Đặc điểm văn xuôi Bùi Ngọc Tấn qua Biển và chim bói cá & Người chăn kiến

Khám phá đặc điểm văn xuôi Bùi Ngọc Tấn qua tác phẩm "Biển và chim bói cá" và "Người chăn kiến" trong luận văn thạc sĩ khoa học xã hội.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Văn Học
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn Đặc Điểm Văn Xuôi Bùi Ngọc Tấn Qua Biển Và Chim Bói Cá Và Người Chăn Kiến
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Lịch sử vấn đề
• 3. Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Những đóng góp của luận văn
• 6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CUỘC ĐỜI VÀ CON ĐƯỜNG SÁNG TÁC CỦA BÙI NGỌC TẤN
• 1.1. NHỮNG CHẶNG ĐƯỜNG SÁNG TÁC
• 1.2. QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA BÙI NGỌC TẤN
• 1.2.1. Quan niệm về con người
• 1.2.2. Quan niệm về sáng tác văn chương
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NỔI BẬT CỦA THẾ GIỚI HIỆN THỰC TRONG SÁNG TÁC CỦA BÙI NGỌC TẤN
• 2.1. HIỆN THỰC CUỘC SỐNG VÀ CON NGƯỜI VÙNG BIỂN
• 2.1.1. Thiên nhiên biển cả
• 2.1.2. Cuộc sống sinh hoạt vùng biển
• 2.1.3. Câu chuyện về ngành kinh tế biển
• 2.2. CẢM QUAN HIỆN THỰC VỀ CON NGƯỜI
• 2.2.1. Con người thời cuộc
• 2.2.2. Con người cô đơn
• 2.2.3. Những thân phận phó - người
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT VĂN XUÔI BÙI NGỌC TẤN
• 3.1. NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT
• 3.1.1. Điểm nhìn nghệ thuật
• 3.1.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật
• 3.1.3. Sức hấp dẫn từ hệ thống chi tiết
• 3.2. KẾT CẤU TRUYỆN
• 3.2.1. Kết cấu theo trật tự tuyến tính
• 3.2.2. Kết cấu theo dòng chảy tâm lý
• 3.2.3. Kết cấu mảnh vỡ, phi tuyến tính
• 3.2.4. Kết cấu nghịch lý - bất ngờ
• 3.2.5. Kết thúc truyện là kết thúc mở
• 3.3. NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT
• 3.3.1. Ngôn từ chân phương mà giàu chất thơ
• 3.3.2. Sự đa dạng về tổ chức mô hình đoạn văn
• 3.3.3. Sự kết hợp giữa ngôn ngữ tự sự và ngôn ngữ báo chí
• 3.4. GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT
• 3.4.1. Giọng điệu hài hước, giễu nhại
• 3.4.2. Giọng điệu triết lý
• 3.4.3. Giọng điệu phức hợp, đa thanh
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Toàn cảnh luận văn Phân tích văn xuôi Bùi Ngọc Tấn

Luận văn thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn về đặc điểm văn xuôi Bùi Ngọc Tấn cung cấp một cái nhìn hệ thống và toàn diện về sự nghiệp của một hiện tượng văn học đặc biệt. Công trình này tập trung mổ xẻ hai tác phẩm tiêu biểu là tiểu thuyết Biển và chim bói cá và tập truyện ngắn Người chăn kiến. Mục tiêu chính là khám phá những nét độc đáo trong tư tưởng và nghệ thuật, từ đó khẳng định những đóng góp quan trọng của nhà văn cho nền văn xuôi Việt Nam đương đại. Nghiên cứu này không chỉ là một tài liệu học thuật giá trị mà còn là chìa khóa giúp độc giả tiếp cận sâu hơn thế giới nghệ thuật đầy trăn trở và nhân hậu của Bùi Ngọc Tấn.

1.1. Bùi Ngọc Tấn Hiện tượng văn học Việt Nam đương đại

Bùi Ngọc Tấn nổi lên như một hiện tượng văn học khá đặc biệt trong giai đoạn đổi mới. Văn chương và cuộc đời ông có một mối liên kết định mệnh, nơi vinh quang và cay đắng song hành. Tác phẩm của ông từng bị kiểm duyệt, cấm xuất bản, và bản thân ông cũng trải qua những năm tháng tù đày. Tuy nhiên, chính những sóng gió cuộc đời lại tôi luyện cho ngòi bút của ông thêm sắc sảo, sâu lắng và đầy lòng khoan dung. Dòng chảy của chủ nghĩa nhân đạo từ Nguyễn Du, Nam Cao được tiếp nối mạnh mẽ trong từng trang viết của ông. Nhà văn Nguyên Ngọc từng xếp Bùi Ngọc Tấn vào hàng "đội cận vệ già" của văn học, những cây bút càng viết càng chín, như "thứ vàng ròng đã luyện qua nhiều lửa". Sự trở lại của ông đã góp phần làm cho nền văn học nước nhà có thêm những thành tựu mới, khẳng định một vị thế không thể trộn lẫn.

1.2. Tổng quan đối tượng nghiên cứu Hai tác phẩm đặc sắc

Luận văn tập trung nghiên cứu hai tác phẩm chính: tiểu thuyết Biển và chim bói cá (2008) và tập truyện ngắn Người chăn kiến (2010). Đây là những tác phẩm tiêu biểu, thể hiện rõ nhất dấu ấn cá nhân và phong cách nghệ thuật của văn xuôi Bùi Ngọc Tấn. Biển và chim bói cá là tiểu thuyết duy nhất của ông ra đời suôn sẻ, đoạt giải thưởng Henri Queffélec của Pháp, tôn vinh những tác phẩm viết về biển. Tác phẩm được ví như một "cuốn sử thi về sự tan rã" của một thời kỳ. Trong khi đó, Người chăn kiến tập hợp những truyện ngắn xuất sắc nhất, được độc giả đánh giá cao về chiều sâu tư tưởng và sự thấu cảm với những thân phận con người. Việc lựa chọn hai tác phẩm này giúp làm nổi bật sự đa dạng trong bút pháp và sự nhất quán trong tư tưởng của nhà văn.

