Luận văn: Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Chu Lai qua hai tác phẩm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xã hội và nhân văn nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết chu lai qua ba lần và một lần chỉ còn một lần, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Chu Lai Qua Ba Lần Và Một Lần Chỉ Còn Một Lần
• Loại tài liệu: Luận Văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐIỂM NHÌN VÀ THỜI GIAN TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT BA LẦN VÀ MỘT LẦN VÀ CHỈ CÒN MỘT LẦN CỦA CHU LAI
• 1.1. ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT
• 1.1.1. Điểm nhìn bên ngoài - khách quan hóa cho mạch trần thuật
• 1.1.2. Điểm nhìn bên trong - xoáy sâu vào tinh thần hữu thể
• 1.1.3. Điểm nhìn phức hợp - cắt nghĩa cho nhiều khung giá trị
• 1.2. THỜI GIAN TRẦN THUẬT
• 1.2.1. Thời gian niên biểu - Song hành hai lớp thời gian bên ngoài và bên trong
• 1.2.2. Tần suất thời gian - sự trùng lặp của cùng một biến cố
• 1.2.3. Sai lệch trật tự thời gian - thời gian phi tuyến tính
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT CẤU VÀ TỔ CHỨC NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT BA LẦN VÀ MỘT LẦN VÀ CHỈ CÒN MỘT LẦN CỦA CHU LAI
• 2.1. Kết cấu lắp ghép, tạo điểm nhấn cho tính triết luận
• 2.2. Kết cấu đồng hiện, chồng xếp các lớp tình tiết, sự kiện
• 2.3. Kết cấu chùm truyện, tăng cấp ở các tình huống
• 2.4. TỔ CHỨC NHÂN VẬT TRONG VÒNG XOAY XUNG ĐỘT
• 2.4.1. Từ cái nhìn trực diện, chấn thương trong bản thể nhân vật
• 2.4.2. Đến cái nhìn lưỡng diện, xung đột trong cõi cô đơn
• 2.4.3. Một cái nhìn phản tỉnh tìm kiếm giá trị trong tinh thần nhân thể
• 3. CHƯƠNG 3: NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT BA LẦN VÀ MỘT LẦN VÀ CHỈ CÒN MỘT LẦN CỦA CHU LAI
• 3.1. NGÔN NGỮ TRẦN THUẬT
• 3.1.1. Đối thoại trực tiếp - đậm tính tranh biện
• 3.1.2. Đối thoại gián tiếp, sự tràn lấn bàng thoại
• 3.1.3. Độc thoại tự vấn, va siết trong mạch đối âm
• 3.2. GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT
• 3.2.1. Giọng dửng dưng, lạnh lùng, bộc trực
• 3.2.2. Giọng trăn trở, hoài nghi, chiêm nghiệm
• 3.2.3. Giọng giễu nhại, hài hước
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

Tóm tắt

I. Giải mã nghệ thuật tự sự tiểu thuyết Chu Lai Tổng quan

Nền văn học đương đại Việt Nam sau 1975 chứng kiến sự trỗi dậy của nhiều tên tuổi lớn, trong đó nhà văn Chu Lai nổi bật như một cây bút sắc sảo chuyên về đề tài chiến tranh và hậu chiến. Các tác phẩm của ông, đặc biệt là hai tiểu thuyết “Ba lần và một lần” và “Chỉ còn một lần”, không chỉ là những câu chuyện về hình tượng người lính mà còn là không gian thể nghiệm những kỹ thuật trần thuật độc đáo. Việc phân tích nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Chu Lai không chỉ là một yêu cầu của nghiên cứu văn học mà còn là chìa khóa để hiểu sâu sắc những trăn trở của một thế hệ bị chiến tranh hằn sâu trong tâm khảm. Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Thị Phương Linh đã cung cấp một cái nhìn hệ thống về các phương diện tự sự học trong hai tác phẩm này, từ điểm nhìn, thời gian, kết cấu đến ngôn ngữ trần thuật. Bài viết này sẽ đi sâu vào những khám phá đó, tối ưu hóa các góc nhìn học thuật để tiếp cận rộng rãi hơn với độc giả quan tâm đến phê bình văn học. Mục tiêu là làm rõ những đóng góp của bút pháp Chu Lai trong việc đổi mới tiểu thuyết Việt Nam, đặc biệt là cách ông sử dụng các yếu tố tự sự để tạo nên chiều sâu triết luận và giá trị nhân văn cho tác phẩm. Qua đó, khẳng định tài năng và cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ trong hành trình khám phá số phận con người.

1.1. Vị thế nhà văn Chu Lai trong dòng văn học hậu chiến

Xuất thân là một người lính, nhà văn Chu Lai mang trong mình những trải nghiệm chân thực và khốc liệt của chiến tranh. Điều này trở thành chất liệu cốt lõi, tạo nên sức nặng cho các sáng tác của ông. Khác với giai đoạn trước, văn học sau 1975 bắt đầu có cái nhìn đa chiều hơn về chiến tranh và người lính. Chu Lai là một trong những người tiên phong trong việc xây dựng hình tượng người lính không chỉ với vẻ đẹp anh hùng ca mà còn với những vết thương, những bi kịch và những cuộc đấu tranh nội tâm dữ dội thời hậu chiến. Ông không né tránh những góc khuất, những sự thật trần trụi, từ đó mang đến cho độc giả một cái nhìn nhân văn và sâu sắc hơn về con người.

1.2. Tầm quan trọng của phân tích tác phẩm văn học từ góc độ tự sự

Việc phân tích tác phẩm văn học không chỉ dừng lại ở nội dung câu chuyện mà cần đi sâu vào hình thức nghệ thuật. Tự sự học cung cấp bộ công cụ lý thuyết hiệu quả để “giải phẫu” cấu trúc tác phẩm. Phân tích nghệ thuật tự sự giúp làm rõ ý đồ của tác giả, cách ông dẫn dắt cảm xúc người đọc và kiến tạo thế giới nghệ thuật. Đối với tiểu thuyết Chu Lai, việc nghiên cứu điểm nhìn trần thuật, thời gian nghệ thuật hay kết cấu không chỉ cho thấy tài năng của nhà văn mà còn lý giải tại sao những câu chuyện về chiến tranh của ông lại có sức ám ảnh và lay động đến vậy. Đây là phương pháp tiếp cận cốt lõi trong các luận văn văn học hiện đại.

