Luận văn thạc sĩ người tổ chức trong đồng phạm theo luật hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu người tổ chức trong đồng phạm theo luật hình sự việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết Mai
• Người hướng dẫn: GS.TSKH Đào Trí Úc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Người Tổ Chức Trong Đồng Phạm Theo Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGƯỜI TỔ CHỨC TRONG ĐỒNG PHẠM
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc qui định người tổ chức trong đồng phạm
• 1.2. Khái niệm người tổ chức trong đồng phạm
• 1.3. Những đặc điểm cơ bản của người tổ chức trong đồng phạm
• 1.4. Ý nghĩa của việc qui định người tổ chức trong đồng phạm
• 1.5. Phân biệt khái niệm người tổ chức với một số khái niệm khác và với những người đồng phạm khác
• 1.6. Quá trình phát triển của Luật hình sự Việt Nam về người tổ chức trong đồng phạm
• 1.6.1. Giai đoạn từ trước năm 1945 và từ năm 1945 đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự Việt Nam 1985
• 1.6.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước pháp điển hóa lần thứ hai - Bộ luật hình sự năm 1999
• 2. CHƯƠNG 2: NGƯỜI TỔ CHỨC TRONG ĐỒ̀NG PHẠM THEO QUI ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ
• 2.1. Qui định của Bộ Luật hình sự Việt Nam năm 1999 về người tổ chức trong đồng phạm
• 2.2. Các dấu hiệu pháp lý hình sự của người tổ chức trong đồng phạm
• 2.3. Trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong đồng phạm trong trường hợp đồng phạm hoàn thành
• 2.4. Trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong đồng phạm trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt
• 2.5. Trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong đồng phạm trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội trong đồng phạm
• 2.6. Thực tiễn xét xử người tổ chức trong đồng phạm
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG QUI ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 1999 VỀ NGƯỜI TỔ CHỨC TRONG ĐỒ̀NG PHẠM
• 3.1. Những hạn chế trong các qui định của Luật hình sự hiện hành về người tổ chức trong đồng phạm
• 3.2. Về qui định khái niệm người tổ chức trong đồng phạm
• 3.3. Về việc phân hóa mức độ trách nhiệm hình sự của những người đồng phạm nói chung, người tổ chức nói riêng
• 3.4. Về qui định trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong các giai đoạn phạm tội (trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt)
• 3.5. Về qui định trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội trong đồng phạm
• 3.6. Về qui định trường hợp phạm tội có tổ chức được qui định tại khoản 3 Điều 20 Bộ luật hình sự năm 1999
• 3.7. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện các qui định pháp luật hình sự hiện hành về người tổ chức
• 3.8. Về khái niệm người tổ chức trong đồng phạm
• 3.9. Về phân hóa mức độ trách nhiệm hình sự của những người đồng phạm nói chung, người tổ chức nói riêng
• 3.10. Về trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong các giai đoạn phạm tội (trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt)
• 3.11. Về trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội trong đồng phạm
• 3.12. Về qui định tại khoản 3 Điều 20 - Trường hợp phạm tội có tổ chức
• 3.13. Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng qui định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 về người tổ chức trong đồng phạm
• 3.13.1. Về lập pháp
• 3.13.2. Về áp dụng pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về người tổ chức trong đồng phạm theo luật hình sự Việt Nam

Người tổ chức trong đồng phạm là một khái niệm quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Theo quy định của Bộ luật hình sự, người tổ chức được xác định là người chủ mưu, cầm đầu trong việc thực hiện hành vi phạm tội. Việc quy định rõ ràng về người tổ chức không chỉ giúp xác định trách nhiệm hình sự mà còn đảm bảo tính công bằng trong xét xử. Trong bối cảnh tội phạm ngày càng phức tạp, việc hiểu rõ vai trò của người tổ chức là cần thiết để nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của người tổ chức trong đồng phạm

Người tổ chức trong đồng phạm được hiểu là người có vai trò chủ chốt trong việc thực hiện tội phạm. Họ không chỉ tham gia vào hành vi phạm tội mà còn có trách nhiệm chỉ đạo, điều hành các đồng phạm khác. Đặc điểm của người tổ chức bao gồm khả năng lãnh đạo, sự hiểu biết về pháp luật và khả năng tổ chức thực hiện hành vi phạm tội một cách có hệ thống.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định người tổ chức trong đồng phạm

