CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIEN VỀ PHÁT TRIEN KINH TE TRANG TRẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu Nước ngoài Phát triển kinh tế trang trại có vai trò hết sức quan trọng, nhất là trong giai đoạn phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa với quy mô lớn và hiện đại. Vì vậy, phát triển kinh tế trang trại va xây dựng các mô hình kinh tế trang trại đã và đang thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu, nhà quản lý ở các nước trên thế giới.
- Maurice Buckett (1993) “7ổ chức quản lý nông trại gia đình”. Dong góp: tác phẩm đã đề cập đến những nguyên lý cơ bản trong quản lý, điều hành nông trại gia đình theo mô hình sản xuất hàng hoá. Theo tác giả, quản lý một nông trại về cơ bản không khác quản lý một doanh nghiệp. Tuy nhiên, do đặc thù của sản phẩm trong quá trình sản xuất phụ thuộc khá lớn vào điều kiện tự nhiên và do nông sản thường nhanh hỏng nên quản lý một nông trại phức tạp hơn rất nhiều so với việc điều hành một doanh nghiệp công nghiệp.
Vì lẽ đó, Maurice Buckett cho rằng, các cơ quan quản lý, các hiệp hội cần đặc biệt chú trọng công tác dao tao và huấn luyện về kỹ năng quản lý cho những người chủ trang trại.A Connugin, (Trường đại học kinh tế TP HCM dich và xuất bản năm 1990): “Kinh tế nông trại Mỹ” Đóng góp: cuốn sách đã giới thiệu về các mô hình tổ chức nông trại ở nước Mỹ - quốc gia có nền nông nghiệp hàng hoá thuộc loại phát triển nhất trên thế giới. Mỗi mô hình tô chức nông trại, theo tác giả, chỉ phù hợp với những điều kiện nhất định về điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và mối liên kết với thị trường. Công trình này đã tổng kết các loại hình nông trại với những đặc điểm trong tổ chức và quản lý; mức độ áp dụng các tiễn bộ khoa học và công nghệ; ưu nhược điểm trước sự tác động của nên kinh tê thị trường và sự tác động cua nhà nước đên sự phat triển của các nông trại. Công trình nghiên cứu A.A Connugin đã tạo cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển kinh tế trang trai Ở một số nước.
Ngoài công trình trên, A. Conungin còn có nhiều công trình khác về kinh tế trang trại và sản xuất nông nghiệp hàng hóa của Mỹ. - Các nghiên cứu cua Miguel A. Altieri, Walter Goldschmidt, Maurice Buckett về kinh tế trang trai ở Mỹ và nhiều quốc gia khác đã rất nhân mạnh đến tính bền vững của kinh tế trang trại.
Đây cũng là vấn đề rất được quan tâm ở nhiều nước hiện nay. Đóng góp: các nghiên cứu nêu trên đã chứng minh rằng, ở những nơi trang trại gia đình quy mô nhỏ phát triển mạnh, thì ở đó, trang trại phát triển bền vững hơn. Ở Mỹ, các trang trại nhỏ đóng góp 17% đất đai của họ dé trồng rừng, trong khi các trang trại lớn chỉ có 5%. Các trang trại nhỏ sử dụng hiệu quả tốt hơn đất đai của họ cao hơn trong phong trào “Sir dung hiệu quả dat dai”, bao gồm phủ xanh đất trống và sử dụng phân xanh.
Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế trang trại ở các nước Tây Âu, châu A và các vùng lãnh thé khác trên thế giới. Nhiều công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá thực trạng kinh tế trang trại ở một số nước như: số lượng, quy mô và cơ cấu; mô hình trang trại và phương thức điều hành sản xuất; vốn, tư liệu sản xuất khác và nguồn lao động; hướng kinh doanh và thu nhập của các trang trại; thị trường đầu vào, đầu ra của các trang trại, về vị trí, vai trò của kinh tế trang trại gia đình trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn; các yếu tố tác động đến sự phát triển bền vững kinh tế trang trại. Đây là những tài liệu có giá trị tham khảo khi nghiên cứu về phát triển bền vững kinh tế trang trại ở Việt Nam nói chung, Thành phố Hà Nội nói riêng. Trong nước Kinh tế trang trại theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường thực sự phát triển mạnh mẽ cùng với quá trình đổi mới quản lý sản xuất nông nghiệp ở nước ta.
