chương 1. Cuộc đổi và hành trình tiễu thuyết Tạ Duy Anh Đối với một nhà văn, hoàn cảnh xuất thân và cuộc đời có ý nghĩa rất lớn trong quá trnh sing tạo văn chương, đôi lúc chúng trở thành nỗi ám ảnh trong; từng tác phim véi nhiễu chiều kích khác nhau. Nếu Xuân Diệu lớn lên trong. cho văn chương của thỉ sĩ luôn thé lên khát khao.
sự thiểu thốn tinh mẹ khiết tình yêu và niềm giao cảm mãnh liệt với đời, Hàn Mạc Tử mắc phải căn bệnh, phong quái ác khiến thơ ông là chuỗi dài những tiếng cô đơn hoang đại thì Tạ Duy Anh cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Hoàn cảnh xuất thân cũng đã quy định rất nhiều ý tưởng sáng tạo của nhà văn. Tạ Duy Anh từng nói rằng: “Tôi sinh ra trong một làng quê hẻo lánh, thắm đẫm không khí thù hận, cơ thể còi cọc, mặt mồi đen đủi, xấu xí, sống với người cha rắn như thép”. Chính vì sự cứng rắn của người thân mà nhà văn đã tự tạo cho mình vỏ bọc như cái vỏ ốc tưởng tượng để lẫn tránh sự sợ hãi của bản thân.
Vậy là, ngay khi còn được bao boc trong méi ấm gia đình, nhà văn đã luôn tự sống trong nỗi cô độc và sợ hãi. Khi lớn lên, Tạ Duy Anh lại luôn sống trong mặc cảm về vùng quê nghèo nàn chỉ đầy định kiến cùng với nỗi ám ảnh: “Khi nào đá có thể nỗi trên mat nu c thì làng mới có người đỗ đạt”. Vì vậy, ông không. hề mây may suy nghĩ rằng mình có thê trở thành nhà văn.
Có lề đó là lĩ do giải thích vì sao cả truyện ngắn và tiểu thuyết của Tạ Duy Anh đều luôn xuất hiện hình ảnh con người cô đơn với sự tự, mặc về quá khứ. Vũng quê mà ông sinh ra cũng được lặp đi lặp lại tong nhiều sắng tác. Đó là một nông thôn nghèo nàn, đầy thù hận, định kiến trong Bước qua lời nguyễn, Giã biệt bóng tối, Lão khổ. Có người đã từng nói Tạ Duy Anh đã không làm khác mình từ sau tác phẩm Bước qua lời nguyễn, ông luôn “anh tác” ở làng Đồng (hình lăng quê đang sống của mình) mà không, "vươn ra những miễn đất nước, Phải chăng vũng quê là nỗi ám ảnh thời niên thiểu của nhà văn chứ không phải ông thiếu đi ài thực Va trên không gian làng quê quen thuộc ấy, tác giả đứng ở nhiều góc độ khác nhau để quan sát Nhờ vậy, hình ảnh con người bản thể được hiện lên một cách đa chiều.
Ký ức về tổi thơ, về lãng quê, về người cha độc đoán đã thắm dẫn vào tâm trí của nhà văn, mãi làm nho ướt những trang văn của ông. Hầu hết các sáng tác của Tạ Duy Anh đều xuất phát từ quá khứ đau đón, những ám ảnh tuổi thơ. Bước qua lời nguyễn là tác phẩm đầu tay đánh dẫu sự thành công của sông trong sự nghiệp văn chương và quyết tâm bước qua ám ảnh của quá khứ. Song cái quá khứ ấy cứ luôn đồng hiện trên từng trang viết.
Để trả lời cho tác phẩm đầu tay Bước qua lời nguyễn: "Làng Đồng có thật đến mức nào?”, Tạ Duy Anh đã khẳng định: “Chính là làng tôi, làng Đồng Trưa của tôi, đấy là đất nước thu nhỏ, vũ trụ thu nhỏ. Làng ấy, đắt nước ấy, vũ trụ ấy là nơi tôi đã sinh ra, tôi khám phá, đủ cho tôi viết đến hết đời”. Và hình ảnh làng quê ấy lại tiếp tục bước vào những trang tiểu thuyết đễ lâm nỗi bật lên không gian h thực nông thôn thời kỳ đổi mới với tác phẩm Lão Khổ. Tác phẩm bắt đầu từ thời gian những năm trước cách mạng tháng Tắm tối những năm cải cách muộng đất và cả sau đó nữa.
