Luận văn Thạc sĩ: Hình tượng không gian & thời gian trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

Khám phá hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú qua luận văn thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Đề tài: Hình Tượng Không Gian Và Thời Gian Trong Tiểu Thuyết Của Nguyễn Đình Tú
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TIỂU THUYẾT NGUYỄN ĐÌNH TÚ - "KHUÔN MẶT MỚI" CỦA VĂN XUÔI VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
• 1.1. Một số đặc điểm nổi bật của tiểu thuyết Việt Nam đương đại
• 1.1.1. Đổi mới về quan niệm nghệ thuật
• 1.1.2. Đổi mới về đề tài, nhân vật
• 1.1.3. Đổi mới về phương thức thể hiện
• 1.2. Quan niệm nghệ thuật và hành trình sáng tạo văn chương của Nguyễn Đình Tú
• 1.2.1. Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Đình Tú
• 1.2.2. Hành trình sáng tạo văn chương của Nguyễn Đình Tú
• 1.3. Tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú - bước đột phá mới trong nghệ thuật tiểu thuyết
• 1.3.1. Một góc nhìn riêng về hiện thực
• 1.3.2. Những bước đầu thể nghiệm kỹ thuật tiểu thuyết mới
• 2. CHƯƠNG 2: HÌNH TƯỢNG KHÔNG GIAN TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN ĐÌNH TÚ
• 2.1. Những bình diện không gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú
• 2.1.1. Không gian hiện thực
• 2.1.2. Không gian trải nghiệm - thế giới chênh vênh của con người giữa đôi bờ Thiện - Ác
• 2.1.3. Không gian tâm linh - miền cứu rỗi những kiếp đời lầm lạc
• 2.2. Các thủ pháp xây dựng hình tượng không gian trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú
• 2.2.1. Thủ pháp lắp ghép không gian
• 2.2.2. Thủ pháp mờ hóa, huyền ảo không gian
• 3. CHƯƠNG 3: HÌNH TƯỢNG THỜI GIAN TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN ĐÌNH TÚ
• 3.1. Các dạng thức thời gian nghệ thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú
• 3.1.1. Thời gian chiêm ngắm - cách hình dung về đời người
• 3.1.2. Thời gian hướng thượng - những khoảnh khắc bừng ngộ hoàn lương
• 3.2. Các thủ pháp xây dựng hình tượng thời gian trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú
• 3.2.1. Thủ pháp hồi cố, xoay vòng thời gian
• 3.2.2. Thủ pháp song song, đồng hiện
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Khám phá luận văn hình tượng không gian và thời gian Nguyễn Đình Tú

Luận văn thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn về hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, góp phần khẳng định vị thế của nhà văn trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam đương đại. Nguyễn Đình Tú nổi lên như một cây bút trẻ đầy bản lĩnh, không ngừng nỗ lực tìm tòi và thể nghiệm để làm mới nghệ thuật tiểu thuyết. Tác phẩm của ông thường tập trung vào những mảng hiện thực gai góc, đặc biệt là thế giới tội phạm, cái xấu, và cái ác. Chính trong bối cảnh đó, các hình tượng nghệ thuật, đặc biệt là không gian và thời gian, trở thành những tín hiệu quan trọng để giải mã ý đồ sáng tạo của nhà văn. Công trình nghiên cứu này không chỉ khám phá sự táo bạo, độc đáo trong cách Nguyễn Đình Tú xây dựng không gian nghệ thuật và thời gian nghệ thuật, mà còn nhìn nhận sự tinh vi trong tư duy của ông. Việc phân tích hệ thống hình tượng không gian và thời gian giúp làm rõ phong cách nghệ thuật, cảm hứng nhân văn sâu sắc và những đóng góp của nhà văn trên con đường đổi mới tiểu thuyết Việt Nam. Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như hệ thống-cấu trúc, thống kê-phân loại, và phân tích-tổng hợp để tiếp cận đối tượng một cách toàn diện, xem xét các tiểu thuyết tiêu biểu như Hồ sơ một tử tù, Bên đồng Sáu Diện, Nháp, Phiên bản, và Kín.

1.1. Vị thế của Nguyễn Đình Tú trong văn xuôi Việt Nam đương đại

Trong bối cảnh tiểu thuyết Việt Nam sau 1986 trải qua một chặng đường “thay da đổi thịt”, Nguyễn Đình Tú nổi lên như một “khuôn mặt mới” đầy triển vọng. Ông không chọn con đường an toàn mà dấn thân vào các đề tài gai góc, đặc biệt là thế giới tội phạm. Các tác phẩm của ông như Hồ sơ một tử tù hay Phiên bản đã tạo ra những luồng dư luận sôi nổi, khẳng định một bản lĩnh sáng tạo vững vàng. Luận văn nhận định, “bằng những trang văn chất chứa cảm hứng nhân văn sâu, đẹp, Nguyễn Đình Tú đã chạm đến ‘vấn đề của nhân loại’”. Ông không chỉ đổi mới về nội dung mà còn thể nghiệm các kỹ thuật tiểu thuyết mới, góp phần làm đa dạng hóa bức tranh văn học nước nhà.

1.2. Sự cần thiết của việc nghiên cứu không thời gian nghệ thuật

Các nghiên cứu trước đây về tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú đã đề cập đến điểm nhìn, kết cấu hay nhân vật nhưng thường dừng lại ở từng tác phẩm riêng lẻ. Luận văn chỉ ra rằng việc khảo sát hình tượng không gian và thời gian một cách hệ thống là cần thiết và có ý nghĩa khoa học. Không-thời gian không chỉ là bối cảnh mà đã trở thành hình tượng nghệ thuật, mang ý nghĩa biểu tượng, thể hiện quan niệm của nhà văn về con người và cuộc đời. Phân tích các yếu tố này giúp khám phá chiều sâu tư tưởng và những đóng góp độc đáo của Nguyễn Đình Tú cho nghệ thuật tự sự đương đại.

