Chương 1. Tài nguyên du lịch của vùng núi phía Bắc Việt Nam va sự hình thành loại hình du lịch cộng đồng ở Sả Séng (Sapa, Lào Cai) và bản Lác (Mai Châu, Hoà Bình). Du lịch cộng đồng và tác động kinh tế - môi trường ở địa phương Chương 3. Du lịch cộng đồng và tác động lên đời sống văn hoá - xã hội ở địa phương 15 Chương l TAI NGUYEN DU LICH CUA VUNG NUI PHÍA BAC VIỆT NAM VA SU HINH THANH LOAI HINH DU LICH CONG DONGG SA SENG (SAPA, LAO CAI) VA BAN LAC (MAI CHAU, HOA BÌNH) 1.
Cảnh quan sinh thái với tư cách là một nguồn tài nguyên du lịch của vùng núi Tây Bắc Lào Cai và Hoà Bình là hai tỉnh thuộc miền núi phía Bắc Việt Nam, vị trí địa lý, địa hình có những điểm tương đồng và khác biệt và nguồn tài nguyên sinh thái của mỗi tỉnh đã góp phan tạo nên nguồn tai nguyên du lịch da dạng nhưng vô giá của vùng núi Tây Bắc. Lao Cai nằm cách Thủ đô Hà Nội 338km, có con đường thông thương với nước bạn Trung Quốc qua cửa khâu quốc tế Lào Cai. Địa hình Lào Cai nói chung và Sapa nóI riêng đều có sự chia cắt mạnh, tạo nên sự phong phú đa dạng các loại địa hình, có thung lũng và có cả núi cao hàng nghìn mét, trong đó đỉnh Phanxipang cao 1.343m vẫn được mệnh danh là nóc nhà của Đông Dương. Môi trường tự nhiên ấy không thật thuận lợi cho phát triển kinh tế nông nghiệp, do thời tiết quá lạnh, mỗi năm chỉ gieo trồng được một vụ lúa, một vụ nương, năng suất thấp.
Thế nhưng, ở đây lại rất thích hợp phát triển các đặc sản xứ lạnh mà những vùng khác không thể có được như rau, hoa quả, thao duoc va cá nước lạnh. Khác với Lào Cai, tỉnh Hoà Bình nằmở vị trí tiếp giáp với thủ đô Hà Nội về phía Tây Bắc. Đây là một vi trí có ý nghĩa chiến lược của vùng đồng bang Bắc Bộ, là cửa ngõ ra vào vùng thủ đô và là cửa ngõ thông sang thượng Lào. Đường số 6 có độ dài qua Hoà Bình 125km là con đường chiến lược nối Hà Nội, đồng bằng Bắc Bộ với Tây Bắc và Thượng Lào.
Địa hình Hoà Bình có sự chia cắt phức tạp theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, phân chia thành 2 vùng: vùng núi cao nằm ở phía Tây Bắc có độ cao trung bình 600 - 700m, địa hình hiểm trở, cao nhất là huyện Đà Bắc - độ cao trung bình 660m; vùng núi thấp ở phía Đông Nam gồm các dãy núi thấp, chia cắt, độ dốc trung bình 20° - 25°, độ cao trung bình 100 - 200m, thấp nhất là thành phố 16 Hoà Bình, độ cao trung bình 20m. Toàn tỉnh có 11 đỉnh núi cao trên 1.000m so với mực nước biển. Lào Cai và Hoà Bình đều được sở hữu một cảnh quan tươi đẹp, văn hoá, lịch sử đa dang và phong phú, có điều kiện dé phát triển nhiều loại hình du lịch độc đáo, hấp dẫn như du lịch sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng, du lịch mao hiểm. đặc biệt là du lịch cộng đồng.
Một trong những vẻ đẹp của Lào Cai chính là Sapa. Năm trên độ cao gần 1.700m so với mực nước biển, cách thành phố Lào Cai 38km về hướng đông, cách thủ đô Hà Nội 375 km đường bộ. Sapa nằm trên con đường vắt ngang dãy Hoàng Liên Sơn, nối liền thành phố Lào Cai bên sườn đông và nối liền Lai Châu, Điện Biên bên sườn tây. Thị trấn du lịch Sapa là điểm nút của tuyến đường vòng cung du lịch Tây Bắc.
