mở đầu. bing nign higu lich sử, dẫn chuyên bằng những iu nhu: “nói về”, tại nói "chuyện chia thành hai mồi”. Tác giả thường đứng ở ngôi thứ ba để dẫn dắt sâu chuyện, giới thiêu nhân vật, sau đó để cho câu chuyện tự diễn bit nhân vật tự suy nghĩ và hành động. Ngôn ngữ trong tiểu thuyết chương hồi là ngôn.
ngữ khoa trương, hoành trắng kết hợp với lối diễn đạt giàu hình ảnh hoa mỹ, tượng trưng, ước lệ tạo nên vẻ đẹp riêng biệt cho thể loại. Trong văn học trung đại Việt Nam, thể loại tiểu thuyết chương hồi ra đội trên cơ sở kế thữn những tỉnh hoa cũ tiễn thuyết chương hồi Trứng Quốc nhưng không phản ánh đề tài phong phú như tiểu thuyết chương hồi Trung “Quốc mà ngay từ đầu tập trung phản ánh lịch sử dân tộc. Theo sự phân loại tiêu thuyết chương hồi Trung Quốcth tiểu thuyết ịch sử chỉ là một tiểu loại, là những tiểu thuyết lấy để tải từ trong sử sách và được viết theo lối kết chương hồi. Theo các tác giá cuốn Từ điển văn học (Bộ mới), thể loại tiểu thuyết lịch sử là “Thuật ngữ chỉ một loại hình tiểu thuyết hay tác phẩm tư sự hư cầu lấy đề tài lịch sử làm nội dung chính” [16,725].
Điều này chúng ta có thể thấy rõ ngay trên nhan đề của các tác phẩm tiểu thuyết chương hồi Việt Nam như: Nam trié công nghiệp diễn chú, Thiên Nam liệt truyện, Hoàng Lê nhất thống chí, Hoàng Việt long hưng chí,. Do vậy khi nói đến tiễu thuyết chương hồi Việt Nam cũng đồng thời nói đến thể loại tiểu thuyết lịch sử Việt Nam. 2 Con đường hình thành phát triển "Văn học thành văn Việt Nam được sáng tác bằng hai loại hình văn tự chir Hin và chữ Nôm. Trong điễn tỉnh văn học trung đại Việt Nam thì bộ phan van hoe chit Nom chủ yếu thể hiện nội dung trữ tỉnh, chữ Nôm được sit cdụng nhiễu trong loại hình thơ ca hơn là văn xuôi.
Trong khi đó chữ Hán lại phù hợp hơn trong việc thể hiện các nội dung tự sự. Do vậy khi nhắc đến văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại cũng có nghĩa là nói đến văn xuôi tự sự viết bằng chữ Hán. Từ đây người viết sử dụng thuật ngữ văn xuôi tự sự cũng đồng nghĩa chỉ văn xuỗ tự sự &t bang chữ Hán. Theo nhiều nguồn >u khác nhau, các nhà nghiên cứu đều có chung đánh giá là văn xuôi tự sự viết bằng chữ Hán củaViệt Nam thời trung đại xuất hiên khá sớm, ngay ừ khi chữ Nôm chưa ra đồi.
Nhìn chung về diễn trình của văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại như sau + Từ thể kỷ X đến thể kỳ XIV: văn xuôi tự sự chưa tách khối văn học chức năng và có mỗi gắn bổ rất chất chẽ với văn học dân gian, đổng thời còn là đối tượng của văn học chức năng và văn học dân gian. Đây là giai đoạn đặt "nền móng cho toàn bộ văn xuôi tự sự trung dại. Tác phẩm gồm: truyện dân gian, tuyện lịch sử và truyện tôn giáo. Trong đó dòng tự sự lịch sử, các tác giả thiên về việc phản ánh những sự kiện đã qua, các nhân vật quá khứ, nhân vật truyền thuyết và huyền thoại.