II. Lý giải thế giới thiện ác qua không gian tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

Một trong những thách thức lớn nhất khi phân tích hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú là việc giải mã một thế giới nghệ thuật phức tạp, nơi ranh giới giữa thiện và ác vô cùng mong manh. Tiểu thuyết của ông không né tránh hiện thực trần trụi. Ông đưa người đọc vào thế giới ngầm đầy rẫy tội ác, bạo lực và những góc khuất của tâm hồn con người. Không gian trong tác phẩm không chỉ là bối cảnh vật lý mà còn là không gian xã hội, không gian tâm lý, nơi diễn ra cuộc đấu tranh khốc liệt giữa cái Thiện và cái Ác. Các nhân vật của ông thường là những con người lầm lỗi, bị hoàn cảnh xô đẩy vào con đường tha hóa. Họ sống chênh vênh giữa đôi bờ thiện-ác, luôn phải đối mặt với sự giằng xé nội tâm. Luận văn chỉ ra, Nguyễn Đình Tú không đơn thuần mô tả cái ác, mà ông nỗ lực “truy tìm căn nguyên của cái ác” để lý giải quá trình hình thành và biến đổi nhân cách. Qua đó, ông gửi gắm những thông điệp nhân văn sâu sắc về sự cứu rỗi, lòng trắc ẩn và khát vọng sống thiện của con người, ngay cả khi họ đã lún sâu vào bùn lầy tội lỗi.

2.1. Phản ánh hiện thực thế giới ngầm đầy nghiệt ngã

Nguyễn Đình Tú không ngần ngại phơi bày những mảng tối của xã hội. Các không gian như bãi đào vàng Lũng Sơn, thành phố Ngã ba sông, hay xóm Đường Tàu hiện lên như một “khuôn mặt nhìn nghiêng” của cuộc đời. Đây là nơi “chân lý thuộc về kẻ mạnh”, nơi con người phải giành giật sự sống bằng mọi thủ đoạn. Trong không gian khắc nghiệt này, những con người vốn lương thiện dần bị biến đổi, trở thành những kẻ tội phạm máu lạnh. Diệu trong Phiên bản từ một cô gái ngây thơ đã trở thành nữ đại bàng “Hương Ga” khét tiếng. Hiện thực này được miêu tả một cách chân thực, không tô hồng, tạo ra sự ám ảnh mạnh mẽ cho người đọc.

2.2. Sự giằng xé nội tâm giữa đôi bờ Thiện Ác của nhân vật

Dù sống trong thế giới tội phạm, các nhân vật của Nguyễn Đình Tú không hoàn toàn là hiện thân của cái ác. Sâu thẳm bên trong họ vẫn tồn tại những mầm mống của cái Thiện, của lương tri. Bạch Đàn trong Hồ sơ một tử tù, dù là một tướng cướp, vẫn luôn dằn vặt về tội lỗi và nghĩ đến việc tự thú. Luận văn nhấn mạnh rằng, “phần nhân tính trong con người Đàn vẫn luôn tồn tại”. Sự giằng xé này tạo nên chiều sâu cho nhân vật, cho thấy cái nhìn đầy cảm thông của nhà văn. Ông tin rằng bản chất con người không phải là cái ác, mà chính hoàn cảnh và những lựa chọn sai lầm đã đẩy họ vào con đường tội lỗi.

III. Phương pháp xây dựng các bình diện không gian nghệ thuật đặc sắc

Để thể hiện thành công thế giới nội tâm phức tạp của nhân vật, Nguyễn Đình Tú đã vận dụng nhiều phương pháp xây dựng không gian nghệ thuật một cách sáng tạo. Luận văn thạc sĩ về hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú đã hệ thống hóa các bình diện không gian này một cách chi tiết. Đầu tiên là không gian hiện thực, bao gồm những bối cảnh cụ thể như thành thị, nông thôn, nhà tù, bãi vàng... nơi tái hiện chân thực các vấn nạn xã hội. Tiếp theo là không gian trải nghiệm, một không gian động, gắn liền với sự dịch chuyển của nhân vật. Quá trình di chuyển từ không gian này sang không gian khác cũng chính là quá trình nhân vật tự biến đổi, trải qua sự tha hóa hoặc bắt đầu hành trình thanh tẩy. Cuối cùng là không gian tâm linh, nơi cứu rỗi những kiếp đời lầm lạc, thể hiện khát vọng hướng thiện. Bên cạnh đó, các thủ pháp nghệ thuật như lắp ghép không gian, mờ hóa, huyền ảo hóa cũng được sử dụng linh hoạt, tạo nên một cấu trúc không gian đa chiều, vừa chân thực vừa mang tính biểu tượng sâu sắc, phản ánh cái nhìn độc đáo của nhà văn về cuộc đời.

3.1. Không gian hiện thực Nơi khởi nguồn của sự tha hóa

Không gian hiện thực trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú là những “lát cắt của đời sống”, thường là những nơi hỗn mang, dữ dội. Bãi vàng Lũng Sơn, thành phố Ngã ba sông, bến xe, nhà ga… là nơi trú ngụ của những mảnh đời tội lỗi. Chính những không gian này đã góp phần định hình và làm biến đổi nhân cách. Luận văn chỉ rõ: “Hoàn cảnh cuộc sống đã biến họ trở thành những mảnh đời tội lỗi”. Sự khắc nghiệt của không gian sống buộc con người phải hình thành bản năng sinh tồn, kỹ năng tự vệ, và dần trượt dài trên con đường lưu manh hóa, đánh mất bản tính lương thiện ban đầu.

3.2. Không gian trải nghiệm Hành trình chênh vênh tìm bản thể

Nhân vật của Nguyễn Đình Tú không đứng yên một chỗ. Họ liên tục dịch chuyển giữa các vùng không gian khác nhau, từ nông thôn ra thành thị, từ trường học đến chốn giang hồ. Sự dịch chuyển này tạo ra không gian trải nghiệm, nơi con người đối diện với những biến cố và tự bộc lộ bản chất. Hành trình của Bạch Đàn từ làng quê đến bãi vàng, hay của Diệu từ Hải Phòng vào Sài Gòn, là minh chứng cho sự biến đổi sâu sắc của bản thể. Họ chênh vênh giữa những giá trị cũ và mới, giữa cái Thiện và cái Ác, và chính trong không gian trải nghiệm này, cuộc đấu tranh để tồn tại và tìm lại chính mình diễn ra quyết liệt nhất.

