CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ CÔNG CỦA HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về đầu tư công 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm đầu tư công Theo khoản 15 Điều 4 Luật đầu tư công năm 2019 định nghĩa "Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án và đối tượng đầu tư công khác theo quy định của Luật này".
[24] Như vậy, khái niệm đầu tư công được hiểu là hoạt động đầu tư của nhà nước vào thực hiện các dự án dành cho lợi ích công cộng, đầu tư cần thoả mãn được hai yêu cầu: (1) mục tiêu đầu tư là lợi ích công cộng còn (2) chủ thể đầu tư là Nhà nước Chính vì thế, khâu xác định chủ thể thực hiện hoạt động đầu tư sẽ còn phải được suy xét cẩn thận nữa, bởi Nhà nước không phải là chủ thể xác định vốn, mà lại sẽ giao hay là uỷ thác cho bất kỳ đơn vị nhà nước tại cấp nào (cấp cơ sở) trực tiếp tiến hành làm thủ tục đầu tư, ví dụ Thanh tra tỉnh, Hội đồng nhân dân mỗi cấp, ngân hàng, các doanh nghiệp v. Tuy nhiên, bất kể dự án được đầu tư mà lại không có mục tiêu công sẽ không thể nào được gọi là một dự án vốn đầu tư công. Khái niệm hoạt động đầu tư công Theo Luật đầu tư công năm 2019, “Hoạt động đầu tư công bao gồm lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, quyết định chương trình, dự án đầu tư công; lập, thẩm định, phê duyệt, giao, triển khai thực hiện kế hoạch, dự án đầu tư công; quản lý, sử dụng vốn đầu tư công; nghiệm thu, bàn giao chương trình, quyết toán dự án đầu tư công; theo dõi và đánh giá, kiểm tra, thanh tra kế hoạch, chương trình, dự án đầu tư công”. Khái niệm quản lý đầu tư công 10 Theo Luật đầu tư công năm 2019, "Hoạt động QLNN trong các dự án vốn đầu tư công là hoạt động có kiểm soát và điều tiết bởi cơ quan quyền lực Nhà nước thực hiện các mục đích công ích phục vụ đời sống nhân dân, được các cơ quan thực hiện nhằm giúp cho Chủ đầu tư, ban quản lý dự án thực hiện tốt vai trò, trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu Nhà nước đối với quá trình thực hiện các dự án công nhằm hạn chế tối đa tác động xấu từ các dự án".
Hoạt động thanh tra, kiểm toán, giám sát ngăn chặn các biểu hiện tham nhũng đối với quá trình đầu tư vốn Nhà nước với mục đích không gây lãng phí nguồn lực của Nhà nước nhằm mục đích xấu. [24] Phạm Văn Khoan và Phạm Thị Thuý Nguyệt (2009), "Quản lý vốn đầu tư công là quản lý các dự án, hạng mục công trình vốn đầu tư nhà nước mà kết quả của vốn đầu tư công là các công trình kết cấu hạ tầng". [25, 56] Như vậy, QLNN đối với vốn đầu tư công có thể coi là được thực hiện nhân danh Nhà nước với mục đích nhằm quản lý vốn đầu tư của Nhà nước hoạt động đúng đắn theo chính sách của nhà nước đưa ra, mang lại hiệu quả về kinh tế và tài chính. Qua đó, việc phối hợp thực hiện theo kế hoạch thời gian đặt ra và các giải pháp quản lý nhằm ngăn ngừa những vi phạm gây cản trở việc thực hiện đầu tư và quản lý vốn đầu tư hiệu quả.
Đặc điểm về đầu tư công và tính tất yếu của QLNN về vốn đầu tư công. Đặc điểm của đầu tư công Không vì mục đích kinh tế, mà đầu tư công là loại hình do chính phủ đầu tư vốn xây dựng các chương trình, dự án kết cấu hạ tầng KT - XH. Chính bởi thế, chưa thể gọi vốn đầu tư công là lĩnh vực đầu tư đặc biệt. Thông thường các dự án vốn đầu tư công sẽ là các dự án lớn phục vụ dân sinh do đó sẽ phải cần tiềm lực tài chính và khối lượng vật liệu vô cùng lớn.
Lao động phải đầu tư đối với mỗi dự án vô cùng lớn. Thời gian quá trình vốn đầu tư công đòi hỏi phải một thời gian dài hạn mới có thể đem vô hoạt động, bên cạnh đó, thời gian khấu hao, hoàn vốn dài và thời gian sử dụng các hiệu quả 11 đầu tư ngắn. Kết quả của việc quá trình vốn đầu tư công là quá trình vận hành của công trình để đưa tới lợi ích mà công trình ấy sinh ra hiệu. Ta có thể hiểu nôm na, vốn đầu tư công là một danh mục có tổn thất lớn, khấu hao theo vốn.
