Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương cacbon silic hóa học 11 trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương cacbon silic hóa học 11, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Đào Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương cacbon silic hóa học 11 trung học phổ thông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM HÓA HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Năng lực và phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông
• 1.2.1. Khái niệm chung về năng lực
• 1.2.2. Cấu trúc của năng lực
• 1.2.3. Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy học hóa học
• 1.2.4. Các năng lực đặc thù môn học cần hình thành cho học sinh trung học phổ thông trong dạy học hóa học
• 1.3. Phát triển năng lực thực nghiệm cho học sinh trong dạy học hóa học
• 1.3.1. Khái niệm năng lực thực nghiệm hóa học
• 1.3.2. Cấu trúc của năng lực thực nghiệm hóa học
• 1.3.3. Biểu hiện của năng lực thực nghiệm hóa học
• 1.3.4. Biện pháp phát triển năng lực thực nghiệm hóa học
• 1.3.5. Đánh giá sự phát triển năng lực thực nghiệm hóa học cho học sinh trung học phổ thông
• 1.4. Một số phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học tích cực phối hợp với sử dụng thí nghiệm hóa học để phát triển năng lực thực nghiệm cho học sinh
• 1.4.1. Phương pháp dạy học hợp tác
• 1.4.2. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 1.4.3. Phương pháp dạy học theo góc
• 1.4.4. Phương pháp sử dụng thí nghiệm hoá học theo hướng dạy học tích cực
• 1.5. Bài tập hóa học phát triển năng lực thực nghiệm hóa học cho học sinh
• 1.6. Thực trạng việc sử dụng thí nghiệm hóa học phát triển năng lực thực nghiệm cho học sinh trong dạy học hóa học ở một số trường THPT thuộc Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh
• 1.6.1. Mục đích và đối tượng điều tra
• 1.6.2. Phương pháp và tiến hành điều tra
• 1.6.3. Kết quả điều tra
• 1.6.4. Đánh giá kết quả điều tra
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM HÓA HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG CACBON – SILIC HÓA HỌC LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích cấu trúc, nội dung chương Cacbon – Silic hóa học lớp 11 ở trường trung học phổ thông
• 2.1.1. Đặc điểm vị trí chương Cacbon - Silic hóa học lớp 11 THPT
• 2.1.2. Mục tiêu chương Cacbon - Silic hóa học lớp 11 THPT
• 2.1.3. Nội dung kiến thức chương Cacbon - Silic hóa học lớp 11 THPT
• 2.1.4. Những điểm cần chú ý về nội dung và phương pháp dạy học chương Cacbon - Silic hóa học 11 THPT
• 2.2. Tuyển chọn các nội dung thí nghiệm và xây dựng hệ thống thí nghiệm phát triển năng lực thực nghiệm cho học sinh trung học phổ thông
• 2.2.1. Nguyên tắc lựa chọn, xây dựng hệ thống thí nghiệm phát triển năng lực thực nghiệm cho học sinh trung học phổ thông
• 2.2.2. Quy trình xây dựng hệ thống thí nghiệm phát triển năng lực thực nghiệm hóa học cho học sinh trung học phổ thông
• 2.2.3. Hệ thống thí nghiệm chương Cacbon – Silic Hóa học lớp 11 THPT
• 2.3. Một số biện pháp sử dụng thí nghiệm hóa học để phát triển năng lực thực hành cho học sinh thông qua dạy học chương Cacbon - Silic Hóa học 11
• 2.4. Quy trình sử dụng hệ thống thí nghiệm phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh trung học phổ thông
• 2.5. Một số biện pháp phát triển năng lực thực nghiệm hóa học cho HS
• 2.6. Thiết kế một số giáo án minh họa
• 2.7. Thiết kế bộ công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực thực nghiệm hóa học
• 2.7.1. Thiết bộ công cụ kiểm tra, đánh giá năng lực thực nghiệm hóa học
• 2.7.2. Thiết kế đề kiểm tra
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Chọn đối tượng, địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Cách thức tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Kết quả đánh giá sự phát triển năng lực thực nghiệm hóa học của giáo viên và tự đánh giá của học sinh
• 3.10. Kết quả các bài kiểm tra
• 3.11. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.12. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.13. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh

Phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, chương trình hóa học lớp 11 với nội dung chương Cacbon - Silic đóng vai trò then chốt trong việc hình thành và phát triển năng lực này. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng thực hành, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục hóa học.