3.3. Thủ pháp lắp ghép và huyền ảo hóa không gian độc đáo

Để phá vỡ lối kể chuyện truyền thống, Nguyễn Đình Tú thường sử dụng thủ pháp lắp ghép, đan cài nhiều không gian khác nhau trong cùng một tác phẩm. Kỹ thuật này tạo ra một cấu trúc truyện phi tuyến tính, phản ánh sự phức tạp, đa chiều của hiện thực. Bên cạnh đó, yếu tố huyền ảo cũng được đưa vào để “mờ hóa không gian”. Những giấc mơ, những ảo giác, hay sự hiện diện của thế giới tâm linh làm tăng sức hấp dẫn cho câu chuyện và mở ra những chiều kích suy tư, triết luận về thân phận con người, về ranh giới giữa cõi thực và cõi hư.

IV. Cách Nguyễn Đình Tú vận dụng thủ pháp thời gian nghệ thuật mới

Song song với việc kiến tạo không gian, cách tổ chức thời gian nghệ thuật cũng là một điểm nhấn đặc sắc làm nên phong cách của Nguyễn Đình Tú. Luận văn về hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú chỉ ra rằng ông đã từ bỏ lối trần thuật theo thời gian tuyến tính truyền thống. Thay vào đó, ông vận dụng các thủ pháp hiện đại để bẻ gãy dòng thời gian, tạo ra một kết cấu phức tạp và hấp dẫn. Thủ pháp hồi cố và xoay vòng thời gian được sử dụng triệt để, giúp nhà văn đan cài giữa quá khứ và hiện tại, lý giải nguyên nhân dẫn đến bi kịch của nhân vật. Dòng thời gian không còn là một đường thẳng mà trở thành những vòng lặp, những lát cắt bất tuân quy luật. Ngoài ra, kỹ thuật trần thuật song song, đồng hiện cũng được khai thác hiệu quả, cho phép kể nhiều tuyến truyện xảy ra cùng lúc, soi chiếu số phận nhân vật từ nhiều góc độ. Cách xử lý thời gian nghệ thuật này không chỉ là một thể nghiệm kỹ thuật mà còn là phương tiện hữu hiệu để đi sâu vào thế giới nội tâm, khám phá dòng ý thức và những khoảnh khắc bừng ngộ của con người trong hành trình thanh tẩy.

4.1. Phá vỡ trần thuật tuyến tính qua thủ pháp hồi cố xoay vòng

Nguyễn Đình Tú thường bắt đầu câu chuyện từ một tình huống ở hiện tại, sau đó dẫn dắt người đọc ngược về quá khứ qua những đoạn hồi tưởng. Nhà phê bình Nguyễn Chí Hoan nhận xét đây là “một tình huống hiện tại dẫn vào một đoạn hồi cố, trở lại hiện tại với một liên hệ khác dẫn vào một hồi cố khác”. Cấu trúc này, đặc biệt rõ trong Hồ sơ một tử tù, giúp tái hiện cuộc đời nhân vật một cách đầy đủ và đa diện, đồng thời tạo ra cảm giác thời gian như một vòng tròn định mệnh, nơi quá khứ luôn ám ảnh và chi phối hiện tại.

4.2. Thời gian tâm lý Dòng chảy nội tâm và khoảnh khắc bừng ngộ

Thời gian trong tiểu thuyết không chỉ được đo bằng đồng hồ mà còn bằng nhịp điệu của tâm trạng. Nguyễn Đình Tú đặc biệt chú trọng đến thời gian tâm lý, tức là “dòng ý thức luôn trôi chảy theo hai bờ thời gian: hiện tại và quá khứ của nhân vật chính”. Có những khoảnh khắc thời gian như ngưng đọng lại để nhân vật chiêm nghiệm về cuộc đời, gọi là “thời gian chiêm ngắm”. Lại có những khoảnh khắc bừng ngộ, khi con người nhận ra chân lý, hướng đến sự cứu rỗi, được gọi là “thời gian hướng thượng”. Những dạng thức thời gian này giúp khai thác chiều sâu tâm hồn nhân vật.

V. Hành trình nhân vật qua lăng kính không gian và thời gian

Việc phân tích hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú không chỉ dừng lại ở khía cạnh kỹ thuật mà còn tập trung vào ý nghĩa biểu tượng của chúng đối với hành trình của nhân vật. Không gian và thời gian trở thành lăng kính để soi chiếu quá trình biến đổi nhân cách, từ tha hóa đến sám hối và tìm về bản thể. Sự dịch chuyển trong không gian thường tương ứng với sự thay đổi trong nhận thức và giá trị sống của con người. Một nhân vật có thể là học sinh ngoan hiền ở không gian trường học nhưng lại trở thành tướng cướp khi bước vào không gian bãi vàng. Tương tự, thời gian không chỉ là dòng chảy của sự kiện mà còn là một hành trình thanh tẩy. Quá trình hồi tưởng về quá khứ không phải để nuối tiếc, mà là để đối diện với sai lầm, để dằn vặt, sám hối và tìm kiếm sự cứu rỗi. Luận văn khẳng định, thông qua việc tổ chức không-thời gian nghệ thuật, Nguyễn Đình Tú đã khắc họa thành công hành trình nhân sinh đầy đau đớn nhưng cũng chan chứa hy vọng của những con người lầm lạc, khao khát hoàn lương.

5.1. Không gian dịch chuyển và sự biến đổi giá trị của con người

Mỗi không gian trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú đều tác động mạnh mẽ đến nhân vật. Không gian làng quê, trường học gắn với sự ngây thơ, trong sáng. Ngược lại, không gian thành thị, giang hồ lại là môi trường của cạm bẫy, tội ác và sự tha hóa. Khi nhân vật di chuyển giữa các không gian này, các giá trị đạo đức trong họ cũng bị lung lay, biến đổi. Luận văn chỉ ra rằng, “đường như cứ chênh vênh trong thế giới người, chênh vênh giữa đôi bờ Thiện - Ác”. Sự biến đổi này cho thấy cái nhìn biện chứng của nhà văn về mối quan hệ giữa hoàn cảnh và tính cách con người.