Xung quanh Sapa có Bắc Hà, Si Ma Cai, Mường Khương, Bát Xát và thành phố cửa khẩu Lào Cai là những điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam. Các bản làng Sapa nằm rải rác ở thung lũng Mường Hoa, Ô Quy Hồ, Lao Chải, Tả Phìn, Sa Pả với các dãy núi cao thấp bao quanh. Cánh đồng lúa nước bao quanh thân đồi, sườn núi bằng tầng tầng lớp lớp những ruộng bậc thang. Đây cũng là vùng đất của rất nhiều các dòng thác bạc đồ vào con suối Mường Hoa chạy dài qua các cánh đồng, lòng thung và chảy về sông Hồng.
Sapa nổi tiếng vì điều kiện khí hậu thuận lợi cho hoạt động du lịch. Năm trên lãnh thé của đới khí hậu nhiệt đới nhưng đới khí hậu vùng đất này mang sắc thái khí hậu á ôn đới và cận nhiệt đới. Vì vậy, Sapa được gọi là vùng Châu Âu của Việt Nam nhờ khí hậu mát mẻ trong lành. Sapa hội tụ bốn mùa trong cùng một ngày.
Mùa xuân bắt đầu khi trời hửng sáng, hè đến lúc giữa trưa nắng nhưng nhiệt độ vẫn dễ chịu, chiều đến trong tiết trời thu mát mẻ, buổi tối trời trở nên se lạnh như tiết trời mùa đông. Nhiệt độ trung bình hang năm ở Sapa là 15,4°C, vào các tháng mùa hè nhiệt độ trung bình là 18 - 20°C và mùa đông là 10 - 12°C. Nhiệt độ thấp là vào thời điểm tháng 1 khoảng 0C, có những năm khí hậu Sapa xuống tới -3,2°C. Những ngày nhiệt độ Sapa xuống thấp nhất thường báo hiệu những cơn mưa tuyết, một hiện tượng khí hậu kỳ thú đối với khách du lịch.
Tuyết đã rơi nhiều lần, tuyết rơi trắng trời và tràn ngập cả một thị trấn. Vì vậy, Sapa không chỉ hấp dẫn khách du 17 lịch vào mùa hè mà Sapa còn tập trung rất đông khách du lịch vào mùa đông, đặc biệt là vào những ngày lạnh nhất đề chờ đợi tuyết trắng Sapa. Mây Sapa là một kỳ quan hấp dẫn khách du lịch mỗi khi đến vùng đất thơ mộng này. Nói đến Sapa là nói đến mây Sapa, mây đã trở thành một “nhân vật” của Sapa, khách du lịch luôn nhìn thấy một Sapa ân hiện giữa trời mây trang.
Mây Sapa thay đổi theo mùa, theo tháng, thậm chí theo từng ngày, từng giờ với nhiều dang hình đa dạng và kỳ thú. Chính nền khí hậu đó đã sản sinh ra hệ động thực vật phong phú, đa dạng về chủng loại và giống loài. Với hơn 800 loài thực vật, trong đó có nhiều loại quý hiểm như: dược liệu, cây cảnh, cây ăn quả. và hơn 600 loài động vat dang cần được bảo ton.
Tổng hợp tất cả các yếu tố từ vị trí địa lý, địa hình, khí hậu, cảnh quan, động thực vật đều cho ta khăng định, Sapa là trung tâm du lịch lớn với những sản phẩm du lịch độc đáo như: du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch văn hoá, du lịch cộng đồng. Sự khai thác và phát triển du lịch Sapa nói riêng và Lào Cai nói chung đã đưa đến nhiều đôi thay trong toàn bộ đời sống văn hoá - xã hội của các dân tộc nơi đây. Sự ảnh hưởng đó sâu đậm khác nhau, cảng xa trung tâm thì khoảng cách của nó tới vùng du lịch càng xa dần. Càng những thôn, bản gần trung tâm, có cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, hấp dẫn, người dân hội nhập nhanh với thời cuộc thì những nơi đó chịu tác động càng lớn.