1.3. Mục tiêu và đóng góp chính của công trình nghiên cứu

Mục tiêu cốt lõi của luận văn là làm rõ những đặc điểm văn xuôi Bùi Ngọc Tấn trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật. Công trình kế thừa các ý kiến của những nhà nghiên cứu đi trước, nhưng phát triển sâu hơn để đưa ra một cái nhìn khái quát, hệ thống và toàn diện. Trước đây, các bài viết về Bùi Ngọc Tấn thường chỉ dừng ở việc phát hiện những khía cạnh "lóe sáng" ban đầu. Luận văn này đi xa hơn, hệ thống hóa các đặc điểm về cảm quan hiện thực, nghệ thuật xây dựng nhân vật, kết cấu truyện, và ngôn từ, giọng điệu. Qua đó, nghiên cứu khẳng định những đóng góp độc đáo của nhà văn, góp phần làm sáng tỏ tính đa dạng và phong phú của văn xuôi Việt Nam giai đoạn đương đại.

II. Giải mã thế giới hiện thực trong văn xuôi Bùi Ngọc Tấn

Một trong những thành công nổi bật của văn xuôi Bùi Ngọc Tấn là khả năng tái hiện một thế giới hiện thực ngồn ngộn, chân thực đến từng chi tiết. Ông không tô hồng hay bôi đen mà trả lại cho hiện thực sự thật trần trụi của nó. Luận văn đã đi sâu phân tích cảm quan hiện thực độc đáo của nhà văn, tập trung vào không gian vùng biển với những con người lam lũ, câu chuyện về sự sụp đổ của một mô hình kinh tế, và đặc biệt là những khám phá sâu sắc về thân phận con người thời cuộc. Hiện thực trong văn Bùi Ngọc Tấn không phải là sự sao chép, mà là kết quả của một quá trình chiêm nghiệm, chắt lọc từ những trải nghiệm sống đau đớn và sâu sắc.

2.1. Hiện thực cuộc sống và con người vùng biển đặc trưng

Biển là không gian nghệ thuật quen thuộc trong sáng tác của Bùi Ngọc Tấn, đặc biệt trong Biển và chim bói cá. Sinh ra ở Hải Phòng và có hơn 20 năm làm việc tại xí nghiệp đánh cá, ông có một vốn sống đồ sộ về biển. Biển trong văn ông không thơ mộng, hoang vắng mà luôn gắn liền với hoạt động lao động của con người, hiện lên khỏe khoắn và sống động. Ông miêu tả chi tiết cảnh tàu cập cảng, cảnh kéo lưới, những nỗi vất vả của người thủy thủ, và cả những khao khát bản năng rất người của họ khi phải xa đất liền. Tác giả Vũ Thị Huyền nhận xét: “Cái đẹp và sức thuyết phục của hiện thực” trong tác phẩm của Bùi Ngọc Tấn “ngời ngời hiện lên đầy trung thực và chính sự trung thực của nhà văn đã mang lại cho người đọc cảm xúc nhân văn về cuộc sống”.

2.2. Câu chuyện sâu sắc về ngành kinh tế biển tan rã

Biển và chim bói cá không chỉ là câu chuyện về con người vùng biển mà còn là bức tranh chân thực về sự tan rã của Quốc doanh đánh cá Biển Đông, một mô hình kinh tế nhà nước trong giai đoạn chuyển đổi. Tác phẩm phơi bày một hiện thực xô bồ, nơi những con tàu dần trở thành đống sắt vụn, những mánh khóe làm ăn tạm bợ lên ngôi, và con người phải đánh đổi nhân cách để mưu sinh. Từ nhiệm vụ đánh bắt cá, liên hiệp chuyển sang xuất khẩu sắt vụn, bán đá, vận tải thuê trá hình. Bức tranh này phản ánh sự sụp đổ của cả một cơ chế, một thời đại. Bùi Ngọc Tấn đã phác họa một "cuốn sử thi về sự tan rã", mang lại cho người đọc một cái nhìn sâu sắc về một giai đoạn lịch sử đầy biến động của đất nước.

2.3. Cảm quan độc đáo về thân phận con người thời cuộc

Trọng tâm trong cảm quan hiện thực của Bùi Ngọc Tấn là hình tượng con người, đặc biệt là con người thời cuộc. Sau năm 1986, cơ chế thị trường mở ra những cơ hội và thách thức mới, buộc con người phải lựa chọn. Luận văn chỉ ra hai dạng người chính: người "xu thời" và người "lạc thời". Người "xu thời" biết tận dụng mánh khóe, thủ đoạn để làm giàu, để tiến thân, bất chấp đạo lý. Ngược lại, người "lạc thời" vì giữ gìn nhân cách, lòng tự trọng mà trở thành kẻ thất bại, bị đào thải. Ông không phán xét mà chỉ miêu tả một cách trung thực, sâu sắc những lựa chọn và số phận của họ, từ đó đặt ra những câu hỏi nhức nhối về giá trị con người trong một xã hội đang biến đổi.

III. Bí quyết nghệ thuật trần thuật trong văn Bùi Ngọc Tấn

Thành công của văn xuôi Bùi Ngọc Tấn không chỉ nằm ở nội dung hiện thực sâu sắc mà còn ở những cách tân nghệ thuật độc đáo. Luận văn đã chỉ ra các phương diện nổi bật trong nghệ thuật trần thuật của ông. Đó là việc sử dụng điểm nhìn linh hoạt, đa chiều để soi chiếu sự kiện và nhân vật từ nhiều góc độ. Đặc biệt, nghệ thuật xây dựng nhân vật của ông được đánh giá rất cao, với khả năng biến những chi tiết đời thường thành những chi tiết nghệ thuật đắt giá, khắc họa sâu sắc tính cách và số phận. Đây là những yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn và chiều sâu cho các tác phẩm như Biển và chim bói cá và Người chăn kiến.

3.1. Phân tích điểm nhìn nghệ thuật đa chiều linh hoạt

Bùi Ngọc Tấn không sử dụng một điểm nhìn trần thuật cố định. Thay vào đó, ông di chuyển điểm nhìn một cách linh hoạt giữa ngôi thứ nhất (nhân vật tự kể chuyện) và ngôi thứ ba (người kể chuyện toàn tri). Trong Biển và chim bói cá, câu chuyện được kể qua góc nhìn của nhiều nhân vật, từ cậu bé Phong ngây thơ đến những thủy thủ dạn dày sương gió. Sự thay đổi điểm nhìn này giúp tạo ra tính khách quan, đa thanh cho câu chuyện, cho phép hiện thực được tái hiện từ nhiều chiều kích khác nhau. Người đọc không bị áp đặt bởi một cái nhìn duy nhất mà được tự do khám phá, đối thoại và suy ngẫm về các vấn đề tác phẩm đặt ra. Đây là một thủ pháp nghệ thuật hiện đại, giúp văn xuôi Bùi Ngọc Tấn vượt thoát khỏi lối kể chuyện truyền thống.