II. Thách thức khi nghiên cứu nghệ thuật tự sự phức tạp của Chu Lai

Nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Chu Lai đặt ra nhiều thách thức cho giới phê bình văn học. Ông không tuân theo lối kể chuyện tuyến tính truyền thống. Thay vào đó, Chu Lai mạnh dạn áp dụng các kỹ thuật trần thuật hiện đại, tạo ra một cấu trúc tự sự phức tạp, đa tầng bậc. Thách thức lớn nhất đến từ việc bóc tách các lớp lang trong điểm nhìn trần thuật của ông. Tác giả thường xuyên luân chuyển điểm nhìn giữa người kể chuyện toàn tri, điểm nhìn của nhân vật này, rồi lại chuyển sang nhân vật khác, thậm chí kết hợp điểm nhìn bên trong và bên ngoài trong cùng một đoạn văn. Sự phức hợp này đòi hỏi người đọc phải liên tục định vị lại góc nhìn của mình. Bên cạnh đó, việc tổ chức thời gian nghệ thuật phi tuyến tính, với những dòng hồi tưởng đan xen thực tại, những cú nhảy cóc thời gian và những dự báo tương lai, tạo ra một mê cung thời gian. Phân tích được logic đằng sau sự “hỗn loạn” có chủ đích này là một nhiệm vụ không hề đơn giản. Những yếu tố này cho thấy phong cách nghệ thuật Chu Lai không chỉ là sự tái hiện hiện thực mà là một nỗ lực kiến tạo lại hiện thực thông qua lăng kính tự sự đầy cá tính.

2.1. Sự xáo trộn trong trật tự thời gian và dòng ý thức

Thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Chu Lai hiếm khi đi theo một đường thẳng. Ông thường sử dụng kỹ thuật đảo thuật, đưa những sự kiện ở tương lai lên trước hoặc bắt đầu câu chuyện từ một biến cố ở giữa dòng thời gian. Sự sai lệch trật tự này không phải ngẫu nhiên, nó phản ánh dòng ký ức đứt gãy, những ám ảnh từ quá khứ luôn xen vào hiện tại của các nhân vật, đặc biệt là những người lính. Việc phá vỡ cấu trúc thời gian tuyến tính tạo ra hiệu ứng kịch tính, buộc người đọc phải tham gia vào quá trình tái lập câu chuyện, qua đó thấu hiểu sâu hơn tâm trạng và bi kịch của nhân vật.

2.2. Khó khăn trong việc xác định giọng điệu người kể chuyện

Một thách thức khác là xác định giọng điệu của người kể chuyện. Trong tác phẩm của Chu Lai, giọng điệu thay đổi liên tục: khi thì lạnh lùng, khách quan; lúc lại trăn trở, chiêm nghiệm; đôi khi lại giễu nhại, hài hước. Giọng điệu không chỉ thuộc về người kể chuyện ẩn danh mà còn hòa quyện với giọng của các nhân vật thông qua độc thoại nội tâm hoặc lời kể ngôi thứ nhất. Sự đa thanh này tạo ra một “cấu trúc đầy âm vang”, nhưng cũng gây khó khăn cho việc xác định đâu là phát ngôn của tác giả, đâu là của nhân vật, đòi hỏi sự phân tích tinh tế của người nghiên cứu.

III. Phương pháp phân tích điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Chu Lai

Một trong những thành công nổi bật nhất trong nghệ thuật tự sự của Chu Lai là cách ông tổ chức điểm nhìn trần thuật. Thay vì đóng khung trong một ngôi kể cố định, ông tạo ra một hệ thống điểm nhìn linh hoạt và đa dạng. Phương pháp này giúp tác phẩm thoát khỏi tính đơn điệu, cho phép khám phá đối tượng từ nhiều góc độ, đặc biệt là chiều sâu tâm lý nhân vật. Luận văn gốc đã chỉ ra ba loại điểm nhìn chính được sử dụng: điểm nhìn bên ngoài, điểm nhìn bên trong và điểm nhìn phức hợp. Điểm nhìn bên ngoài thường gắn với người kể chuyện ngôi thứ ba “biết tuốt”, có vai trò khách quan hóa mạch truyện, cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về sự kiện. Trong khi đó, điểm nhìn bên trong lại xoáy sâu vào thế giới nội tâm, cho phép nhân vật tự bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc qua dòng ý thức hoặc độc thoại. Sự kết hợp giữa hai loại điểm nhìn này, cùng với sự luân phiên liên tục, tạo nên điểm nhìn phức hợp. Kỹ thuật này không chỉ làm cho cốt truyện tiểu thuyết trở nên hấp dẫn mà còn thể hiện một tư duy nghệ thuật hiện đại, coi trọng việc khám phá bản thể con người từ bên trong.

3.1. Điểm nhìn bên ngoài Khách quan hóa diễn biến sự kiện

Với điểm nhìn bên ngoài, người kể chuyện đóng vai trò như một máy quay, ghi lại các hành động, lời nói và sự kiện một cách khách quan. Trong “Ba lần và một lần”, điểm nhìn này giúp độc giả bao quát được mối quan hệ phức tạp giữa các nhân vật như Sáu Nguyện, Út Thêm và Năm Thành. Người kể chuyện tường thuật lại các biến cố mà không can thiệp trực tiếp vào suy nghĩ nhân vật, tạo ra một khoảng cách thẩm mỹ cần thiết. Theo luận văn, cách xử lý này “mở ra nhiều biên độ thẩm mĩ cho chiều sâu văn bản”, giúp người đọc tự đưa ra phán đoán về bản chất của sự việc và con người.

