Luận Văn Thạc Sĩ Pháp Luật Về Hoạt Động Khai Thác Và Chế Biến Khoáng Sản Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ pháp luật phân tích hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam, đánh giá quy định pháp lý và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Phạm Chung Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 1.1. KHÁI NIỆM KHOÁNG SẢN VÀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 1.1.1. Định nghĩa khoáng sản
• 1.1.2. Phân loại khoáng sản
• 1.1.3. Hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản, vai trò và ảnh hưởng của nó đến phát triển kinh tế - xã hội
• 1.2. KHÁI NIỆM PHÁP LUẬT KHOÁNG SẢN
• 1.3. ĐẶC ĐIỂM PHÁP LUẬT KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 1.3.1. Pháp luật khoáng sản là sự giao thoa giữa pháp luật kinh tế và pháp luật môi trường
• 1.3.2. Pháp luật khoáng sản là một lĩnh vực pháp luật mới
• 1.3.3. Pháp luật khoáng sản thể hiện rõ tính chất quản lý nhà nước
• 1.3.4. Pháp luật khoáng sản có phạm vi điều chỉnh rất rộng
• 1.4. NGUYÊN TẮC VÀ MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬT KHOÁNG SẢN
• 1.4.1. Nguyên tắc sở hữu toàn dân về khoáng sản
• 1.4.2. Nguyên tắc đảm bảo hài hòa lợi ích của tất cả các chủ thể
• 1.4.3. Nguyên tắc coi trọng tính phòng ngừa để bảo vệ môi trường trong hoạt động khoáng sản
• 1.4.4. Nguyên tắc đảm bảo sự phát triển bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN Ở VIỆT NAM
• 2.1. LƯỢC SỬ PHÁT TRIỂN VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Giai đoạn trước năm 1986
• 2.1.2. Giai đoạn từ năm 1986 đến 1996
• 2.1.3. Giai đoạn từ năm 1996 đến nay
• 2.2. THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN
• 2.2.1. Chủ thể khai thác khoáng sản
• 2.2.2. Chiến lược, quy hoạch khoáng sản
• 2.2.3. Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 2.2.4. Giấy phép trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH HIỆU QUẢ CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN
• 3.1. GIẢI PHÁP CHUNG
• 3.2. GIẢI PHÁP CỤ THỂ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát pháp luật về hoạt động khai thác chế biến khoáng sản

Pháp luật về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Luật khoáng sản được ban hành nhằm điều chỉnh các hoạt động này, đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Khai thác khoáng sản không chỉ là một ngành kinh tế quan trọng mà còn ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác trong xã hội. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến ngành khoáng sản là cần thiết để đảm bảo rằng các hoạt động khai thác diễn ra một cách hợp pháp và hiệu quả.

1.1. Định nghĩa khoáng sản

Khoáng sản được định nghĩa là các tài nguyên thiên nhiên có ích, tồn tại dưới dạng rắn, lỏng hoặc khí. Theo Luật khoáng sản năm 2010, khoáng sản bao gồm các khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên. Việc phân loại khoáng sản thành các nhóm như khoáng sản kim loại, phi kim loại và nhiên liệu là cần thiết để phục vụ cho các mục đích sử dụng khác nhau trong nền kinh tế. Khai thác khoáng sản không chỉ cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

1.2. Hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản

Hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế. Ngành khoáng sản cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp chủ chốt, từ sản xuất vật liệu xây dựng đến năng lượng. Tuy nhiên, việc khai thác không hợp lý có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên. Do đó, việc áp dụng các quy định pháp luật về quản lý tài nguyên là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các chính sách và quy định hiện hành cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bảo vệ môi trường.

II. Thực trạng pháp luật về hoạt động khai thác khoáng sản và chế biến khoáng sản ở Việt Nam

Thực trạng pháp luật hiện hành về hoạt động khai thác khoáng sản tại Việt Nam cho thấy nhiều điểm mạnh và yếu. Mặc dù đã có nhiều văn bản pháp luật quy định về quy hoạch khoáng sản và giấy phép khai thác, việc thực thi còn nhiều bất cập. Các quy định hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tiễn, dẫn đến tình trạng khai thác tràn lan và ô nhiễm môi trường. Cần có sự điều chỉnh và bổ sung kịp thời các quy định pháp luật để đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý tài nguyên khoáng sản.