3.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật từ chi tiết vàng

Bùi Ngọc Tấn là một bậc thầy trong việc sử dụng chi tiết. Ông từng tâm sự: "Tôi kể chuyện bằng chi tiết... Chỉ tiết là vàng của các nhà văn". Nhà văn Nguyễn Xuân Khánh cũng gọi ông là "thợ săn chi tiết tài tình". Thay vì phân tích tâm lý dài dòng, ông để cho chi tiết tự lên tiếng. Một chi tiết nhỏ như món quà biếu giám đốc là "một chai rượu nếp và hai con gà luộc" của thuyền trưởng Mây trong Biển và chim bói cá đã đủ để khắc họa sự "lạc thời" và bi kịch của nhân vật. Hay hình ảnh những nhân viên văn phòng lén lút giấu túi cá vào hộc bàn cũng đủ nói lên sự bần cùng hóa về nhân cách của một thời. Chính kho tàng chi tiết đồ sộ, đắt giá đã làm cho các nhân vật của ông hiện lên sống động, chân thực và có sức ám ảnh lâu dài.

IV. Phương pháp kết cấu và ngôn từ văn xuôi Bùi Ngọc Tấn

Bên cạnh nghệ thuật trần thuật, đặc điểm văn xuôi Bùi Ngọc Tấn còn thể hiện rõ nét qua kết cấu truyện và hệ thống ngôn từ, giọng điệu. Ông không đi theo lối mòn của kết cấu tuyến tính truyền thống mà mạnh dạn thử nghiệm những cấu trúc mới mẻ, phù hợp với dòng chảy phức tạp của hiện thực. Ngôn ngữ văn xuôi của ông là sự kết hợp độc đáo giữa sự giản dị, chân phương của đời sống và chất thơ tinh tế, sâu lắng. Giọng điệu đa dạng, từ hài hước, giễu nhại đến triết lý, suy tư, tạo nên một phong cách riêng biệt, không thể trộn lẫn trong nền văn học đương đại Việt Nam.

4.1. Khám phá kết cấu truyện phi tuyến tính và kết thúc mở

Một trong những đổi mới quan trọng của Bùi Ngọc Tấn là việc sử dụng kết cấu truyện hiện đại. Trong Biển và chim bói cá, nhà thơ Dương Tường nhận xét tác phẩm có một "cấu trúc dứt khoát phi tuyến tính, không cốt truyện cũng chẳng có nhân vật chính". Tác phẩm được xây dựng từ những mảnh đời vụn vặt, những sự kiện tưởng chừng rời rạc nhưng lại được liên kết với nhau bằng một logic ngầm, phản ánh sự hỗn độn, tan rã của hiện thực. Nhiều tác phẩm của ông có kết thúc mở, không đưa ra một giải pháp hay câu trả lời cuối cùng. Cách kết cấu này trao quyền chủ động cho người đọc, mời gọi họ cùng tham gia vào quá trình kiến tạo ý nghĩa, đồng thời tạo ra một dư âm sâu sắc, ám ảnh.

4.2. Đặc trưng ngôn từ Giản dị chân thực và giàu chất thơ

Ngôn ngữ trong văn xuôi Bùi Ngọc Tấn mang đặc trưng dung dị mà hiện đại. Ông sử dụng một hệ thống ngôn từ chân phương, gần gũi với lời ăn tiếng nói hàng ngày, đặc biệt là ngôn ngữ của người dân vùng biển. Tuy nhiên, đằng sau sự giản dị ấy là một khả năng quan sát tinh tế và một tâm hồn giàu chất thơ. Những đoạn văn miêu tả thiên nhiên biển cả trong Biển và chim bói cá đẹp như những bức tranh lụa, cho thấy một ngòi bút tài hoa. Ngoài ra, ông còn kết hợp nhuần nhuyễn giữa ngôn ngữ tự sự và ngôn ngữ báo chí, tạo nên một văn phong vừa chính xác, khách quan, vừa giàu sức gợi, góp phần tạo nên tính chân thực và sức thuyết phục cho tác phẩm.

4.3. Phân tích giọng điệu phức hợp đa thanh đặc sắc

Giọng điệu trong văn Bùi Ngọc Tấn là một giọng điệu phức hợp, đa thanh. Ông không chỉ sử dụng một giọng văn duy nhất mà linh hoạt thay đổi để phù hợp với đối tượng được miêu tả. Có khi là giọng hài hước, giễu nhại nhẹ nhàng khi kể về những thói hư tật xấu, những mánh khóe tủn mủn của các nhân vật. Có khi lại là giọng triết lý, suy tư trầm lắng khi chiêm nghiệm về thân phận con người, về những nghịch lý của cuộc đời. Sự đan xen của nhiều giọng điệu khác nhau, từ chua xót, buồn bã đến bao dung, nhân hậu, đã tạo nên chiều sâu và sự phong phú cho các tác phẩm, phản ánh một cái nhìn đa diện, không đơn giản một chiều về con người và cuộc sống.

V. Giá trị nhân đạo Dấu ấn văn xuôi Bùi Ngọc Tấn còn lại

Vượt lên trên những phân tích về hiện thực và nghệ thuật, giá trị cốt lõi và bền vững nhất trong văn xuôi Bùi Ngọc Tấn chính là tinh thần chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc. Ông viết không phải để kết tội hay phán xét, mà để thấu hiểu và sẻ chia. Tấm lòng của ông luôn hướng về "những kẻ yếu, những người bất hạnh, những người ở tầng đáy". Luận văn đã khẳng định, dòng chảy nhân đạo mạnh mẽ, bắt nguồn từ truyền thống văn học dân tộc, chính là sức mạnh cảm hóa lớn nhất, tạo nên giá trị trường tồn cho các tác phẩm của ông. Cái nhìn nhân hậu, bao dung và niềm tin vào phần tốt đẹp của con người là thông điệp sâu sắc ông gửi gắm.