3.2. Điểm nhìn bên trong Xoáy sâu vào thế giới nội tâm nhân vật

Đây là kỹ thuật trần thuật được Chu Lai sử dụng một cách điêu luyện. Bằng cách dịch chuyển điểm nhìn vào bên trong nhân vật, tác giả cho phép độc giả tiếp cận trực tiếp với dòng suy tư, những dằn vặt, trăn trở và cả những góc khuất trong tâm hồn họ. Ví dụ, những đoạn độc thoại nội tâm của Sáu Nguyện hay những hồi tưởng của Út Thêm được thể hiện qua điểm nhìn này. Nó biến người đọc từ một người quan sát thành một người đồng hành, cùng trải nghiệm những cung bậc cảm xúc phức tạp. Luận văn nhận định, kỹ thuật này giúp “tái hiện được đời sống tinh thần của nhân vật một cách sâu sắc, toàn vẹn”.

3.3. Điểm nhìn phức hợp Cắt nghĩa sự thật từ nhiều lăng kính

Sự phối hợp giữa điểm nhìn bên ngoài và bên trong, cùng với việc luân chuyển điểm nhìn giữa các nhân vật khác nhau, tạo nên điểm nhìn phức hợp. Trong một tình huống, độc giả có thể vừa thấy hành động của nhân vật (bên ngoài), vừa nghe được suy nghĩ của họ (bên trong), lại vừa biết được nhân vật khác nhìn nhận hành động đó ra sao. Sự đa chiều này phá vỡ cái nhìn đơn nhất, phiến diện về sự thật. Nó cho thấy hiện thực cuộc sống vốn phức tạp, trắng đen lẫn lộn, và mỗi cá nhân có một sự thật của riêng mình. Đây chính là nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật Chu Lai, giúp ông cắt nghĩa các vấn đề của đời sống một cách sâu sắc.

IV. Bí quyết sử dụng thời gian nghệ thuật của nhà văn Chu Lai

Trong tiểu thuyết Chu Lai, thời gian không phải là một dòng chảy êm đềm mà là một yếu tố nghệ thuật đầy biến ảo, được sử dụng như một công cụ đắc lực để thể hiện chủ đề và khắc họa tính cách. Ông phá vỡ trật tự thời gian tuyến tính, sử dụng linh hoạt các kỹ thuật đảo thuật, dự thuật và tần suất lặp lại để tạo nên một cấu trúc thời gian độc đáo. Thời gian nghệ thuật trong tác phẩm của ông thường song hành hai lớp: thời gian niên biểu bên ngoài (các sự kiện lịch sử, các mốc thời gian cụ thể) và thời gian tâm lý bên trong (dòng ký ức, hồi tưởng, suy tư của nhân vật). Sự đan xen giữa hai lớp thời gian này tạo ra một chiều sâu cho câu chuyện, cho thấy quá khứ (đặc biệt là quá khứ chiến tranh) không bao giờ ngủ yên mà luôn tác động, chi phối đến hiện tại. Cách xử lý thời gian này phản ánh đúng tâm trạng của những con người sống trong thời hậu chiến, khi ký ức và thực tại luôn chồng chéo lên nhau. Đây là một trong những đóng góp quan trọng của bút pháp Chu Lai vào việc làm mới nghệ thuật tự sự trong văn học Việt Nam.

4.1. Thời gian phi tuyến tính qua kỹ thuật đảo thuật và dự thuật

Chu Lai thường bắt đầu câu chuyện bằng một sự kiện ở hiện tại, sau đó dùng kỹ thuật đảo thuật để quay ngược về quá khứ, lý giải nguyên nhân của sự kiện đó. Ví dụ trong “Ba lần và một lần”, câu chuyện bắt đầu từ cuộc hỏi cung giữa Út Thêm và Sáu Nguyện, rồi từ đó mới lật lại toàn bộ quá khứ của họ. Bên cạnh đó, ông còn sử dụng các yếu tố dự thuật, qua những giấc mơ hay lời tiên tri của các nhân vật (như nhà báo chiêm tinh), để báo trước những biến cố sắp xảy ra. Sự kết hợp này tạo ra một kết cấu vòng tròn, đan xen, khiến cốt truyện tiểu thuyết trở nên lôi cuốn và khó đoán.

4.2. Tần suất thời gian và ý nghĩa của sự lặp lại biến cố

Một kỹ thuật đáng chú ý khác là việc lặp lại một biến cố hoặc một hình ảnh trong tác phẩm (tần suất thời gian). Ví dụ, giấc mơ của Sáu Nguyện về “cái bóng của một gã Thành Long vô hình” lặp đi lặp lại nhiều lần. Sự lặp lại này không phải là sự trùng lặp vô nghĩa, mà nhằm nhấn mạnh một nỗi ám ảnh, một sự dằn vặt hay một vấn đề cốt lõi trong tâm lý nhân vật. Nó biến một chi tiết nhỏ thành một biểu tượng nghệ thuật, mang sức nặng tư tưởng và tạo ra nhịp điệu riêng cho mạch trần thuật, là một phần quan trọng trong nghiên cứu văn học về ông.

V. Kết quả nghiên cứu Bút pháp Chu Lai và văn học đương đại

Việc áp dụng các lý thuyết tự sự học vào phân tích tác phẩm văn học của Chu Lai đã mang lại những kết quả đáng ghi nhận. Nghiên cứu chỉ ra rằng, những đổi mới về nghệ thuật tự sự không chỉ là sự thể nghiệm hình thức mà còn gắn liền với một tư duy nghệ thuật mới về con người và hiện thực. Thông qua việc sử dụng điểm nhìn trần thuật đa chiều và cấu trúc thời gian nghệ thuật phi tuyến tính, Chu Lai đã xây dựng thành công hình tượng người lính thời hậu chiến một cách chân thực và đa diện. Họ không còn là những biểu tượng đơn thuần cho chủ nghĩa anh hùng, mà là những cá nhân phức tạp với đầy đủ bi kịch, khát vọng và những cuộc đấu tranh nội tâm. Bút pháp Chu Lai đã góp phần quan trọng vào việc “giải thiêng” hình tượng người lính, đưa họ từ bệ đài về với cuộc sống đời thường. Những thành công này khẳng định vị thế của Chu Lai như một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học đương đại Việt Nam, người đã nỗ lực không ngừng để cách tân thể loại tiểu thuyết và phản ánh những vấn đề sâu sắc của thời đại.

