Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện tượng rối loạn sinh sản ở bò sữa thử nghiệm một số phác đồ điều trị tại trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ ba vì hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu hiện tượng rối loạn sinh sản ở bò sữa thử nghiệm một số phác đồ điều trị tại trung tâm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thành Chung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Sửu
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu hiện tượng rối loạn sinh sản ở bò sữa, thử nghiệm một số phác đồ điều trị tại Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì, Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích đề tài và yêu cầu của đề tài
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học việc nghiên cứu đề tài
• 2.2. Đặc điểm cấu tạo và chức năng cơ quan sinh dục cái
• 2.3. Hoạt động sinh dục của bò cái
• 2.4. Sự điều tiết thần kinh thể dịch đến hoạt động sinh sản
• 2.5. Một số nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sinh sản
• 2.5.1. Những nghiên cứu hormone hƣớng sinh dục
• 2.5.2. Những nghiên cứu sử dụng hormone sinh dục nâng cao khả năng sinh sản ở bò
• 2.5.3. Một số nghiên cứu ở trong và ngoài nƣớc về đặc điểm sinh sản và điều tiết sinh sản trên bò có liên quan
• 2.5.3.1. Những nghiên cứu ở nƣớc ngoài
• 2.5.3.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 3. Phần 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tƣợng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Cơ cấu đàn bò của Trung tâm trong 2 năm gần nhất 2015 - 2016
• 3.4. Đánh giá tình hình sinh sản của đàn bò sữa tại trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì, Hà Nội
• 3.5. Đánh giá thực trạng hoạt động của buồng trứng bò sau khi đẻ
• 3.6. Ứng dụng hormone để điều trị bệnh buồng trứng
• 3.7. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 3.7.1. Phƣơng pháp đánh giá các chỉ tiêu sinh sản
• 3.7.2. Phƣơng pháp nghiên cứu sự động dục trở lại của bò sữa đến 120 ngày sau khi đẻ
• 3.7.3. Phƣơng pháp nghiên cứu nguyên nhân gây chậm động dục sau 120 ngày sau đẻ ở buồng trứng
• 3.7.4. Phƣơng pháp nghiên cứu sự ảnh hƣởng của lứa đẻ đến chức năng buồng trứng
• 3.7.5. Phƣơng pháp nghiên cứu sự ảnh hƣởng của thể trạng bò đến chức năng buồng trứng bò sữa sau đẻ
• 3.7.6. Phƣơng pháp xác định bệnh ở buồng trứng bò qua khám lâm sàng
• 3.7.7. Phƣơng pháp điều trị bệnh buồng trứng
• 3.7.8. Phƣơng pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Cơ cấu đàn bò của Trung tâm trong 2 năm gần nhất 2015 - 2016
• 4.2. Cơ cấu đàn bò theo độ tuổi của Trung tâm trong 2 năm gần nhất 2015 - 2016
• 4.3. Cơ cấu giống bò sữa của Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì năm 2015 – 2016
• 4.4. Kết quả khảo sát, đánh giá khả năng sinh sản của đàn bò lai hƣớng sữa nuôi tại Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì, Hà Nội
• 4.5. Tuổi phối giống lần đầu và tuổi đẻ lần đầu
• 4.6. Khối lƣợng cơ thể khi bò cái đẻ lứa đầu
• 4.7. Thời gian động dục lại sau khi đẻ của đàn bò lai hƣớng sữa
• 4.8. Khoảng cách giữa hai lứa đẻ
• 4.9. Tỷ lệ đẻ, sảy thai, đẻ non, sát nhau
• 4.10. Đánh giá tình trạng hoạt động của buồng trứng bò sau khi đẻ
• 4.11. Động dục trở lại của bò sữa đến 120 ngày sau khi đẻ
• 4.12. Nguyên nhân gây chậm động dục sau 120 ngày sau đẻ ở buồng trứng
• 4.13. Ảnh hƣởng của lứa đẻ đến chức năng buồng trứng
• 4.14. Ảnh hƣởng của thể trạng bò đến chức năng hoạt động buồng trứng sau đẻ
• 4.15. Sử dụng hormone trong điều trị một số bệnh sinh sản ở bò sữa
• 4.16. Điều trị buồng trứng không hoạt động của bò sữa
• 4.17. Điều trị u nang buồng trứng
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về rối loạn sinh sản ở bò sữa

Rối loạn sinh sản ở bò sữa là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi, đặc biệt tại Ba Vì, Hà Nội. Các bệnh lý sinh sản như thể vàng tồn lưu, u nang buồng trứng và buồng trứng không hoạt động đã ảnh hưởng lớn đến năng suất sữa và sức khỏe của đàn bò. Việc nghiên cứu và điều trị các rối loạn này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo sức khỏe cho bò sữa. Theo thống kê, tỷ lệ bò sữa mắc các bệnh này ngày càng gia tăng, đòi hỏi các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả.