2.1. Chủ thể khai thác khoáng sản

Chủ thể khai thác khoáng sản bao gồm các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân. Tuy nhiên, việc phân cấp quản lý và trách nhiệm giữa các chủ thể còn chưa rõ ràng. Điều này dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật trong khai thác khoáng sản. Cần có các quy định cụ thể hơn về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể để đảm bảo hoạt động khai thác diễn ra một cách hợp pháp và hiệu quả.

2.2. Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản

Đánh giá tác động môi trường là một phần quan trọng trong quy trình khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ các yêu cầu về đánh giá tác động môi trường, dẫn đến ô nhiễm và suy thoái tài nguyên. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để kiểm soát và giám sát các hoạt động khai thác, đảm bảo rằng các doanh nghiệp thực hiện đúng quy định về bảo vệ môi trường.

III. Giải pháp nâng cao tính hiệu quả của pháp luật về hoạt động khai thác chế biến khoáng sản

Để nâng cao tính hiệu quả của pháp luật về hoạt động khai thác khoáng sản, cần có các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần hoàn thiện các quy định pháp luật hiện hành để phù hợp với thực tiễn. Thứ hai, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát các hoạt động khai thác. Cuối cùng, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản. Các giải pháp này sẽ giúp đảm bảo rằng hoạt động khai thác diễn ra một cách bền vững và hiệu quả.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Việc hoàn thiện quy định pháp luật về khai thác khoáng sản là rất cần thiết. Cần có các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia khai thác. Đồng thời, cần bổ sung các quy định về bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác và chế biến khoáng sản. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Công tác thanh tra, kiểm tra cần được tăng cường để đảm bảo các quy định pháp luật được thực hiện nghiêm túc. Cần có các biện pháp chế tài mạnh mẽ đối với các hành vi vi phạm pháp luật trong khai thác khoáng sản. Điều này sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp khai khoáng giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu kinh tế quốc dân, đóng góp từ 26% đến 31% tổng thu ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2001 - 2006 và tạo việc làm cho hơn 431,2 nghìn lao động vào năm 2008. Giá trị sản xuất toàn ngành tăng trưởng ấn tượng với tốc độ bình quân 15,2%/năm, đạt quy mô 131.968 tỷ đồng vào năm 2008. Tuy nhiên, sự phát triển nóng của các hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản đã làm nảy sinh nhiều thách thức nghiêm trọng: tình trạng thất thoát tài nguyên không tái tạo, ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước tại hơn 559 khu mỏ trên cả nước, cùng sự mất cân đối trong phân chia lợi ích giữa doanh nghiệp, nhà nước và cộng đồng dân cư địa phương.

Luận văn thạc sĩ luật học tập trung nghiên cứu toàn diện hệ thống pháp luật về hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với tài nguyên khoáng sản; đánh giá sâu sắc thực trạng áp dụng Luật Khoáng sản năm 1996, Luật sửa đổi năm 2005 và các điểm mới cốt lõi của Luật Khoáng sản năm 2010; từ đó xác định những khoảng trống pháp lý, mâu thuẫn thực thi và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian lãnh thổ Việt Nam từ đất liền, hải đảo đến thềm lục địa, với trọng tâm là các mỏ khoáng sản rắn, khoáng sản phi kim và nhiên liệu trong dòng thời gian từ trước năm 1986 đến năm 2012. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao tính minh bạch trong cấp phép khai thác, hướng tới mục tiêu giảm thiểu từ 30% đến 40% tình trạng khai thác trái phép và bảo đảm sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên ba nền tảng lý thuyết chủ đạo trong khoa học pháp lý và kinh tế học hiện đại:

Thứ nhất, lý thuyết về quyền sở hữu toàn dân đối với tài nguyên thiên nhiên, được hiến định tại Điều 17 Hiến pháp năm 1992 và cụ thể hóa tại Điều 172 Bộ luật Dân sự năm 2005. Nhà nước đóng vai trò đại diện chủ sở hữu tối cao, thực hiện trọn vẹn ba quyền năng: chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài nguyên thông qua công cụ cấp phép và điều tiết tài chính.

Thứ hai, lý thuyết phát triển bền vững và kinh tế môi trường khởi xướng từ Hội nghị Thượng đỉnh Rio de Janeiro năm 1992. Lý thuyết này đặt ra yêu cầu khai thác khoáng sản hiện tại không được làm tổn hại đến nhu cầu của các thế hệ tương lai, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa hiệu quả kinh tế với nghĩa vụ bảo vệ sinh thái.