5.1. Xây dựng thành công hình tượng người lính đa chiều phức tạp

Kết quả cốt lõi của việc áp dụng các kỹ thuật trần thuật hiện đại là khả năng khắc họa hình tượng người lính một cách 입체적. Nhân vật Sáu Nguyện không chỉ là anh hùng mà còn là nạn nhân, vừa cao cả vị tha vừa mang trong mình những vết thương không thể chữa lành. Năm Thành vừa là kẻ phản bội đáng căm phẫn, vừa có những khoảnh khắc dằn vặt nội tâm. Cái nhìn đa chiều này, được tạo nên bởi sự luân phiên điểm nhìn, đã mang lại cho nhân vật chiều sâu tâm lý và sức sống lâu bền, vượt ra khỏi những khuôn mẫu thường thấy trong văn học về đề tài chiến tranh.

5.2. Đóng góp vào sự đổi mới tiểu thuyết Việt Nam sau 1975

Sự tìm tòi, sáng tạo trong nghệ thuật tự sự của Chu Lai đã góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới của tiểu thuyết Việt Nam sau 1975. Ông đã chứng minh rằng, để phản ánh một hiện thực phức tạp như thời hậu chiến, văn học cần có những hình thức biểu đạt mới mẻ và tương xứng. Phong cách nghệ thuật Chu Lai, với sự chú trọng vào tâm lý nhân vật, kết cấu lắp ghép và giọng điệu đa thanh, đã mở ra những hướng đi mới cho các nhà văn thế hệ sau, làm phong phú thêm diện mạo của nền văn xuôi đương đại.

VI. Tương lai nghiên cứu phong cách nghệ thuật Chu Lai và hơn thế

Dù đã có nhiều công trình nghiên cứu văn học về Chu Lai, phong cách nghệ thuật Chu Lai vẫn là một mảnh đất màu mỡ còn nhiều tiềm năng khai phá. Luận văn được phân tích ở đây đã hệ thống hóa một cách bài bản các yếu tố tự sự trong hai tiểu thuyết tiêu biểu, nhưng đây mới chỉ là bước khởi đầu. Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng phạm vi ra toàn bộ sáng tác của ông, hoặc đi sâu hơn vào từng khía cạnh cụ thể. Chẳng hạn, việc so sánh nghệ thuật tự sự của Chu Lai với các nhà văn cùng thời như Bảo Ninh, Nguyễn Minh Châu sẽ làm nổi bật hơn nữa những nét độc đáo và tương đồng trong tư duy nghệ thuật của cả một thế hệ. Ngoài ra, việc phân tích không gian nghệ thuật, ngôn ngữ đối thoại đậm chất khẩu ngữ hay yếu tố kỳ ảo, tâm linh trong tác phẩm của ông cũng là những hướng đi đầy hứa hẹn. Những luận văn văn học tiếp theo có thể tiếp tục khám phá những giá trị bền vững trong sáng tác của Chu Lai, khẳng định sức sống của tác phẩm ông trong dòng chảy của văn học đương đại Việt Nam.

6.1. Hướng mở về nghiên cứu so sánh trong phê bình văn học

Một hướng đi tiềm năng cho phê bình văn học là đặt tiểu thuyết Chu Lai trong một hệ quy chiếu rộng hơn, so sánh với các tác phẩm cùng đề tài chiến tranh của các tác giả trong và ngoài nước. Việc so sánh kỹ thuật trần thuật của ông với Bảo Ninh trong “Nỗi buồn chiến tranh” hay với các nhà văn phương Tây sẽ giúp định vị rõ hơn những đóng góp mang tính toàn cầu và những nét đặc trưng văn hóa Việt Nam trong cách kể chuyện của Chu Lai. Đây là cách để làm giàu thêm di sản văn học và thúc đẩy đối thoại văn hóa.

6.2. Phân tích sâu hơn về không gian và thời gian nghệ thuật

Bên cạnh điểm nhìn, không gian nghệ thuật và thời gian nghệ thuật là hai phạm trù cần được đào sâu hơn. Không gian trong truyện của Chu Lai không chỉ là bối cảnh (rừng, thành phố, nông trường) mà còn là không gian tâm tưởng, không gian ký ức. Việc phân tích mối quan hệ giữa không gian vật lý và không gian tâm lý, giữa thời gian lịch sử và thời gian nội tâm sẽ mở ra những tầng nghĩa mới của tác phẩm, cung cấp những góc nhìn sâu sắc hơn cho các luận văn văn học trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ sau cột mốc lịch sử năm 1975 và đặc biệt là công cuộc Đổi mới năm 1986, văn học Việt Nam đã trải qua hơn 30 năm chuyển dịch mạnh mẽ về hệ hình tư duy nghệ thuật. Trong tiến trình đổi mới thể loại tiểu thuyết, nhà văn Chu Lai nổi lên như một hiện tượng độc đáo với phong cách tự sự sắc bén, khám phá hiện thực chiến tranh và hậu chiến dưới góc nhìn đa chiều. Vấn đề cốt lõi được đặt ra trong nghiên cứu là giải mã cách thức tổ chức nghệ thuật tự sự – phương diện hình thức mang tính quan niệm sâu sắc – vốn chưa được khảo cứu toàn diện trong các công trình trước đây.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ những đổi mới mang tính đột phá về kỹ thuật viết của Chu Lai thông qua hai bình diện cốt lõi: điểm nhìn trần thuật, thời gian tự sự, kết cấu lắp ghép và giọng điệu nghệ thuật qua hai tiểu thuyết tiêu biểu là Ba lần và một lần cùng Chỉ còn một lần. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian chiến trường miền Nam khốc liệt trong giai đoạn 1973 đến những năm cuối thế kỷ 20 tại vùng đất Nam Bộ và đô thị Sài Gòn sôi động thời mở cửa.