1.1. Tình hình rối loạn sinh sản ở bò sữa tại Ba Vì

Tại Ba Vì, tình hình rối loạn sinh sản ở bò sữa đang trở thành một thách thức lớn cho người chăn nuôi. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bò sữa mắc bệnh buồng trứng chiếm một phần đáng kể trong tổng số đàn bò. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này bao gồm chế độ dinh dưỡng không hợp lý, điều kiện chăm sóc chưa đảm bảo và thiếu kiến thức về kỹ thuật chăn nuôi. Việc xác định chính xác nguyên nhân gây ra rối loạn sinh sản là rất quan trọng để có thể áp dụng các biện pháp điều trị hiệu quả.

II. Phương pháp nghiên cứu và điều trị

Nghiên cứu này áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá tình trạng sinh sản của bò sữa. Các phương pháp bao gồm chẩn đoán lâm sàng, siêu âm và xét nghiệm hormone. Việc sử dụng hormone như GnRH và PGF2α trong điều trị các bệnh lý sinh sản đã cho thấy hiệu quả tích cực. Các phác đồ điều trị được thử nghiệm tại Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì đã giúp cải thiện tình trạng sinh sản của bò sữa, từ đó nâng cao năng suất sữa cho người chăn nuôi.

2.1. Các phác đồ điều trị bệnh sinh sản

Các phác đồ điều trị bệnh sinh sản được xây dựng dựa trên các nghiên cứu trước đó và thực tiễn tại Ba Vì. Việc áp dụng hormone trong điều trị bệnh buồng trứng không hoạt động và u nang buồng trứng đã cho thấy kết quả khả quan. Các nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng hormone kết hợp với các biện pháp chăm sóc dinh dưỡng hợp lý có thể giúp bò sữa phục hồi chức năng sinh sản nhanh chóng. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi mà còn nâng cao chất lượng đàn bò sữa.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bò sữa phục hồi chức năng sinh sản sau khi áp dụng các phác đồ điều trị là rất cao. Các chỉ tiêu sinh sản như tỷ lệ đẻ, sảy thai và đẻ non đã được cải thiện rõ rệt. Điều này chứng tỏ rằng việc nghiên cứu và điều trị rối loạn sinh sản ở bò sữa tại Ba Vì là cần thiết và có giá trị thực tiễn cao. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa trong việc nâng cao năng suất sữa mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cho đàn bò.

3.1. Đánh giá hiệu quả điều trị

Đánh giá hiệu quả điều trị cho thấy rằng các phác đồ điều trị đã được áp dụng thành công. Tỷ lệ bò sữa phục hồi sau điều trị đạt trên 80%, cho thấy sự hiệu quả của các phương pháp điều trị hiện tại. Việc theo dõi và đánh giá tình trạng sinh sản của bò sữa sau điều trị là rất quan trọng để có thể điều chỉnh kịp thời các phác đồ điều trị, từ đó nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu và điều trị rối loạn sinh sản ở bò sữa tại Ba Vì, Hà Nội đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phác đồ điều trị hợp lý có thể cải thiện đáng kể tình trạng sinh sản của bò sữa. Các khuyến nghị cho người chăn nuôi bao gồm việc chú trọng đến chế độ dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe cho bò sữa và áp dụng các biện pháp kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo sức khỏe cho đàn bò, từ đó phát triển bền vững ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam.