Thứ ba, lý thuyết quản lý nhà nước và điều tiết lợi ích giữa các bên liên quan (Stakeholder Theory). Các chủ thể tham gia bao gồm cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương, doanh nghiệp khai khoáng và cộng đồng dân cư sinh sống tại khu vực có mỏ.

Công trình chuẩn hóa năm khái niệm then chốt: khoáng sản (vật thể rắn, lỏng, khí có ích tích tụ tự nhiên theo Điều 1 Luật Khoáng sản năm 2010); khai thác khoáng sản; chế biến khoáng sản gắn liền với khai thác; đánh giá tác động môi trường (ĐTM); và cơ chế ký quỹ phục hồi môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ hệ thống hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ, bao gồm Sắc lệnh số 09-SL năm 1950, Pháp lệnh Tài nguyên khoáng sản năm 1989, Luật Khoáng sản năm 1996, Luật sửa đổi năm 2005, Luật Khoáng sản năm 2010 và các văn bản dưới luật như Nghị định 160/2005/NĐ-CP, Nghị định 07/2009/NĐ-CP, Thông tư liên tịch 186/2009/TTLT-BTC-BTN&MT. Dữ liệu thực chứng được trích xuất từ báo cáo của Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 559 khu vực khai thác mỏ công nghiệp trên cả nước (gồm 108 mỏ kim loại, 45 mỏ vàng, 16 mỏ đá quý, 125 mỏ than, 265 mỏ phi kim loại) và 126 dự án FDI được cấp phép từ năm 1988 đến năm 2008 với tổng vốn 10,2 tỷ USD. Phương pháp chọn mẫu điển hình được áp dụng tại các địa bàn trọng điểm như vùng than Quảng Ninh, vùng quặng photphorit Lào Cai với trữ lượng thăm dò 900 triệu tấn và các mỏ bauxit tại 12 tỉnh Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Lý do lựa chọn cỡ mẫu này nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho mọi trạng thái vật lý của khoáng sản (rắn, lỏng, khí) và các mô hình quản lý mỏ hiện hành.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp luật học so sánh, tổng hợp thống kê và logic học pháp lý. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này cho phép tác giả bóc tách tính lịch sử của quy định pháp luật, so sánh sự tương thích giữa Luật Khoáng sản với Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, từ đó đưa ra những luận chứng khoa học khách quan. Timeline nghiên cứu bao quát quá trình tiến hóa lập pháp từ năm 1986 đến năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, tốc độ gia tăng số lượng doanh nghiệp vượt xa năng lực kiểm soát của cơ quan quản lý. Số lượng doanh nghiệp khai khoáng đã tăng vọt 296,2%, từ 427 doanh nghiệp năm 2000 lên 1.692 doanh nghiệp năm 2008 (tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 21,7%/năm). Tổng vốn đầu tư đăng ký tăng từ 9,6 nghìn tỷ đồng lên 50,8 nghìn tỷ đồng. Sự phát triển quá nhanh của các chủ thể kinh tế tư nhân và liên doanh tạo nên áp lực quản lý khổng lồ đối với chính quyền địa phương.

Thứ hai, cấu trúc phân bổ nguồn thu và trách nhiệm xã hội còn nhiều bất cập. Ngành khai khoáng đóng góp tới 31,8% nguồn thu từ hydrocarbon và khoáng sản cho ngân sách trong giai đoạn 2000 - 2003, nhưng tỷ lệ điều tiết ngân sách để tái đầu tư hạ tầng và hỗ trợ an sinh cho cộng đồng địa phương nơi có mỏ chỉ chiếm dưới 5% tổng thu thuế tài nguyên. Cộng đồng địa phương phải gánh chịu từ 70% đến 80% hệ lụy về suy thoái nguồn nước và hư hỏng giao thông.

Thứ ba, bước đột phá về kỹ thuật lập pháp trong Luật Khoáng sản năm 2010. So với Luật Khoáng sản năm 1996 (gồm 10 chương, 66 điều), Luật Khoáng sản năm 2010 được cấu trúc lại thành 11 chương, 86 điều, trong đó bổ sung 48 điều mới hoàn toàn (chiếm 55,8% dung lượng văn bản) và sửa đổi 38 điều. Luật mới phân định rõ ranh giới: chỉ điều chỉnh việc phân loại, làm giàu khoáng sản gắn với khai thác, tách rời hoạt động chế biến sâu sau khai thác để tránh chồng chéo với luật thương mại và công nghiệp.

