Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGHÈ 1. TÔNG QUAN VỀ ĐÀO TẠO NGHÈ 1. Khi iệm nghề, đào tạo nghề 1. Khái niệm nghề Khai niệm nghề theo quan niệm ở mỗi quốc gia đều có sự khác nhau nhất định.Cho đến nay thuật ngữ *ngh” được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.
Dưới đây là một số khái niệm về nghề. + Khái niệm nghề ở Nga được định nghĩa: " Là một loại hoạt động lao động đòi hỏi có sự đảo tạo nhất định và thường là nguồn gốc của sự sinh. tổn" + Khái niệm nghề ở Pháp: "Là một loại lao động có thói quen về kỹ năng, kỹ xáo của một người để từ đó tìm được phương tiện + Khái niệm nghề ở Anh được định nghĩa: "Là công việc chuyên môn đòi hỏi một sự đảo tạo trong khoa học nghệ thuật + Khái niệm nghề ở Đức được định nghĩa: "Là hoạt động cần thiết cho xã hội ở một lĩnh vực lao động nhất định đòi hỏi phải được đào tạo ở trình độ nào đó". Như vậy nghề là một hiện tượng xã hội có tính lịch sử rất phô biến.
gin chat với sự phân công lao động, với tiến bộ khoa học kỹ thuật, và văn mình nhân loại. Bởi vậy được nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu tir nhiều góc độ khác nhau + Ở Việt Nam, nhiều định nghĩa nghề được đưa ra song chưa được thống nhất, chẳng hạn có định nghĩa được nêu: "Nghề là một tập hợp lao động. do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi được. Nghề mang tính tương đối, nó phát sinh, phát triển hay mắt đi do trình độ của nên sản xuất và nhu cầu xã hội.
Mặc dù khái niệm nghề được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau song chúng ta có thể nhận thấy một số nét đặc trưng nhất định sau: ~ Đó là hoạt động. là công việc về lao động của con người được lặp đi lặp lại. ~ Là sự phân công lao động xã hội, phủ hợp với yêu cầu xã hội. ~ Là phương tiện để sinh sống.
~ Lã lao động kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt có giá trị trao đổi trong xã hội đòi hỏi phải có một quá trình đào tạo nhất định. Hiện nay xu thế phát triển của nghề chịu tác động mạnh mẽ của tác đông khoa học kỹ thuật và văn minh nhân loại nói chung và về chiến lược phát triển KT - XH cia mỗi quốc gia nói riêng. Bởi vậy phạm trù "Nghề" biến đổi mạnh mẽ và gắn chặt với xu hướng phát triển KT - XH của đắt nước. Khái niệm đào tạo nghề ~ Đảo tạo: “Đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm truyền đạt các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo trong lý thuyết và thực tiễn, tạo ra năng lực đề thực hiện thành công một hoạt động nghề nghiệp hoặc xã hội cần thiết.
Như vậy, đào tạo là sự phát triển có hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cho mỗi cá nhân để họ thực hiện một nghề hoặc một nhiệm vụ cụ thể một cách tốt nhất. Đào tạo được thực hiện bởi các loại hình tổ chức chuyên ngành nhằm thay đổi hành vi và thái độ làm việc của con người, tạo cho họ khả năng đáp ứng được tiêu chuẩn và hiệu quả của công việc chuyên môn. ~ Đảo tạo nghề: *Đảo tạo nghề là những hoạt động nhằm mục đích nâng cao tay nghề hay kỹ năng, kỹ xảo của mỗi cá nhân đối với công việc. hiện tại và trong tương lai”.
Đào tạo nghề bao gồm hai quá trình có quan hệ hữu cơ với nhau. Đó là: + Dạy nghề: Là quá trình giảng viên truyền bá những kiến thức về lý thuyết và thực hành để các học viên có được một trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, sự khéo léo, thành thục nhất định về nghề nghiệp. + Học nghề: *Là quá trình tiếp thu những kiến thức về lý thuyết và thực hành của người lao động đề đạt được một trình độ nghề nghiệp nhất định”. Đào tạo nghề cho người lao động là giáo dục kỹ thuật sản xuất cho người lao động để họ nắm vững nghề nghiệp, chuyên môn bao gồm đào tạo.
nghề mới, đào tạo nghề bổ sung, đảo tạo lại nghề. Đào tạo nghề mới: Là đảo tạo những người chưa có nghề, gồm những người đến tuổi lao động chưa được học nghề, hoặc những người trong độ tuổi lao động nhưng trước đó chưa được học nghề. Đảo tạo mới nhằm đáp ứng. tăng thêm lao động đào tạo nghề cho xã hội.
Đảo tạo lại nghề: Là đào tạo đối với những người đã có nghề, có chuyên môn nhưng do yêu cầu mới của sản xuất và tiến bộ kỹ thuật dẫn đến việc thay đổi cơ cấu ngành nghề, trình độ chuyên môn. Một số công nhân được đảo tạo lại cho phù hợp với cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ thuật mới. Đào tạo lại thường được hiểu là quá trình nhằm tạo cho người lao động có cơ hội dé học tập một lĩnh vực chuyên môn mới đẻ thay đổi nghé. Bồi dưỡng nâng cao tay nghề: Bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật hóa kiến thức còn thiếu, đã lạc hậu, bồ túc nghề, đảo tạo thêm hoặc củng.
ác kỹ năng nghề nghiệp theo từng chuyên môn và thường được xác nhận bằng một chứng chỉ hay nâng lên bậc cao hơn. 'Như vậy, xác định rõ ranh giới giữa đảo tạo, bồi dưỡng và đảo tạo lại nghề hiện nay là một việc phức tạp, khó khăn. Dựa vảo lý thuyết qui luật số đông, các khái niệm trên được phân biệt theo các tiêu chí sau: 10 + Nội dung: Nội dung học có liên quan tới nghề chuyên môn mới hay cũ. + Mục đích: Để tiếp tục làm nghề cũ hay đổi nghề.