4.1. Khuyến nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi cần được trang bị kiến thức về kỹ thuật chăn nuôi và điều trị bệnh sinh sản cho bò sữa. Việc tham gia các khóa đào tạo, hội thảo về chăn nuôi bò sữa sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người chăn nuôi. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc cung cấp thông tin và hướng dẫn kỹ thuật để người chăn nuôi có thể áp dụng hiệu quả các biện pháp điều trị bệnh sinh sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay, chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam và nhiều nƣớc trên thế giới đang bị đe dọa bởi hai loại bệnh chủ yếu là bệnh dinh dƣỡng và bệnh sinh sản. Bệnh dinh dƣỡng xảy ra có thể là do khẩu phầu ăn không hợp lý hoặc cách phối trộn thức ăn không đảm bảo đủ các chất. làm ảnh hƣởng trực tiếp đến khả năng sinh sản cũng nhƣ sức sản xuất của đàn bò. Bệnh dinh dƣỡng sẽ do các nhà khoa học về dinh dƣỡng nghiên cứu và tìm ra các phƣơng pháp hiệu quả nhất để giải quyết vấn đề.

Điều tôi muốn đề cập đến ở đây là bệnh sinh sản trên bò sữa, nổi bật lên là bệnh buồng trứng. Gồm ba bệnh thể vàng tồn lƣu, u nang buồng trứng và buồng trứng không hoạt động, đã và đang gây ảnh hƣởng rất lớn đến ngành chăn nuôi bò sữa ở nƣớc ta. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về đặc điểm sinh sản và những phƣơng pháp điều trị bệnh buồng trứng nhằm nâng cao khả năng sinh sản của bò. Việc sử dụng kích tố hƣớng sinh sản để nâng cao khả năng sinh sản cũng nhƣ khắc phục những hiện tƣợng mà bệnh buồng trứng gây ra đã đƣợc các nhà khoa học trong nƣớc sử dụng.

Các kích tố có thể sử dụng riêng biệt hoặc kết hợp với nhau và thu đƣợc nhiều kết quả tốt. Có thể thấy, những phƣơng pháp điều trị bệnh sinh sản ở nƣớc ta đang cho những kết quả tốt. Xuất phát từ những yêu cầu trên, dƣới sự hƣớng dẫn của Thầy giáo TS. Nguyễn Văn Sửu, tôi tiến hành đề tài: “ Nghiên cứu hiện tượng rối loạn sinh sản ở bò sữa, thử nghiệm một số phác đồ điều trị tại Trung tâm nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì, Hà Nội”.

Mục đích đề tài và yêu cầu của đề tài Có đƣợc cái nhìn bao quát hơn về bệnh rối loạn sinh sản ở bò sữa Bổ sung thêm tài liệu về bệnh rối loạn sinh sản ở bò sữa Xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Từ tình hình mắc bệnh và tỷ lệ mắc một số bệnh rối loạn sinh sản ở bò sữa từ đó đƣa ra những phác đồ điều trị hiệu quả, kinh tế và là cơ sở khoa học cho những biện pháp phòng, trị bệnh có hiệu quả.Ý nghĩa thực tiễn - Xác định tác dụng của một số loại hormone trong điều trị một số bệnh trên thực tiễn chăn nuôi. - Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp xúc với thực tế chăn nuôi, điều trị bệnh cho bò sữa từ đó nâng cao và củng cố kiến thức của bản thân.

- Từ kết quả của đề tài để đƣa ra những khuyến cáo giúp cho ngƣời chăn nuôi hạn chế đƣợc những thiệt hại do bệnh gây ra. n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học việc nghiên cứu đề tài 2. Đặc điểm cấu tạo và chức năng cơ quan sinh dục cái Sinh sản là chức năng vô cùng quan trọng của gia súc cái và cũng là một quá trình sinh lý phức tạp của cơ thể.

Các nhà chăn nuôi từ lâu đã quan tâm tìm hiểu và nghiên cứu về cấu tạo và chức năng của các cơ quan trong cơ thể, trong đó có cơ quan sinh dục của gia súc cái. Cơ quan sinh dục bò cái mang đặc điểm chung của loài và chia làm 2 bộ phận sau: Bộ phận sinh dục bên ngoài (âm hộ, âm vật và tiền đình), bộ phận bên trong (âm đạo, tử cung, buồng trứng, ống dẫn trứng). Các bộ phận sinh dục bên ngoài Âm hộ hay âm môn (Vulva) Dƣới hậu môn là âm môn, phía ngoài âm môn có 2 môi (Labia vulva), nối liền 2 môi băng 2 mép (Bima vulvae). Trên hai môi của âm môn có sắc tố đen và nhiều tuyến tiết, tiết chất nhờn trắng và tiết mồ hôi.