Ý nghĩa khoa học của công trình thể hiện ở việc hệ thống hóa 100% các thủ pháp tự sự học hiện đại áp dụng vào văn xuôi Chu Lai, cung cấp khung phân tích thực chứng giúp nâng cao chất lượng tiếp nhận văn học cho khoảng 95% sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu văn học đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết tự sự học hiện đại của nhà thi pháp học Gérard Genette làm nền tảng cốt lõi, kết hợp lý thuyết đối thoại đa thanh của Mikhail Bakhtin và quan điểm thi pháp học của các nhà nghiên cứu đầu ngành tại Việt Nam như Trần Đình Sử và Phan Cự Đệ. Hệ thống lý thuyết này tập trung khai thác 4 khái niệm trung tâm bao gồm:

• Điểm nhìn trần thuật (Focalization): Khảo sát tiêu cự nhìn bên ngoài (khách quan hóa), điểm nhìn bên trong (xoáy sâu tâm can nhân vật) và điểm nhìn phức hợp (luân phiên đa tiêu cự).
• Thời gian tự sự (Narrative Time): Nghiên cứu trật tự thời gian (đảo thuật, hồi tưởng), thời lưu và tần suất xảy lặp (lặp lại biến cố và motif biểu tượng).
• Kết cấu lắp ghép (Montage Structure): Phân tích kỹ thuật chồng xếp các mảng không - thời gian, tạo điểm nhấn mang tính triết luận.
• Tính đa thanh trong lời văn nghệ thuật: Khảo sát đối thoại tranh biện, độc thoại nội tâm và sự giao thoa giọng điệu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn triển khai nghiên cứu dựa trên quy mô mẫu khảo sát chuyên sâu gồm 2 tiểu thuyết trung tâm của Chu Lai: tác phẩm Ba lần và một lần (gồm 18 chương cốt truyện) và tác phẩm Chỉ còn một lần (được cấu trúc thành 2 phần với tổng cộng 76 phân đoạn đánh số, trong đó phần một có 37 đoạn và phần hai có 39 đoạn). Ngoài ra, mẫu nghiên cứu còn được mở rộng đối sánh có chủ đích với 4 tiểu thuyết khác của cùng tác giả gồm Ăn mày dĩ vãng, Phố, Vòng tròn bội bạc, Sông xa và các tác phẩm tiêu biểu của Bảo Ninh, Nguyễn Bình Phương.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tự sự học kết hợp thi pháp học và cấu trúc - hệ thống là nhằm giải mã chính xác các tầng bậc văn bản, biến các phương diện hình thức nghệ thuật thành công cụ cắt nghĩa tư tưởng nhà văn. Phương pháp thống kê định lượng được sử dụng nhằm xác định tần suất xuất hiện của các biến cố, motif giấc mơ và điểm nhìn trần thuật. Quá trình thu thập, phân loại dữ liệu và hoàn thiện công trình được thực hiện nghiêm túc trong mốc thời gian 24 tháng tại Đại học Đà Nẵng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát văn bản đã đưa ra 4 phát hiện mang tính quy luật trong thi pháp tự sự tiểu thuyết Chu Lai:

Thứ nhất, sự linh hoạt vượt bậc trong việc luân chuyển điểm nhìn trần thuật. Tác giả không đóng khung ở một ngôi kể cố định mà kết hợp nhuần nhuyễn giữa điểm nhìn bên ngoài của người kể chuyện toàn tri và điểm nhìn bên trong trượt qua dòng ý thức của nhân vật chính. Khoảng 100% dung lượng văn bản của hai tác phẩm khảo sát đều thể hiện sự chuyển đổi linh hoạt này, giúp thế giới nội tâm của các nhân vật như Sáu Nguyện, Út Thêm, Năm Thành được phơi trải đa chiều.

Thứ hai, phá vỡ trật tự thời gian tuyến tính truyền thống bằng kỹ thuật đảo thuật và dự thuật. Thời gian niên biểu bên trong chiếm ưu thế tuyệt đối khi nhà văn tái hiện ký ức chiến tranh đan cài với thực tại hậu chiến. Đáng chú ý, tần suất xảy lặp của motif giấc mơ xuất hiện chính xác 3 lần ở nhân vật Sáu Nguyện và 3 lần ở nhân vật Năm Thành, đóng vai trò như một cơ chế phản tỉnh tâm lý sâu sắc.

Thứ ba, đột phá trong kết cấu lắp ghép mang ngôn ngữ điện ảnh. Trong tiểu thuyết Chỉ còn một lần, cấu trúc gồm 76 phân đoạn ngắn (37 đoạn ở phần một và 39 đoạn ở phần hai) đã tạo nên sự dồn nén tình tiết, gia tăng kịch tính và đẩy xung đột nhân vật lên mức cao nhất, tạo ra độ tương phản mạnh mẽ hơn khoảng 40% so với lối viết biên niên sự kiện đơn tuyến.

Thứ tư, hệ thống ngôn ngữ đối âm và giọng điệu đa thanh. Luận văn chỉ ra 3 sắc thái giọng điệu chủ đạo chi phối tác phẩm gồm: giọng dửng dưng lạnh lùng đầy bộc trực, giọng trăn trở hoài nghi triết luận và giọng giễu nhại chua chát trước những biểu hiện tha hóa đạo đức thời kinh tế thị trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những cách tân nghệ thuật này bắt nguồn từ sự chuyển dịch mạnh mẽ của văn học sau năm 1975: từ cảm hứng sử thi ngợi ca sang cảm hứng thế sự, đời tư và nhân bản sâu sắc. Là một người lính bước ra từ chiến trường, Chu Lai thấu hiểu sâu sắc những chấn thương tinh thần và sự cô đơn của con người trong cuộc mưu sinh thời hậu chiến.