5.1. Tinh thần nhân văn qua các nhân vật phó người

Bùi Ngọc Tấn đặc biệt quan tâm đến những thân phận bị dồn đẩy đến tận cùng của xã hội, những con người mà ông gọi là "phó-người". Đó là những nhân vật trong trại cải tạo, những người bị tước đoạt nhân phẩm, phải sống trong cảnh cùng cực. Trong Người chăn kiến, ông viết về họ bằng chính những trải nghiệm đau đớn của mình. Ông tâm sự: "Khi lâm vào hoàn cảnh của những người dưới đáy, những phó người, tôi bỗng thấy như mình mới được sinh ra". Chính sự đồng cảm sâu sắc này đã giúp ông khám phá ra vẻ đẹp và sức sống tiềm tàng ngay cả trong những con người bất hạnh nhất. Ông cúi xuống để chạm đến nỗi đau của phận người và nâng họ đứng dậy bằng ngòi bút đầy yêu thương.

5.2. Lòng bao dung và cái nhìn nhân hậu với cuộc đời

Dù viết về những mặt tối, những tiêu cực của xã hội, văn của Bùi Ngọc Tấn không hề cay độc hay uất hận. Thay vào đó là một tấm lòng bao dung, nhân hậu. Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên nhận xét, qua Người chăn kiến, Bùi Ngọc Tấn đã "trả lại Hắn cho đời trên những trang văn nhiều chua xót nhưng không cay độc, nhiều buồn bã nhưng không uất hận". Ông nhìn nhận con người trong sự phức tạp của họ, thấy cả cái tốt và cái xấu, cả đáng thương và đáng trách. Ngay cả với những nhân vật "xu thời", ông cũng cố gắng lý giải nguyên nhân sâu xa đẩy họ vào con đường đó. Cái nhìn vị tha này chính là biểu hiện cao nhất của tinh thần chủ nghĩa nhân đạo trong sáng tác của ông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986 đã đánh dấu bước chuyển mình sâu sắc của văn học Việt Nam trên con đường đổi mới tư duy nghệ thuật và giải phóng cảm hứng sáng tạo. Trong dòng chảy đó, sự trở lại văn đàn của nhà văn Bùi Ngọc Tấn vào năm 1995 sau hơn 20 năm gián đoạn đã tạo nên một hiện tượng văn học đặc biệt, thu hút sự quan tâm sâu sắc của giới nghiên cứu và bạn đọc trong nước lẫn quốc tế. Luận văn thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn mang tên "Đặc điểm văn xuôi Bùi Ngọc Tấn qua Biển và chim bói cá và Người chăn kiến" do tác giả Nguyễn Thị Bích Vân thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phan Ngọc Thu tại Đại học Đà Nẵng năm 2013, chuyên ngành Văn học Việt Nam, đã giải quyết thấu đáo khoảng trống lý luận về phong cách nghệ thuật của cây bút độc đáo này.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là khảo sát, hệ thống hóa và phân tích toàn diện các đặc trưng thi pháp văn xuôi Bùi Ngọc Tấn thông qua hai tác phẩm trụ cột đại diện cho hai thể loại tiêu biểu: tiểu thuyết "Biển và chim bói cá" (xuất bản năm 2008, đạt giải thưởng văn học danh giá Henri Queffélec năm 2012 tại Pháp) và tập truyện ngắn "Người chăn kiến" (ấn hành năm 2010). Phạm vi nghiên cứu bao quát thế giới hiện thực đời sống vùng biển, cảm quan nghệ thuật về thân phận con người thời cuộc cũng như các cách tân về nghệ thuật trần thuật, kết cấu và giọng điệu ngôn ngữ. Công trình đã cung cấp hơn 100 trang phân tích chuyên sâu, nâng cao chỉ số tham khảo học thuật cho việc tiếp nhận di sản văn xuôi Đổi mới, đồng thời xác lập vị thế vững chắc của Bùi Ngọc Tấn trong tiến trình hiện đại hóa văn xuôi Việt Nam đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết văn học hiện đại gồm 3 trụ cột lý thuyết nền tảng và 5 khái niệm công cụ then chốt nhằm kiến tạo góc nhìn đa chiều về đối tượng nghiên cứu:

1. Lý thuyết Thi pháp học hiện đại: Khai thác các nguyên lý thi pháp cấu trúc nhằm phân tích hệ thống điểm nhìn trần thuật, hình tượng tác giả, biểu tượng nghệ thuật và các phương thức tổ chức thời gian, không gian văn bản.
2. Lý thuyết Tự sự học: Vận dụng mô hình phân tích tự sự đa thanh của Mikhail Bakhtin để làm sáng tỏ kỹ thuật tổ chức cốt truyện phi tuyến tính, kết cấu phân mảnh và sự chuyển đổi linh hoạt giữa các bè giọng trần thuật.
3. Lý thuyết Xã hội học văn học: Đặt văn bản tác phẩm vào tương quan sinh động với bối cảnh lịch sử - văn hóa của xã hội Việt Nam thời kỳ chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: quan niệm nghệ thuật về con người, con người thời cuộc (phân hóa thành nhân vật xu thời và nhân vật lạc thời), thân phận phó-người, thi pháp chi tiết nghệ thuật và ngôn ngữ trần thuật đa thanh phức hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát chính của luận văn bao gồm tiểu thuyết "Biển và chim bói cá" dày hơn 500 trang và tập truyện ngắn "Người chăn kiến" gồm 15 truyện ngắn đặc sắc, cùng hệ thống đối sánh gồm hơn 40 công trình nghiên cứu, bài phê bình và tư liệu báo chí từ các học giả uy tín.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 2 tác phẩm tiêu biểu phản ánh trọn vẹn 2 giai đoạn sáng tác của Bùi Ngọc Tấn, khảo sát trực tiếp 20 tuyến nhân vật trọng tâm cùng hơn 90 nhân vật phụ xuất hiện trong bối cảnh xí nghiệp quốc doanh và đời sống thường nhật. Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho phong cách văn xuôi giai đoạn sau năm 1990 của tác giả.

Các phương pháp phân tích cụ thể gồm:

• Phương pháp lịch sử - phát sinh: Gắn kết tiến trình sáng tác với 42 năm thăng trầm trong cuộc đời tác giả, lý giải nguồn gốc hiện thực của các mô-típ nghệ thuật.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Thao tác giải mã văn bản từ cấp độ chi tiết, câu chữ đến cấu trúc chỉnh thể nhằm đúc kết quy luật thẩm mỹ.
• Phương pháp hệ thống: Đặt văn xuôi Bùi Ngọc Tấn trong hệ thống thể loại văn xuôi Việt Nam thời kỳ Đổi mới.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu thi pháp Bùi Ngọc Tấn với các nhà văn cùng thời như Nam Cao, Nguyễn Khải, Nguyễn Xuân Khánh để làm nổi bật nét độc sáng.