Việc quy định người tổ chức trong đồng phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định trách nhiệm hình sự. Nó giúp phân biệt giữa các loại đồng phạm, từ đó có thể áp dụng hình phạt phù hợp. Điều này không chỉ đảm bảo công bằng trong xét xử mà còn góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xác định người tổ chức trong đồng phạm

Mặc dù có quy định rõ ràng về người tổ chức trong đồng phạm, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là việc phân biệt giữa người tổ chức và các loại đồng phạm khác. Điều này dẫn đến sự không thống nhất trong việc áp dụng pháp luật và ảnh hưởng đến quyền lợi của các bị cáo.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định vai trò của người tổ chức

Trong thực tiễn, việc xác định vai trò của người tổ chức thường gặp khó khăn do sự chồng chéo giữa các khái niệm. Nhiều trường hợp, người tổ chức có thể bị nhầm lẫn với người giúp sức hoặc người xúi giục, dẫn đến việc áp dụng hình phạt không công bằng.

2.2. Tình trạng không thống nhất trong thực tiễn xét xử

Sự không thống nhất trong việc xác định người tổ chức trong đồng phạm đã dẫn đến nhiều bản án khác nhau cho cùng một hành vi. Điều này không chỉ gây khó khăn cho các cơ quan thực thi pháp luật mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

III. Phương pháp xác định trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong đồng phạm

Để xác định trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong đồng phạm, cần áp dụng các phương pháp phân tích và so sánh. Việc phân tích các quy định của pháp luật hiện hành sẽ giúp làm rõ hơn vai trò và trách nhiệm của người tổ chức trong từng trường hợp cụ thể.

3.1. Phân tích các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam

Bộ luật hình sự Việt Nam quy định rõ về trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong đồng phạm. Các điều luật liên quan cần được phân tích kỹ lưỡng để hiểu rõ hơn về cách thức áp dụng trong thực tiễn.

3.2. So sánh với các quy định của một số quốc gia khác

Việc so sánh quy định về người tổ chức trong đồng phạm của Việt Nam với các quốc gia khác sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm. Điều này không chỉ giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả trong việc phòng chống tội phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về người tổ chức trong đồng phạm

Nghiên cứu về người tổ chức trong đồng phạm đã chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện trong quy định pháp luật hiện hành. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có những điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn xét xử và tình hình tội phạm hiện nay.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn xét xử

Các nghiên cứu từ thực tiễn xét xử cho thấy có sự gia tăng số vụ án có người tổ chức trong đồng phạm. Điều này cho thấy vai trò của người tổ chức ngày càng quan trọng trong các vụ án hình sự.

4.2. Đề xuất cải cách quy định pháp luật

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có những đề xuất cải cách quy định pháp luật về người tổ chức trong đồng phạm. Những cải cách này sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về người tổ chức trong đồng phạm

Nghiên cứu về người tổ chức trong đồng phạm theo luật hình sự Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào việc cải cách hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của các cơ quan thực thi pháp luật.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu tiếp theo

Việc tiếp tục nghiên cứu về người tổ chức trong đồng phạm sẽ giúp làm rõ hơn các vấn đề còn tồn tại trong quy định pháp luật. Điều này không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Định hướng nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phân tích sâu hơn về vai trò của người tổ chức trong các loại tội phạm khác nhau. Điều này sẽ giúp xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp tại Việt Nam, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự, đặc biệt là chế định đồng phạm, trở nên cấp thiết. Theo báo cáo của Tòa án nhân dân tối cao, số vụ án hình sự có nhiều bị cáo tham gia liên tục tăng qua các năm, phản ánh tính chất phức tạp và nguy hiểm ngày càng gia tăng của tội phạm đồng phạm. Người tổ chức trong đồng phạm giữ vai trò trung tâm, là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm, do đó việc nghiên cứu, làm rõ khái niệm, dấu hiệu pháp lý và trách nhiệm hình sự của người tổ chức có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 về người tổ chức trong đồng phạm, đánh giá thực tiễn xét xử tại TAND thành phố Hà Nội giai đoạn 2005-2009, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật từ trước năm 1945 đến hiện nay, với dữ liệu thực tiễn chủ yếu từ các vụ án xét xử tại Hà Nội. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đảm bảo nguyên tắc xử lý đúng người, đúng tội, góp phần bảo vệ an ninh trật tự xã hội và thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về chế định đồng phạm trong luật hình sự, tập trung vào:

• Khái niệm người tổ chức trong đồng phạm: Người tổ chức được hiểu là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm, giữ vai trò trung tâm trong vụ án đồng phạm. Khái niệm này được so sánh với các quy định của pháp luật hình sự một số nước như Trung Quốc, Liên bang Nga, Nhật Bản để làm rõ đặc điểm và trách nhiệm pháp lý.