+ Lần đào tạo: Lần đầu tiên hay tiếp + Văn bằng: Được. bằng, chứng chỉ hay không được cấp sau khi học. Sự phân biệt có tÌ được tóm tắc ở bảng 1: Bảng 1.1: Tiéu chí phân loại đào tạo, bồi dưỡng, đào tạo lại Tiêu chí phân loại | — Đào tạo Bai dưỡng Đào tạo lại Nội dung Bất đầu Tiếp tục Học nghề mới Dé tiếp tục nghề Mục đích học Để có nghề a Để có nghề mới ci 3 thang -18 Thời gian hoc. 1-3 thang 3-6 tháng tháng : i.
| Chimg chinang | Chimg chi nan; 'Văn bằng Bằng nghề. # bậc bậc Nguồn: "Vấn để bỗi dưỡng và đào tạo lại các loại hình lao động đáp đứng nhu cầu của sự phát triển Kinh tế - Xã hội ". Đề tài cắp Nhà nước KXU7 - 14. Đào tạo nghề là một bộ phận quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân.
Theo qui định của Luật giáo dục, hệ thống giáo dục bao gồm: Giáo dục mằm non, giáo dục phổ thông, giáo dục học nghề, giáo dục đại học và sau dai học. Theo hệ thống khung giáo dục quốc dân thì đào tạo nghề được thực hiện ở các cấp khác nhau, ở lứa tuổi khác nhau và được phân luồng để đảo tạo nghề phù hợp với trình độ về văn hóa, khả năng phát triển của con người và độ tuổi. Sơ đồ trên cho thấy sự liên thông giữa các cấp học, các điều kiện cần thiết để học nghề hoặc các cấp học tiếp theo. Nó là cơ sở quản lý giáo dục, nâng cao hiệu quả của đảo tạo, tránh lăng phí trong đào tạo (cả người học và xã hội), tránh trùng lặp nội dung chương trình, đồng thời là cơ sở đánh giá trình độ người học và cấp các văn bằng, chứng chỉ t nghiệp.
Tuy vậy, sơ đồ trên cũng cho thấy sự liên thông giữa các cấp đảo tạo nghề chưa rõ ràng. Bộ phận được phân luồng học nghề từ cấp học dưới khi muốn học nghề ở cấp cao hơn thì theo con đường nào hay thì lại phải tiếp tục học cấp cao hơn thì mới chuyển được. Đây là điều hết sức lưu ý trong việc xây dựng hệ thống chương trình, khung giáo dục quốc dân, đảm bảo tính liên thông giữa các cấp học nghề. Phân loại đào tạo nghề a) Phân loại đảo tạo nghề Có rất nhiều cách phân loại đào tạo nghề, tuỳ theo mỗi loại tiêu thức ta có thể phân loại đảo tạo nghề thành các loại hình khác nhau.
Trong phạm vi bài này chỉ xét hai tiêu thức phân loại như sau: «_ Căn cứ vào thời gian đảo tạo nghề: ~ Đào tạo ngắn hạn: Là loại hình đào tạo nghề có thời gian đào tạo dưới một năm, chủ yếu áp dụng đối với phổ cập nghề. Loại hình này có ưu điểm là có thể tập hợp được đông đảo lực lượng lao động ở mọi lứa tuổi, những người không có điều kiện học tập tập trung vẫn có thể tiếp thu được tri thức ngay tại chỗ, với sự hỗ trợ đắc lực của các cơ quan đoàn thẻ, địa phương, 'Nhà nước về mặt giáo trình, giảng viên. ~ Đào tạo đài hạn: Là loại hình đào tạo nghề có thời gian đào tạo từ một năm trở lên, chủ yếu áp dụng đối với đào tạo công nhân kỹ thuật và nhân viên nghiệp vụ. Đào tạo nghề dài hạn thường có chất lượng cao hơn các lớp dio tao ngắn hạn.
12 «_ Căn cứ vào nghề đào tạo đối với người học: ~ Đào tạo mới: Là loại hình đào tạo nghề áp dụng cho những người chưa có nghề (đảo tạo mới là để đáp ứng yêu cầu tăng thêm lao động có nghề). ~ Đào tạo lại: Là quá trình đào tạo nghề áp dụng với những người đã có nghề song vì lý do nào đó, nghề của họ không còn phù hợp nữa. ~ Đảo tạo nâng cao: Là quá trình bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kinh nghiệm làm việc để người lao động có thể đảm nhận được những công việc phức tạp hơn. b) Các hình thức đào tạo nghề.
Các hình thức đào tạo nói chung và đảo tạo nghề nói riêng nhìn chung. là rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, về cơ bản đào tạo nghề hiện nay thường áp dụng một số hình thức chính sau đây: * Dao tao nghề chính quy: Theo quy định của Luật dạy nghề, đào tạo nghề chính quy được thực hiện với các chương trình sơ cắp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề tại các cơ sở dạy nghề theo các khoá học tập trung và liên tục. Có thể hiểu đào tạo nghề chính quy là loại hình đảo tạo tập trung tại các trung tâm dạy nghề, các trường nghề với quy mô đảo tạo tương đối lớn, chủ yếu là đào tạo các công nhân kỹ thuật có trình độ lành nghề cao.
Việc đào tạo công nhân kỹ thuật thường chia làm hai giai đoạn: giai đoạn học tập cơ bản và giai đoạn học tập chuyên môn.