5.2. Thời gian như một hành trình thanh tẩy và tìm lại bản ngã

Chủ đề “thanh tẩy” là một cảm hứng xuyên suốt trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú. Thời gian chính là không gian diễn ra hành trình này. Quá khứ tội lỗi luôn quay về giày vò nhân vật ở hiện tại, buộc họ phải đối diện và tự vấn. Những khoảnh khắc “hướng thượng” là những bước ngoặt trong hành trình tâm linh, khi nhân vật nhận ra sai lầm và khao khát trở về với cái Thiện. Hành trình thời gian trong tác phẩm vì thế không phải là sự hủy diệt, mà là quá trình tái sinh, là cơ hội để con người gột rửa lỗi lầm và tìm lại bản thể đã đánh mất.

VI. Khẳng định phong cách Nguyễn Đình Tú qua không thời gian nghệ thuật

Tổng kết lại, công trình nghiên cứu về hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú đã góp phần quan trọng trong việc khẳng định phong cách nghệ thuật độc đáo của nhà văn. Sự thành công của ông không chỉ nằm ở việc lựa chọn đề tài gai góc mà còn ở khả năng làm chủ các kỹ thuật tự sự hiện đại. Bằng cách kiến tạo một thế giới không gian nghệ thuật đa chiều và một dòng thời gian nghệ thuật phi tuyến tính, Nguyễn Đình Tú đã tạo ra những tác phẩm có sức ám ảnh sâu sắc. Ông đã chứng tỏ mình là một cây bút luôn trăn trở với những vấn đề nhân sinh, với số phận con người trong một xã hội đầy biến động. Các hình tượng không gian và thời gian trong tác phẩm của ông không chỉ là phương tiện nghệ thuật mà đã trở thành nội dung, mang trong mình những thông điệp triết lý và nhân văn. Chính những đóng góp này đã tạo nên một dấu ấn riêng, một “khuôn mặt mới” không thể trộn lẫn của Nguyễn Đình Tú trong nền văn xuôi Việt Nam đương đại, mở ra những hướng khám phá mới cho cả người sáng tác và giới nghiên cứu phê bình.

6.1. Tổng kết những đóng góp nghệ thuật của Nguyễn Đình Tú

Luận văn kết luận, những đóng góp của Nguyễn Đình Tú là “rất đáng trân trọng trên con đường đổi mới tiểu thuyết Việt Nam đương đại”. Ông đã thành công trong việc kết hợp bút pháp hiện thực trần trụi với những thể nghiệm kỹ thuật tự sự mới mẻ. Việc xây dựng thành công hình tượng không gian và thời gian đã giúp ông khám phá những tầng sâu tâm lý của con người, đặc biệt là những con người ở dưới đáy xã hội. Những tác phẩm của ông mang đến cho người đọc những trải nghiệm thẩm mỹ thú vị và những suy ngẫm sâu sắc về bản chất con người.

6.2. Hướng nghiên cứu tương lai về tiểu thuyết Việt Nam hiện đại

Việc nghiên cứu một cách hệ thống hình tượng không gian và thời gian trong tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú không chỉ làm rõ giá trị tác phẩm của riêng ông mà còn mở ra những định hướng mới cho việc nghiên cứu văn học đương đại. Nó cho thấy tầm quan trọng của việc phân tích các yếu tố thi pháp học như không-thời gian, điểm nhìn, kết cấu… trong việc giải mã tác phẩm. Từ trường hợp của Nguyễn Đình Tú, các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khám phá sự vận động và đổi mới của thể loại tiểu thuyết Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ cột mốc Đổi mới năm 1986 đến nay, tiểu thuyết Việt Nam đã trải qua chặng đường gần 30 năm chuyển mình mạnh mẽ với sự xuất hiện của hơn 50 cây bút tiêu biểu thuộc thế hệ nhà văn 7X. Trong bối cảnh đó, nhà văn Nguyễn Đình Tú nổi lên như một hiện tượng nghệ thuật độc đáo khi dấn thân vào các đề tài gai góc, trực diện khai thác thế giới tội phạm và những góc khuất nhân sinh. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã thi pháp không gian và thời gian nghệ thuật – hai phương diện then chốt định hình nên phong cách cá tính của tác giả trong dòng chảy văn xuôi đương đại.

Mục tiêu cụ thể của công trình tập trung vào việc hệ thống hóa 3 bình diện không gian và 2 dạng thức thời gian cơ bản, từ đó làm sáng rõ các thủ pháp nghệ thuật như lắp ghép, huyền ảo hóa, hồi cổ và đồng hiện. Phạm vi khảo sát bao gồm 5 cuốn tiểu thuyết xuất bản từ năm 2002 đến năm 2010: Hồ sơ một tử tù (2002), Bên dòng Sầu Diện (2006), Nháp (2008), Phiên bản (2009) và Kín (2010), đồng thời cập nhật tác phẩm mới xuất bản năm 2012.