Trong những năm gần đây, một số cơ quan nghiên cứu và quản lý ở trung ương và địa phương đã bước đầu nghiên cứu, tổng kết về kinh tế trang trại. - Bộ NN&PTNT (1999) “Báo cáo tổng kết năm về tình hình phát triển kinh tế trang trại ở một số tỉnh, thành pho”. Đóng góp: báo cáo đã đánh giá tương đối toàn diện thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam giai đoạn 1986 - 1999. Báo cáo cho răng đây là một mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp hiệu quả, phù hợp với xu hướng phát triển sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp ở nước ta thời kỳ đây mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Trên cơ sở các báo cáo tổng kết của các tỉnh, thành phó, Bộ NN&PTNT đã đề ra một số chính sách về phát triển kinh tế trang trại: tạo điều kiện về đất sản xuất, vốn tin dụng ưu đãi và chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ đề thúc đây phát triển kinh tế trang trại. - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân chủ trì thực hiện(2010): Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam Đóng góp: Trong quá trình triển khai thực hiện dé tài, trường đại học kinh tế quốc dân đã tiến hành điều tra khảo sát 3044 trang trại trên phạm vi 15 tỉnh, thành phố. Đề tài cũng thu hút sự tham gia của nhiều nhà khoa học, quan ly, các cơ quan nghiên cứu và hoạch định chính sách ở trung ương và địa phương tham gia với hơn 30 bài viết tại hội thảo đã được Ban biên tập của trường Đại học kinh tế Quốc dân tập hợp và trình bày trong ky yếu hội thảo khoa học “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam”. Các bài viết tập trung vào các vấn đề như lý luận về kinh tế trang trại, quá trình hình thành phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam và trên Thế giới, thực trạng kinh tế trang trại ở một số địa phương, quan điểm và giải pháp phát triển kinh tế trang trại ở nước ta.
Tuy nhiên các bài viết chưa nghiên cứu đầy đủ trong phạm vi quốc gia và trong khuôn khô của đánh gia việc gắn mục tiêu tăng tru ong kinh tế với phát tri én nông nghiệp nông thôn nói chung cũng như phát triển của kinh tế trang trại ở Việt Nam nói riêng, chưa đưa ra được giải pháp phat tri én toàn diện và phù hợp gan với các mục tiêu khác của quá trình công nghiệp hóa- hiện đại hóa đât nước. - Phan Ấn Quốc, Đại học Đà Nẵng (2011): Một số giải pháp phát triển kinh tế trang trại tỉnh Kon Tum, (luận an tiễn sĩ kinh tế). Đóng góp: Tác giả đã đánh giám ột cách tổng quan về thực trạng phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Kon Tum; chủ trương, đường lỗi của Đảng và các chính sách của Nhà nước ta về phát triển kinh tế; lý luận và thực tiễn về trang trại, và phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam và một số nước trên thế giới; đánh giá tong quát việc thực hiện các chính sách phát triển của tỉnh Kon Tum; nêu ra những định hướng, mục tiêu phát triển kinh tế trang trại cùng những cơ chế, giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả công tác đây mạnh mở rộng sản xuất theo mô hình kinh tế trang trại ở địa bàn tỉnh trong thời gian tới. Tuy nhiên, tác giả đưa ra giải pháp còn mang tinh lý thuyết, chưa dé cập đến giải pháp phát triển phù hợp với đặc điểm địa- chính trị- xã hội của địa phương.
- Trần Lệ Thị Bích Hồng, Đại học Kinht ế và quản tri kinh doanh- Đại học Thái Nguyên, (2007): 7c trạng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế trang trại tại địa bàn huyện Đông hy, tỉnh Thái Nguyên (luận án thạc sỹ kinh tế). Đóng góp: Tác giả đã hệ thống hoá lý luận cơ bản về kinh tế trang trại ở Việt Nam, tông kết những mô hình, kinh nghiệm phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam nói chung và ở Đồng Hy nói riêng. Chi ra thực trạng phát triển của các mô hình kinh tế trang trại của Đồng Hỷ trong những năm vừa qua. Đồng thời phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển cũng như hiệu quả của các mô hình kinh tế trang trại của Đồng Hỷ.
Đưa ra một số các giải pháp nhằm phát triển kinh tế trang trại ở Huyện Đồng Hỷ trong những năm tới. Tuy nhiên, luận văn nghiên cứu và đưa ra giải pháp dựa trên đặc thù vùng miền _, định hướng phát triển loại hình kinh tế trang trại trên địa bàn Huyện Đồng Hỷ chưa sâu. Ngoài ra, các nghị quyết các văn kiện đại hội Đảng, các bài báo của các học giả về quan diém, chủ trương, kinh nghiệm phát triển kinh tế trang trại trên các báo, các tạp chí trong và ngoài nước cũng là nguồn tư liệu giúp học viên tìm hiểu và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác nghiên cứu về phát triển kinh tế trang trại ở các vùng nông thôn thành phố Hà Nội. Những khoảng trồng can tiếp tục nghiên cứu Cho đến nay, đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề phát triển kinh tế trang trại như các công trình nghiên cứu khoa học các cấp, bài tạp chí, sách chuyên khảo, tham khảo,.
Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu trong điều kiện thời gian mới, không gian mới với nhiều yếu tố tác động đan xen nhiều chiều cạnh. Đặc biệt dé tài lựa chọn khu vực nông thôn thành phố Hà Nội làm địa điểm nghiên cứu với những đặc thù và điều kiện riêng thì chưa có công trình nào đề cập tới với những lý do sau: - Một là làm rõ bối cảnh mới của kinh tế nông nghiệp thành phố Hà Nội mà chủ yếu tập trung vào kinh tế trang trại giai đoạn 2015 - 2030, đặc biệt là giai đoạn 2015 - 2020. Công tác phát triển kinh tế trang trại cần đạt được các mục tiêu: + Tập trung phát triển kinh tế nông nghiệp trên cơ sở phát triển kinh tế trang trại tại các vùng nông thôn thành phố Hà Nội .