Không còn là một kết cấu cổ điển mà với một cảm hứng lãng mạn bao trầm, Øão Khổ đã thể hiện một kiểu tư đuy khác, một lối viết khác. Dung lượng của tác phẩm lớn hơn truyện ngắn, công với sự. trưởng thành, sự giả dặn từng trải về kỹ thuật viết, nên Lão Khổ được bạn bè và giới chuyên môn đánh giá cao, xem đó là bước tiến dài của Ta Duy Anh trên con đường sáng tạo. Tác phẩm tiếp tục đi sâu vào ám ảnh làng quê của tác giả với những thủ hân, định kiến.
Ta gặp ở đây cảnh người nông dân ban đầu nuôi trong mình giác mơ thánh thiện, bản chất hiển lành để rồi sau bao năm bôn ba, con người hiền lành năm nảo trở thành kẻ cố chấp, trong. lòng chữa chất thù hân, cudi cũng họ lại quyết định thanh trừng lẫn nhau. Có thể ¡, hình ảnh của lão Khổ cũng giống với Chí Phèo của Nam Cao. Vì vậy, đánh giá Lão Khổ giáo sư Hoàng Ngọc đã nói: "Đây là cuốntiểu thu rất quan trọng.
thêm một giả thuyết văn học vẻ bản chất và thân phận người nông dân Việt Nam” [29]. Viết Lão Kh, Tạ Duy Anh đã vượt lên trên lịch sử dể phán xét và nhìn nhân bản chất người đúng đắn hơn Nam 2002, cuốn Đi tìm nhân vật ra đời. Đây là cuốn tiểu thuyết phá cách về mặt cầu trúc của Tạ Duy Anh. Tác phẩm là một bức tranh xã hội ngột ngạt, tham vọng quyền lực và những cái chết vô nghĩa với một thứ ngôn ngữ khô.
khốc, khinh bạc. Dẫu cuốn sách đi sâu vào phản ánh đời sống đô thị, nhưng nó vẫn không thoát ra khỏi ám ảnh làng quê của tác giả. Ở truyện này, nhân vật Chu Quy luôn mang trong minh ám ảnh về làng quê, với nỗi sợ hãi vô. hình: “Bi kịch lớn nhất đời tôi là sự bỏ, ừ trong ý thức sâu thấm vũng đất mà mình sinh ra.
Tôi chạy trồn nó như chạy trốn cái chết”. trùm tác phẩm là bình ảnh con người cô đơn, vong bản luôn luôn m kiếm bản thể đồng thời lạ chạy trốn quá khứ. én năm 2004, ban đọc có dip wip lai Tạ Duy Anh qua Thién than sm ‘di. Cubn tiéu thuyét nay chi hon 100 trang, ké vé ba ngày trong bụng mẹ của một bảo thai sắp chảo đời.
Cách viết thô nhám mô tả cuộc sống gần như lạnh ling, gai người, đẫy con người gần đến cái xấu, cái ác và bông tối, rồi phải tự ‘minh nhân thức lại mình. Tác phẩm có kết cấu chặt chẽ, gọn gàng và khá uyễn chuyển, linh hoại. Tạp chí Tuổi trẻ cuối tuần đã khẳng định: *7iiên thin sảm hỗ khiến ai đọc nỗ cũng cóthể m thấy mình trong đó và hh bt git mình, không tự vấn lương tâm thì cũng tự xấu hỗ mà đỏ mặt, nhưng nó cũng không quá nghiệt ngã, ráo riết mà vẫn mở đường cho nhân vật và người đọc một lỗi thoát lương tâm” [35], Là một cây bút sung sức, trung thực với nhiều tìm tòi, đôi mới, Tạ Duy. -Anh luôn có những thay đổi trong sáng tạo nghệ thuật, cho dù sáng tạo dy ban dầu gặp nhiều sự chỉ trích.