• Phân loại người đồng phạm: Bao gồm người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức, với sự phân hóa trách nhiệm hình sự dựa trên vai trò và mức độ tham gia.

• Nguyên tắc xử lý trách nhiệm hình sự trong đồng phạm: Nguyên tắc không tránh khỏi trách nhiệm, phân hóa và cá thể hóa trách nhiệm hình sự được áp dụng để xác định mức độ xử lý phù hợp với từng người đồng phạm.

Các khái niệm chính bao gồm: người tổ chức, chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, đồng phạm có tổ chức, trách nhiệm hình sự cá thể hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích pháp lý: Phân tích các quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985 và 1999, các nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng thẩm phán TANDTC, cũng như các văn bản pháp luật liên quan để làm rõ khái niệm và trách nhiệm của người tổ chức trong đồng phạm.

• So sánh pháp luật: So sánh quy định của Việt Nam với một số quốc gia như Trung Quốc, Liên bang Nga, Nhật Bản nhằm rút ra điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đề xuất hoàn thiện pháp luật.

• Thống kê xã hội học: Thu thập và phân tích số liệu từ 150 bản án xét xử sơ thẩm có người tổ chức trong đồng phạm tại TAND thành phố Hà Nội giai đoạn 2005-2009, nhằm đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật.

• Nghiên cứu thực tiễn: Điều tra, phân tích các vụ án điển hình để minh họa vai trò, hành vi và trách nhiệm của người tổ chức trong đồng phạm.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 150 bản án được chọn ngẫu nhiên, phương pháp chọn mẫu nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực tiễn xét xử tại Hà Nội. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2005-2009, phù hợp với dữ liệu thu thập và phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khái niệm người tổ chức trong đồng phạm chưa được quy định rõ ràng
   Bộ luật hình sự năm 1999 kế thừa quy định của năm 1985, xác định người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm. Tuy nhiên, khái niệm này chưa có định nghĩa pháp lý chi tiết, dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất trong thực tiễn xét xử. Ví dụ, có trường hợp người khởi xướng, điều khiển đồng phạm nhưng không được xác định là người tổ chức, gây khó khăn trong việc cá thể hóa trách nhiệm hình sự.

2. Vai trò người tổ chức rất quan trọng và nguy hiểm trong vụ án đồng phạm
   Qua phân tích 150 bản án tại Hà Nội, khoảng 70% vụ án có người tổ chức giữ vai trò chủ mưu hoặc cầm đầu, trực tiếp chỉ huy đồng bọn thực hiện tội phạm. Người tổ chức thường có nhân thân xấu, nhiều tiền án tiền sự, và có mối quan hệ xã hội phức tạp. Hậu quả do người tổ chức gây ra thường nghiêm trọng hơn so với các đồng phạm khác.

3. Trách nhiệm hình sự của người tổ chức được phân hóa rõ ràng hơn trong BLHS 1999
   Điều 53 BLHS 1999 quy định khi quyết định hình phạt phải xét đến tính chất và mức độ tham gia của từng người đồng phạm, áp dụng nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, trong thực tiễn, việc áp dụng nguyên tắc này còn nhiều bất cập do thiếu văn bản hướng dẫn chi tiết, dẫn đến sự không thống nhất trong xử lý người tổ chức.

4. Thực tiễn xét xử còn tồn tại nhiều khó khăn, mâu thuẫn
   Một số vụ án cho thấy người tổ chức vừa là chủ mưu vừa là người thực hành tích cực, gây khó khăn trong việc phân biệt vai trò và áp dụng hình phạt phù hợp. Ngoài ra, việc xác định người tổ chức trong đồng phạm phức tạp do sự đa dạng về hình thức tổ chức và mức độ câu kết giữa các đồng phạm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những bất cập là do Bộ luật hình sự năm 1999 chưa có quy định chi tiết về khái niệm và dấu hiệu pháp lý của người tổ chức trong đồng phạm, cũng như thiếu văn bản hướng dẫn thi hành. So với các quốc gia như Trung Quốc và Liên bang Nga, Việt Nam chưa có sự phân hóa trách nhiệm hình sự người tổ chức một cách rõ ràng và cụ thể trong từng trường hợp phạm tội.