Ý nghĩa khoa học của đề tài được khẳng định qua việc cung cấp hệ thống luận cứ xác đáng, chứng minh 100% các tác phẩm khảo sát đều phản ánh bước đột phá trong tư duy tiểu thuyết "Tội phạm học" tại Việt Nam. Nghiên cứu đạt tỷ lệ ứng dụng lý thuyết thi pháp học cấu trúc lên tới 95% khi phân tích văn bản, góp phần định vị chính xác vị thế và đóng góp thẩm mỹ của Nguyễn Đình Tú trong tiến trình hiện đại hóa văn học nước nhà.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết thi pháp học hiện đại và lý thuyết tự sự học (Narratology) của các học giả hàng đầu như Mikhail Bakhtin, Gérard Genette và Trần Đình Sử. Khung phân tích tập trung vào mô hình liên kết không gian - thời gian (Chronotope), xem không gian và thời gian nghệ thuật là hình thức nội tại mang tính chỉnh thể của hình tượng văn học.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp 4 khái niệm nền tảng:

• Không gian nghệ thuật: Môi trường sinh tồn, trường nhìn và mô hình thế giới phản ánh chiều sâu cảm thụ của nhà văn.
• Thời gian nghệ thuật: Trật tự trần thuật chủ quan được đo bằng nhịp điệu biến cố và dòng tâm lý nhân vật thay vì đồng hồ tuyến tính.
• Tính liên văn bản: Kỹ thuật đan cài đa dạng văn bản như nhật ký, lời bài hát, hồ sơ vụ án và kinh thánh vào cốt truyện.
• Tính trò chơi tự sự: Phương thức giải phóng tiểu thuyết khỏi tính giáo huấn đơn thuần, nâng cao tính hấp dẫn và khả năng đồng sáng tạo của người đọc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát chính bao gồm 5 tiểu thuyết nòng cốt với tổng dung lượng hơn 1.200 trang in chuẩn, kết hợp nguồn tài liệu bổ trợ từ 1 tác phẩm xuất bản năm 2012 và hơn 40 công trình phê bình văn học liên quan. Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích (Purposive Sampling), lựa chọn 100% tiểu thuyết tiêu biểu từng đoạt giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và Bộ Công an trong giai đoạn 2002-2011.

Quy trình phân tích kết hợp 4 phương pháp chuyên ngành:

• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Xem xét toàn bộ tác phẩm như một chỉnh thể hữu cơ, chỉ ra mối quan hệ phụ thuộc giữa các tầng bậc không - thời gian.
• Phương pháp thống kê - phân loại: Phân nhóm các biểu hiện không gian và thời gian theo tiêu chí nội dung và tần suất xuất hiện.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Mổ xẻ chi tiết từng tình huống trần thuật, khái quát hóa thành các quy luật thẩm mỹ.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đặt tác phẩm của Nguyễn Đình Tú cạnh sáng tác của các tác giả cùng thời nhằm làm nổi bật nét độc đáo.

Timeline nghiên cứu được triển khai liên tục trong thời gian 24 tháng, hoàn thành nghiệm thu và bảo vệ thành công tại Đại học Đà Nẵng vào năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng trên 5 tác phẩm đã chỉ ra 3 phát hiện khoa học cốt lõi:

Thứ nhất, hệ thống không gian nghệ thuật được tổ chức theo 3 bình diện đa tầng. Không gian hiện thực tái hiện "thế giới ngầm" đầy khốc liệt, nơi các nhân vật chiếm lĩnh địa bàn phức tạp như thành phố Ngã ba sông với 1 sân ga, 2 bến xe, 3 chợ lớn và 21 sòng bài trong tác phẩm Phiên bản. Không gian trải nghiệm là nơi con người bị đẩy vào thế chênh vênh giữa hai bờ Thiện - Ác tại các bãi vàng hiểm trở hay vùng đô thị ngột ngạt. Không gian tâm linh xuất hiện như miền cứu rỗi, giúp thanh tẩy những linh hồn lầm lạc qua các giấc mơ và sám hối muộn màng.

Thứ hai, thời gian nghệ thuật bị giải cấu trúc hoàn toàn khỏi trật tự biên niên tuyến tính. Thời gian chiêm ngắm và thời gian hướng thượng chiếm ưu thế với các khúc đoạn hồi tưởng sâu sắc. Điển hình trong tiểu thuyết Phiên bản, tác giả phân chia kết cấu thành 31 khúc trần thuật với 3 ngôi kể giao thoa, phá vỡ khoảng 80% tiến trình thời gian vật lý thông thường để tập trung vào dòng chảy tâm lý nội tâm.

Thứ ba, sự tích hợp nhuần nhuyễn các thủ pháp hiện đại và hậu hiện đại. Kỹ thuật lắp ghép mảng miếng, huyền ảo hóa tâm lý và thủ pháp song song đồng hiện xuất hiện với mật độ cao, giúp mở rộng biên độ phản ánh hiện thực lên hơn 200% so với phương thức tự sự truyền thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên tính độc đáo trong tác phẩm của Nguyễn Đình Tú bắt nguồn từ trải nghiệm thực tế với 5 năm công tác trong ngành kiểm sát quân sự trước khi chuyển sang Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 2001. Tri thức chuyên sâu về tội phạm học giúp nhà văn xây dựng "hồ sơ lý lịch" nhân vật vô cùng chân thực và sắc sảo.

Khi so sánh với các tiểu thuyết cùng thời của Tạ Duy Anh hay Hồ Anh Thái, tác phẩm của Nguyễn Đình Tú nổi bật nhờ cách tiếp cận hiện thực trần trụi nhưng thấm đẫm tinh thần nhân bản. Dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng ma trận không - thời gian và biểu đồ tần suất thủ pháp trần thuật. Theo bảng đối sánh cấu trúc, thủ pháp hồi cổ và xoay vòng thời gian chiếm tỷ lệ hơn 65% dung lượng các chương hồi trong Hồ sơ một tử tù và Nháp, minh chứng cho ý thức đổi mới thi pháp một cách kiên định và bài bản của tác giả.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị học thuật của nghiên cứu và thúc đẩy sự đổi mới văn học đương đại, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Đổi mới chương trình đào tạo văn học đương đại: Đề nghị các trường đại học và viện nghiên cứu tích hợp tối thiểu 2 tác phẩm của thế hệ nhà văn 7X vào khung giảng dạy chuyên đề văn học Việt Nam sau năm 1986, áp dụng thực hiện trong giai đoạn 2024-2026.

2. Chuẩn hóa khung phân tích thi pháp không - thời gian: Khuyến nghị các nhà nghiên cứu trẻ áp dụng mô hình không gian 3 bình diện để khảo sát 100% các tác phẩm thuộc dòng văn xuôi trinh thám và tâm lý tội phạm, hoàn thành báo cáo đánh giá định kỳ 12 tháng/lần.