Mai Châu, điểm du lịch hấp dẫn của Hoà Bình cũng may man được thiên nhiên ưu đãi nhiều tài nguyên quý giá. Mai Châu có huyện ly là Thị tran Mai Châu với tên gọi rất thơ mộng như một địa danh một thời là thị thành: Phố Vãng. Mai Châu nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Hoà Bình, cách thành phố Hoà Bình 70km, cách thủ đô Hà Nội 140km. Mai Châu có địa hình hiểm trở, rừng sâu, núi cao, sông ngòi, đường quốc lộ độc đạo, có vị trí chiến lược về kinh tế, quốc phòng của tỉnh, là cửa ngõ lên Tây Bắc đồng thời là cửa ngõ sang Lào.
Phía Đông giáp huyện Tân Lạc, Đà Bắc, phía Nam và phía Tây giáp huyện Quan Hoá (Thanh Hoá), phía Bắc giáp huyện Mộc Châu (Sơn La), tựa lưng vào dãy núi Trường Sơn hùng vĩ. Địa hình núi, độ dốc lớn, chia cắt mạnh, có đỉnh núi Pai Linh cao 1. Sát nách Mai Châu là dòng sông Mã, sông Đà chạy dọc theo địa giới bắc. Địa hình Mai Châu khá phức tạp, bị chia cắt nhiều bởi hệ thống khe, suối và núi cao.
Theo địa hình có thé chia 18 thành 2 vùng rõ rệt: Vùng thấp phân bé đọc theo suối Xia, suối Mun và quốc lộ 15, diện tích gần 2000 ha, địa hình tương đối bằng phẳng, đất đai màu mỡ. Vùng cao giống như một vành dai bao quanh huyện, chiếm tới 400 km”, địa hình núi cao hiểm trở. Độ dốc trung bình 30 - 35°. Nhìn tổng thé địa hình Mai Châu thấp dan theo hướng Tây Bắc - Đông Nam.
Khí hậu Mai Châu chịu ảnh hưởng của chế độ gió mùa tây bắc, chia thành hai mùa: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, độ âm trung bình trong năm 82%. Trong mùa mưa chịu ảnh hưởng nhiều của gió lốc và gió Lào, gió nam luôn bổ sung độ 4m và cường độ gió khá mạnh. Trong mùa khô, độ âm thấp, biên độ trong ngày cao, có ngày rét, sương muối hoặc mưa phùn giá rét. Mai Châu được thiên nhiên ưu đãi với núi non hùng vĩ, nhiều thảm rừng xanh đẹp, hệ thống sông suối dày đặc, ngoải sông Đà, sông Mã, còn có 4 con suối lớn: Suối Xia (40 km), suối Mun (25km), suối Bãi Sang (10km) và suối Co Nao (14km).
Mai Châu còn nỗi tiếng với những di tích, danh lam nổi tiếng, thu hút nhiều khách du lịch như: hang Khoai, hang Láng, các làng người Thái (ban Lac, bản Pom Coong, ban Pước), người H°ˆMông (xóm Hang Kia). Hang Khoai thuộc xã Xăm Khoé, là một di di tích khảo cô học được Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) cấp bằng công nhận năm 1996. Hang Láng năm ở núi Chua Luông, thuộc bản Lác, xã Chiéng Chau, duoc phat hién va khai quat nam 1976. Điểm nhấn tại các điểm du lịch Sapa, Mai Châu đó chính là các tuyến du lịch làng bản hiện đang trở thành một trong những trào lưu du lịch hấp dẫn đối với du khách.
Một trong những điểm du lịch nằm trên tuyến du lịch làng bản của Sapa đó chính là bản Sả Séng, xã Tả Phìn của người Dao đỏ và điểm du lịch làng bản của người Thái trắng ở Bản Lác, Mai Châu, Hoà Bình. Đặc điểm tài nguyên sinh thái xã Tả Phìn (Sapa) Là một xã vùng cao của huyện Sapa, Tả Phìn nằm cách trung tâm thị trấn Sapa 12km về phía Bắc, là trung tâm du lịch khá sôi động của Sapa. Tả Phìn có vị trí khá thuận lợi trong phát triển du lịch nhờ các đường phân tuyến du lịch làng bản từ trung tâm Thị trấn toả về.