mở đầu cho quá trình đoàn kết chiến đấu giữa nhân dan ba tỉnh trong cuộc kháng chiến 9 năm chống Pháp. Năm 1946, Quảng 1 +ị đã cử nhiều đội xung phong, lập các đơn vị liên quân. Việt - Lào sang xây dựng cơ sở kháng chiến tại tinh Savannakhet của Lào. Cuối tháng 3 - 1947, thục dân Pháp cơ bản đã chiếm được Quảng Trị, thực hiện ý đồ nổi thông con đường chiến lược Đà Nẵng - Đông Hà - Savannakhet.
BO tư lệnh Bắc Trung bộ Pháp đóng ở Huế do tướng Lơbrit cằm đầu. Để thực hiện kế hoạch chúng chia Bình - Trị - Thiên thành 3 phân khu. Phân khu Quảng Trị nơi có ngã ba đường. chiến lược quan trọng Việt - Lao đi qua được địch đặc biệt coi trọng.
Đến tháng 5 - 1948, khi Trung ương Đảng có chủ trương thành lập "đại đội độc lập”, "tiểu đoàn tập trung” tính Quảng Trị tiếp tục cử thêm nhiễu đội vũ trang. sang hoạt động, gây dựng cơ sở tại vùng NậmXXâL ô (Savannakhet). Đây là địa bản đứng chân an toàn của Đảng bộ Đảng Công sản Đông Dương của tỉnh bạn Lào. Cũng trong giai đoạn này, trên cơ sở huy động nhân lực và vật lực tại Bình - Trị - "Thiên, Ban cán sự Đăng và Trung doàn Trung Lào được thành lập, đã nhanh chồng, trở thảnh lực lượng nòng cốt trong các cuộc chiến đấu trên chiến trường Lào.
Sau thắng lợi của chiến dịch Tây Bắc và Thượng Lào, Quân ủy Trung ương, Việt Nam quyết định với Pathét Lao mở chiến dịch Trung và Hạ Lào. Tỉnh Quảng Tri được giao nhiệm vụ cung cấp một phẩn nhân lực, vật lực cho chiến địch. Để thực hiện kế hoạch, bộ đội địa phương và dân quân du ch Quảng Trị phối hợp với ‘Trung đoàn 18 đã phá tan âm mưu địch nối giao thông đường số 9 với chiến trường nước bạn Lào, ip quân địch ở chiến trường. Với vị trí, tầm quan trọng của con đường chiến lược số 9, tháng 1 - 1954, tinh Quing Tri “cl đạo lực lượng vũ trang đẩy mạnh hoạt động trên mặt trân đường 9 và sau lưng địch, phá sập 17 cầu, công từ Đông Hà đến Lao Bảo.
Con đường huyết mạch chỉ viện cho chiến địch Trung. ào bị tế liệt đài ngày” [16, tr. Những thắng lợi quan trọng ở Tha Khet, Kham He, Kha Ma, Sé Pén. trong chiến dich Trung và Hạ Lào có phản đóng góp lớn của quân và đân Quảng Trị, Thừa Thiên.
“Chiến dịch Trung và Hạ Lào thắng lợi, đã góp phần quan trọng làm phá sản kế hoạch Nava, đưa cuộc tiền công chiến lược Đông - Xuân 1953 - 1954 đi đến thắng lợi cuối cùng bằng trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ, buộc Pháp ký hiệp định 'Giơnevơ, công nhận độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Đông Dương ~ Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược (1954 - 1975) Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tỉnh Savannakhet, Salavan của Lào và tỉnh Quảng Trị của Việt Nam tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong lĩnh vực chính trị - quân sự, đồng thời bước đầu hợp tác giúp đỡ lẫn nhau trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, nhất là giúp đỡ vùng giải phóng của Lào khôi phục kinh tế, văn hóa, hàn gắn vết thương chiến tranh để ôn định sản xuất và đời sống cho nhân dân. Mỹ nhận thức được vị trí quan trong của các tỉnh Savannakhel, Salavan và tính Quảng Trỉ trên cục diện chiến trường Đông Dương, chúng đã chỉ đạo chính quyền Sài Gòn và chính quyền Viêng Chăn tổ chức các hoạt động gián tiếp, biệt kích quấy phá vùng giáp biên giữa ba tỉnh. Song song với hoạt động quấy phá ở biên giới phía Tay tinh Quảng Trị, Mỹ chỉ đạo phái cực hữu ở Lào tổ chức các đợt tắn công vào hai tỉnh tập kết của Pathét Lào. Để làm thất bại âm mưu thâm độc của Mỹ, lực lượng vũ trang tỉnh Quảng Trị cử cán bộ quân sự sang Savannakhet, Salavan giúp các địa phương này phát động phong trào quần chúng, xây đựng lực lượng vũ trang, mở rộng căn cứ địa, sẵn sàng phối hợp khi thấy cằn thiết Tháng 3 - 1961, hoạt đông của địch trên tuyển biên giới có chiều hướng gia tăng Lực lượng vũ trang Quảng Trị phối hợp với lực lượng Pathét Lào truy quết bọn tẺ, ngụy giúp bạn giải phóng Cánh đồng Chum.