Việc thiếu thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật dẫn đến nguy cơ xử lý không công bằng, có thể làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm. Các biểu đồ thống kê số vụ án có người tổ chức và tỷ lệ các vai trò trong đồng phạm tại Hà Nội cho thấy xu hướng gia tăng và tính phức tạp của loại tội phạm này, đòi hỏi sự hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực áp dụng pháp luật của các cơ quan tố tụng.

Kết quả nghiên cứu cũng khẳng định vai trò trung tâm của người tổ chức trong việc điều hành, chỉ huy và phân công nhiệm vụ cho đồng phạm, đồng thời là nhân tố quyết định mức độ nguy hiểm và hậu quả của vụ án. Do đó, việc xác định chính xác người tổ chức là yếu tố then chốt để đảm bảo nguyên tắc xử lý đúng người, đúng tội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khái niệm và dấu hiệu pháp lý của người tổ chức trong đồng phạm
   Cần bổ sung quy định chi tiết trong Bộ luật hình sự hoặc văn bản hướng dẫn thi hành về khái niệm người tổ chức, phân biệt rõ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, cũng như các dấu hiệu nhận biết cụ thể. Mục tiêu là tạo sự thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật, thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Xây dựng văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật về người tổ chức trong đồng phạm
   Ban hành nghị quyết hoặc thông tư hướng dẫn cụ thể về trách nhiệm hình sự của người tổ chức trong các giai đoạn phạm tội, trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt, chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt. Giải pháp này giúp các cơ quan tố tụng áp dụng thống nhất, nâng cao hiệu quả xét xử, dự kiến hoàn thành trong 1 năm.

3. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ tư pháp, điều tra, xét xử
   Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về chế định đồng phạm, đặc biệt là vai trò và trách nhiệm của người tổ chức, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật. Chủ thể thực hiện là TANDTC, Viện Kiểm sát, Bộ Công an, với kế hoạch đào tạo định kỳ hàng năm.

4. Tăng cường công tác thống kê, nghiên cứu thực tiễn
   Thiết lập hệ thống thu thập, phân tích số liệu về các vụ án có người tổ chức trong đồng phạm trên toàn quốc để theo dõi xu hướng, đánh giá hiệu quả pháp luật và đề xuất điều chỉnh kịp thời. Chủ thể thực hiện là Viện Khoa học hình sự và các cơ quan tư pháp, với báo cáo định kỳ 2 năm một lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp và điều tra viên
   Giúp hiểu rõ vai trò, dấu hiệu và trách nhiệm của người tổ chức trong đồng phạm, từ đó nâng cao hiệu quả điều tra, truy tố và xét xử các vụ án phức tạp có nhiều bị cáo.

2. Thẩm phán và luật sư
   Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để áp dụng đúng quy định, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong vụ án, đồng thời đảm bảo công bằng trong xét xử.

3. Nhà lập pháp và chuyên gia pháp luật
   Là tài liệu tham khảo quan trọng để xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự, đặc biệt về chế định đồng phạm và trách nhiệm hình sự của người tổ chức.

4. Giảng viên và sinh viên ngành luật hình sự
   Hỗ trợ nghiên cứu, giảng dạy và học tập chuyên sâu về đồng phạm, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Người tổ chức trong đồng phạm được hiểu như thế nào theo pháp luật Việt Nam?
   Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm trong vụ án đồng phạm, giữ vai trò trung tâm trong việc điều hành và phân công nhiệm vụ cho đồng phạm.

2. Tại sao cần phân biệt rõ người tổ chức với các loại đồng phạm khác?
   Vì trách nhiệm hình sự và mức độ nguy hiểm của người tổ chức cao hơn, việc phân biệt giúp áp dụng hình phạt phù hợp, đảm bảo nguyên tắc xử lý đúng người, đúng tội.

3. Người tổ chức có thể vừa là người thực hành tội phạm không?
   Có thể. Trong nhiều vụ án, người tổ chức vừa giữ vai trò chỉ huy vừa trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội, làm tăng tính phức tạp trong xác định trách nhiệm hình sự.

