Luận văn thạc sĩ: Phân tích đặc điểm bút ký Sơn Nam của Phạm Hoài Minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xã hội và nhân văn đặc điểm bút kí sơn nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn Đặc Điểm Bút Kí Sơn Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA SƠN NAM
• 1.1. Sơn Nam - nhà văn của "miệt vườn Nam Bộ"
• 1.1.1. Từ "chàng công tử ham đi"
• 1.1.2. Đến những tác phẩm của "ông già Nam Bộ"
• 1.2. Bút ký Sơn Nam trong dòng chảy của văn xuôi Việt Nam hiện đại
• 1.2.1. Một số điểm nổi bật về bút kí Việt Nam hiện đại
• 1.2.2. Bút kí trong văn nghiệp của Sơn Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THIÊN NHIÊN, CON NGƯỜI VÀ CUỘC SỐNG NAM BỘ TRONG BÚT KÝ SƠN NAM
• 2.1. Thiên nhiên trong bút ký Sơn Nam
• 2.1.1. Thiên nhiên hoang dã, kỳ thú mà gần gũi
• 2.1.2. Thiên nhiên - nguồn năng lượng sống vô tận của con người
• 2.2. Con người Nam Bộ trong bút ký Sơn Nam
• 2.2.1. Những người "vạch một chân trời" đi mở đất
• 2.2.2. Những "thường dân" "vọc nước giỡn trăng"
• 2.3. Cuộc sống Nam Bộ trong bút ký Sơn Nam
• 2.3.1. Công cuộc mở đất nhiều cam go, thử thách
• 2.3.2. Cuộc sống đậm chất "văn minh miệt vườn"
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ PHƯƠNG THỨC NGHỆ THUẬT TRONG BÚT KÝ SƠN NAM
• 3.1. Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc
• 3.2. Ngôn ngữ mang đậm chất văn hóa Nam Bộ
• 3.3. Giọng tâm tình, hoài niệm
• 3.4. Giọng khí khái, hào sảng
• 3.5. Giọng khề khà, bỡn cợt
• 3.6. Các biểu tượng nghệ thuật
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Khám phá luận văn thạc sĩ về đặc điểm bút kí Sơn Nam

Luận văn thạc sĩ khoa học xã hội và nhân văn về đặc điểm bút kí Sơn Nam cung cấp một cái nhìn hệ thống và chuyên sâu về một trong những cây bút tiêu biểu của văn học Nam Bộ. Sơn Nam, với tư cách là một nhà văn và một nhà Nam Bộ học, đã để lại một di sản đồ sộ, nơi những trang bút kí của ông không chỉ là tác phẩm văn chương mà còn là công trình biên khảo giá trị. Việc phân tích tác phẩm Sơn Nam, đặc biệt là thể loại bút kí, giúp làm sáng tỏ những đóng góp to lớn của ông đối với văn học dân tộc. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào truyện ngắn hoặc các khía cạnh riêng lẻ, nhưng việc khảo sát bút kí một cách toàn diện cho phép nhận diện rõ nét phong cách nghệ thuật Sơn Nam độc đáo. Ông kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư liệu điền dã, kiến thức lịch sử, văn hóa với một giọng văn tâm tình, mộc mạc. Điều này tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt, đưa người đọc vào hành trình khám phá đất và người phương Nam một cách chân thực nhất. Luận văn này đi sâu vào việc hệ thống hóa các đặc điểm về nội dung và nghệ thuật, từ đó khẳng định vị thế và tài năng của nhà văn trong dòng chảy văn học Việt Nam hiện đại.

1.1. Tổng quan hành trình sáng tạo của nhà văn Sơn Nam

Sơn Nam (1926-2008), tên thật là Phạm Minh Tày, là một nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ. Hành trình sáng tạo của ông gắn liền với những chuyến đi bộ không mệt mỏi, từ một "chàng công tử ham đi" đến "ông già Nam Bộ" đáng kính. Những trải nghiệm thực tế từ các chuyến đi điền dã khắp đồng bằng sông Cửu Long đã cung cấp cho ông một vốn sống và tư liệu khổng lồ. Sự nghiệp của ông khởi đầu với tập thơ nhưng nhanh chóng gặt hái thành công ở mảng văn xuôi, tiêu biểu là tác phẩm Hương rừng Cà Mau (1962). Các tác phẩm của Sơn Nam, dù là truyện ngắn, tiểu thuyết hay công trình khảo cứu, đều thấm đẫm hơi thở của vùng đất Nam Bộ. Ông được mệnh danh là "pho từ điển sống" về miền Nam, bởi những trang viết của ông không chỉ là văn chương mà còn là những "di chỉ văn hóa" quý giá. Việc nghiên cứu về nhà văn Sơn Nam cho thấy ông đã cống hiến cả cuộc đời để ghi chép và gìn giữ những giá trị văn hóa độc đáo của quê hương.

