CHƯƠNG 1 TIEU THUYET LICH SU VIET NAM NUA DAU THE Ki XX VA TIEU THUYET LICH SU NGUYEN TRIEU LUAT 1.1, NHUNG TIEN DE HiNH THANH VA PHAT TRIEN CUA TIEU THUYET LICH SU VIET NAM NỬA ĐẦU THÊ KỈ XX 1. Tiền đề lịch sử - xã hội Vào giai đoạn nửa cuối thế ki XIX, bối cảnh lịch sử Việt Nam đã thay đổi nhiều so với trước. Bằng nhiều thủ đoạn đàn áp đẫm máu, thực dân Pháp. đã bình định xong Việt Nam.
Chúng đã thiết lập bộ máy hành chính để cai trị, để trấn áp và từng bước đây mạnh công cuộc khai thác thuộc địa với mục đích khai thác ngu nguyên liệu ở thuộc địa để cung cắp cho những ngành công. nghiệp ở chính quốc và sử dụng triệt để nguồn nhân công rẻ mạt ở nước ta. Chỉ trước và sau chiến tranh thể giới thứ nhất, chúng tiến hành ở Việt Nam. hai cuộc khai thác lớn.
Chính quá trình khai thác thuộc địa cùng với việc đẩy nhanh sự phát triển của nên kinh tế tư bản chủ nghĩa ở một số đô thị lớn: Hà Nội, Vĩnh, Sai Gòn. đã làm cho xã hội Việt Nam có sự phân hóa giai cấp. một cách nhanh chóng và sâu sắc. Song song tồn tại với quan hệ sản xuất phong kiến, một quan hệ sản xuất mới bắt đầu hình thành - quan hệ sản xuất tur ban chủ nghĩa trong một nước thuộc địa.
Như vậy có nghĩa là xã hội Việt Nam lúc này bên cạnh giai cắp nông dân, địa chủ đã xuất hiện giai cắp tư sản bản xứ vốn yếu hèn đồng thời một giai cấp vô sản tương đối mạnh mẽ hơn cũng xuất hiện - đây vốn là con đẻ của giai cấp nông dân nhưng họ bị thực dân Pháp cướp hết ruộng đất trở thành những người thợ làm thuê trong các nhà máy và công xưởng. Vốn là một dita con sinh sau đẻ muộn trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến, một mặt chưa thoát thai được cái đuôi phong kiến, mặt khác bị để quốc chèn ép, giai cap tư sản Việt Nam sớm phân hóa thành tư sản mại bản và tư sản dân tộc. Cùng với đó là sự xuất hiện tầng lớp tiểu tư sản. và dân nghèo thành thị Bên cạnh chính sách bóc lột về kinh tế với những thủ đoạn hết sức dã man thì về mặt chính trị, thực dân Pháp thi hành chính sách ngu dân, tiến hành nhiều chủ trương và biện pháp lừa bịp giả dối, chúng truyền bá tư tưởng.
văn hóa phản động, đồi trụy, khiêu dâm của phương Tây vào Việt Nam. Không những thế, chúng lại ngăn chặn những ảnh hưởng tích cực của cách mạng thể giới vào nước ta. Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học. Các trường học có hệ thống giáo dục nhất định trong đó việc dạy tiếng Pháp đã lắn.
át hẳn tiếng Việt. Cùng với chế độ học đường như thế chúng đã đảo tạo ra ít nhỉ những tên tay sai cho nhà nước bảo hộ của nước mẹ đại Pháp. Với sự đô hộ của thực dân Pháp cùng công cuộc khai thác và bóc lột kinh tế đã làm băng hoại tình thần và ý chí chiến đấu của người Việt Nam. Làm cho tâm lí của người Việt Nam phân hóa theo chiều hướng ngày càng.