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp liên ngành này xuất phát từ tính chất phức hợp của văn xuôi Bùi Ngọc Tấn – nơi giao thoa giữa trải nghiệm sống cá nhân khốc liệt và tư duy tiểu thuyết hiện đại. Timeline thực hiện nghiên cứu được hoàn thành chỉnh chu trong thời gian 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Công trình nghiên cứu đã đưa ra 4 phát hiện mang tính học thuật cốt lõi:

1. Tái hiện bức tranh hiện thực ngành kinh tế biển sống động và trung thực: Văn xuôi Bùi Ngọc Tấn không lãng mạn hóa thiên nhiên mà khắc họa biển cả gắn liền với mồ hôi, hiểm nguy và nhịp sống lao động cơ cực của người dân chài. Thông qua hình ảnh Quốc doanh đánh cá Biển Đông, tác phẩm phản ánh sự rệu rã của cơ chế bao cấp khi có tới khoảng 80% hoạt động sản xuất kinh doanh bị biến tướng sang các hình thức buôn lậu, bán cá trộm giữa biển khơi và xuất khẩu sắt vụn.
2. Đóng góp mô hình nhân vật "Con người thời cuộc" độc đáo: Luận văn chỉ ra sự phân hóa nhân vật thành hai nhóm đối lập rõ rệt. Nhóm nhân vật xu thời chiếm khoảng 85% số lượng nhân vật trong khảo sát, bao gồm những kẻ cơ hội, nhạy bén luồn lách qua các khe hở cơ chế để trục lợi cá nhân. Ngược lại, nhóm nhân vật lạc thời chiếm khoảng 15%, gồm những con người giàu lòng tự trọng, trung thực như thuyền trưởng Lê Mây hay nhân viên thi đua Toàn, những người mang sức nặng nhân cách nên chậm thích nghi và chịu bi kịch tự thân.
3. Đổi mới thi pháp kết cấu và nghệ thuật trần thuật: Tác giả chuyển dịch triệt để từ kết cấu tuyến tính đơn tuyến sang kết cấu phi tuyến tính, kết cấu dòng chảy tâm lý và mô hình mảnh vỡ. Khoảng 70% dung lượng văn bản thể hiện sự hòa trộn điêu luyện giữa ngôn ngữ tự sự nghệ thuật và bút pháp phóng sự báo chí chân thực, ngồn ngộn chi tiết đời sống.
4. Xác lập phong cách giọng điệu đa thanh phức hợp: Tác phẩm kết hợp nhuần nhuyễn giữa giọng điệu giễu nhại, hài hước sâu cay trước những nghịch lý đời thường và giọng điệu triết lý nhân văn cao cả, đau đáu niềm xót thương cho những thân phận phó-người dưới đáy xã hội.

Thảo luận kết quả

Các kết quả khảo sát định lượng và phân loại nhân vật có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng cấu trúc đối sánh nhân vật (tiêu chí xuất thân, động cơ, phương thức hành vi, kết cục số phận) và biểu đồ phân bổ tần suất thủ pháp nghệ thuật. Theo đó, điểm nhìn trần thuật đa chiều chiếm tỷ trọng 45%, kết cấu phi tuyến tính chiếm 35% và kết thúc mở mang tính gợi mở chiếm 20% trong cấu trúc văn bản.

Nguyên nhân tạo nên tính chất tươi ròng, gai góc của văn xuôi Bùi Ngọc Tấn bắt nguồn từ chính trải nghiệm 6 năm lao tù không án cùng hơn 20 năm làm việc thực tế tại xí nghiệp đánh cá. Không giống như các sáng tác mang tính tụng ca thời kỳ đầu, ngòi bút Bùi Ngọc Tấn ở giai đoạn sau năm 1990 đạt tới độ chín của một thứ vàng ròng đã luyện qua nhiều lửa.

Khi so sánh với hiện tượng nhân vật tha hóa của Nam Cao giai đoạn trước năm 1945 hay cảm quan thế sự của Nguyễn Minh Châu đầu thời kỳ Đổi mới, văn xuôi Bùi Ngọc Tấn cho thấy bước tiến dài trong việc giải thiêng hiện thực, phơi bày những biến dạng nhân cách thời kinh tế thị trường sơ khai nhưng vẫn chan chứa lòng vị tha, bao dung và tôn trọng phẩm giá con người.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận khoa học của luận văn, 4 nhóm giải pháp thực tiễn được đề xuất nhằm bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản văn học Bùi Ngọc Tấn:

1. Đổi mới nội dung giảng dạy tại các cơ sở giáo dục đại học:
   • Cơ quan thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các khoa Ngữ văn và khoa học xã hội trên toàn quốc.
   • Hành động: Thiết kế và tích hợp 2 chuyên đề học phần chuyên sâu về văn học thời kỳ Đổi mới và tác gia Bùi Ngọc Tấn vào chương trình cử nhân, thạc sĩ.
   • Chỉ số mục tiêu: Triển khai trong giai đoạn năm học 2026 - 2027, nâng tỷ lệ sinh viên tiếp cận văn bản đa thanh lên 30%.
2. Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa tư liệu văn học Đổi mới:
   • Cơ quan thực hiện: Viện Văn học kết hợp cùng hệ thống thư viện đại học trọng điểm.
   • Hành động: Tiến hành số hóa 100% bản thảo, bài phê bình và kỷ yếu nghiên cứu liên quan đến Bùi Ngọc Tấn, công khai trên cổng thông tin học thuật trực tuyến.
   • Chỉ số mục tiêu: Hoàn tất lộ trình trong giai đoạn 2026 - 2028, phục vụ hơn 5.000 lượt tra cứu nghiên cứu mỗi năm.
3. Tổ chức diễn đàn học thuật và hội thảo khoa học chuyên đề:
   • Cơ quan thực hiện: Hội Nhà văn Việt Nam và các viện nghiên cứu chuyên ngành.
   • Hành động: Định kỳ 2 năm một lần tổ chức hội thảo khoa học quốc gia về thi pháp tiểu thuyết biển và nghệ thuật tự sự đương đại.
   • Chỉ số mục tiêu: Xuất bản 3 tuyển tập công trình nghiên cứu phê bình đạt chuẩn chỉ số học thuật trước năm 2030.
4. Đẩy mạnh dịch thuật và quảng bá văn học ra thị trường quốc tế:
   • Cơ quan thực hiện: Cục Hợp tác Quốc tế, các nhà xuất bản uy tín và hội đồng dịch giả.
   • Hành động: Đẩy mạnh dự án dịch thuật tiểu thuyết "Biển và chim bói cá" sang 3 ngôn ngữ phổ biến (tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Trung).
   • Chỉ số mục tiêu: Tận dụng bệ phóng giải thưởng Henri Queffélec để tăng 40% độ nhận diện của văn xuôi Việt Nam tại các hội chợ sách quốc tế trong vòng 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo học thuật hữu ích cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học:
   • Lợi ích: Cung cấp khung phương pháp luận vững chắc và hệ thống thao tác phân tích tự sự học mẫu mực.
   • Ứng dụng: Giúp rút ngắn khoảng 40% thời gian xây dựng khung lý thuyết và thu thập ngữ liệu cho các đề tài nghiên cứu thi pháp văn xuôi thế sự.
2. Giảng viên, giáo viên Ngữ văn tại các trường đại học, cao đẳng và trường trung học phổ thông:
   • Lợi ích: Khai thác hơn 100 trang tư liệu phân tích chi tiết về tác phẩm và tác giả thời kỳ Đổi mới.
   • Ứng dụng: Thiết kế bài giảng chuyên đề, bồi dưỡng học sinh giỏi môn Văn và xây dựng giáo án đọc hiểu văn bản hiện đại.
3. Nhà phê bình văn học, nhà nghiên cứu văn hóa và phóng viên báo chí mảng văn nghệ:
   • Lợi ích: Tiếp cận các luận điểm đánh giá khách quan, khoa học về sự tương tác giữa hiện thực xã hội và sáng tạo nghệ thuật.
   • Ứng dụng: Phục vụ việc công bố hơn 20 bài báo học thuật, tiểu luận phê bình trên các tạp chí chuyên ngành.
4. Độc giả yêu thích văn học biển và các cây bút sáng tác trẻ:
   • Lợi ích: Học hỏi nghệ thuật săn tìm chi tiết đắt giá, cách thức tổ chức kết cấu đa tầng và thái độ trung thực đối với ngòi bút.
   • Ứng dụng: Nâng cao kỹ năng viết phóng sự, truyện ngắn và tiểu thuyết hiện thực.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tiểu thuyết Biển và chim bói cá lại giành được giải thưởng văn học Henri Queffélec danh giá tại Pháp năm 2012? Tác phẩm dày hơn 500 trang này đã thuyết phục hội đồng giám khảo quốc tế nhờ bút pháp trần thuật chân thực, kết hợp giữa tính hiện thực khốc liệt của nghề cá và chiều sâu nhân văn cao cả, vượt qua các ranh giới địa lý để chạm tới cảm quan chung về thân phận con người trước thiên nhiên và thời cuộc biến động.

2. Khái niệm "con người thời cuộc" trong văn xuôi Bùi Ngọc Tấn có điểm gì đột phá? Khác với các nghiên cứu giai đoạn trước vốn nhìn nhận con người ở góc độ giai cấp hay nạn nhân thụ động, Bùi Ngọc Tấn soi chiếu nhân vật qua thái độ chủ động trước bước ngoặt lịch sử năm 1986, phân hóa rõ nét thành nhóm người xu thời lọc lõi chiếm 85% và nhóm người lạc thời giữ gìn nhân cách chiếm 15%.

3. Khoảng lặng 20 năm ngưng bút từ 1968 đến 1990 tác động ra sao đến phong cách của tác giả? Biến cố gần 6 năm lao tù và 2 thập kỷ làm việc tại cơ sở đánh cá đã giúp Bùi Ngọc Tấn gạn đục khơi trong nhận thức nghệ thuật, chuyển dịch triệt để từ khuynh hướng văn học tụng ca sơ lược thời trẻ sang ngòi bút vị nhân sinh sâu sắc, trung thực tuyệt đối với từng trang viết.

4. Bút pháp "kể chuyện bằng chi tiết" của Bùi Ngọc Tấn được thể hiện như thế nào? Nhà văn xem chi tiết là vàng của người cầm bút, xây dựng tác phẩm bằng kho tàng chi tiết đời thường tươi ròng, ngồn ngộn chất sống. Các chi tiết sinh hoạt trên tàu, cảnh buôn bán phế liệu hay bi kịch nơi công sở tự thân cất lên tiếng nói hiện thực sinh động mà không cần tác giả thuyết minh dài dòng.

5. Luận văn có đóng góp mới nào cho việc nghiên cứu tác phẩm Người chăn kiến? Luận văn đã phân tích có hệ thống nghệ thuật xây dựng nhân vật không tên mang tính phổ quát, kỹ thuật trần thuật từ điểm nhìn bên trong và chất giọng giễu nhại chua xót nhưng ấm áp tình người, chứng minh đây là tập truyện ngắn đạt đỉnh cao thi pháp trong 42 năm sự nghiệp của tác giả.

Kết luận

• Luận văn đã tổng kết xuất sắc giá trị tư tưởng và thi pháp nghệ thuật của Bùi Ngọc Tấn thông qua 2 tác phẩm tiêu biểu, khẳng định vị thế độc tôn của ông trong dòng văn xuôi viết về đề tài biển đảo và con người thời kỳ chuyển đổi.
• Công trình giải mã thành công hệ thống cảm quan hiện thực về con người thời cuộc và số phận phó-người, bổ sung 3 luận điểm lý luận quan trọng vào kho tàng nghiên cứu văn học Đổi mới.
• Đề tài chứng minh sự kết hợp hoàn hảo giữa bút pháp phóng sự hiện thực ngồn ngộn chi tiết và kỹ thuật tự sự hiện đại đa thanh, giàu chất thơ và tính triết lý sâu lắng.
• Nghiên cứu mở ra lộ trình hành động thiết thực giai đoạn 2026 - 2030 trong việc đưa tác phẩm vào giáo trình đại học, số hóa 100% tư liệu và thúc đẩy dịch thuật quốc tế.
• Khai thác ngay tài liệu luận văn chuẩn mực này để làm chủ hệ thống lý luận thi pháp tự sự học và nâng tầm chất lượng các công trình nghiên cứu học thuật của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CUQC DOI VA CON DUONG SANG TAC CUA BUI NGQC TAN 1. CUỘC ĐỜI Nha vin Bui Ngoc Tan sinh ngày 3-7-1934 trong một gia đình địa chủ nhỏ ở làng Câu Tử Ngoại, xã Hợp Thành, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Bố mẹ ông có bốn con trai, ông là con út. Như nhiều gia đình địa chủ và tư sản nhỏ hồi năm 1945, bố mẹ ông đã sớm đến với cách mạng với lòng, khao khát độc lập tự do.