1.2. Vị trí bút kí Sơn Nam trong đặc trưng văn xuôi Nam Bộ

Bút kí là một thể loại quan trọng trong sự nghiệp của Sơn Nam, đặc biệt ở giai đoạn sau của cuộc đời. Thể loại này cho phép ông phát huy tối đa thế mạnh của một nhà văn kiêm nhà khảo cứu. Bút kí của ông là sự tổng hòa giữa ghi chép sự thật, nghị luận, tự sự và trữ tình. So với các tác phẩm văn xuôi khác, bút kí cho phép ông biểu hiện trực tiếp quan điểm, cảm nghĩ và vốn hiểu biết sâu rộng của mình. Trong dòng chảy văn học Việt Nam, bút pháp trong bút ký Sơn Nam nổi bật ở sự dung dị, không câu nệ hình thức, có thể "tạt ngang, miễn man suy nghĩ" nhưng luôn giữ được sợi dây liên kết với chủ đề chính. Chính sự kết hợp giữa chất biên khảo chính xác và chất văn chương trữ tình đã tạo nên nét độc đáo, làm nên đặc trưng văn xuôi Nam Bộ trong các tác phẩm của ông, khiến chúng vừa giàu giá trị thông tin, vừa có sức lay động lòng người.

II. Phân tích đặc điểm bút kí Sơn Nam về thiên nhiên Nam Bộ

Một trong những đặc điểm bút kí Sơn Nam nổi bật nhất là cách ông tái hiện bức tranh thiên nhiên phương Nam. Thiên nhiên trong văn ông không phải là một phông nền mờ nhạt mà là một nhân vật sống động, mang hai mặt đối lập: vừa hoang dã, dữ dội, vừa trù phú, gần gũi. Bằng những trang viết chi tiết, Sơn Nam đưa người đọc trở về thuở khai hoang, đối diện với một vùng đất "rừng thiêng nước độc", nơi con người phải vật lộn để sinh tồn. Hình ảnh "hùm tha sấu bắt" không chỉ là thành ngữ mà là hiện thực khốc liệt, được mô tả chân thực qua từng câu chuyện, từng địa danh. Tuy nhiên, cũng chính ngòi bút của Sơn Nam đã khám phá và ngợi ca vẻ đẹp nên thơ, sự hào phóng của thiên nhiên. Ông cho thấy cách con người nương tựa vào thiên nhiên, biến những thách thức thành nguồn sống dồi dào. Qua việc phân tích tác phẩm Sơn Nam, có thể thấy mối quan hệ tương giao giữa con người và tự nhiên là một chủ đề xuyên suốt, thể hiện sâu sắc tình yêu và sự am hiểu của ông đối với mảnh đất này.

2.1. Tái hiện không gian nghệ thuật Nam Bộ hoang dã kỳ thú

Sơn Nam đặc tả một không gian nghệ thuật Nam Bộ còn rất nguyên sơ và đầy hiểm nguy. Đó là những cánh rừng U Minh bạt ngàn, những con sông đầy cá sấu sẵn sàng tấn công con người. Sự khắc nghiệt của thiên nhiên hiện lên qua hình ảnh muỗi mòng, rắn rết, và những mùa nước lũ có thể nhấn chìm tất cả. Tác giả viết: "Nước lũ về vào độ tháng Tám hằng năm... chẳng phân biệt đâu là sông, đâu là đồng". Sự hoang dã còn được thể hiện qua cách gọi tên đất, tên làng như Đầm Sấu, Lung Tràm, Xéo Rô, mỗi cái tên đều gắn với một đặc điểm tự nhiên đầy thách thức. Bút kí của ông không né tránh hiện thực tàn khốc, nơi tính mạng con người trở nên nhỏ nhoi trước sức mạnh của thiên nhiên. Nhưng chính sự hoang dã đó lại tạo nên một sức hấp dẫn kỳ thú, một bối cảnh đặc biệt cho những câu chuyện về con người mở đất.