1.1. Khái niệm về năng lực thực hành hóa học

Năng lực thực hành hóa học được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn thông qua các hoạt động thí nghiệm và thực hành. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các phản ứng hóa học mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Tầm quan trọng của chương Cacbon Silic trong giáo dục hóa học

Chương Cacbon - Silic không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản về các hợp chất quan trọng mà còn tạo cơ hội cho học sinh thực hành các thí nghiệm liên quan. Việc dạy học chương này giúp học sinh hình thành các kỹ năng thực hành cần thiết, từ đó phát triển năng lực thực hành hóa học một cách hiệu quả.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học và lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp. Hơn nữa, cơ sở vật chất và trang thiết bị thí nghiệm cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

2.1. Thiếu hụt về cơ sở vật chất và trang thiết bị

Nhiều trường học hiện nay vẫn chưa có đủ trang thiết bị thí nghiệm cần thiết để thực hiện các bài học hóa học. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động thực hành cho học sinh.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, do thiếu kinh nghiệm và kiến thức về các phương pháp này. Điều này dẫn đến việc học sinh không được tiếp cận với các hoạt động học tập phong phú và đa dạng.

III. Phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực thực hành hóa học

Để phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh chủ động trong việc học mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Phương pháp dạy học hợp tác

Phương pháp dạy học hợp tác khuyến khích học sinh làm việc nhóm, từ đó phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Việc thực hiện các thí nghiệm theo nhóm giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và nâng cao khả năng thực hành.

3.2. Phương pháp giải quyết vấn đề

Phương pháp giải quyết vấn đề giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích. Giáo viên có thể đưa ra các tình huống thực tế liên quan đến hóa học để học sinh tìm ra giải pháp, từ đó nâng cao năng lực thực hành.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong phát triển năng lực thực hành hóa học

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong chương Cacbon - Silic đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh. Nghiên cứu cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc thực hiện các thí nghiệm và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh có sự cải thiện đáng kể về năng lực thực hành hóa học sau khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn tự tin hơn trong việc thực hiện các thí nghiệm.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn hóa học khi được tham gia vào các hoạt động thực hành. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ trong khả năng thực hành của học sinh, từ đó khuyến khích họ tiếp tục áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực thực hành hóa học

Việc phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương Cacbon - Silic là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để đạt được mục tiêu này, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, đồng thời cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị thí nghiệm.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị thí nghiệm tại các trường học. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các hoạt động thực hành hóa học.

5.2. Tương lai của việc dạy học hóa học

Tương lai của việc dạy học hóa học cần hướng tới việc phát triển toàn diện năng lực cho học sinh, không chỉ trong lĩnh vực lý thuyết mà còn trong thực hành. Việc áp dụng công nghệ thông tin và các phương pháp dạy học hiện đại sẽ là xu hướng tất yếu trong giáo dục hóa học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, việc phát triển năng lực thực hành hóa học (NL Th.NHH) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo khảo sát tại 6 trường THPT thuộc Hà Nội và Bắc Ninh với 55 giáo viên và 2150 học sinh, có tới 92,3% giáo viên đánh giá việc phát triển NL Th.NHH là quan trọng, tuy nhiên năng lực này của học sinh mới chỉ đạt mức trung bình và khá (80,8%), còn lại 19,2% ở mức yếu kém. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng và sử dụng hệ thống thí nghiệm hóa học chương Cacbon – Silic lớp 11 theo hướng dạy học tích cực, góp phần nâng cao NL Th.NHH cho học sinh, từ đó cải thiện chất lượng dạy học hóa học ở trường phổ thông. Nghiên cứu tập trung trong năm học 2016-2017 tại các trường THPT thuộc huyện Mê Linh – Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc phát triển các kỹ năng thực hành, tư duy khoa học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục môn hóa học, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Năng lực được định nghĩa là khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân để thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định. Cấu trúc năng lực bao gồm bốn thành phần: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể, tương ứng với bốn trụ cột giáo dục của UNESCO: học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để tự khẳng định. Trong dạy học hóa học, năng lực chung như tự học, giải quyết vấn đề, tư duy, giao tiếp, hợp tác và năng lực đặc thù như sử dụng ngôn ngữ hóa học, thực hành hóa học, tính toán và giải quyết vấn đề được chú trọng phát triển. Năng lực thực nghiệm hóa học bao gồm tiến hành thí nghiệm, sử dụng thí nghiệm an toàn, quan sát, mô tả, giải thích hiện tượng và xử lý thông tin liên quan đến thí nghiệm.