Cùng với công tác chuẩn bị phòng thủ, sẵn sàng chiến đấu, lực lượng vũ trang Quảng Trị còn được Quân khu giao nhiệm vụ. giúp bạn chiến đấu trên tuyến đường 9. Tham gia chi có bộ đội địa phương, dân. quân du kích ác huyện Hướng Hóa.
lu nhiều ngày. đấu, toàn bộ khu vực đọc theo đường 9 từ biển giới Lào - Việt dén “Sẽ Pôn, Mường Phin, Mường Pha Lan (Savannakhet) đã được giải phóng” [16, t.118] ‘Nam 1968, trong khi quân và dân miền Nam Việt Nam tiến hành cuộc Tổng tiến công và nỗi đậy, thì trên chiến trường Lào, các tiểu đoàn bộ đội địa phương của tỉnh đội Quảng Trị đã phối hợp với lực lượng vũ trang tỉnh Savannakhet, Salavan tắn công các cử điểm của huyện Sẻ Pon, Mutmg Nong, Sa Mudi, Những thẳng lợi này góp phần quan trong làm phá sản chiến lược *Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ ở Lào. Để cứu văn tình hình tại Lào, Mỹ đã huy đông lực lượng quân đội Sài Gòn phối hợp với quân đội Viêng Chăn, có cố vấn Mỹ đi kèm mở cuộc hành quân "Lam Sơn 719° đánh vào Dường 9 - Nam Lào, Với ao tưởng của Mỹ là muốn cắt đứt tuyển đường chiến lược chỉ viện cho cách mạng miễn Nam, tạo ra sự thay đối tương, quan trên chiến trường, giành lại thế mạnh trên bản đàm phần để “xuống thang” trong danh dự. Xác định tắm quan trọng và ý nghĩa to lớn của chiến dịch, Quân ủy Trung ương đã quyết định mở chiến dịch phản công với tỉnh thần quyết chiến quyết thắng.
Lực lượng vũ trang tỉnh Quảng Trị được giao nhiệm vụ phối hợp chiến đấu trên trục đường 9, thuộc địa bản tỉnh Savannakhel. Quân va dân tỉnh Quảng Trị được giao nhiệm vụ phục vụ hậu cần cho chiến dịch. Với tinh thần quyết chiến quyết thắng, các lực lượng tham gia chiến dịch đã khắc phục mọi khó khăn, gian khổ, hoàn thành nhiệm vụ được giao, góp phần vào chiến thắng Dường 9 - Nam Lao, va tao điều kiện để Trung ương quyết định mở cuộc tiến công chiến lược năm 1972 giải phóng tinh Quang Tri. Cũng trong thời gian này, lực lượng vũ trang Quảng Trị phối hợp với sư đoàn 968 quân tình nguyện Việt Nam trên đất Lào cùng.
với lực lượng vũ trang tỉnh Salavan tiêu diệt địch, giải phóng tỉnh Salavan và toàn bộ cao nguyên Bồlaven “Trước tinh thé không thể cứu văn trên chiến trường Lào, sau khi bude phải ký Hiệp định Pari (ngày 27 - 1 - 1973), Mỹ đã phải chấp nhận ký Hiệp định Viêng, Chăn (ngày2 - 2 - 1973), 20 “Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử kết thúc thắng lợi (ngày 30 - 4 - 1975), miền Nam Việt Nam hoàn toàn được giải phóng. Thắng lợi của cách mạng Việt Nam đã cỗ vũ và tạo điều kiện cho cách mạng Lào đi đến giảnh thắng lợi cuối cùng. Chớp thời cơ, Bộ chính trị Đảng Nhân dân cách mang Lào đã phát động toàn dân đứng đây khởi nghĩa giành chính quyển. Lực lượng vũ trang tỉnh Quảng Trỉ đã khẩn trương triển khai kế hoạch hỗ trợ các địa phương của Lào nỗi dây đập tan chính quyền phản động, giành chính quyền vẻ tay nhân dân.
Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giảnh chính quyền ở Lào đã mở đường cho sự ra đời của nước Cộng hỏa Dân chủ Nhân dân Lio (2 - 12 - 1975) va đưa nước Lào bước vào kỷ nguyên mới. Song song với sự phối hợp chiến đấu trên các chiến trường, các tỉnh 'Savannakhet, Salavan và Quảng Trị đã bước đầu hợp tác trong lĩnh vực khác, nhất là hỗ trợ, giúp đỡ vùng giải phóng hai tỉnh của Lào khôi phục và phát triển kinh tế, Từ năm 1960 đến năm 1965, mặc dù đang ra sức phấn đấu cùng nhân dân miễn Bắc thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 - 1965) và làm hậu phương. cho chiến trường min Nam Việt Nam, tỉnh Quang Tri van ưu tiên giúp vùng giải phóng của Lào. Tỉnh Quảng Trị viện trợ cho vùng mới giải phóng của Lảo một số mặt hàng thiết yếu như “muối, vải và một số nông cụ trong sản xuất” 16, tr.
Nam 1973, sau khi được Đảng, Nhà nước và Chính phủ hai nước nhất trí, tỉnh Savannakhet và tỉnh Quảng Trị kết nghĩa anh em. Tỉnh Quảng Trị đã tích cực triển khai nhiều chương trình, kế hoạch giúp vùng giải phóng tính Savannakhet n định đời sống nhân dân và phát triển sản xuất. “Trong những năm 1973 đến 1975, quan hệ kinh tế, văn hóa, giáo dục giữa hai tỉnh Savannakhet với Quảng Trị ngày càng được tăng cường. Tỉnh Quảng Trị đã cử: đoàn chuyên gia gồm 9 người sang giúp nhân dân tỉnh Savannakhet ôn định sản xuất và đời sống [14].
Cũng trong giai đoạn này, tỉnh Quảng Trị đã giúp tỉnh của Lào đưa hàng trăm học sinh, cán bộ ra miền Bắc học tập. Dù chưa thể đáp ứng được yêu cầu về giáo dục - đảo tạo, nhưng tỉnh Quảng Trị đã góp phần quan trọng giúp Savannakhet cita Lao kịp thời giải quyết tỉnh trạng thiếu hụt cán bộ quản lý và in bộ chuyên môn cho vùng giải phóng. Sự phối hợp chiến đấu và phục vụ chiến đấu trên chiến trường cũng như sự. hợp tác, giúp đỡ vẺ kinh tổ, văn hóa - giáo dục của Quảng Trị giảnh cho Savnanakhet của Lào trong những năm chiến tranh là sự tiếp nối truyền thống đoàn 2I kết gắn bó lâu đời giữa hai bên, đó la “tinh đoàn kết đặc biệt, liên minh chiến đầu” trong cuộc đấu tranh chống kẻ thủ chung, đồng thời là cơ sở quan trọng để hai bên hợp tác toàn diện trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Quan hệ giữa tỉnh Savannakhet, Salavan với tinh Binh Trị Thiên từ năm 1976 đến năm 1989 “Trong bối cảnh Lào và Việt Nam đã hòa bình, độc lập, thống nhắt và toàn vẹn lãnh thổ. Năm 1976, ba tính Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế sáp nhập lại với nhau thành tỉnh Bình Trị Thiên. Sự thay đổi địa giới hành chính là nhân tổ tác động đến quan hệ giữa các tinh Savannakhet, Salavan vai tinh Bình Trị Thiên.1 Quan hệ chính trị, mm ninh - quốc phòng, ~ Lĩnh vực chỉnh trị "Để tăng cường quan hệ với hai tinh ban Lao, mot mặt, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bình Trị Thiên đã thông qua nhiều Nghị quyết, Chỉ thị quan trọng, đồng thời cử các đoàn đại biểu cấp cao sang thăm, làm việc với Tinh úy, Ủy ban Chính quyền các tinh Savannakhet, Salavan.