Đặc điểm quản lý đầu tư công Thứ nhất, đầu tư công là sự đầu tư của Nhà nước, được thực hiện thông qua từng cấp, người có thẩm quyền được ủy quyền theo quy định của luật pháp hiện hành về phân quyền và quyết định đầu tư. Thứ hai, nguồn vốn để tiến hành các hoạt động trong quá trình đầu tư công là từ ngân sách Nhà nước (bao gồm nguồn lực từ ngân sách hoặc thông qua các khoản vay để đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Nhà nước và các khoản vay có lãi suất ưu đãi từ Chính phủ hoặc từ ngân sách địa phương). Đầu tư công bị tác động trực tiếp tới các nguồn vốn. Thứ ba, mục tiêu của chính sách đầu tư công là để phát triển kinh tế-xã hội.
Điều này được thể hiện thông qua việc thực hiện các mục tiêu của chính sách công. Chính sách này nhằm đầu tư vào khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) để duy trì địa vị thống lĩnh và độc quyền, cũng như làm công cụ điều tiết cho Nhà nước trong việc quản lý nền kinh tế. Chính sách còn có khả năng thực hiện các mục tiêu cụ thể của Nhà nước như phát triển mạng lưới kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội, giải quyết vấn đề việc làm trong xã hội, giảm bớt khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng và miền. Ngoài ra, chính sách còn nhằm phát triển khu vực biên cương và hải đảo, kết hợp với an ninh và quốc phòng.
Đối tượng đầu tư công Đối tượng đầu tư công được quy định tại Điều 5 Luật Đầu tư công 2019 như sau: - Đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội. Trường hợp thật sự cần thiết tách riêng việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập, đối với dự án quan trọng quốc 12 gia do Quốc hội xem xét, quyết định; đối với dự án nhóm A do Thủ tướng Chính phủ, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, quyết định theo thẩm quyền. Việc tách riêng dự án độc lập được thực hiện khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A. - Đầu tư phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội.
- Đầu tư và hỗ trợ hoạt động đầu tư cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích, phúc lợi xã hội. - Đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo phương thức đối tác công tư. - Đầu tư phục vụ công tác lập, thẩm định, quyết định hoặc phê duyệt, công bố và điều chỉnh quy hoạch theo quy định của pháp luật về quy hoạch. - Cấp bù lãi suất tín dụng ưu đãi, phí quản lý; cấp vốn điều lệ cho các ngân hàng chính sách, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; hỗ trợ đầu tư cho các đối tượng chính sách khác theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.
Tính tất yếu của QLNN về vốn đầu tư công QLNN sử dụng vốn đầu tư công sẽ tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vững bền: việc quản lý vốn đầu tư công có ảnh hưởng đối với tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá hay chuyển đổi cơ cấu ngành kinh tế. Đây cũng là công cụ điều chỉnh sự tăng trưởng xã hội tạo sự thay đổi cơ cấu kinh tế. Một cơ cấu đầu tư phù hợp sẽ góp phần mang lại hiệu quả đầu tư vượt trội, tạo ra động lực thúc đẩy cho sự phát triển kinh tế bền vững. Vốn đầu tư công không chỉ được sử dụng để ổn định nền kinh tế mà còn được khuyến khích để thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, nâng cao tính công bằng xã hội, và làm giàu cho xã hội theo một cách văn minh và duyên dáng.
Tính hiệu quả của vốn đầu tư công không những thể hiện ở số lượng, mà còn là sự ảnh hưởng đối với cộng đồng, xã hội. Chức năng của huyện trong công tác quản lý nhà nước về đầu tư công 1.Chức năng Thứ nhất, công tác quản lý nhà nước đối với đầu tư công là nguồn lực tài chính giúp chính quyền huyện thực thi tốt chức trách, quyền hạn của địa phương với mục đích kích thích nền KT-XH phát triển, bảo đảm an ninh trật tự, giữ vững ổn định chính trị, từng bước ổn định cuộc sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Thứ hai, công tác quản lý nhà nước đối với đầu tư của huyện là nguồn lực tài chính cần thiết giúp chính quyền địa phương huyện điều chỉnh các hoạt động theo đúng hướng. Thứ ba, công tác quản lý nhà nước về đầu tư nhằm đảm bảo cung cấp vốn đầu tư xây dựng cơ bản và phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, từ đó giúp kích thích hoạt động SXKD phát triển.Mối quan hệ cơ quan cấp huyện và các đơn vị Phòng Tài chính Kế hoạch huyện là một đơn vị thuộc Uỷ ban nhân dân huyện, có trách nhiệm trực tiếp quản lý hoạt động ngân sách.
Có nhiệm vụ tổng hợp các ý kiến tham mưu để UBND huyện thực hiện công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài chính và ngân sách Địa phương. Công tác tham mưu tổng hợp gồm: Quyết định, thông tư và các công văn liên quan thuộc lĩnh vực tài chính, ngân sách địa phương đã được tham mưu và kết hợp bởi các phòng ban có liên quan, sau đó được dự thảo và báo cáo lên để trình Chủ tịch UBND huyện ra quyết định. Kế hoạch phân bổ ngân sách địa phương cùng với dự thảo định mức phân bổ ngân sách và các giải pháp chủ yếu bảo đảm thực hiện nhiệm vụ thu, chi ngân sách đã được giao Phòng Tài chính - Kế hoạch để trình HĐND huyện ra quyết định theo thẩm quyền. 14 Gửi báo cáo kế hoạch công tác trong năm lên Giám đốc Sở Tài chính để tiến hành tổng hợp và báo cáo.