƣời học với tƣ cách chủ thể của quá trình nhận thức. Khác với chƣơng trình định hƣớng nội dung, chƣơng trình dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lƣợng đầu ra, có thể coi là “sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học. Việc quản lý chất lƣợng dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quả học tập của HS.

Chƣơng trình dạy học định hƣớng kết quả đầu ra không quy định những nội dung dạy học chi tiết mà quy định những kết quả dầu ra mong muốn của quá trình đào tạo, trên cơ sở đó đƣa ra những hƣớng dẫn chung về việc lựa chọn nội dung, phƣơng pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện đƣợc mục tiêu dạy học tức là đạt đƣợc kết quả đầu ra mong muốn. Trong chƣơng trình dựa trên kết quả đầu ra, mục tiêu học tập, tức là kết quả học tập mong muốn thƣờng đƣợc môn tả thông qua các thuộc tính nhân cách chung (Attributes) và các kết quả yêu cầu cụ thể (Outcomes) hay thông qua hệ thống năng lực (Competency). Kết quả học tập mong muốn đƣợc mô tả chi tiết và có thể quan sát đánh giá đƣợc. HS cần đạt đƣợc những kết quả yêu cầu đã quy định trong chƣơng trình.

Việc đƣa ra các 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chuẩn đào tạo cũng nhằm đảm bảo quản lý chất lƣợng giáo dục theo định hƣớng kết quả đầu ra. Ƣu điểm của chƣơng trình dạy học này là tạo điều kiện quản lý chất lƣợng theo kết quả đầu ra theo đã quy định, nhấn mạnh năng luwck vận dụng của HS. Tuy nhiên nếu vận dụng một cách thiên lệch, không chú ý đầy đủ đến nội dung dạy học thì có thể dẫn đến các lỗ hổng tri thức cơ bản và tính hệ thống của tri thức. Ngoài ra chất lƣợng giáo dục không chỉ thể hiện ở kết quả đầu ra mà còn phụ thuộc quá trình thực hiện.

So sánh hai cách tiếp cận giáo dục định hướng nội dung và giáo dục định hướng năng lực Để thấy rõ sự đổi mới giáo dục Việt Nam trong thời gian tới, chúng ta có thể so sánh một số đặc trƣng cơ bản của chƣơng trình định hƣớng nội dung và chƣơng trình định hƣớng năng lực [8] Chƣơng trình định Chƣơng trình định hƣớng năng lực hƣớng nội dung Mục tiêu Mục tiêu dạy học không Kết quả học tập cần đạt đƣợc mô tả chi giáo dục đƣợc mô tả chi tiết và tiết và có thể quan sát, đánh giá đƣợc; thể không nhất thiết phải qua hiện đƣợc mức độ tiến bộ của HS một sát, đánh giá đƣợc. cách liên tục Nội dung Việc lựa chọn nội dung Lựa chọn những nội dung nhằm đạt đƣợc giáo dục dựa trên các khoa học kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các chuyên môn, không gắn tình huống thực tiễn. Chƣơng trình chỉ với các tình huống thực quy định những nội dung chính, không tiễn. Nội dung đƣợc quy quy định chi tiết định chi tiết trong chƣơng trình.

Phƣơng Giáo viên là ngƣời truyền Giáo viên chủ yếu là ngƣời tổ chức. hỗ trợ pháp dạy thụ tri thức, là trung tâm HS tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức. học của quá trình dạy học. HS Chú trọng sự phát triển khả năng vận tiếp thu thụ động những dụng kiến thức thực tiễn, khả năng giải tri thức đƣợc quy định quyết vấn đề… 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Chú trọng sử dụng các quan điểm, phƣơng pháp và kĩ thuật dạy học tích cực; các phƣơng pháp dạy học thí nghiệm, thực hành. Hình thức Chủ yếu dạy học lý thuyết Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú ý học tập trên lớp. các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học. Đánh giá Tiêu chí đánh giá đƣợc Tiêu chí đánh giá đựa vào năng lực đầu kết quả xây dựng chủ yếu dựa ra, có tính đến sự tiến bộ trong qua trình học tập trên sự ghi nhớ và tái hiện học tập, chú trọng khả năng vận dụng của HS nội dung đã học.

trong các tình huống thực tiễn. Nhƣ vậy, chƣơng trình giáo dục định hƣớng năng lực là bƣớc phát triển cao hơn của chƣơng trình giáo dục định hƣớng nội dung. Phƣơng pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hóa HS về hoạt động chí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh 1.

Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc từ tiếng Latinh “competentia”. Hiện nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về năng lực “Năng lực là một thuộc tính tâm lí phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố nhƣ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức” [2, tr. “Năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng nhƣ sự sẵn sàng hành động” [2, tr. Nhƣ vậy có thể hiểu: “Năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong một bối cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác nhƣ hứng thú, niềm tin, ý chí…Năng lực của các nhân đƣợc đánh giá qua phƣơng thức và kết quả hoạt động của các nhân đó khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống” [10, tr.

Cấu trúc năng lực Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng. Có nhiều loại năng lực khác nhau. Việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau. Cấu trúc chung của năng lực hành động đƣợc mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phƣơng pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể [2, tr.