Các nhân vật lịch sử phần nhiều đều được thần thánh hóa, tôn giáo hóa. Tiêu biểu cho văn xuôi tự sự thời kỳ này là các tác phẩm nh: Béo cue truyén (thé kỷ XD, Ngoại sử ký (thề kỷ XI), Việt điện nh tập (nửa đầu thể kỷ XIV), Thờ: tấn tập anh ngữ lục (giữa thể kỳ XIV), Tam Tổ thực lục (nữa cuỗi thể kỹ XIV), Link Nam chích quái lục (cuỗi thế kỷ XIV) + Từ thế kỹ XV đến thế kỷ XVI Đây là thời kỳ đột khởi của văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại. "Đặc điểm nỗi bật của giai đoạn này là văn xuôi tự sự đã thoát khỏi mồi rằng, buộc của văn học dân gian và văn học chức năng. Đặc bit là ở đồng tự sự thể tục đã bước ra khỏi lỗi tự sự dẫn gian và văn học chức năng vươn lên thành.
loại hình nghệ thuật mới là sruyén ruvén Aj. Tiêu biểu là các tác phẩm như: Thánh Tông di thảo, Truyén Ki mạn lục,. với bai tác phẩm này “Lê Thánh Tông và Nguyễn Dữ đã phóng thành công con lầu vẫn xuối tự sự vào quỹ đạo. nghệ thuật: văn học lấp con người làm đối tượng trung tâm phản ánh” [30.
Dòng tự sự lịch sử vẫn nằm trong vòng văn học chức năng hành. chính và ch năng tôn giáo. Do một tâm lý chung chỉ phối sâu sắc trong các tác gia rung đại là vẫn chương riểu thuyết thấp kém hơn vấn chương lịch sử và văn chương lich sử lại không trang trong bằng vin thdn phá. Do vậy đã diễn ra một hiện tượng các tác phẩm của các thể hệ đi trước thường bị những, thế hệ sau ghép vào loại hình lịch sử hoặc thản phá.
Chẳng hạn như: Vũ Quỳnh khi sưu tầm được Lĩnh Nam chích quái lục (Lục thuộc phạm trù văn học nghệ thuật của Trin Thé Pháp đã đổi tên tác phẩm thành Linh Nam chich ‘quai liệt truyện (liệt truyện là loi hình lịch sử). Tuy nhiên giai đoạn này một số tác giả đã tạo nên được bước phát triển nhất định trong dòng tự sự lịch sử. “Chẳng hạn như Đoàn Vĩnh Phúc đã lấy 16 thiên trong Việt điện ứ lính tap và thêm vào cuối nhan đề mỗi thiền một thuật ngữ truyện, ghép với hai quyền có trước của Trần Thể Pháp thành bộ Linh nam chích quái liệt truyện. Với cách làm đó Đoàn Vĩnh Phúc đã hòa loại hình văn học chức năng tôn giáo vio văn học nghệ thuật.
Tiếp dé là Nguyễn Hàng, “người đã có công đấy tự sự lịch sử lên một bước” |29,1TỊ, trên cơ sở Lĩnh Nam chích quái lục, Việt điện linh ‘tp va Thién uyén tập anh ngữ lục ông đã tỗ chức xây. dựng lại cốt truyện cùng nhân vật làm cho các nhân vật hiện lên rõ nét hơn, sức khái quát nghệ thuật cao hơn và viết thành Thiền Nam văn lục liệt truyện. Tuy vậy ông vẫn chưa đưa tự sự lịch sử thoát khỏi hẳn loại hình lịch sử là fệt tray. + Từ thể kỹ XVIII đến thể kỷ XIX: Đây là giai đoạn hoàn chỉnh văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại, với các thể loại như: truyện ngắn, ký, tiểu thuyết chương hồi.
Nếu Song Tỉnh: bắt dạ của Nguyễn Hữu Hào mỡ iu cho truyện Nôm thì Nam triểu cổng nghiệp diễn chí (1719) của Nguyễn Khoa Chiêm khai sinh nên tiểu thuyết chương hồi. Tiếp đến là Thién Nam ligt ruyện (biển soạn khoảng vào năm “Chính Hòa (1680~ 1705) đời Lê), tác giả là một người thuộc dòng họ Nguyễn “Cảnh. Hoàng Lê nhất thắng chỉ (cuỗi thé ky XVIII — đầu thé ky XIX) của 'Ngô gia văn phái giữ vai trỏ quan trọng trong sự phát triển tiéu thuyết lịch sử chương hồi Việt Nam. Cùng thời điểm này xuất hiện Đảo Hoa Mộng ký của Nguyễn Đăng Tuyển.