4. Bộ luật hình sự Việt Nam đã có quy định cụ thể về người tổ chức chưa?
   Bộ luật hình sự năm 1999 có quy định về người tổ chức nhưng chưa có định nghĩa chi tiết và văn bản hướng dẫn cụ thể, dẫn đến khó khăn trong thực tiễn áp dụng.

5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả xử lý người tổ chức trong đồng phạm?
   Hoàn thiện quy định pháp luật, ban hành văn bản hướng dẫn, đào tạo cán bộ tư pháp và tăng cường nghiên cứu thực tiễn là các giải pháp thiết thực và cần thiết.

Kết luận

• Người tổ chức trong đồng phạm giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, là nhân tố quyết định tính chất và mức độ nguy hiểm của vụ án.
• Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành chưa có quy định chi tiết và thống nhất về khái niệm, dấu hiệu pháp lý và trách nhiệm hình sự của người tổ chức.
• Thực tiễn xét xử tại Hà Nội giai đoạn 2005-2009 cho thấy nhiều bất cập trong nhận thức và áp dụng pháp luật về người tổ chức.
• Cần hoàn thiện pháp luật, ban hành văn bản hướng dẫn và tăng cường đào tạo cán bộ tư pháp để nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm đồng phạm.
• Đề xuất nghiên cứu tiếp tục mở rộng phạm vi và cập nhật dữ liệu để phục vụ công tác lập pháp và thực tiễn xét xử trong thời gian tới.

Quý độc giả và các nhà nghiên cứu được khuyến khích tiếp cận và ứng dụng kết quả nghiên cứu này nhằm góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam ngày càng hoàn thiện và hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHƢ̃ NG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGƢỜI TỔ CHƢ́C TRONG ĐỒNG PHẠM 1. Khái niệm, đă ̣c điể m, ý nghĩa của việc qui định ngƣời tổ chức trong đồ ng pha ̣m 1. Khái niệm người tổ chức trong đồ ng pham ̣ Luật hình sự của nhiều nước như Cộng hoà Liên bang Đức, Vương quốc Bỉ, Vương quốc Thụy Điển, Nhật Bản. không đề cập đến khái niệm người tổ chức, họ chỉ đề cập đến khái niệm người chính phạm, người xúi giục, người giúp sức, trong đó người chính phạm được hiểu là người thực hiện tội phạm.

Vấn đề quyết định hình phạt trong các BLHS của các nước này cũng chỉ căn cứ vào tính chất, mức độ tham gia phạm tội của từng người đồng phạm trên (03 loại người). Ví dụ, BLHS của Nhật Bản qui định như sau, Điều 60: "Hai hoặc nhiều người cùng thực hiện một tội phạm đều là những chính phạm" [16]; Điều 61: "Người thông qua sự xúi giục của mình mà làm cho người khác thực hiện một tội phạm sẽ bị xử lý như người chính phạm" [16]; Điều 63: "Hình phạt đối với người giúp sức được giảm nhẹ hơn so với hình phạt đối với chính phạm" [16]. Còn BLHS của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa qui định về người tổ chức như sau, Điề u 26: Thủ phạm chính là người tổ chức , lãnh đạo nhóm tội phạm hoặc người giữ vai trò chính trong đồ ng phạm…Người tổ chức cầ m đầ u nhóm tội phạm sẽ bị xử phạt về tấ t cả các tội của nhóm. Ngoài viê ̣c nói ở khoản 3, thủ phạm chính phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm đã tham gia hoặc tổ chức, chỉ đạo [12].

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Điề u 27: "Người giữ vai trò thứ yế u hoặc chỉ có tính chấ t hỗ trợ trong đồ ng phạm là tòng phạm. Tòng phạm chịu hình phạt nhẹ hơn so với thủ phạm chính, được giảm nhe ̣ khung hình ph ạt hoặc miễn hình phạt " [12]. Với qui định này, người tổ chức là người chính phạm trong vụ án đồng phạm, là người nguy hiểm nhất nên TNHS với người tổ chức đã được qui định cụ thể trong một số điều luật như Điều 103, 104, 105, 268, 290. Điều 103 BLHS của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa qui định như sau: "Người nào chủ mưu hoặc có hành vi nghiêm trọng trong viê ̣c tổ chức, lập kế hoạch hoạt động chia cắ t đất nước, phá hoại sự thống nhất đất nước, người chủ mưu hoặc phạm tội nghiêm trọng thì bi ̣ phạt tù từ 10 năm trở lên…" [12].