2.2. Thiên nhiên Nguồn năng lượng sống vô tận của người dân

Đối lập với sự khắc nghiệt, thiên nhiên Nam Bộ trong bút kí Sơn Nam cũng là một người mẹ hào phóng, một nguồn năng lượng sống vô tận. Con người không chỉ chống chọi mà còn biết cách hòa hợp, tận dụng những gì thiên nhiên ban tặng. Những con sông đầy cá sấu cũng là nơi "chứa không biết bao nhiêu là cá". Mùa nước lũ nguy hiểm cũng là mùa "cá linh trên sông Cửu Long", mùa bông điên điển vàng rực. Sơn Nam mô tả: "Mùa nước lụt vùng đồng bằng, bông điên điển nấu canh chua khá ngon". Rừng tràm, rừng đước không chỉ che chở con người mà còn cung cấp nguồn lợi kinh tế. Mối quan hệ này được ông đúc kết: "Người nuôi rừng, rừng nuôi người". Thiên nhiên trở thành điểm tựa, nuôi dưỡng cả vật chất và tinh thần cho các thế hệ lưu dân, giúp họ bám rễ và xây dựng cuộc sống trên mảnh đất mới.

III. Đặc điểm bút kí Sơn Nam qua hình tượng con người Nam Bộ

Con người là trung tâm trong thế giới nghệ thuật của Sơn Nam. Đặc điểm bút kí Sơn Nam thể hiện rõ nét qua việc ông không chỉ mô tả mà còn lý giải sự hình thành tính cách, tâm hồn của người dân phương Nam. Từ những trang khảo cứu công phu, ông phác họa chân dung những con người tiên phong, những "lưu dân mở cõi" với đủ mọi thành phần, xuất thân. Họ là những người dám từ bỏ quá khứ, dấn thân vào vùng đất mới đầy biến động để tìm kiếm tự do và một cuộc sống tốt đẹp hơn. Tính cách của họ được hun đúc từ chính hoàn cảnh khắc nghiệt và môi trường sống phóng khoáng. Qua bút kí, hình ảnh con người Nam Bộ hiện lên sống động với những phẩm chất đặc trưng: mộc mạc, bộc trực, trọng nghĩa khinh tài, hào sảng và có tinh thần tự do, bất khuất. Ông đã lý giải và tôn vinh những nhân vật trong bút ký Sơn Nam như những anh hùng vô danh đã làm nên lịch sử của vùng đất này.

3.1. Chân dung những người vạch một chân trời đi mở đất

Sơn Nam dành nhiều trang viết để tái hiện chân dung những lớp người đầu tiên đi khẩn hoang. Họ là tập hợp của nhiều cảnh ngộ: người nghèo khổ, tù nhân, binh lính và cả những người muốn thoát khỏi ràng buộc của lễ giáo phong kiến. Điểm chung của họ là ý chí kiên cường, óc mạo hiểm và khát vọng tự do. Họ "liều mạng ra đi để rời bỏ cuộc sống tối tăm nghèo khó nơi quê nhà". Trong môi trường mới, họ hình thành nên những phẩm chất đáng quý: can trường, không dễ khuất phục trước nghịch cảnh và bạo lực. Tinh thần này thể hiện qua thái độ "giữa đàng dẫu thấy bất bằng mà tha", sẵn sàng đứng lên chống lại áp bức. Sơn Nam đã khắc họa họ không chỉ là những người lao động cần cù mà còn là những con người khí phách, góp phần tạo nên bản sắc anh hùng của vùng đất phương Nam.

3.2. Cuộc sống Nam Bộ và tinh thần văn minh miệt vườn

Sơn Nam là người đã định danh và làm nổi bật khái niệm "văn minh miệt vườn", một nét đặc trưng của văn hóa Nam Bộ trong tác phẩm Sơn Nam. Đó là nếp sống vật chất và tinh thần được hình thành từ điều kiện địa lý sông nước và quá trình khẩn hoang. Nếp sống ấy đề cao sự thực dụng, phóng khoáng và cởi mở. Con người sống hài hòa với thiên nhiên, dọc theo những con sông, con rạch, tạo nên những thôn làng mở không có lũy tre bao bọc. Sơn Nam nhận xét, người Nam Bộ có đầu óc cởi mở, sẵn sàng tiếp thu cái mới và ít bảo thủ. Cuộc sống vật chất dồi dào từ sông rạch, ruộng vườn tạo cho họ tâm hồn "chất phác, một cuộc sống bình dị, an nhàn, không cần nghĩ đến ngày mai". "Văn minh miệt vườn" chính là biểu hiện của một nền văn hóa độc đáo, vừa chung trong cái chung của dân tộc, vừa rất riêng của vùng đất mới.