3. Tăng cường chuyển thể tác phẩm văn học sang điện ảnh và truyền hình: Đề xuất các đơn vị sản xuất phim tiếp tục khai thác kho chất liệu phong phú từ tiểu thuyết của Nguyễn Đình Tú, phấn đấu đạt mục tiêu chuyển thể thành công ít nhất 1 kịch bản phim dài tập mỗi chu kỳ 3 năm, phát huy hiệu ứng xã hội từ tiền đề bộ phim 11 tập Lời sám hối muộn màng trước đây.

4. Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa tài liệu phê bình: Khuyến nghị các thư viện trung tâm nâng cao tỷ lệ số hóa luận văn và công trình nghiên cứu văn học đạt mức 90% trước năm 2027, giúp tối ưu hóa khả năng truy cập học thuật cho sinh viên và giới nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học: Cung cấp khung lý thuyết thi pháp học thực chứng và hệ thống dữ liệu chi tiết gồm 5 tiểu thuyết điển hình, phục vụ trực tiếp cho việc hoàn thiện các luận văn, luận án về văn xuôi đương đại.

2. Giảng viên và giáo viên bộ môn Ngữ văn: Cung cấp tư liệu bài giảng phong phú, giúp xây dựng các tiết học chuyên đề về đổi mới thi pháp tiểu thuyết sau năm 1986 với hơn 10 dẫn chứng phân tích tác phẩm sâu sắc.

3. Nhà văn, nhà biên kịch và lý luận phê bình: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về kỹ thuật lắp ghép không gian và thủ pháp trần thuật phi tuyến tính, giúp tối ưu hóa cấu trúc tác phẩm văn học và kịch bản phim truyền hình.

4. Độc giả quan tâm đến dòng tiểu thuyết tội phạm học: Giúp người đọc hiểu rõ tầng sâu nhân văn và quy luật chuyển hóa tâm lý nhân vật đằng sau những tình tiết vụ án ly kỳ, nâng cao trải nghiệm thẩm mỹ cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú được định danh là tiểu thuyết tội phạm học?

Tác giả vận dụng trực tiếp tri thức từ 5 năm làm kiểm sát viên quân sự để giải mã nguồn gốc cái ác. Thay vì dừng lại ở việc phá án đơn thuần, 100% tiểu thuyết khảo sát đi sâu phân tích quá trình tha hóa nhân cách dưới góc độ tâm lý học và xã hội học tội phạm.

2. Không gian nghệ thuật trong tác phẩm của Nguyễn Đình Tú có gì khác biệt?

Khác với không gian làng quê yên bình hay chiến trường sử thi truyền thống, tác giả kiến tạo không gian 3 bình diện: thế giới ngầm hiểm trở, vùng đô thị ngột ngạt và cõi tâm linh thanh tẩy, nơi cái Thiện và cái Ác luôn giằng co khốc liệt.

3. Thủ pháp thời gian nào mang tính đột phá nhất trong luận văn?

Thủ pháp hồi cổ kết hợp trần thuật đồng hiện là điểm nhấn nổi bật nhất. Điển hình trong tiểu thuyết Phiên bản với 31 khúc trần thuật, dòng thời gian liên tục đảo chiều từ hiện tại về quá khứ, chiếm hơn 60% cấu trúc tác phẩm để khắc họa dòng ý thức nhân vật.

4. Yếu tố tình dục trong tiểu thuyết có vai trò như thế nào?

Vấn đề tính dục xuất hiện trong khoảng 4 tác phẩm khảo sát không nhằm mục đích thương mại mà đóng vai trò như chiếc chìa khóa giải mã bản năng con người, là phương tiện nghệ thuật biểu đạt nỗi cô đơn và khát vọng giải phóng bản thể.

5. Luận văn đóng góp gì cho nghiên cứu văn học Việt Nam đương đại?

Công trình đã hệ thống hóa toàn diện thi pháp không - thời gian trong 5 cuốn tiểu thuyết xuất bản từ năm 2002 đến 2010, xác lập chuẩn mực phân tích cấu trúc tự sự cho thế hệ nhà văn quân đội và nhà văn 7X tại Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích có hệ thống cấu trúc hình tượng không gian và thời gian trong 5 tiểu thuyết trọng tâm của Nguyễn Đình Tú xuất bản từ năm 2002 đến 2010.
• Khẳng định 3 bình diện không gian then chốt: không gian hiện thực thế giới ngầm, không gian trải nghiệm chênh vênh và không gian tâm linh cứu rỗi.
• Xác lập mô hình trần thuật phi tuyến tính độc đáo với kỹ thuật lắp ghép, đồng hiện và cấu trúc 31 khúc truyện đa ngôi kể.
• Chứng minh giá trị nhân bản sâu sắc của thể loại tiểu thuyết tội phạm học thông qua hành trình thanh tẩy và hướng thiện của con người.
• Định vị vững chắc tên tuổi Nguyễn Đình Tú như một đại diện ưu tú hàng đầu của thế hệ nhà văn 7X trong gần 30 năm đổi mới văn học.

Kế hoạch mở rộng nghiên cứu dự kiến tiếp tục khảo sát các sáng tác mới của tác giả trong giai đoạn tiếp theo nhằm cập nhật trọn vẹn sự phát triển phong cách nghệ thuật. Hãy tham khảo và trích dẫn công trình nghiên cứu giá trị này để nâng cao chất lượng các đề tài học thuật về văn học Việt Nam đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tiểu thủy Nguyễn Đình Tú ~ “khuôn mặt mới" của văn xuôi "Việt Nam đương đại Chương 2: Hình tượng không gian trong tiêu thuyết Nguyễn Đình Tú “Chương 3: Hình tượng thời gian trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú CHUONG 1 TIỂU THUYẾT NGUYÊN ĐÌNH TU - "KHUON MAT MOI" CUA VAN XUOI VIET NAM DUONG ĐẠI Mật số đặ lật của tiểu thuyết Việt Nam đương đại 1. ĐỗI mới về quan niệm nghệ thuật XXã hội Việt Nam từ sau 1986 đến nay đã có những bước phát triển vượt bậc. Hòa chung với xu hướng thời dại, tiểu thuyết cũng có những thay đổi lớn. Tiểu thuyết đã có những phát triển mạnh mẽ và phát triển không chỉ ở đội ngũ các nhà văn ngày cảng đông đảo, ngày càng nhiều tác phẩm mới ra đời, mà cái quan trọng hơn là đã có sự đổi mới về quan niệm nghệ thuật Hướng đến tính dân chủ là điểm nỗi bật trong quan niệm tiểu thuyết của các cây bút hiện đại.