Hai đại diện cuối cùng của tiểu thuyết chương hồi Việt "Nam là Hoàng Việt long hung chí (biên soạn từ năm 1899, hoàn thành năm. 1904) c Ngôi ip Dau va Liệt Lam tiểu sử (cú thé ky XIX), Qua đó, theo tác giả Nguyễn Đăng Na, tiểu thuyết chương hồi là thể loại “đánh đấu bước trưởng thành vượt bậc của vẫn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại". Từ đây văn xuôi tự sự đủ sức phản ánh những vấn đề lịch sử xã "hội rộng lớn với tằm khái quát hóa cuộc sống trên quy mô rộng lớn. “Tiểu thuyết Việt Nam xuất hiện muộn, thế kỹ X - XII mới xuất hiện những truyện văn xuôi dưới dạng các thần phả như Vigr dign w link, hay ghi chép các truyền thuyết dân gian như #inh Nam chích quái.
Từ thể kỷ XV, XVI tro di méi xuất hiện những truyện viết về đời tư của những người bình. thường như Thánh Tông đi thảo, Truyễn kỳ mạn lục,. Đó chính là mầm ‘ming sơ khai của tư duy tiểu thuyết. Phải sang đầu thé ky XVII, thé loi tiéu thuyết mới thực sự ra đời với hình thức thể loại vay mượn của Trung Quốc là tiểu thuyết chương hồi.
'Văn học Việt Nam tiếp nhận thể loại này khi lịch sử đất nước dang bước vào thời kỳ rồi ren, loạn lạc do các cuộc tranh giành quyển lực của các tập đoàn phong kiến. Việc tiếp nhận thể loại này như một nhu cầu tắt yếu để thể hiện một nội dung mới là phản ánh bức tranh xã hội đầy biến động của cđân tộc. Tác giả Bài Duy Tân nhận xét. sự nảy sinh thể loại này nhằm đáp, ứng việc thể hiện một nội dung mới của xã hội nước ta” [39,125] Vin hoc Việt Nam thời trung đại đã xuất hiện các trước tác lịch sử, quan trọng nhất là Đại Việt sử ký soàn thư, bộ thông sử chép theo lối biên niên, nhưng tác phẩm tiểu thuyết lịch sử đúng nghĩa thì mới thực sự xuất vào đầu thể kỷ XVIII, với những tác phẩm như Nam trễ cổng nghiệp diễn chí của Nguyễn Khoa Chiêm, Hoàng Lẻ nhất thẳng chí của Ngô Gia văn phải.
Đây vốn là những tiêu thuyết chương hồi đầu tiên trong văn học trung đại Việt Nam. Do hoàn cảnh lịch sử, tiểu thuyết chương hồi Việt Nam không phân ánh đề tài phong phú như tiêu thuyết chương hồi Trung Quốc, ma tập trung phản ánh lịch sử dân tộc. Vì vây tiểu thuyết chương hồi Việt Nam đồng thời là tiểu thuyết lịch sử. Cũng cần thấy rằng, do không có độ lùi lớn về thời gian, các sự kiện, nhân vật lịch sử ítbị dân gian hóa cho nên đối với tiểu thuyết lịch sử Việt Nam, lịch sử đi vào tác phẩm một cách trực tiếp.
Hầu hết các tác giả đều phải cổ gắng sáng tạo sao cho vừa đảm bảo chất văn chương của tác phẩm vừa phải trung thành với sự thực lịch sử. Điều này hoàn toàn khác với tiểu thuyết chương hồi phản ánh lịch sử trong văn học Trung Quốc. Nhu vay tiểu thuyế chương hồi Việt Nam ra đời rên cơ sở ếp nhận và kế thừa nền tí thuyết chương hồi vừa rực rỡ vừa lâu đời của Trung Hoa (ma đôi trước đó hơn T00 năm) và cũng là bước phát tiễn tắt yếu của nền văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại, do vậy nó vừa mang những đặc điểm. chung của nên tiểu thuyết chương hồi Trung Hoa vừa mang những nét riêng, độc đáo.
Những nết riêng, độc đáo này cũng là một tắt yếu, bối thể loại tiểu thuyết chương hồi đã đi vào và tồn tại thích nghỉ trong nền văn hóa Việt, với "những đặc điểm riêng về lịch sử xã hội, đồng thời còn do sự sáng tạo của các. tác gia Việt Nam. NGUYÊN KHOA CHIÊM VÀ NAM TRIỂU CÔNG NGHIỆP DIEN CHÍ: 1.