Thứ tư, tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp lý trong công tác thăm dò và cấp phép. Trên hơn 5.000 điểm quặng và 60 loại khoáng sản được phát hiện, có tới 35% đến 40% doanh nghiệp lợi dụng quy định ưu tiên cấp phép khai thác cho đơn vị thăm dò để gian lận số liệu trữ lượng, làm giảm nghĩa vụ nộp tiền cấp quyền khai thác và trốn tránh nghĩa vụ hoàn nguyên môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại trên xuất phát từ sự bất cập trong phân cấp cấp phép tại Luật sửa đổi năm 2005, khi trao quyền cấp phép mỏ quy mô lớn cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong khi năng lực thẩm định chuyên môn chưa theo kịp. Cơ chế xin - cho kéo dài tạo ra sự thiếu minh bạch và làm suy giảm hiệu quả của các công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường.

Dữ liệu nghiên cứu về sự chuyển dịch cơ cấu ngành khoáng sản hoàn toàn có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột kép thể hiện tương quan giữa tốc độ gia tăng số lượng doanh nghiệp (tăng 21,7%/năm) với tốc độ tăng trưởng doanh thu (15,2%/năm) giai đoạn 2000 - 2008. Đồng thời, một bảng tổng hợp đối chiếu 3 nhóm khoáng sản lớn (kim loại, phi kim, nhiên liệu) tương ứng với 60 loại khoáng sản thực tế sẽ minh họa rõ nét mức độ cạn kiệt tài nguyên tại hơn 5.000 điểm mỏ khảo sát.

So với các công trình nghiên cứu chuyên biệt trước đây của Nguyễn Đức Khiển năm 2002 (chỉ tập trung vào tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường) hay Bùi Đường Nghiêu năm 2006 (chỉ tiếp cận dưới góc độ thuế môi trường), luận văn đã tạo ra bước tiến mới khi giải quyết bài toán khai khoáng dưới góc độ giao thoa đa chiều giữa pháp luật kinh tế, pháp luật đất đai và pháp luật môi trường, khẳng định tính toàn diện của Luật Khoáng sản năm 2010.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực thực thi của pháp luật khoáng sản, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp cụ thể:

Nhóm 1: Hoàn thiện đồng bộ hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khoáng sản năm 2010.

• Hành động: Ban hành các Nghị định quy định chi tiết về đấu giá quyền khai thác khoáng sản và phương pháp tính tiền cấp quyền khai thác theo cơ chế thị trường.
• Chỉ số mục tiêu: Tăng tỷ trọng thu ngân sách từ đấu giá minh bạch lên 15% - 20% tổng thu ngành mỏ; xóa bỏ 100% cơ chế chỉ định mỏ không qua thẩm định.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2012 - 2014.
• Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp Bộ Tài chính.

Nhóm 2: Thiết lập cơ chế phân chia lợi ích công bằng và bảo vệ quyền lợi cộng đồng địa phương.

• Hành động: Thể chế hóa Điều 5 Luật Khoáng sản năm 2010 bằng việc quy định tỷ lệ trích nộp bắt buộc từ doanh nghiệp khai khoáng vào quỹ phát triển an sinh địa phương.
• Chỉ số mục tiêu: Điều tiết tối thiểu 25% - 30% nguồn thu thuế tài nguyên tại chỗ để tu bổ hạ tầng đường sá và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho 100% hộ dân bị thu hồi đất mỏ.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2013 - 2015.
• Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Nhóm 3: Siết chặt quản lý quy trình đánh giá tác động môi trường và ký quỹ phục hồi đất mỏ.

• Hành động: Chuẩn hóa quy trình thẩm định báo cáo ĐTM, bắt buộc kiểm toán môi trường định kỳ 01 lần/năm đối với 559 khu mỏ đang vận hành.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện ký quỹ cải tạo môi trường đầy đủ lên mức 100%, nâng mức trừng phạt vi phạm môi trường lên gấp 2 đến 3 lần so với khung hiện hành.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2013 - 2016.
• Chủ thể thực hiện: Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường cấp tỉnh.

Nhóm 4: Xây dựng và số hóa cơ sở dữ liệu địa chất khoáng sản quốc gia.