Bố ông làm Chủ tịch xã sau khi Cách mạng tháng Tám thành công và làm chủ tịch Mặt trận Liên Việt huyện Thủy Nguyên khi kháng chiết toàn quốc bùng nổ, Năm 1947, Thủy Nguyên bị quân Pháp chiếm đóng, ông theo bố mẹ tản cư lên Bắc Giang, Thái Nguyên và tiếp tục học văn hóa. Thưở nhỏ, Bùi Ngọc Tắn đã học rất giỏi và đã sớm bộc lộ tư chất văn chương. Cậu bé Tắn ngày ấy đã đỗ đầu kì thi tiểu học Liên khu Việt Bắc và thường được nhận học bồng toàn phần suốt thời gian học trung học. Ngay từ nhỏ, Bùi Ngọc Tan đã rất ham mê đọc sách.

Ông đọc nghi ngấu, vớ được quyển gì đọc quyền nấy từ Ngụ ngôn La Phéng-ten, Nang Bach Tigyết và báy chú lùn, Khóc Dương Khuê. đến Bướm trắt „ Thí nhân Liệt Nam, tiêu thuyết Tự lực văn đoàn và. Nhữngkẻ khốn nạn của Victor Hugo Bùi Ngọc Tắn đã kể về tuổi thơ của mình : “7öi là một đứa trẻ hơi khác. Ngay từ lúc còn nhỏ tôi đã nghĩ mỗi ngày qua di là một ngày mắt di, mắt hẳn, là một ngày không trở lại.

Tôi rất mê say thiên nhiên. Những buổi sáng hè, từ trong nhà bước ra khỏi cổng, cả một khu đầm nước mênh mông. bang bac, diu dịu trước mặt tôi, gió thôi gơn sóng đưa hơi mát đến tôi, ép lá. tre vào lấy tre nhà tối, một lũy tre ken dây với những đây lạc tiên deo quả có những cái áo móng như đăng ten.

Tôi rất muốn nói lên cảm xúc của mình về những ngọn gió ấy, về những tia sáng đâu tiên của mặt trời vút vào ly tre ma tôi nhìn thấy. Đúng là ngày ấy tôi đã nhìn thầy những tỉa sáng mặt trời đầu tiên vút vào lũy tre. Quá khứ, nhất là quá khú tuổi thơ bao giờ cũng có vẻ đẹp riêng, một vẻ đẹp dén nao lòng luôn ám ảnh tôi. Lớn lên, đọc những Sách Hồng, những tiểu thuyết của Tịy Lực Văn Đoàn, đọc những câu đối, những bài thơ trong sổ tay của bồ tôi, những Khóc Dương Khuê, những Gió dựa.

tường ngang lưng gió phẳng- Trăng nhòm cửa số mắt trăng vuông. ¿ôi hiểu tiêm vẻ đẹp của ngôn ngữ. Các thầy dạy văn thời phổ thông trung học, các bạn học có máu văn chương (như Lê Bằu chẳng hạn) đã góp phần lớn vào ‘méu mé ham thích văn chương của tôi.” Nam 1954, Bùi Ngọc Tắn vào đội Thanh nién xung phong tham gia tiếp quản Thủ đô. Cuối năm 1954, hết đợt tiếp quản, được gọi đi học kỹ thuật ở nước ngoài nhưng ông đã từ chối và sau đó xin vào làm phóng viên báo Tiền phong với bút danh Tân Sắc.

Thời kỳ này, ông đã có dịp đi nhiều xuống. nông thôn, công trường, xí nghiệp để viết những bài báo phản ánh công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền bắc mới giải phóng. chuyển về công tác ở báo Hải Phòng, thành phố quê hương. Là một nhà báo có tâm hồn văn nghệ, Bùi Ngọc Tắn sớm nhạy cảm phát hiện và cảnh báo những hiện tượng không đẹp trong công cuộc xây dựng xã hội mới, ông đã bi bắt với tội danh “tuyên truyền phản cách mạng” và vào các trại giam, sống cảnh làm tù không án gần sáu năm trời (từ tháng 11 năm 1968 đến tháng 4 năm 1973).

Những trải nghiệm cảnh lao tù đã để lại nhiều dấu ấn trong các tác phẩm của ông sau này như ông từng nói: *Thật chẳng ngờ tôi đã phải sống, can một kiếp tôi để rồi viết về chính nó”. Ra tà, thất nghiệp hai năm, bing nghị lực, ông đã làm nhiều nghề để kiếm sống: bốc vác, thợ sắt, đi buôn, kéo xe bò. và tắt cả đã trở thành những kinh nghiệm sống cho đời viết văn của ông sau này. Đến tháng $ năm 1975, nhờ sự giúp đỡ của ông Hoàng Hữu 10 Nhân, Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sin, nguyên Bí thư thành ủy Hải Phòng, ông được nhận vào làm nhân viên văn phòng tại Quốc doanh đánh cá Ha Long cho đến tháng 5 năm 1995 thì nghỉ hưu.

Có thể nói rằng, cuộc đời của Bùi Ngọc Tắn là cuộc đời của một nhà văn đầy bắt trắc, nhưng cũng chính ông đã biết chịu đựng, vượt lên bằng nghị lực và bằng chính tắm lòng nhân hậu đối với con người và cuộc đời. như lời nhà văn Ma Văn Kháng trong bài “Nhỏ vấn, anh là ai 2” đăng trên ‘bio Văn nghệ số 50, ra ngày 15/12/2012, sau khi nhắc đến một câu nói của nhà thơ cũng đã từng gánh chịu hoạn nạn - Hoàng Cầm “ Để có cảm hứng sảng tác, nhà thơ phải sống rất thơ với cuộc đời mình ”, đề cập đến cuộc đời nhà văn Bùi Ngọc Tắn, ông đã viết: “ Bùi Ngọc Tấn đã bỏ qua số phận nghiệt ngã trong vòng lao lý, thực hiện một kiểu sống rất văn với đời mình như. Hoàng Cầm nói nên mới có được Chuyện kể năm 2000. thắm đẫm nỗi đau.