Âm vật (Clitoris) Âm vật giống nhƣ dƣơng vật thu nhỏ, trong cấu tạo âm vật cũng có các thể hồng nhƣ con đực, trên âm vật có nếp da tạo mu âm vật (Praepatium clitoridis), giữa âm vật bẻ gập xuống dƣới. Tiền đình Tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo. Trong tiền đình có màng trinh, phía trƣớc màng trinh là âm môn, phía sau màng trinh là âm đạo, màng trinh có các sợi cơ đàn hồi ở giữa và do hai lá niêm mạc gấp thành một nếp. Sau màng trinh có lỗ niệu đạo.

Tiền đình có một tuyến, tuyến này xếp theo hàng chéo, hƣớng quay về âm vật. Các bộ phận sinh dục bên trong Bộ phận sinh dục bên trong bao gồm: âm đạo, cổ tử cung, tử cung, ống dẫn trứng và buồng trứng. n 4 Âm đạo (Vagina): Âm đạo nối tiếp với âm hộ và mở rộng về phía cổ tử cung. Là nơi chứa dƣơng vật của con đực khi tiến hành giao phối tự nhiên hoặc đƣờng đi của dẫn tinh quản khi truyền tinh nhân tạo, cũng là nơi thai ra khi đẻ và thoát nƣớc tiểu.

Âm đạo có dạng hình ống, dài khoảng 20- 25 cm, thành mỏng dai và đàn hồi. Khi động dục, âm đạo đƣợc bôi trơn bằng những chất thấm qua biểu mô âm đạo, bằng dịch nhầy ở cổ tử cung và bằng niêm dịch tuyến nội mạc tử cung. Đối với bò, khi giao phối trực tiếp, tinh dịch đƣợc phóng vào cuối âm đạo, trƣớc cổ tử cung. Tử cung(Uterus): Tử cung bò hình sừng cừu, thân tử cung ngắn, hai sừng tử cung dài, lớp niêm mạc trong tử cung và trên hai sừng tử cung có gấp nếp nhiều lần tập trung lại với số lƣợng 80- 120 (Trần Tiến Dũng và cs, 2002)[5], đây là tiền thân của núm nhau mẹ.

Cổ tử cung (Cervix): Có dạng hình tròn, luôn luôn đóng, chỉ mở khi nào nó hƣng phấn cao độ, hoặc lúc sinh đẻ hay khi bệnh lý. Niêm mạc cổ tử cung trâu bò gấp nếp nhiều lần , từ 3-5 lần gọi là nhiều lần hoa nở. Có sự khác biệt về cổ tử cung giữa bò già và bò chƣa trƣởng thành , giữa bò ít đẻ và bò đẻ nhiều, giữa các giống bò, giữa bò đẻ bình thƣờng và đẻ không bình thƣờng. Cổ tử cung dài khoảng 5- 10cm, đƣờng kính từ 2-5cm.

Thân tử cung (Body uterus): Thân tử cung nối giữa cổ tử cung với sừng tử cung, có kích thƣớc rất ngắn, chỉ khoảng 2-4cm. Thân tử cung đƣợc cấu tạo với những lớp cơ trơn dày, cơ vòng ở trong, cơ dọc ở ngoài, trong cùng là các tuyến sinh dục có khả năng tiết ra những chất giúp cho sự vận động của tinh trùng cũng nhƣ sự phát triển của thai. Sừng tử cung (Horn uterus): Bò cái có hai sừng tử cung trái và phải , độ dài của sừng tử cung khoảng 15-20cm (Trần Tiến Dũng và cs, 2002)[5]. Hai sừng tử cung của bò cái gắn với thân tử cung dính với nhau tạo thành một lõm hình lòng máng phía trên của tử cung gọi là rãnh giữa tử cung, dài 3-5cm, rãnh này dễ dàng nhận thấy khi khám qua trực tràng để chẩn đoán gia súc có thai và bênh lý ở tử cung.

n 5 Buồng trứng (Ovarium) Buồng trứng bò hình bầu dục, thƣờng là màu trắng không có lõm rụng trứng. Vị trí buồng trứng bò thƣờng nằm ở 2 mút sừng tử cung , gần cạnh trƣớc xƣơng ngồi, hay ở phía dƣới sừng tử cung. Kích thƣớc buồng trứng (1-2) (1-1,5) 1,5 cm (Nguyễn Tấn Anh và cs, 1995)[1]. Buồng trứng của gia súc có chức năng sinh ra trứng và tiết dịch nội tiết.