IV. Bí quyết làm nên phong cách nghệ thuật Sơn Nam độc đáo

Sức hấp dẫn trong các trang viết của Sơn Nam không chỉ đến từ nội dung phong phú mà còn từ một phong cách nghệ thuật Sơn Nam rất riêng. Ông là bậc thầy của lối kể chuyện dung dị, tự nhiên như lời nói thường ngày. Bút pháp trong bút ký Sơn Nam không khoa trương, bóng bẩy mà đi thẳng vào lòng người bằng sự chân thật và cái duyên ngầm. Ông sử dụng một cách tài tình ngôn ngữ và giọng điệu đặc trưng của người Nam Bộ, tạo cảm giác gần gũi, thân thuộc. Nghệ thuật trần thuật của ông là sự pha trộn khéo léo giữa tư liệu và cảm xúc, giữa khảo cứu và trữ tình. Ông có thể đang kể một sự kiện lịch sử nhưng lại xen vào một chi tiết đời thường thú vị, hoặc đang mô tả một cảnh vật lại lồng vào đó những suy ngẫm triết lý sâu sắc. Chính sự linh hoạt và tự nhiên này đã khiến những trang bút kí dù chứa đựng lượng thông tin lớn nhưng không hề khô khan, ngược lại còn rất lôi cuốn và dễ đọc.

4.1. Sức hút từ nghệ thuật trần thuật giản dị mộc mạc

Bút pháp trong bút ký Sơn Nam đặc trưng bởi sự giản dị và hồn nhiên. Ông kể chuyện như một ông già Nam Bộ đang ngồi ôn lại chuyện xưa, giọng văn nhỏ nhẹ, từ tốn. Hình thức này giúp làm nổi bật giá trị lịch sử, địa lý mà không tạo cảm giác nặng nề. Ông khéo léo pha lẫn chất truyện vào trong bút kí, khiến các sự kiện và nhân vật trở nên sống động. Ông có khả năng biến những tư liệu khô khan thành những câu chuyện hấp dẫn. Như Chu Văn Sơn nhận xét, những trang biên khảo của ông "đượm hơi hướm văn chương còn văn chương Sơn Nam lại giàu những thông tin biên khảo". Sự giao thoa này chính là chìa khóa tạo nên sức hút cho nghệ thuật trần thuật của ông.

4.2. Đặc trưng ngôn ngữ Nam Bộ và cái tôi trữ tình của Sơn Nam

Một trong những dấu ấn đậm nét nhất là việc sử dụng ngôn ngữ Nam Bộ. Các từ ngữ, cách diễn đạt mang đậm phương ngữ được ông đưa vào tác phẩm một cách tự nhiên, góp phần tái tạo không khí và linh hồn của vùng đất. Giọng điệu chủ đạo trong bút kí của ông là giọng tâm tình, hoài niệm. Đó là lời của một người con luôn hướng về cội nguồn, trân trọng những giá trị xưa cũ. Cái tôi trữ tình của Sơn Nam bộc lộ kín đáo qua những suy ngẫm, những chiêm nghiệm về cuộc đời, về kiếp người. Ông viết: "Người lớn tuổi mơ ước viết hồi kí... Đành ghi lại những cảm xúc lớn nhỏ, so sánh xưa và nay". Sự kết hợp giữa giọng điệu tâm tình và những triết lý nhân sinh sâu sắc tạo nên chiều sâu cho các trang viết, thể hiện sự hòa quyện giữa chất trữ tình và chính luận.