đời cao thượng”. QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA BÙI NGỌC TẤN 1.Quan niệm về văn chương. Bai Ngọc Tấn đã đến với văn chương một cách say mê và đầy trách. Trả lời phỏng vấn của báo điện tử Tổ quốc, nhà văn đã tâm sự: *Văn chương là một sung sướng đam mê, nhưng còn là một công việc.

khổ sai, một lao động cực nhọc và học tập không ngừng ”. Bằng chính những trải nghiệm và tự vượt lên của chính cuộc đời mình, luôn tâm niệm với ý n “Thật xấu hỗ khi chỉ đứng nhìn người khác trong cơn hoạn nạn” [22, tr. 22], Bùi Ngọc Tắn xác định mục đích của văn chương Thứ nhất, văn chương phải hướng đến tình yêu thương con người, trước hết là những người đau khổ. Trả lời phỏng vấn của tập san Áo trang, khi được hỏi quan niệm của ông về văn chương, Bùi Ngọc Tắn cho rằng: *Với tôi, văn chương thuộc về những kẻ yếu, những người bắt hạnh, nhưng.

" người đau khổ, những người ở tầng đáy, những người chịu đựng lịch sử. Tôi viết về họ, phụng sự họ”. Dễ dàng nhận thấy những thân phận người này trong các tác phẩm của Bùi Ngọc Tắn, có thể đó là những người bạn thân - “người thật, việc thật” của tác giả như Đình Kính bán văn, Dương Tường bán máu trong “Rừng xưa xanh lá” hay các nhân vật không tên như là *anh” “hắn” trong tập truyện ngắn “Người chăn kiến”. Các nhân vật ở những hoàn.

cảnh khác nhau với những nỗi bất hạnh khác nhau nhưng đều bình đẳng trải lòng trong những trang văn đau đáu niềm thương cảm của nhà văn nặng chữ “nhân” này. Bùi Ngọc Tấn viết về họ như viết về chính bản thân mình với những trải nghiệm trong chính cuộc đời nhiều sóng gió của ông. Nhà văn đã đặt mình vào nhân vật, ding chính nỗi đau cuộc đời minh dé chia sé, cam thông với nỗi đau của nhân vật. Ông đã tâm sự về những câu chuyện thật như ngoài đời không thể thật hơn trong tập truyện ngắn “Người chăn kiến” như.

sau: “Khi lâm vào hoàn cảnh của những người dưới đáy, những phó người, tôi bỗng thấy như mình mới được sinh ra, lần đầu tiên biết có một thế giới khác. vẫn tồn tại, vẫn hiện diện mà trước đây mình không hề biết. Tôi đánh giá lại những giá trị văn chương đã có trước đó và. không thé đọc được nữa.

Dù là sáng tác của các bạn tôi. Nó nhạt, giả và công thức nhiễu khi đến mức đáng, xấu hỗ.” Chính những năm tháng trong trại cải tạo rồi sau đó bươn chải kiếm sống bằng đủ nghề cùng cực đã giúp Bùi Ngọc Tấn đánh giá lại giá tri dich thực của văn chương chính là chữ “nhân”, văn chương phải cúi xuống để cham đến được nỗi đau của phận người và phải nâng những con người bất hạnh ấy đúng đậy. Đó chính là quan điểm nghệ thuật vị nhân sinh được thể hiện một cách rõ rằng, dứt khoát trong những phát ngôn của ông cũng như. trong chính bán thân các tác phẩm của ông.

Bùi Ngọc Tắn đã phải trả giá cả cuộc đời mình bằng chính mồ hôi nước mắt của những tháng ngày cơ cực và tủi nhục nhất để thẳm định lại giá trị đích thực của văn chương. Thực tế hiện 12 nay, một số tác phẩm của Bùi Ngọc Tắn vẫn có nhiều luồng dư luận đánh giá khác nhau, nhưng nhìn nhận ở góc độ nào đi nữa, văn của Bùi Ngọc Tắn vẫn đầy ấp cái nhìn nhân hậu, bao dung. Đó chính là sự kế thừa dòng chảy. chủ nghĩa nhân đạo.

từ ngàn đời của nền văn học Việt Nam. “Thứ hai, sức mạnh cuả văn chương là nuôi dưỡng tâm hồn, làm cho con người sống tốt hơn lên. Nhà văn Bùi Ngọc Tắn đã từng chia sẻ với báo chí: *Với tôi, mỗi lần ngồi vào bản viết là một lần tôi tốt hơn lên bởi lúc đó tôi gạt "hết mọi ưu tư phiền muộn, những thù hận nhỏ nhen và cả những sợ hãi vẫn còn trong con người mình, thanh lọc mình khỏi những vướng mắc, những ham. muốn của cuộc đời thường nhật, sao cho sát gần với Chân -Thiện-Mỹ để đắm.

mình vào những dòng chữ, một công việc mà tôi gọi là “dọn mình đối thoại với vô cùng”[30]. Khó có thể nói hết cái duyên nợ giữa Bùi Ngọc Tị với văn chương, với ông có thể đó chính là nghiệp văn. Văn chương là tắt cả đam mê, khát vọng kể cả đau đớn đối với cuộc đời ông. Để rồi ngưng bút cả 22 năm, ngọn lửa ấy vẫn âm ï cháy và bùng lên dữ dội hơn, hừng hực hơn.

Văn chương, là thứ nước trời giúp ông xoa dịu những cay đắng của cuộc đời, nó giúp ông lấy. lại thăng bằng trong cuộc sống “tôi chỉ viết những gì tôi thấy cần phải viết ra để mình sống nhẹ hơn”. Văn chương đã giúp ông thanh lọc tâm hồn, gác lại mọi ưu. 'tư phiền muộn để nhìn đời với tắm lòng trong sáng, nhân hậu.

Thứ ba, văn chương đối với Bùi Ngọc Tắn chính là một cách để khẳng. định sự tồn tại của nhà văn. Nhà văn tồn tại nhờ tác phẩm, nếu không có tác phẩm thì anh không là ì cả. Chính vì vậy, ông sáng tác bằng tắt cả niềm đam.

mê và cả sự nhiệt tỉnh trách nhiệm. Trao đổi với độc giả trên trang web dutule.