BLHS của Liên bang Nga quy định về người tổ chức tại Điều 34 trong Chương 7 - Đồng phạm như sau: "Người tổ chức là người đã tổ chức việc thực hiện tội phạm hoặc chỉ huy người thực hành tội phạm, cũng như người thành lập hoặc chỉ đạo băng nhóm tội phạm" [12]. TNHS của người tổ chức , người đồ ng pha ̣m khác qui đinh ̣ tại Điều 35 như sau: 1. Trách nhiệm của những người đồng phạm được xác định bởi tính chất và mức độ tham gia của từng người đồng phạm. Những người cùng thực hiện tội phạm chịu trách nhiệm theo điều luật của Phần Riêng Bộ luật này qui định tội phạm mà họ đã cùng phạm, không dẫn chiếu Điều 34 Bộ luật này.

Người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức chịu trách nhiệm theo điều luật qui định hình phạt đối với tội đã phạm và có dẫn chiếu Điều 34 Bộ luật này, trừ trường hợp họ đồng thời là những người cùng thực hiện tội phạm. Người không phải là chủ thể của tội phạm được qui định riêng trong điều luật thuộc Phần Riêng của Bộ luật này nhưng đã tham gia vào việc phạm tội đó, thì phải chịu trách nhiệm như người tổ chức, người xúi giục hoặc người giúp sức phạm tội. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Như vậy có thể hiểu TNHS của người tổ chức trong đồng phạm trong BLHS Liên bang Nga cũng không thể ngang bằng với TNHS của những người đồng phạm khác và cũng phải theo nguyên tắc phân hóa và cá thể hóa TNHS. Trong khoa học LHS Viê ̣t Nam, người tổ chức trong đồ ng pha ̣m đươ ̣c hiể u "là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm" [8].

Như vâ ̣y chúng ta thấy người tổ chức có vai trò rất quan trọng trong các vụ án đồng phạm, đặc biệt là đồng phạm có tổ chức. Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm. Hành vi chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy được thể hiện ở việc tìm kiếm, lựa chọn, thuê mướn người tham gia, chỉ vẽ đối tượng xâm hại, vạch phương pháp tiến hành tội phạm, lãnh đạo những người thực hiện tội phạm, hướng dẫn tại chỗ. "Đặc điểm cơ bản nhất của người tổ chức là tập hợp những người đồng phạm khác, do đó người tổ chức là người nguy hiểm nhất trong số những người đồng phạm.

Người tổ chức được gọi là " linh hồn" của tội phạm, là người lãnh đạo, chỉ huy các hoạt động phạm tội của đồng bọn" [42, tr. Để thực hiện vai trò của mình, người tổ chức thường có các hành vi như khởi xướng việc phạm tội; vạch ra chủ trương và kế hoạch thực hiện tội phạm, kế hoạch che giấu tội phạm khi bị phát giác; tập hợp, rủ rê, lôi kéo người khác cùng thực hiện tội phạm; và phân công trách nhiệm, điều kiển hoạt động của những người đồng phạm khác. Có quan điểm cho rằng: "Chỉ trong trường hợp phạm tội có tổ chức mới có người tổ chức" [20, tr. Quan điểm này không hợp lý vì trong vụ án dưới hình thức đồng phạm phức tạp có sự phân công vai trò của những người cùng tham gia thực hiện tội phạm, tuy sự phân công và bàn bạc này chưa cụ thể và đầy đủ như trong đồng phạm có tổ chức (phạm tội có tổ chức), do vậy sẽ vẫn có vai trò của người tổ chức.

Hiện nay có ý kiến cho rằng: "Đồng phạm phức tạp là hình thức đồng phạm trong đó có một hay một số người tham gia giữ vai trò 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thực hành, còn những người đồng phạm khác giữ vai trò xúi giục hay giúp sức" [41, tr. Cũng bàn về đồng phạm phức tạp, quan điểm khác lại cho rằng: Đồng phạm phức tạp là hình thức đồng phạm có sự phân công vai trò của những người cùng tham gia thực hện tội phạm. Trong vụ án đồng phạm dưới hình thức đồng phạm phức tạp có một hay một số người thực hành, còn những người đồng phạm khác có thể là người tổ chức người xúi giục hay người giúp sức [8, tr. Từ khái niệm đồng phạm phức tạp trên có thể cho rằng: người tổ chức có thể có trong vụ án dưới hình thức đồng phạm phức tạp.