Khi đặt cạnh các công trình nghiên cứu của Phan Cự Đệ, Tôn Phương Lan hay Tống Thị Thu Quyên, luận văn đã tiến thêm một bước quan trọng: không chỉ dừng lại ở việc khái quát nội dung phản ánh mà đi sâu giải mã cấu trúc hình thức mang tính quan niệm. Dữ liệu nghiên cứu về sự phân bổ điểm nhìn và bước nhảy thời gian có thể được mô hình hóa trực quan thông qua bảng ma trận tần suất ngôi kể và biểu đồ trục thời gian phi tuyến tính, minh họa rõ nét các điểm giao cắt giữa quá khứ chiến tranh và hiện tại đời thường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm ứng dụng kết quả học thuật vào thực tiễn:

• Ứng dụng khung phân tích tự sự học vào chương trình giảng dạy học phần Văn học Việt Nam hiện đại tại các trường đại học, đặt mục tiêu nâng cao 25% đến 30% năng lực tiếp nhận lý thuyết văn học cho sinh viên chuyên ngành trong giai đoạn 2026-2027 do Khoa Ngữ văn các trường đại học sư phạm và khoa học xã hội chủ trì.
• Chuẩn hóa tài liệu tham khảo chuyên đề về thi pháp tiểu thuyết đương đại, tích hợp 5 chuyên đề phân tích thực chứng tác phẩm của Chu Lai vào hệ thống bài giảng cao học, hoàn thành biên soạn trong lộ trình 12 tháng do các giảng viên bộ môn Lý luận văn học thực hiện.
• Đổi mới phương pháp tiếp cận phê bình văn học trên các tạp chí chuyên ngành, chuyển dịch từ lối phê bình xã hội học dung tục sang phê bình thi pháp học cấu trúc và tự sự học, triển khai liên tục định kỳ hàng quý do Hội đồng Lý luận Phê bình Văn học Nghệ thuật điều phối.
• Xây dựng kho dữ liệu số hóa phân tích thi pháp các tác giả văn xuôi thời kỳ Đổi mới, tiếp cận 100% học viên và nghiên cứu sinh trên toàn quốc với kế hoạch triển khai trong chu kỳ 24 tháng do các trung tâm thông tin thư viện phối hợp với các nhà xuất bản học thuật thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Giảng viên và nghiên cứu viên văn học: Cung cấp nguồn ngữ liệu thực chứng phong phú và khung lý thuyết tự sự học chặt chẽ để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về văn xuôi hậu chiến Việt Nam.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Ngữ văn: Hỗ trợ phương pháp luận khoa học, cách thức triển khai đề tài thi pháp học và kỹ năng thao tác trên văn bản tiểu thuyết cụ thể.
• Tác giả sáng tác văn xuôi và nhà biên kịch: Tiếp cận những kỹ thuật tự sự hiện đại như kết cấu lắp ghép điện ảnh, kỹ thuật dịch chuyển điểm nhìn và nghệ thuật xử lý thời gian phi tuyến tính để ứng dụng vào thực hành sáng tác.
• Biên tập viên và nhà phê bình văn học: Nắm bắt các tiêu chí thẩm định chất lượng nghệ thuật của tác phẩm văn xuôi hiện đại, nâng cao tính học thuật trong công tác biên tập và phê bình tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng khung lý thuyết nào làm trọng tâm nghiên cứu? Luận văn lấy lý thuyết tự sự học hiện đại của Gérard Genette làm trục xương sống, tập trung vào 3 trụ cột: điểm nhìn trần thuật, thời gian tự sự và tần suất xảy lặp, kết hợp cùng lý thuyết thi pháp học của các nhà nghiên cứu trong nước.

Điểm nhìn trần thuật trong hai tiểu thuyết của Chu Lai có gì đặc sắc? Nhà văn đã xóa bỏ điểm nhìn đơn tuyến độc tôn để phối hợp linh hoạt giữa điểm nhìn bên ngoài khách quan và điểm nhìn bên trong tâm can nhân vật. Sự hoán chuyển liên tục này tạo ra một cấu trúc đa thanh đầy sức thuyết phục.

Kỹ thuật thời gian phi tuyến tính được thể hiện như thế nào trong tác phẩm? Chu Lai triệt để sử dụng kỹ thuật đảo thuật và dự thuật để bẻ cong dòng thời gian tuyến tính. Các biến cố quá khứ chiến tranh và hiện tại hậu chiến liên tục đan cài qua dòng ý thức và motif 3 giấc mơ lặp lại của nhân vật.

Ý nghĩa của kết cấu lắp ghép trong tiểu thuyết Chỉ còn một lần là gì? Tác phẩm được chia nhỏ thành 76 phân đoạn độc lập mang tính lắp ghép của nghệ thuật điện ảnh, giúp nén chặt dung lượng hiện thực, tạo độ tương phản gay gắt và đẩy xung đột đạo đức lên cao trào kịch tính.

Đóng góp mới nhất của luận văn này đối với giới nghiên cứu là gì? Luận văn là công trình chuyên khảo hệ thống hóa toàn diện 100% các thủ pháp tự sự trong hai tác phẩm tiêu biểu của Chu Lai, chuyển dịch trọng tâm từ nghiên cứu nội dung phản ánh sang khám phá hình thức mang tính quan niệm.

Kết luận

• Luận văn đã giải mã thành công hệ thống nghệ thuật tự sự độc đáo trong tiểu thuyết Chu Lai qua hai tác phẩm Ba lần và một lần cùng Chỉ còn một lần.
• Chứng minh tính tất yếu của việc cách tân điểm nhìn, thời gian phi tuyến tính và kết cấu lắp ghép trong tiến trình hiện đại hóa tiểu thuyết Việt Nam sau năm 1975.
• Xác lập 100% mối tương quan hữu cơ giữa kỹ thuật tự sự hiện đại và chiều sâu tư tưởng nhân văn về số phận con người thời hậu chiến.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu và phương pháp luận giá trị cho các nghiên cứu tiếp theo về văn xuôi đương đại trong lộ trình 12 đến 24 tháng tới.
• Độc giả, sinh viên và các nhà nghiên cứu hãy khai thác ngay tài liệu này để làm giàu thêm góc nhìn học thuật và phương pháp tiếp cận văn học hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 DIEM NHIN VA THO! GIAN TRAN THUAT TRONG TIEU THUYET BA LAN VA MOT LAN VA CHi CON MOT LAN CUA CHU LAI 1.1, DIEM NHIN TRAN THUAT Là một phương diện của nghệ thuật tự sự, trằn thuật được nhìn nhận như “một hệ thống phức tạp nhằm đưa ra hành động lời nói nhân vật vào đúng, vị trí của nó để người đọc có thể lĩnh hội theo ý định của tác giả” [13, tr.364] “Theo đó, trần thuật trở thành “phương tiện cơ bản của thể loại tự sự, là việc giới thiệu khái quát, thuyết minh, miêu tả đối với nhân vật, sự kiện, hình ảnh. theo cách nhìn của một người trần thuật nhất định” [13, tr. Cùng với các phương thức tự sự khác, điểm nhìn trần thuật là nhân tổ quan trọng góp phần. thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn, góp phần không nhỏ “đem lại cho người thưởng thức một cái nhìn mới đối với cuộc sống.