• Hành động: Hiện đại hóa Trung tâm Thông tin Lưu trữ Địa chất, chuyển đổi toàn bộ dữ liệu điều tra cơ bản sang nền tảng số và thương mại hóa thông tin theo Thông tư liên tịch 186/2009/TTLT-BTC-BTN&MT.
• Chỉ số mục tiêu: Công khai 100% quy hoạch và dữ liệu địa chất của hơn 5.000 điểm quặng trên cổng thông tin điện tử; giảm 50% thời gian tra cứu cho nhà đầu tư.
• Thời gian thực hiện: Lộ trình 2014 - 2018.
• Chủ thể thực hiện: Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sử dụng luận văn làm tài liệu tham chiếu xây dựng thông tư hướng dẫn thi hành Luật Khoáng sản năm 2010, hoàn thiện quy hoạch phân vùng khai thác cho 60 loại khoáng sản trọng điểm.

Cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư ngành khai khoáng: Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), 1.692 doanh nghiệp khai thác trong nước và 126 dự án FDI tra cứu các điều kiện cấp phép, chuyển nhượng quyền khai thác và quy định ký quỹ môi trường để xây dựng phương án kinh doanh đúng luật, phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành luật: Các cơ sở đào tạo luật học sử dụng công trình làm tài liệu giảng dạy chuyên sâu môn Luật Kinh tế, Luật Đất đai và Luật Môi trường, phục vụ nghiên cứu mô hình quản trị tài nguyên công.

Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý mỏ: Vận dụng các luận cứ khoa học của đề tài để tư vấn thủ tục xin cấp phép thăm dò, đàm phán hợp đồng chuyển nhượng quyền khai thác và đại diện giải quyết tranh chấp bồi thường ô nhiễm môi trường cho người dân địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Điểm đổi mới căn bản nhất của Luật Khoáng sản năm 2010 so với Luật năm 1996 là gì? Luật Khoáng sản năm 2010 bổ sung 48 điều mới, nâng tổng số lên 86 điều trong 11 chương. Điểm đổi mới lớn nhất là xác lập cơ chế đấu giá quyền khai thác khoáng sản công khai, thu hẹp phạm vi điều chỉnh (chỉ điều chỉnh khâu làm giàu khoáng sản gắn liền khai thác) và quy định trách nhiệm bồi hoàn bắt buộc của doanh nghiệp đối với hạ tầng địa phương.

Hộ kinh doanh cá thể có được phép tham gia khai thác mọi loại khoáng sản không? Theo quy định tại khoản 2 Điều 51 Luật Khoáng sản năm 2010, hộ kinh doanh chỉ được phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường (được quy định tại Điều 64) và khai thác tận thu tại bãi thải của các mỏ đã có quyết định đóng cửa theo Điều 67, không được cấp phép mỏ kim loại hay khoáng sản nhiên liệu quy mô lớn.

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài FDI có được trực tiếp nhận chuyển nhượng mỏ không? Doanh nghiệp FDI muốn khai thác khoáng sản tại Việt Nam bắt buộc phải thành lập pháp nhân doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam. Giai đoạn 1988 - 2008 đã có 126 dự án FDI được cấp phép với tổng vốn 10,2 tỷ USD, tất cả đều phải tuân thủ điều kiện thành lập pháp nhân và năng lực tài chính nghiêm ngặt theo Luật Khoáng sản năm 2010.

Ngành khai khoáng đóng góp như thế nào vào cơ cấu kinh tế và thị trường lao động? Ngành khai khoáng đóng góp trung bình 26% đến 31% tổng thu ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2001 - 2006 và đạt giá trị sản xuất 131.968 tỷ đồng vào năm 2008. Về mặt an sinh, ngành thu hút 431,2 nghìn lao động trực tiếp, chiếm 0,96% lực lượng lao động toàn quốc, giữ vai trò then chốt ổn định kinh tế - xã hội tại các địa bàn miền núi.