Điều này có nghĩa là không chỉ trong đồng phạm có tổ chức (phạm tội có tổ chức ) mới có người tổ chức. Và cần khẳng định rằng trong bất cứ vụ đồng phạm có tổ chức nào đều có người tổ chức và người tổ chức còn có thể có trong vụ đồng phạm khác như đồng phạm phức tạp. Ví dụ, bản án số 483/2005/HSST xét xử ngày 27 và 28/12/2005 của TAND thành phố Hà Nội đối với Nguyễn Văn T và đồng bọn về tội giết người. Trong quá trình xét xử, Toà án nhận xét: T là tên khởi xướng vụ việc phạm tội với động cơ đê hèn, nguyên nhân là do hắn bị chị Phạm Thị Nh từ chối tình cảm của mình.

Biết Nh có người yêu là Pham Văn H, T đã nhiều lần nói là sẽ đánh cho những ai đến tìm hiểu chị Nh. Tối 12/09 T đã rủ Đồng Tiến Th, Hoàng Văn M, Nguyễn Ngọc Q, và nhiều tên khác đến đánh anh H sau khi anh H ở nhà chị Nh về. T phạm tội với quyết tâm cao, đồng thời lôi kéo người chưa thành niên phạm tội và trực tiếp đánh người bị hại nên hắn giữ vai trò là đầu trò của vụ án này. Rõ ràng trong vụ án này T vừa là người tổ chức, vừa là người thực hành đắc lực.

Qua ví dụ này ta thấy rõ ràng không phải là trường hợp phạm tội có tổ chức theo LHS Việt Nam đã được ghi nhận trong BLHS năm 1999, nhưng vẫn có vai trò của người tổ chức. Mặc dù khái niệm người tổ chức được ghi nhận bằng định nghĩa pháp lý, tuy nhiên trong khoa học LHS vẫn có quan niệm khác về khái niệm người 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tổ chức có thể phạm tội độc lập và trong trường hợp này có trách nhiệm hình sự vẫn phải được đặt ra, mặc dù người tổ chức không phải là người đồng phạm. Như vâ ̣y khái niệm người tổ chức thực hiện tội phạm phải bao gồm hai trường hợp: người tổ chức trong đồng phạm và người tổ chức thực hiện tội phạm trong trường hợp phạm tội độc lập (như các tội: "Tổ chức đánh bạc", "Tổ chức tảo hôn", "Tổ chức người khác trốn đi nước ngoài và ở lại nước ngoài trái phép". Theo đó , người tổ chức thực hiện tội phạm là người thành lập băng nhóm phạm tội hoặc điều khiển nhóm tội phạm thực hiện một tội phạm cụ thể.

Người tổ chức bao gồm các dạng như chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy. Trần Quang Tiệp nêu khái niê ̣m về người tổ chức trong đồ ng pha ̣m như sau: "Người tổ chức trong đồng phạm được hiểu là người đồng phạm thỏa mãn các dấu hiệu của người tổ chức thực hiện tội phạm" [33, tr. Trên cơ sở nghiên cứu các quan điể m trong khoa ho ̣ c LHS Viê ̣t Nam, quan điể m của chúng tôi về khái niệm người tổ chức trong đồng phạm là: Người tổ chức trong đồng phạm là người đồ ng phạm th ỏa mãn các dấ u hiê ̣u của người tổ chức thực hiê ̣n tội phạm. Người tổ chức thực hiê ̣n tội phạm là người thành lập nhóm tội phạm hoặc điề u khiển nhóm tội phạm cụ thể dưới dạng chủ mưu, cầ m đầ u, chỉ huy.

Để làm sáng tỏ người tổ chức trong đồng phạm chúng ta lầ n lươ ̣t tìm hiể u loa ̣i người này dưới các da ̣ng : người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy có vai trò như thế nào trong vụ án có đồng phạm. * Người chủ mưu Điề u 97 BLHS của nước Cô ̣ng hòa nhân dân Trung Hoa đã giải thích thuâ ̣t ngữ người chủ mưu như sau : "Thuâ ̣t ngữ "người chủ mưu" đươ ̣c nói tới trong Bô ̣ luâ ̣t này là người giữ vai trò tổ chức , vạch kế hoa ̣ch, chỉ huy trong các tổ chức tội pha ̣m hoă ̣c nhóm tô ̣i pha ̣m" [12, tr.