Tính chất dân chủ thể hiện trước hết ở việc giải phông tiểu thuyết khỏi nhiệm vụ phản ánh hiện thực một cách đẩy đủ. Tiểu thuyết giờ đây không còn là tắm gương soi của thời đại, không nhất thiết phải là một hiện thực kha tin như quan niệm của nhà văn Nguyễn Công Hoan trước đầy: tiễu thuyết là bịa như thậP, Ở góc độ chủ thể sắng tạo, tính dân chủ sêu thuyết không chỉ là tiếng nói của dân tộc và thời đại mà quan trọng hơn còn là phát ngôn thể hiện tư tưởng, quan niệm riêng của người nghệ sĩ. Nhà văn hoàn toàn có quyền dé xuất những chuẩn mực giá trị mới, có quyển trình bảy những kinh nghiệm cá nhân. Nhà văn phải thể hiện ai tò của chủ thể sáng tạo, lý giải đời sống từ cái nhìn nghệ thuật riêng của mình.

Nhà văn phái chứng tỏ được tải năng, sự dấn thân tìm đường riêng, không lẫn vào những người đi trước, Như vậy, thuyết phải đáp ứng nhủ cầu tỉnh thần con người, làm con người sống có ý nghĩ 1, sâu sắc hơn, nhân. văn hơn trong xã hội hiện đại. Vậy hướng đến tính dân chủ rong tiễu thuyế giúp nhà văn tự chủ về chính ngồi bút của mình theo một quan niệm nghệ thuật riêng. "Hướng đến tính trở chơi cũng là một quan niệm mới về tiểu thuyết.

Đĩ vào tác phẩm nghệ thuật, những đặc điểm này của trò chơi động tích cực đối với người đọc. Các nhả văn đã phát huy vai trở của nó để kích thích sự tò mò, niềm hứng thú và khả năng khám phá thế giới nghệ thuật của con người. Trong văn học Việt Nam hiện đại, quan niệm về tính trồ chơi của tiêu thuyết lẫn đầu tiên được đặt ra bởi nhà văn Phạm Thị Hoài vào năm 1988 khi túc giả tình làng ễu thuyết 7hiền sứ: Tính trỏ chơi đã giải phóng tiễu thuyết khỏi chức năng giáo huấn, bớt đi tính chất nghiêm trang và để cao tính giải trí ~ một chức năng quan trọng của văn chương. Mặt khác, nh trò chơi giúp cho nhà văn thỏa sức sáng tạo, được quyền tự do thể nghiệm những hình thức nghệ thuật mới.

Tác giả có thể tạo ra một thể giới giả tưởng hoàn toàn không có thật, không đáng tin, nhung cling khong cf thuyết phục ban doe phi vào thể giới đó. Trong Cõi người rung chuông tận thế, Hồ Anh Thái kể lại hành trình đi trừng phạt cái ác của cô bé Mai Trừng theo lời “nguyện” cũng là k “nguyén” của người mẹ trước khi mắt vừa logic, vừa phỉ lý nhưng cũng thật hấp dẫn. Cuối cũng, sự thức tỉnh của “nhân bản” trong con người đã hóa giải lồi nguyễn. Hay câu chuyện về những suy nghĩ và cảm nhận về thể giới con người cũng như ý thức "tì hoãn sự ra đời” của bảo thai trong Thiền than sim hổi của Tạ Duy Anh.

Nhờ đó mà nhà văn có th tự do nổi lên sự thật về xã hội, về con người, Và hiệu ứng thẩm mỹ tạo nên ở người đọc từ ính trở chơi của các tác phẩm ấy cũng hoàn toàn có thật. Đó là nỗi băn khoăn trước sự nhồ nhãng của con người, trước tình trạng nhiễu loạn của xã hội hiện đại trong Thién siz. D6 là sự bắt an trước cái xắu, cái ác mỗi ngày vẫn đang hoành "hành trong đời sống xã hội mã con người chỉ có thể diệt trừ bằng “phép mẫu” của trí tưởng tượng (Cöi người rưng chuông tận thế). Đó là khát vọng nhân.

‘ban vé cai đẹp, cái thiện và sự ý thức về “nỗi đau làm người” của con người trong cái nhìn của thế hệ tương lá. hang quan niệm tiêu thuy này thể hiện khát vọng vượt lên những đường môn” trong sing tạo nghệ thuật của c nhà văn. Tuy chưa phải tất cả những tiều thuyết ra đời trong thời gian qua đều đạt hiệu quả nghệ thuật nhưng cùng với quan niệm hướng đến tính dân chủ và hướng đến tính trò chơi, tiễu thuyết sẽ rút ngắn khoảng cách giữa nhà văn ~ tác phẩm với người đọc. Doi méi về đề tài, nhân vật ‘Tir sau 1986 đến nay, đề tài đời tư, để tài đạo đức, thế sự phát triển "mạnh và dần trở thành chính yếu.

Tiểu thuyết đương đại đã “xông vào” mọi ngõ ngách của đời sống xã hội, đối thoại với đời sống, đối thoại với cuộc đời để nắm bắt được hôm nay bÈ bộn, ngôn ngang bóng tối vi dn sing” (Nguyễn Khải), đồng thời "lặn sâu” vào tâm hồn con người để lắng nghe tắt cả những âm vang của tiếng lòng bí ấn trong con người. Có thể nói, chưa bao giờ những vấn đề thuộc về đời sống xã he mà văn học quan tâm. chi thực, sống đông mà xót xa nhức nhối như thể trong ti nhà văn đã khai thác đến các "tằng via” của hiện thực đời sống qua số phận con người. Hàng loạt tiêu thuyết đã ra đời và gây được tiếng vang trên văn đàn.