Phương pháp dạy học tích cực được áp dụng gồm dạy học hợp tác, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo góc và sử dụng thí nghiệm hóa học theo hướng tích cực. Các phương pháp này giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo, nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Phương pháp lý luận bao gồm phân tích, tổng hợp tài liệu về dạy học, tâm lý học và giáo dục liên quan đến phát triển năng lực thực nghiệm hóa học. Phương pháp thực tiễn gồm quan sát, phỏng vấn, khảo sát ý kiến giáo viên và học sinh, điều tra cơ sở vật chất phục vụ dạy học hóa học tại 6 trường THPT ở Hà Nội và Bắc Ninh. Cỡ mẫu gồm 55 giáo viên và 2150 học sinh lớp 11. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê toán học để xử lý kết quả khảo sát và thực nghiệm sư phạm. Thời gian nghiên cứu trong năm học 2016-2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng năng lực thực nghiệm hóa học của học sinh: 80,8% học sinh đạt mức trung bình và khá về NL Th.NHH, còn 19,2% yếu kém. Học sinh chủ yếu tham gia thí nghiệm ở mức độ thỉnh thoảng (69,2%), chỉ 30,8% tham gia thường xuyên. (Biểu đồ phân phối tần suất tham gia thí nghiệm)

2. Đánh giá của giáo viên về việc phát triển NL Th.NHH: 92,3% giáo viên cho rằng phát triển NL Th.NHH rất quan trọng, nhưng chỉ có khoảng 50% giáo viên sử dụng thành thạo các phương pháp dạy học tích cực kết hợp thí nghiệm. (Biểu đồ tỉ lệ sử dụng phương pháp dạy học tích cực)

3. Khó khăn trong việc sử dụng thí nghiệm: 54% giáo viên cho biết thời gian hạn chế là nguyên nhân chính, 52% chưa nắm rõ nội dung phát triển NL Th.NHH, 46% thiếu tài liệu thí nghiệm định hướng năng lực, 40% lo ngại về an toàn do hóa chất độc hại. (Biểu đồ tỉ lệ khó khăn)

4. Lợi ích của việc phát triển NL Th.NHH: Giáo viên nhận thấy lợi ích lớn nhất là giúp học sinh ứng dụng kiến thức vào thực tiễn (27%), khắc sâu kiến thức (21%), nâng cao tính tích cực, sáng tạo (20%) và gây hứng thú học tập (18%). (Biểu đồ tỉ lệ lợi ích)

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc phát triển NL Th.NHH cho học sinh còn nhiều hạn chế do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Thời gian dạy học hạn chế, thiếu tài liệu và thiết bị thí nghiệm, cũng như kỹ năng thực hành của giáo viên chưa đồng đều là những rào cản lớn. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả tương đồng với nhận định rằng việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học chưa được khai thác hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực kết hợp thí nghiệm có thể nâng cao năng lực thực hành và tư duy khoa học của học sinh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân phối tần suất tham gia thí nghiệm, biểu đồ tỉ lệ khó khăn và lợi ích để minh họa rõ nét các vấn đề và tiềm năng cải tiến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ năng sử dụng thí nghiệm và phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp sư phạm cho giáo viên trong vòng 6 tháng tới. Chủ thể thực hiện là các sở giáo dục và trường đại học sư phạm.

2. Xây dựng và cung cấp hệ thống thí nghiệm hóa học an toàn, phù hợp: Phát triển bộ thí nghiệm chương Cacbon – Silic với dụng cụ đơn giản, hóa chất an toàn, dễ kiếm, đồng thời hướng dẫn chi tiết cách tiến hành thí nghiệm để giáo viên và học sinh dễ dàng áp dụng trong năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện là nhà trường phối hợp với các trung tâm thiết bị giáo dục.

3. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất phòng thí nghiệm: Trang bị phòng thí nghiệm đủ tiêu chuẩn, có thiết bị hút khí độc, dụng cụ bảo hộ và hóa chất thay thế an toàn nhằm đảm bảo an toàn cho giáo viên và học sinh trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện là ban giám hiệu nhà trường và các cấp quản lý giáo dục.

4. Xây dựng công cụ đánh giá năng lực thực nghiệm: Thiết kế bộ công cụ kiểm tra, đánh giá NL Th.NHH bao gồm bảng kiểm quan sát, phiếu đánh giá cá nhân và nhóm, bài kiểm tra thực hành để đánh giá chính xác và toàn diện năng lực học sinh trong vòng 6 tháng. Chủ thể thực hiện là nhóm nghiên cứu và giáo viên bộ môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng sử dụng thí nghiệm và áp dụng phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực thực nghiệm cho học sinh, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và phát triển chương trình giáo dục theo hướng năng lực.

3. Sinh viên sư phạm Hóa học: Là tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ về phương pháp dạy học tích cực, phát triển năng lực thực nghiệm và áp dụng trong thực tiễn giảng dạy.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực thực nghiệm hóa học, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực thực nghiệm hóa học là gì?
   Năng lực thực nghiệm hóa học là khả năng tiến hành thí nghiệm, sử dụng thí nghiệm an toàn, quan sát, mô tả, giải thích hiện tượng và xử lý thông tin liên quan đến thí nghiệm. Ví dụ, học sinh có thể thực hiện thí nghiệm chứng minh tính khử của cacbon và giải thích hiện tượng xảy ra.

2. Tại sao phát triển năng lực thực nghiệm hóa học quan trọng?
   Phát triển năng lực này giúp học sinh hiểu sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng thực hành, tư duy khoa học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và chuẩn bị cho các hoạt động nghề nghiệp tương lai.

3. Khó khăn chính khi sử dụng thí nghiệm trong dạy học là gì?
   Khó khăn gồm thời gian hạn chế, thiếu thiết bị và hóa chất an toàn, giáo viên chưa thành thạo phương pháp dạy học tích cực, và lo ngại về an toàn khi sử dụng hóa chất độc hại. Ví dụ, khí CO độc hại khiến giáo viên ngại sử dụng thí nghiệm liên quan.

4. Phương pháp dạy học tích cực nào hiệu quả trong phát triển năng lực thực nghiệm?
   Các phương pháp như dạy học hợp tác, giải quyết vấn đề, dạy học theo góc kết hợp với thí nghiệm hóa học giúp học sinh chủ động, sáng tạo và phát triển kỹ năng thực hành hiệu quả.

5. Làm thế nào để đánh giá năng lực thực nghiệm hóa học của học sinh?
   Có thể đánh giá qua quan sát, vấn đáp, bài kiểm tra thực hành, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng. Ví dụ, giáo viên sử dụng bảng kiểm quan sát để ghi nhận kỹ năng tiến hành thí nghiệm và khả năng giải thích hiện tượng của học sinh.

Kết luận

• Năng lực thực nghiệm hóa học của học sinh THPT hiện còn ở mức trung bình, cần được phát triển mạnh mẽ hơn.
• Việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học còn nhiều hạn chế do thiếu thời gian, thiết bị, kỹ năng và tài liệu phù hợp.
• Hệ thống thí nghiệm chương Cacbon – Silic được xây dựng theo hướng dạy học tích cực giúp phát triển năng lực thực nghiệm cho học sinh hiệu quả.
• Các phương pháp dạy học tích cực kết hợp thí nghiệm là giải pháp thiết thực để nâng cao chất lượng dạy học hóa học.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về đào tạo giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng công cụ đánh giá và phát triển hệ thống thí nghiệm an toàn, phù hợp.

Next steps: Triển khai đào tạo giáo viên, hoàn thiện hệ thống thí nghiệm và công cụ đánh giá trong năm học tiếp theo.