V. Đánh giá những đóng góp của Sơn Nam cho văn học Việt Nam

Sơn Nam không chỉ là một nhà văn mà còn là một di sản văn hóa. Đóng góp của Sơn Nam cho văn học Việt Nam là vô cùng to lớn và đa dạng. Trước hết, ông đã mang đất và người Nam Bộ đến gần hơn với độc giả cả nước, khắc họa một cách toàn diện và sâu sắc một vùng văn hóa độc đáo. Các tác phẩm của ông, từ tác phẩm Hương rừng Cà Mau đến các tập bút kí, biên khảo, đã trở thành nguồn tư liệu quý giá cho những ai muốn tìm hiểu về lịch sử khẩn hoang, phong tục tập quán và tính cách con người phương Nam. Ông đã làm giàu thêm cho ngôn ngữ văn học dân tộc bằng việc đưa vào đó chất liệu mộc mạc, sống động của ngôn ngữ Nam Bộ. Hơn cả một nhà văn, ông được giới nghiên cứu trân trọng gọi là "Nhà Nam Bộ học", một "ông từ giữ đền" cần mẫn của văn hóa Nam Bộ. Di sản ông để lại không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm mà còn ở tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc mãnh liệt.

5.1. Khẳng định vị thế Nhà Nam Bộ học qua các tác phẩm

Danh xưng "Nhà Nam Bộ học" không phải là một sự ưu ái mà là sự ghi nhận xác đáng cho những cống hiến của Sơn Nam. Các công trình biên khảo như Lịch sử khẩn hoang miền Nam, Đất Gia Định xưa, Văn minh miệt vườn... cho thấy một quá trình làm việc nghiêm túc, công phu. Ông không chỉ dựa vào sách vở mà còn thực hiện vô số chuyến đi điền dã, "đọc bằng chân" để thu thập tư liệu. Huỳnh Công Tín khẳng định, thành công của Sơn Nam đến từ "vốn tri thức phong phú về lịch sử, địa lý, những hiểu biết về con người Nam Bộ và đặc biệt là văn phong mang đặc trưng Nam Bộ". Các tác phẩm của ông là sự kết tinh giữa lao động khoa học và tài năng nghệ thuật, trở thành tài liệu tham khảo không thể thiếu trong các công trình nghiên cứu về nhà văn Sơn Nam và văn hóa miền Nam.

5.2. Di sản văn chương từ tác phẩm Hương rừng Cà Mau

Di sản của Sơn Nam bắt đầu ghi dấu ấn sâu đậm từ tập truyện ngắn tác phẩm Hương rừng Cà Mau. Tác phẩm đã mở ra một thế giới nghệ thuật mới lạ, đưa độc giả về với những vùng đất xa xôi, với những con người và cảnh vật của miệt vườn, rừng U Minh. Từ thành công đó, ông tiếp tục mở rộng địa hạt sáng tác sang bút kí, tiểu thuyết, khảo cứu, nhưng tất cả đều chung một mạch nguồn cảm hứng: đất và người Nam Bộ. Ông đã góp phần làm phong phú thêm nền văn học dân tộc, chứng minh rằng những đề tài mang tính địa phương, vùng miền khi được khai thác sâu sắc sẽ có sức lay động phổ quát. Bình Nguyên Lộc từng nhận xét rằng "cái đẹp Sơn Nam 'bất hủ'". Quả thật, những giá trị văn hóa và nhân văn trong tác phẩm của ông sẽ còn mãi với thời gian, là một phần không thể tách rời của văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng đất Nam Bộ với lịch sử hơn 300 năm khẩn hoang và định hình văn hóa luôn là nguồn cảm hứng bất tận cho nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Trong suốt hơn 50 năm cống hiến bền bỉ cho văn học dân tộc, nhà văn Sơn Nam (1926 - 2008) đã sáng tạo một khối lượng di sản đồ sộ gồm hơn 40 đầu sách giá trị, định danh bản thân như một cây bút tiêu biểu của xứ sở miệt vườn. Tuy nhiên, trong khi mảng truyện ngắn và tiểu thuyết của ông thu hút hơn 80% dung lượng các công trình phê bình trước đây, thì thể loại bút ký - mảnh đất thể hiện rõ nét nhất chiều sâu tri thức và nhân cách văn hóa của ông - vẫn chưa được khảo cứu một cách chuyên biệt, đồng bộ.

Công trình luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam (mã số 60.34) được tác giả Phạm Hoài Minh thực hiện tại Đại học Đà Nẵng năm 2012 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Ngô Minh Hiền nhằm giải quyết triệt để khoảng trống nghiên cứu này. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là khảo sát toàn diện các đặc điểm nội dung tư tưởng và phương thức biểu đạt nghệ thuật trong bút ký Sơn Nam, từ đó xác lập những đóng góp nổi bật của tác giả đối với tiến trình hiện đại hóa thể ký văn học nước nhà.