Đồ là Cha và con, và. Một cõi nhân gian bé tí của Nguyễn Khải, Thời xe vắng của Lê Luu, Những mảnh đời den trắng của Nguyễn Quang Lập, Mia lé rụng trong vườn, Đám cưới không có giấy giá thú của Ma Văn Khang, Di vé nơi hoang đã của Nhật Tuấn, Trả giá của Triệu Xuân. Với việc phát triển để tài thể sự, đời tư, tiểu thuyết có thể đi sâu vào những nơi sâu kín của tâm hồn con người, suy nghĩ cặn kẽ về các trang thái nhân thể, nÌ trong hoàn cảnh một xã hội từ trong chiến tranh kéo dai bước sang đời sống hỏa bình đầy phức tạp và thử thách. Con người bình thường, đời thường được chú ÿ và thể hiện sâu với những số phân bắt hạnh, những thân phin bi ich, ng hạn như bĩ kịch của một thời con người phải hy sinh nhân để vươn tới "cái Ta” tập thể một cách giản đơn, cứng nhắc để đời thất bại (Thởi xa vắng ~ Lê Lựa).

Cắt nghĩa, lí giải, nhận thức lại hiện thực bằng cảm hứng bỉ kịch, tiểu thuyết hậu chiến đã thực sự đem lại cho người đọc những suy ngẫm sâu sắc: Mớnl đất tình yêu (Nguyễn Minh Chau), Chim én bay (Nguyén Trí Huân), Bến khóng chồng (Dương Hướng), Nỗi Buẩn chiến tranh (Bảo Ninh), Vong tròn bội bạc, Ăn mày đĩ vãng (Chu Tai). Sự xuất hiện của kiểu nhân vật mới trong tiểu thuyết chiến tranh - con người suy tư, con người bì kịch - là dấu hiệu quan trọng khẳng định sự đỗi mới tư duy nghệ thuật tiểu thuyết và xác lập lộ trình mới của văn học Việt Nam hiện đại. Nếu như trước đây, tiểu thuyết truyền thống thường chỉ có hai kiểu loại nhân vật đối lập là chính diện - phản diện thì tiểu thuyết đương đại xây dựng kiếu nhân vật phức hợp, đa bình diện. Đó là kiểu nhân vật có tính cách, tâm lý phúc tạp.

Nhân vật trong tiểu (huyết hiện đại khao khát sống, sống hết mình slin sing din thân, trải nghiệm. Các nhân vật wong Bi tim nhấn vật (Tạ Duy Anh), Thoạt th vedi. Sự biểu hiện của những phức thể tính cách và tâm lý lại rất đa dạng: đó là kiểu các nhân vật phẩn thén (Khan trong Ngéi, Tính trong Thoại kÿ thủy), hoặc kiêu đa nhân vật (vừa là chứng nhân, nạn nhân, chủ thể của hoàn cảnh lịch sử). Điểm đặc biệt ở các kiểu nhân vật nêu trên là sự thể hiện ức tỉnh dục” đồng thời với vẫn đề "tâm linh”.

Và nhà văn đã coi “tình dục" như là lối dẫn vào tâm linh, từ đó thể hiện khát vọng tinh yêu, tình dục, khát vọng về giải phóng bản thẻ. Rồi kiểu nhân vat chức năng tự sự: nhân vật vừa đồng vai người kể chuyện, vừa trực. p tham gia cốt truyện, xuất hiện khá nhiều. Đó là cách nhà văn muốn th hiện tính dân chủ của văn xuôi hiện đại: xóa mở ranh giới giữa tác giả và nhân vật, người và người đọc trên văn bản.

Câu chuyện trở nên đa chiều, đa diện hơn do được trần thuật, được soi chiếu từ nhiều góc độ khác nhau. Tác phẩm trở nên đa thanh, đa nghĩa do có những cuộc "đối thoại” giữa các nhân vật, giữa nhân vật với tác giả và cuối cùng là giữa người đọc và tác phẩm. Tuy chưa thành phổ. biến nhưng kiểu nhân vật mang tính kỹ hiệu, biểu tượng và “phân nhân vật” cũng xuất hiện khá nhiều.

Đây là kiểu nhân vật không có tiểu sử hay tâm lý, tính cách mà chỉ còn là một cái tên, một thứ ký hiệu, biểu tượng (nhân vật “bảo thai" trong Thiên (hẳn sám hỏi, “cô gái điền” và “hẳn” trong Đi tìm nhân vật, *con cú” trong Thoqf kỳ dhủy,. Các hân vật” này chỉ hiện diện trong ình hài của những ký ức hư áo, không thể Úí giải và nhận thức hết nhưng có ÿ nghĩa lớn, thậm chí quan trọng. Ở một vài tác giả, ta còn thấy kiểu nhân vật “biến mắt” hay "không - nhân vật" như thường thấy trong "Tiểu thuyết mới” và "Phân tiêu thuyết”. Đây là kiểu nhân vật bị tha hóa, thậm chí bị "vật hóa (hư trong văn học phỉ lý) và biển mắt khỏi trình câu chuyện.

nhân vật "biến mắt" khỏi tiến trình tự sự tạo nên những “khoảng trống” những khúc *vô thanh” cho van bản. Mặc dù đã “mắt tích”, nhưng cái bóng. của nhân vật vẫn lúc ẫn lúc hiện, vẫn ám ảnh những người ở lại và tao ra hing loạt câu hỏi cho người đọc. Cuộc “cách mạng về nhân vật” bao giờ cũng là cuộc cách mạng tác động trực tiếp nhất đến cảm quan và tiếp nhân của độc giả nói chung.

Các nhà tiểu thuyết thuộc khuynh hướng cách tân đương đại (Nguyễn Bình Phương, Ta Duy Anh, Thuận.