Doanh nghiệp khai thác khoáng sản có nghĩa vụ gì đối với cộng đồng dân cư địa phương? Căn cứ Điều 5 Luật Khoáng sản năm 2010, doanh nghiệp có trách nhiệm hỗ trợ kinh phí đầu tư, nâng cấp, duy tu công trình hạ tầng kỹ thuật và phúc lợi xã hội tại địa bàn khai thác; đồng thời phải ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương vào các vị trí vận hành và dịch vụ phụ trợ, bảo đảm hài hòa lợi ích kinh tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về sở hữu toàn dân và quản lý nhà nước đối với tài nguyên khoáng sản, khẳng định vai trò trụ cột của Luật Khoáng sản năm 2010 với 86 điều luật tiến bộ.
• Phân tích sâu sắc thực trạng tăng trưởng của 1.692 doanh nghiệp khai khoáng và 126 dự án FDI, chỉ rõ nguyên nhân của các xung đột môi trường và thất thoát ngân sách tại 559 khu mỏ.
• Làm rõ tính tất yếu của việc chuyển đổi từ cơ chế xin - cho sang đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhằm minh bạch hóa thị trường tài nguyên.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, gắn liền chỉ số định lượng cụ thể nhằm bảo đảm cân bằng lợi ích giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư trong lộ trình 2012 - 2020.
• Xác lập khung lý thuyết hoàn chỉnh về sự giao thoa giữa pháp luật kinh tế và pháp luật môi trường, tạo nền tảng vững chắc cho công tác lập pháp và thực thi chính sách khoáng sản bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN 1. KHÁI NIỆM KHOÁNG SẢN VÀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC, CHẾ BIẾN KHOÁNG SẢN 1. Định nghĩa khoáng sản Khoáng sản là từ Hán - Việt, bính âm là Kuàng chăn. Trong đó theo Hán Việt Thiều Chửu thì "quáng/ khoáng nghĩa là quặng mỏ và phàm vật gì lấy ra ở mỏ đều gọi là quáng, ngƣời Việt quen đọc là khoáng.

Còn sản là nơi sinh ra. Khoáng sản có nghĩa là nơi sinh ra quặng mỏ" [18]. Khoáng sản là những dạng vật chất rất gần gũi và đóng vai trò to lớn trong đời sống con ngƣời nhƣ sắt, than đá, kẽm, vàng, dầu khí, nƣớc khoáng thiên nhiên… Khoáng sản là tài nguyên hầu hết không tái tạo đƣợc, là tài sản quan trọng của quốc gia, phải đƣợc quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, phát triển bền vững kinh tế - xã hội trƣớc mắt và lâu dài, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Khoáng sản có thể tồn tại ở trạng thái rắn (quặng, đá.), lỏng (dầu, nƣớc khoáng.) hoặc khí (khí đốt.

Khoáng sản cũng có thể hiểu là nguồn nguyên liệu tự nhiên có nguồn gốc vô cơ hoặc hữu cơ, tuyệt đại bộ phận nằm trong lòng đất và quá trình hình thành có liên quan mật thiết đến quá trình lịch sử phát triển của vỏ trái đất trong thời gian dài từ ngàn năm đến hàng chục, hàng trăm triệu năm. Trong địa chất học, khoáng sản đƣợc định nghĩa là các đá hoặc tập hợp kháng vật tự nhiên trong vỏ trái đất, tạo thành do các quá trình địa chất xác định, mà từ đó con ngƣời có thể lấy kim loại, các hợp chất hay các khoáng vật để sử dụng trong nền kinh tế quốc dân. Các ngành kinh tế khác nhau có các yêu cầu khác nhau đối với khoáng sản đƣợc sử dụng cho ngành đó. Vì vậy, chúng ta có khoáng sản kim loại đen, khoáng sản kim loại màu, 9 khoáng sản hóa chất, khoáng sản năng lƣợng (dầu mỏ, khí đốt), khoáng sản đá quý.

Theo từ điển địa chất thì "khoáng sản (Hữu ích) là những thành tạo khoáng vật tự nhiên mà ta có thể lợi dụng trực tiếp hoặc từ đó lấy ra những kim loại hay khoáng vật sử dụng trong nền kinh tế quốc dân". Khoáng sản chia ra: khoáng sản kim loại (Quặng), khoáng sản phi kim loại (thƣờng gọi là quặng) và các đá hữu cơ chảy đƣợc (Các nhiên liệu nhƣ than, dầu lửa, khí đốt. Va khơ-rô-mê-ép định nghĩa: "Khoáng sản (hữu ích) là những khoáng chất tự nhiên mà về chất cũng nhƣ về lƣợng đều có lợi khi sử dụng trong nền kinh tế quốc dân" [19]. Dƣới góc độ pháp luật, khoáng sản đƣợc hiểu là các tài nguyên trong lòng đất, trên mặt đất dƣới dạng những tích tụ tự nhiên khoáng vật, khoáng chất có ích ở thể rắn, thể lỏng, thể khí hiện tại hoặc sau này có thể khai thác, khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ mà sau này có thể đƣợc khai thác lại, cũng là khoáng sản.

Luật Khoáng sản năm 2010 có quy định: "Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích đƣợc tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ" [30]. Tóm lại, khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích đƣợc tích tụ tự nhiên hàng ngàn, hàng nghìn năm ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng, trên mặt đất. Khoáng sản là tài nguyên hầu hết không tái tạo đƣợc, là tài sản quan trọng của quốc gia.