Cùng với đấu tranh quân sự là đấu tranh chính trị, nhiều cuộc bãi công diễn ra quyết liệt. Trong bối cảnh thời đại ấy, các tác giả cảm thấy cần có một hướng đi mới trong sáng tác, ngoài những để tải quen thuộc. đáp ứng yêu cầu cấp thiết của thời đại, trong điều kiện bấy giờ, để tránh sự kiểm duyệt khắt khe của thực dân Pháp, không còn cách nào khác là mượn chuyện lịch sử hằng trăm năm trước, để ấn vào đó nội dung hiện thực đương thời mang nặng một nỗi niềm trăn trở, một nỗi day dứt khôn nguôi về vận mệnh dân tộc, đất nước. Họ đã sáng tác những tác phẩm văn học yêu nước.
'Bộ phận văn học này không chỉ vẽ ra sự thật về một giai đoạn đau thương của. dân tộc mà họ đã làm sống lại những trang sử hào hùng của dân tộc, để rồi an vào đó nội dung hiện thực đương thời. Đó như là sự tim về quá khứ dân tộc, s an ủi, sự gửi gắm nỗi niềm của các tiêu thuyết gia. Không cl ó thế, tác phẩm tiểu thuyết lịch sử như là chiếc cầu nối giữa con người thực tại với lịch.
sử cha ông. Thông qua tác phẩm, độc giả không chỉ biết, tự hào về quá khứ của dân tộc mà còn biết đớn đau, nuối tiếc trước thực tại đau thương của dân tộc. nhờ thế cũng đã khơi gợi lòng yêu nước nồng nản, truyền lại ngọn lửa. yêu nước, giữ nước của cha ông vào con người hiện tại Cũng nằm trong mạch cảm xúc chung của văn học thời đại này, tiểu thuyết lịch sử những năm đầu thế ki XX đã ra đời và phát triểi cùng với sự xuất hiện của ý thức đấu tranh giành độc lập dân tộc, ý thức về lòng tự tôn «dan tc, tinh yêu nước.
Tác phẩm tiểu thuyết lịch sử mượn câu chuyện đời xưa để nói nay. Nói nay: không chỉ khích lệ tỉnh thần yêu nước, lòng tự tôn dân tộc mà còn thức tỉnh nhân dân để họ 1, nhập cuộc và dấn thân cho sự nghiệp đất nước. Có lẽ đó cũng là nguyên nhân và là mục đích, động cơ để các nhà tiêu thuyết ga viết tiểu thuyết lịch sử. Như vậy sự ra đời của tiểu thuyết lịch sử xuất phát từ yêu cầu khách quan của thời đại và dân tộc.
Với sự kéo theo của cuộc khai thác thuộc địa là sự ra đời của nhiều giai cấp tầng lớp mới. Chính những tầng lớp này đã tạo nên công chúng văn học mới. Họ đòi hỏi một thứ văn học khác đáp ứng nhu cầu nhận thức và thắm mĩ của họ. Khác với những thế hệ nhà nho cuối mùa, thế hệ thanh niên tư sản, trí thức, viên chức cao cấp đã có một cuộc sống “Âu hóa ở thành thị”.
Ở họ có những yêu cầu mới vẻ văn hóa và văn nghệ. Những thanh niên có tâm huyết, khát khao tìm đọc các sách báo, có tinh thần yêu nước và cách mạng. thay đổi về mặt tư tưởng, tình cảm, quan điểm thẩm mĩ đặt ra cho nhiều thế. hệ nhà văn những năm hai mươi của thế kỉ trước, nhiệm vụ phải xây dựng một nền văn hóa mới hiện đại “Cùng với đó là sự xuất hiện và phát triển khá mạnh của nghề in, nhà xuất bản, với kĩ thuật hiện đại.
Viết văn cũng trở thành một nghề kiếm sống. Nhà văn và công chúng có sự gắn bó hơn trước. Phê bình văn học cũng ra đời và phát triển trên báo chí. Chữ quốc ngữ ngày cảng được phỏ biến, lần đầu tiên chính quyền thực dân cho giảng dạy ở ba lớp dưới của bậc tiểu học với Nghị định được kí ngày 18/9/1924 với toàn quyền Merlin, Bên cạnh đó, những năm cuối thế ki XIX, cùng với sự xâm chiếm của văn hóa Tây phương, nền văn học nước ta phải chứng kiến sự tan rã của nhiều quan niệm và nhiều thể loại văn học trung đại.