Đến năm 2008, Gi biệt bóng tái ra đời và lại gây sóng gi trên văn đàn với nhiều ý kiến khen ch. Cuốn tiêu thuyết tiếp tục .về để tài nông thôn, hình ảnh làng Thủ Ô chính là làng Đồng đang trong thời kỳ đổi mới với bao biến cổ, sự đua chen dẫn đến thoái hoá, biến chất. Cubn sách vi về để ải cũ đưới một hình thức kết cấu mới đã tạo nên hiệu ứng nghệ thuật cao. Có thể nói, G2 biệt bóng tối đã đánh dấu nỗ lực sáng tạo của.
nhà văn trong việc tìm tôi đỗi mới hình thức nghệ thuật Trong vòng 15 năm, Tạ Duy Anh da cho ra dai 4 cudn ti thuyết. Lao Khổ, Đi tim nhan vat, Thiên thần sảm hồi, Giã biệt bóng tối. Ông được coi là cây bút sung sức và nghiêm túc với nghề. Với lối viết mới cùng nội dung hắp din, mang tính thực tế, Tạ Duy Anh đã tạo nên phong cách riêng trên văn đàn đương đại.
Dù viết về đề tải nông thôn hay thành thị, Tạ Duy Anh đều nhất quán trên bai bình điện: đi sâu phản ánh hiện thực (là môi trường mà con người tổn tai) va phan ánh con người. Để phản ánh n thực, ông không quan tâm. nhiều đi các sự kiện mà dùng sự kiện như là lớp áo khoác cho những vấn đề mang tính chất tết lý, lý luận của mình. Điều cơ bản trong tái hiện hiện thực của Tạ Duy Anh là ông đặc biệt nhắn mạnh ở bình diện văn hoá, đạo đức suy đổi, mọi gid trị xã hội đều bị biển dạng, con người không tỉm ra một quy chuẩn trong cuộc sống, người với người ngày một xa nhau do cuộc sống vật chất được đặt lên hàng đầu.
Điểu này đã dẫn đến bi kịch cô đơn, hoang mang, đọa lạc của con người. Các nhân vật của ông vừa tò mỏ tìm kiếm để thấu hiểu bản thân song lại sợ hãi và chạy trốn chính quá khứ của mình. Đó là lí đo khi âu hết tác phẩm của ông đều mô tả nhân vật cô đơn đến ám ảnh. Sự cô đơn cả trong quá khứ, trong hiện tại và hướng giải thoát duy nhất là tưởng tượng tự đối thoại, nên hình ảnh con người trong tác phẩm của ông luôn bị xoáy vào vòng thời gian ph tuyến ú “Qua những trang tự thuật của những nhân vật trong tiễu thuyết, ta thấy được phần nào con người Tạ Duy Anh.
ng thường xuyên đối thoại với chính mình và luôn cảm nhận được sự bắt ồn của thực tại. Hình ảnh con người chạy. trốn trong các tiễu thuyết của tác giả cũng chính là sự biểu hiện cho cái tôi cô độc, luôn sợ hãi sự tht. Nếu tuổi trẻ, nhà văn thường tượng tượng ra lâu đãi để bước vào thế giới riêng, lẫn tránh nỗi khiếp sợ về người cha th trong vin chương, ðng lại đùng tưởng tượng để giải sự thật theo lỗi riêng của mình.
Thế giới nghệ thuật Tạ Duy Anh chứa đựng yếu tổ kỉ ảo cũng nhờ lối tượng tượng ấy. Vi thé "văn chương của Tạ Duy Anh được xem là ánh sáng khúc xạ từ cuộc đời của ông đồng thời là sự thăng hoa của những tổn thương trong tâm. Quan niệm nghệ thuật của Tụ Duy Anh: ‘Theo Ta Duy Anh, nghề viết văn là một nghề ‘a0 quý, không phải bắt cứ. ai sinh ra đều được trời phú cho khả năng thiên bẩm về văn chương.
Tuy nhiên, chỉ dựa vào khả năng thi bấm thị thì chưa đủ, nghiệp văn đồi hỏi con người phải bỏ nhiều tâm sức “hà” ra những con chữ chất lọc từ lâm, can của mình. Tạ Duy Anh trong các bải phát biểu và đối thoại văn chương cũng đã từng khẳng định: “Nghệ thuật chỉ nên một mình, anh chỉ có giá trị khi ‘anh di, anh tgo ra con đường của riêng anh. Tắt cả cùng đi trên một con đường, thì vô nghĩa”.