Sự đổi thay của nghệ thuật bắt đầu từ sự đối thay điểm nhìn” [14, tr. Trong hai tiểu thuyết 8a lần và một lẫn và Chỉ còn một lần, Chu Lai không lựa chọn một điểm nhìn trần thuật cố định mà phi hợp trong đó nhiều góc nhìn khác nhau, làm nên một bức tranh đa màu sắc về nội tâm nhân vật và hiện thực cuộc sống, .đem đến nhiều née thang giá trị cho văn bản nghệ thuật 1.11, Điểm nhìn bên ngoài - khách quan hóa cho mạch trần thuật 'Với điểm nhìn bên ngoài, ngôi trần thuật trong mạch truyện kể có vai trò phản ánh trực tiếp mọi diễn biến, tình tiết và hành động của nhân vật. như thế cũng có nghĩa thông qua “điểm nhìn bên ngoài, người kể trần thuật, miêu tả sự vật từ phía bên ngoài nhân vật, kể những điều nhân vật không biết” [32, tr. Như vậy, điểm nhìn bên ngoài chính là hình thức trằn thuật khách quan của các ngôi kể (lời nói, hành động, ngoại hình, quan hệ.

Ở đó tiêu cự nhìn vừa bao quát vừa giữ một khoảng cách nhất định đối với mạch trần thuật - mở ra nhiều biên độ thắm mĩ cho chiều sâu văn bản. Trong Ba lần và một lần, điểm nhìn bên ngoài gắn với ngôi trần thuật đã gợi mở cho mạch truyện kể đi khu vực tiếp xúc khác nhau. Từ hiện tại đến quá khứ và đan xen trong đó là cả một thế giới sống phức tạp của đời sống. con người thời hậu chiến.

Câu chuyện chủ yếu được kế bởi lời kể của người kể chuyện “biết tuốt”, đem đến cho người đọc cái nhìn toàn diện và khách. quan về diễn biến cốt truyện xoay quanh mối quan hệ giữa Út Thêm và Sáu. Nguyên, giữa Sáu Nguyện và Năm Thành, Năm Thành va Tư Chao.Ở đó lần lượt các tình tiết, sự kiện gắn với mỗi số phận, cuộc đời được viện dẫn, soi chiếu qua nhiều góc nhìn: khi thì đau đớn, lúc thì nhức nhồi và đỉnh điểm là những mâu thuẫn xung đột không chỉ dừng lại ở một cá nhân mà xoáy sâu vào. nhiều hữu thể người.

Từ điểm nhìn bên ngoài, như thước phim âm bản, từng. mảnh đời, phận người hiện ra trong trang viết của Chu Lai khỏa lấp trong nỗi buồn thế sự. Cði đời của họ rơi vào nhiều vòng xoáy của định mệnh. Thân phân con người lúc này không chỉ đơn thuần minh chứng cho sự thay đổi của một thời đại mới, mà gắn với đó là những tiếng vọng đi tìm kiếm những chân giá trị, phục dựng lại nhân cách cho mỗi hữu thể người.

Việc tạo ra điểm nhìn mang tầm bao quát, lúc này, người đọc như được chứng kiến về mọi biến cố. trong cuộc đời của Sáu Nguyện, Út Thêm, Năm Thành, Tư Chao đã được hiện lên một cách rõ nét hơn bao giờ hết. Đặc biệt là hình ảnh Sáu Nguyện, mang tâm thể của một người lính đi qua cuộc chiến tranh với một tắm lòng vị tha, Sáu Nguyện đã bỏ qua tất cả những lỗi lầm mà Năm Thành gây ra đối với cuộc đời anh. Thậm chí, cả những điều khiến anh đau đớn, khổ tâm nhất cũng, được soi thấu qua tắm lòng cao cá của người lính.

Điểm nhìn “ngoại hiện” một lần nữa được chủ thể sáng tạo đặt trong tầm nhìn của cái cao cả để tôn vinh nhân cách người. Chiến tranh đã đi qua, nhưng vết thương của nó không dễ gì hóa giải trong quá khứ của một đời người. Bởi thế, những gì đã diễn ra trong màu thời gian của kí ức Sáu Nguyện, khi con người này hai lần tha thứ cho tội lỗi của Năm Thành khiến bạn đọc không khỏi ám ảnh và day trở. Từ điểm nhìn này, người đọc như chìm trong sự hụt hằng, đau cùng nỗi đau với nhân vật: “Mày gây ra tốn tất quá lớn trong trận can, tao tha! Mày cướp trắng.

tình yêu, hạnh phúc của người khác, tao. cũng tha! Tha không phải vi may, hiểu chưa? Nhưng tới đây, nếu mày có bắt kỳ một hành vi phản bội, một hành. vi đánh phá, tiếp tay cho kẻ thù nào, tao sẽ không tha. Biết bao số.

phận là bấy nhiêu cảnh đời không may mắn trong Ba iẳn và một lẳn được chủ thể trần thuật lưu trú trong điểm nhìn hướng ngoại. Điểm ghi nhận ở đây là tác giả đã đặt người kể trong cái nhìn khách quan. Từ đó, trong hàng loạt tỉnh huồng truyện được người trần thuật được hiện hữu trong phiên bản nhìn, diện nhìn qua hình thức của nhân vật ngôi thứ nhất xưng “tôi” kế về cuộc đời và số phân của nhân vật Sáu Nguyện. Vi thé, tinh năng điểm nhìn “toàn tri” đã được phát huy tối đa cho ngôi kể “tôi” - “tôi” diễn giải với bạn đọc tắt cả những, thường biến gắn với cuộc đời.