Các nhà giáo dục và quản lý cần phối hợp thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao năng lực thực nghiệm hóa học cho học sinh, góp phần đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chương 2. Một số biện pháp sử dụng hệ thống thí nghiệm hóa học chƣơng Cacbon - Silic Hóa học lớp 11 THPT nhằm phát triển năng lực thực nghiệm hóa học cho học sinh Chương 3. Thực nghiệm sƣ phạm 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM HÓA HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Định hướng đổi mới GD hiện nay coi trọng vấn đề phát triển NL cho HS ở tất cả các môn học, cấp học. Với đặc thù dạy học bộ môn Hóa học thì vấn đề phát triển NL Th.NHH đang là một hướng nghiên cứu được nhiều người quan tâm. Chúng tôi xin giới thiệu các công trình có liên quan với hướng nghiên cứu đề tài - Lê Thanh Hà (2007), Phát triển tư duy và rèn luyện năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học hóa học phần vô cơ lớp 11, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội.

- Nguyễn Thị Bích Hiền (2015), “Rèn kĩ năng quan sát trong dạy học Hóa học nhằm phát triển tư duy cho học sinh”, Tạp chí Giáo dục (358) - Nguyễn Thị Bích Hiền (2016), “Sử dụng bài tập để rèn kĩ năng quan sát cho HS nhằm phát triển tư duy trong dạy học Hóa học”, Tạp chí Giáo dục (376). - Lý Huy Hùng, Cao Cự Giác (2016), “Thực trạng phát triển năng lực thực hành thí nghiệm hóa học cho sinh viên sư phạm Hóa ở trường đại học”, Tạp Chí Giáo dục (378). - Phạm Văn Hoan, Hoàng Đình Xuân (2016), “Phát triển cho học sinh trung học phổ thông năng lực vận dụng kiến thức và giải quyết vấn đề thông qua việc sử dụng thí nghiệm hóa học hữu cơ”, Tạp chí Giáo dục (393). - Mai Thị Hương (2008), Phát triển tư duy của học sinh qua hệ thống bài tập thí nghiệm hóa học, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội.

Nguyễn Thị Lan Phương (2013), Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm phần vô cơ nhằm phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Nguyễn Thị Trúc Phương (2010), Sử dụng thí nghiệm hóa học để tổ chức hoạt động học tập tích cực cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Nguyễn Thị Phương Thu (2007), Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm nhằm phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Lê Thị Thúy (2007), Phương pháp dạy học qua thí nghiệm trong dạy học hóa học trung học phổ thông chương Oxi - Lưu huỳnh Hóa học lớp 10 nâng cao, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội.

- Ngô Quốc Triệu (2012), Nâng cao chất lượng sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học phần vô cơ lớp 11 chương trình cơ bản trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Lê Thị Tươi (2016), Phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương Nitơ – Photpho Hóa học lớp 11 trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội. Thông qua việc tìm hiểu các đề tài có hướng nghiên cứu gần với hướng nghiên cứu của đề tài, chúng tôi nhận thấy các đề tài này chủ yếu nghiên cứu về các vấn đề đổi mới PPDH và nâng cao hiệu quả sử dụng TN trong DHHH ở trường phổ thông bao gồm các vấn đề: hệ thống các TN cần sử dụng trong chương trình hóa học trung học phổ thông (THPT), hoàn thiện kĩ thuật và PP tiến hành TN; sử dụng TN để khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng chứ chưa đi sâu vào PP sử dụng TNHH phát triển NLTHHH cho HS trong DHHH. Năng lực và phát triển năng lực cho học sinh trung học phổ thông 1.

Khái niệm chung về năng lực NL được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Theo dự thảo chương trình GD phổ thông tổng thể (7/2017): “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể”. [1] Theo từ điển giáo khoa tiếng việt: "Năng lực là khả năng làm tốt công việc, nhờ có phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn".

Weinert (2001) định nghĩa: "Năng lực là khả năng và kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sẵn sàng về động cơ, xã hội và khả năng vận dụng các cách GQVĐ một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh họat". Cấu trúc của năng lực [4] Để hình thành và phát triển NL cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng. Trong thực tế có nhiều loại NL khác nhau. Việc mô tả cấu trúc và đặc điểm của các thành phần NL cũng khác nhau.

Cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của bốn NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể. NL chuyên môn (Professional competency): Khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có PP và chính xác về mặt chuyên môn. NL phương pháp (Methodical competency): Là khả năng hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề. NL xã hội (Social competency): là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống xã hội, trong những nhiệm vụ khác nhau và sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác.

NL cá thể (Induvidual competency): Khả năng xác định, suy nghĩ và đánh giá được những cơ hội phát triển, giới hạn của mình, phát triển được năng khiếu cá nhân, xây dựng kế hoạch cho cuộc sống. Mô hình bốn thành phần NL trên phù hợp với bốn trụ cột GD theo UNESCO Các thành phần năng lực Các trụ cột giáo dục của UNESCO Năng lực chuyên môn Học để biết Năng lực phương pháp Học để làm Năng lực xã hội Học để cùng chung sống Năng lực cá thể Học để tự khẳng định Như vậy, cấu trúc của khái niệm NL luôn có mối quan hệ chặt chẽ và không thể tách rời nhau. GD định hướng phát triển NL không chỉ nhằm mục tiêu phát triển NL chuyên môn mà còn phát triển NL PP, NL xã hội và NL cá thể. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy học hóa học [2] Với quan điểm dạy học định hướng NL hiện nay thì HS sẽ được hình thành và phát triển nhiều NL chung cần thông qua DHHH. NL chung là những NL cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi…làm nền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp như: NL nhân thức, NL ngôn ngữ tính toán, NL hợp tác.NL chung của HS trong dạy học phổ thông có thể chia thành các nhóm NL sau: Nhóm NL làm chủ và phát triển bản thân: NL tự học; NL giải quyết vấn đề; NL tư duy; NL tự quản lý. Nhóm NL về quan hệ xã hội: NL giao tiếp; NL hợp tác. Nhóm NL công cụ: NL sử dụng CNTT và truyền thông; NL sử dụng ngôn ngữ; NL tính toán.

Các năng lực đặc thù môn học cần hình thành cho học sinh trung học phổ thông trong dạy học hóa học [2] NL đặc thù: là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có PP và chính xác về mặt chuyên môn. NL đặc thù (còn gọi là NL cốt lõi) là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân một cách chủ động nhằm thực hiện những nhiệm vụ chuyên môn có ý nghĩa trong môi trường hoặc tình huống cụ thể, đáp ứng được yêu cầu hạn hẹp của một hoạt động như: Toán học, âm nhạc, hóa học. Có rất nhiều NL cốt lõi chuyên biệt cần hình thành cho HS qua qúa trình DHHH ở trường THPT bao gồm: + NL sử dụng ngôn ngữ hóa học: NL sử dụng biểu tượng hóa học; NL sử dụng thuật ngữ hóa học; NL sử dụng danh pháp hóa học. + NL thực hành hóa học: NL tiến hành TN, sử dụng TN an toàn.

NL quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng TN và rút ra một số kết luận. NL xử lí thông tin liên quan đến TN. + NL tính toán: Tính toán theo khối lượng chất tham gia và tạo thành sau phản ứng. Tính toán theo mol chất tham gia và tạo thành sau phản ứng.

Tìm ra được mối quan hệ và thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức hóa học với các phép toán học. Vận dụng các thuật toán để tính toán trong các bài toán hóa học. + NL GQVĐ thông qua DHHH: Phân tích được tình huống trong học tập môn hóa học; phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập môn hóa học. Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn đề phát hiện trong các chủ đề hóa học.

Đề xuất được giải pháp GQVĐ đã phát hiện. Thực hiện giải 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] pháp giải quyết một số vấn đề và nhận ra sự phù hợp hay không phù hợp của giải pháp thự hiện đó. Đưa ra kết luận chính xác và ngắn gọn nhất. + NL vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống: NL hệ thống hóa kiến thức.

NL phân tích tổng hợp các kiến thức hóa học vận dụng vào cuộc sống thực tiễn. NL phát hiện các nội dung kiến thức hóa học được ứng dụng trong các lĩnh vực khác nhau. NL phát hiện các vấn đề trong thực tiễn và vận dụng kiến thức hóa học để giải thích. NL độc lập sáng tạo.