Chính quá trình hiện đại hóa này đã. lâm cho diện mạo văn học Việt Nam ngày cảng phong phú, da dang va di theo cquỹ đạo, quy luật phát triển của văn học thế giới. Sự thay đổi phạm trù văn học theo hướng hiện đại hóa bắt đầu từ sự thay đổi hình thái xã hội, kéo theo là sự. thay đổi ý thức hệ trong văn học.
Sự thay đổi này kéo theo sự chuyển đổi phạm. trù văn học từ trung dại sang hiện dại. *Từ phạm trù văn học hiện dại nảy đã đặt ra những yêu cầu phải đổi mới về hệ t ig thể loại” [22, tr44]. Nhiều thể loại mới ra đời trong đó thể loại chủ công là tiểu thuyết.
Sự ra đời của tiểu thuyết lịch sử cũng xuất phát từ yêu cầu khách quan vé sự đa dạng hóa các thể loại văn học cũng như quá trình hình thành những quan niệm văn học mới trong tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc, thoát khỏi những th loại xưa cũ Ngoài sự tác động của yếu tố thời đại, tiểu thuyết lịch sử ra đời còn có sự tham gia của những yếu tố khác, trong đó phải kể đến những yếu tổ văn hóa - văn học truyền thống làm tiền để như thể loại truyền thuyết lịch sử - một thể loại văn xuôi tự sự bằng chữ Hán (truyện danh nhân lịch sử); truyện thiền su; tiểu thuyết chương hồi. được xây dựng trên cơ sở của một cốt lõi lịch sử có. thật nhưng được hư cấu và hoang đường hóa một phần nào diy. Chính những di sản văn học quá khứ đã góp phần ươm mầm cho tiểu thuyết lịch sử Việt Nam đầu thể ki XX xuất hiện và phát triển.
Rõ ràng những “độc giả mới làm. quen với văn học Pháp và văn học châu Âu, làm quen với kĩ thuật viết văn, viết báo hiện đại. Những bạn đọc ấy của văn học không thể nào bằng lòng mãi với tiểu thuyết chương hồi”. Hơn thế, chính sự tiếp xúc với văn học và văn hóa nước ngoài góp phần đầy nhanh tiến trình hiện đại hóa văn học trong đó phải kể đến phong trào dịch thuật truyện và tiểu thuyết Trung Quốc.
Đối với tiểu thuyết lịch sử Việt Nam nửa đầu thế ki XX, bên cạnh việc ảnh hưởng của truyện Tau thì cảng về sau, sự ảnh hưởng đó càng giảm, thay vào đó là ảnh hưởng tiểu thuyết hiện đại phương Tây, đặc biệt là tiểu thuyết Pháp. Vào những năm 1930 trở đi, sự ảnh hưởng không chỉ bằng con dường dich thuat ma bằng con đường giáo dục trong nhà trường Pháp - Việt. "Trong khi tiếp thu văn hóa phương Tây thông qua văn hóa Pháp, người Việt Nam đã tìm thấy ở đó những nhân tố mới phục vụ cho công cuộc đấu tranh tự lực tự. cường, mở đường cho sự nghiệp giải phóng dân tộc” [19, tr.
Người Việt thu được những tư tưởng bộ "tự do - bình đẳng - bác ái” của Cách mạng Pháp; của triết học ánh sáng Mác. Vì mà những lớp. thanh niên những năm 1920 đã đi học và đi theo con đường giáo dục mới Chính lớp học giả này đã đóng góp nhiều công trình nghiên cứu và dịch thuật đặc biệt về khoa học xã hội, nhất là tiểu thuyết ‘Trude thời đại và vận mệnh dân tộc, đội ngũ sáng tác tiểu thuyết lịch sử ngày một đông đảo. Điều này có lẽ xuất phát tir tinh thin yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc cùng với những tâm sự, nỗi buồn, niềm yêu đối đất nước, đối với cha ông và hơn hết bằng chính tài năng, bản lĩnh của người nghệ sĩ có.
tâm huyết muốn nêu cao tinh thần trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với vận.