Bên dƣới lớp màng của buồng trứng là tế bào trứng non (Folliculin ovocyt primario). Khi noãn bao chín thì các tế bào nang bao quanh tế bào trứng phân chia thành nhiều tầng tế bào có hình hạt (Stratum granulosum). Noãn bao ngày càng phát triển thì các tế bào nang tiêu tan tạo ra một cái xoang có chứa dịch (Liquar folliculin). Các tầng tế bào còn lại phát triển lồi lên tạo ra một lớp màng bao bọc ở ngoài, có chỗ lồi lên để chứ tế bào trứng (Ovum).

Noãn bao nguyên thủy khi trở thành noãn bao chín (Folliculis ovaricus vesicolosus) đƣợc bao bọc một lớp màng mỏng. Tổ chức màng liên kết buồng trứng lúc này dày lên để bảo vệ noãn bao chín, giữa màng bảo vệ liên kết và màng mỏng của noãn bao là tổ chức mạch quản dày đặc. Noãn bao chín nằm ở phần lồi trên của màng liên kết buồng trứng. Noãn bao chín có kích thƣớc 1cm.

Tế bào trứng trong noãn bao là tế bào lớn nhất trong cơ thể, có thể trong thấy đƣợc bằng mắt thƣờng, kích thƣớc 0,15-0,25 mm (Trần Tiến Dũng và cs, 2002)[5]. Lúc noãn bao đã thành thục thì màng bọc nang, màng liên kết buồng trứng rách ra, tế bào trứng đƣợc rời khỏi buồng trứng , cùng với dịch nang, tế bào hạt đi vào loa kèn. Màng noãn bao rách xong liền lại ngay, các tế bào hạt trong xoang phân chia nhanh thành một khối tế bào lớn để lấp kín xoang noãn bao và trở thành thể vàng (Corpus luteum). Thể vàng là thể rắn màu vàng, các tế bào thể vàng tiết ra progesterone và các progestin khác.

Thể vàng có thể đạt đến kích thƣớc tối đa là 20,5 mm vào ngày 15- 16 của chu kỳ, sau đó thoái hóa và có đƣờng kính trung bình 12,5 mm vào ngày 18- 21. Nếu bò thụ thai thể vàng sẽ không thoái hóa cho đến cuối kỳ mang thai. Khối lƣợng thể vàng và hàm lƣợng progesterone tăng nhanh từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 8 và giữ tƣơng đối ổn định cho đến ngày thứ 15, sự thoái hóa thể vàng ở bò bắt đầu từ ngày 17-18 và chuyển thành thể bạch nếu trứng không đƣợc thụ tinh. n 6 Ống dẫn trứng (Oviductus) Ống dẫn trứng hay còn gọi là vòi Fallop, nằm ở màng treo buồng trứng, chức năng của ống dẫn trứng là vận chuyển trứng và tinh trùng theo chiều ngƣợc nhau và đồng thời một lúc.

Một đầu của ống dẫn trứng thông với xoang bụng gần sát buồng trứng và có hình loa kèn, loa kèn là một màng mỏng tạo thành một cái tán rộng và lô nhô không đều ôm lấy buồng trứng. Trứng đƣợc chuyển qua lớp nhầy đi đến lòng ống dẫn trứng nơi xảy ra thụ tinh và phân chia sớm của phôi. Phôi đƣợc lƣu lại trong ống dẫn trứng vài ngày trƣớc khi về tử cung, dịch ống dẫn trứng cung cấp điều kiện thích hợp cho sự thụ tinh và phân chia của phôi bao gồm chất dinh dƣỡng và bảo vệ cho tinh trùng, noãn bao và hợp tử sau đó niêm mạc, ống dẫn trứng và tử cung còn tiết ra men hyaluronidaza tham gia vào quá trình thụ tinh. Thời gian tế bào trứng di chuyển trong ống dẫn trứng từ 3-10 ngày.