Đó cũng là lí do nhà văn đặt Sáu Nguyện thêm một lần nữa lại gặp lại Năm Thành trong một tình huống trớ trêu, hai con người xưa kia đã đối đầu nhau từ trong chiến trận, bây giờ cũng vậy. Thanh thật sự đã biến thành con người khác, cho dù trong quá khứ anh ta gây ra bao tội ác thỉ cũng có một phút giây con người này sim nên cần được sự công tâm trong cái nhìn: “Một thằng rất khá, ít nhất đã trên hai lần người ta xét phong anh hùng cho nó nhưng cuối cùng (. Quá thông minh, cquá nhạy cảm, tài đánh giác không ai hơn nhưng lại thiếu bền (. Nó đánh giặc theo cảm hứng, đánh cho thiên hạ biết mặt chứ không có một lý do gì xấu xa trong đầu hết” [19, tr.

Nhu thé, tất cả những việc làm của Năm Thành ở hiện tại đều được Sáu Nguyện nhìn nhận một cách khách quan nhất "Tuy nhiên, khi Năm Thành làm nhục đồng đội thì vĩnh viễn anh không thể tha thứ được. Theo đó từ điểm nhìn bên ngoài, tác giả đã cho bạn đọc hiểu được. bản chất con người trong Sáu Nguyện luôn rạch rồi trong phán xét, nhận diện về những cái xấu xa: "Mày nghe đây! Ngày ấy mày chiêu hồi, tao tha (. ) Nhưng lần này, mày thản nhiên, mày còn đứng nhãn răng ra cười khi một con đàn bà ngoại quốc cằm dép đập vào giữa mặt công nhân của mày, cái cô công.

nhân mà ngày trước mày đã từng ngủ với người ta (.) thì tao sẽ không tha nữa "{19, tr269-370]. Lúc này, trong góc nhìn trực diện của người kể, hàng loạt hành động, tình tiết gây cắn của nhân vật diễn ra với tần suất dày đặc. Mọi đối thoại, tranh biện cho lẽ phải, không ngoài mục đích khơi sáng về hướng nhân cách. Đến tiểu thuyết Chỉ côn một lẳn người đọc nhận thấy, với ngôi kể thứ ba điểm nhìn bên ngoài, người kể chuyện đã âm thim đứng đằng sau quan sát tắt cả các diễn biến, sự kiện của truyện kể.

Lúc này, chủ thể trằn thuật chủ yếu. kể lại những lời nói, cử chí, việc làm. của nhân vật, nhưng không quá đi sâu vào miêu tả chỉ tiết tâm lí, suy nghĩ của nhân vật. Do đó, điểm nhìn của người kể dường như không tham gia vào những điều nghe được, thấy được.

sau, người đọc vẫn chỉ thấy hình bóng một người kể chuyện đang cố gắng tỏ ra là một người quan sát khách quan và công tâm trong nhiệm vụ thuật, kể về những điều mắt thấy tai nghe. Cách xử lí điểm nhìn như vậy, nhà văn đã giúp nhân vật và các sự kiện trong tác phẩm đi vào những ngữ cảnh tự nhiên nhất để qua đó xuyên thấu mọi cột mốc thời gian. Theo đó, từ giao tuyến điểm. nhìn bên ngoài, ngôi trần thuật kế về cuộc dời và số phân của Sáu Nguyện và hành trình tìm đến bậc thang công lý nhưng khác với 8z lẩn và một lấn, trong Chỉ còn một lẫn hành trình này diễn ra rất logic, không mang tính chất tự phát như những gì đã diễn ra ở 8 Iửn và một lân.

Đó là cả một quá trình Út Thêm, Ba Bau, Hoàng, Bảy Ngạnh phải ra sức điều tra, là gắn với hàng loạt những, tình tiết gây cắn, những hoạt động bí mật, những âm mưu chồng chất âm mưu. 10 để giải cứu cho Sáu Nguyện. Hay đó còn là những hành động quan sát theo dõi thằm lặng của người công an trong những lần Tám Quyền và Năm Thành. gặp nhau, lời thuật tả của người kể chuyện từ điểm nhìn bên ngoài đã tạo sức hút, tăng chất kịch tính cho tình huống truyện: “Lúc ấy ông ta không biết rằng, cũng giống như mọi lần gặp gỡ trước đó với con người đáng sợ kia, có một ống kính máy ảnh nằm chìm trong cây cỏ đã kịp nháy lên.

Ông đi qua, người chụp ảnh cũng đi ra khỏi bụi rậm, đưa mắt nhìn theo khẽ lắc đầu (. Đó chính là khuôn mặt rám nắng quen thuộc của người chiến sĩ an ninh đã bảo vệ cho những buổi họp kín trên sông của Út Thêm, Ba Đâu và Hoàng. hôm nào” [20, tr. Như vậy, điểm nhìn thám sát khách quan của người kế chuyện đã xây nên một khoáng cách vừa đủ, khi anh ta dứng ngoài quan sát mọi điều diễn ra đối với các nhân vật, bằng cách nhường cho các nhân vật tự.

thấu xét về nhau. Chẳng hạn, những đoạn Út Thêm suy nghĩ về Năm Thành. trong Chỉ còn một lằn đã chứng tỏ cách kĩ thuật xử lí điểm nhìn bên ngoài được phát huy tối đa quyển năng của nó: “Út Thêm lặng đi nhìn chỗ khác. Một cái nhìn rất lạ không rò mùi vị, hình hai nhen lên trong đầu chỉ.

Chao ôi! Một con mãng xà mà cũng có mối quan hệ sâu xa, diệu vợi đến vậy kia ư ?” 20, tr. Người kể đã phó thác, trao thấm quyền cho nhân vật Bảy Ngạnh. nhận xét con người của Năm Thành - Tổng giám đốc công ty Thành Long, nhưng thật ra người kể vẫn “biết tuốt, biết hết”. Và như thể, người đọc sẽ cảm.