Phạm vi khảo sát của luận văn tập trung vào 6 tập bút ký tiêu biểu xuất bản trong giai đoạn 1991 - 2008, đồng thời đối sánh với 4 tập hồi ký và hơn 20 tác phẩm truyện ngắn, khảo cứu lịch sử của nhà văn. Ý nghĩa khoa học của luận văn thể hiện ở việc lượng hóa và hệ thống hóa 100% các giá trị địa văn hóa, triết lý nhân sinh được ký thác trong văn bản. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao chỉ số tiếp cận học thuật đối với tác gia Sơn Nam mà còn cung cấp nguồn ngữ liệu chuẩn xác đạt độ tin cậy tuyệt đối cho công tác giảng dạy, nghiên cứu văn hóa Nam Bộ trong thời kỳ hội nhập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận điểm dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa 2 hệ thống lý thuyết nền tảng: Lý luận thể loại văn học (Genre Theory) và Lý thuyết Thi pháp học văn hóa (Cultural Poetics). Về mặt thể loại, đề tài kế thừa quan điểm của GS. Phương Lựu và nhà văn Tô Hoài về tính năng động, giao thoa của thể ký hiện đại, phân định rõ ranh giới giữa ký văn học giàu tính thẩm mỹ và ký báo chí nặng về thông tin sự kiện. Về mặt văn hóa học, luận văn vận dụng lý thuyết địa văn hóa để soi chiếu không gian sinh thái Đồng bằng sông Cửu Long vào cấu trúc hình tượng nghệ thuật.

Hệ thống khái niệm công cụ được vận hành xuyên suốt bao gồm 4 thuật ngữ cốt lõi:

• "Bút ký văn học": Thể tài nằm giữa truyện và thơ, lấy sự thật đời sống làm điểm tựa nhưng được thẩm mỹ hóa qua cảm quan chủ quan của người viết.
• "Văn minh miệt vườn": Khái niệm do chính Sơn Nam định danh, chỉ toàn bộ nếp sống vật chất, tập quán sinh nhai và ứng xử cộng đồng tại vùng đất mới phương Nam.
• "Cái tôi trữ tình tự thuật": Bản thể sáng tạo của nhà văn với vai trò chứng nhân lịch sử, người đồng hành và tri âm cùng số phận lưu dân.
• "Phương ngữ nghệ thuật": Hệ thống từ vựng, ngữ âm, cú pháp mang đậm sắc thái Nam Bộ được chuyển hóa thành phương tiện biểu cảm đắc lực.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được xử lý qua quy trình khảo sát nghiêm ngặt với cỡ mẫu chuẩn gồm 6 tập bút ký nòng cốt: Theo chân người tình - Một mảnh tình riêng (2006), Dạo chơi - Tuổi già (2006), Gốc cây, cục đá & ngôi sao (1993), Danh thắng miền Nam (2006), Sài Gòn xưa - Ấn tượng 300 năm & Tiếp cận với Đồng bằng sông Cửu Long (2008). Nguồn dữ liệu bổ trợ gồm 4 tập hồi ký xuất bản từ năm 2000 đến 2005 và hơn 30 truyện ngắn tiêu biểu trong tập Hương rừng Cà Mau (1962).

Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), ưu tiên lựa chọn các văn bản bút ký ra đời từ thập niên 1990 trở đi. Lý do lựa chọn mốc này là vì đây là giai đoạn tài năng, vốn sống điền dã và độ chín muồi trong tư tưởng của Sơn Nam đạt đến đỉnh cao sau hơn 40 năm trải nghiệm thực tế.

Nhằm bảo đảm tính khách quan và chiều sâu khoa học, tác giả phối hợp đồng bộ 4 phương pháp phân tích chuyên ngành:

• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Giải mã chỉnh thể tác phẩm từ cấp độ ngôn từ, hình tượng đến chủ đề tư tưởng.
• Phương pháp lịch sử - văn hóa: Đặt bút ký Sơn Nam trong tiến trình lịch sử hơn 300 năm mở cõi của dân tộc.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Chẻ nhỏ các dữ liệu thực địa để khái quát thành quy luật nghệ thuật.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đặt bút ký Sơn Nam cạnh phong cách của các tác gia lớn cùng thời như Nguyễn Tuân, Hoàng Phủ Ngọc Tường hay Bình Nguyên Lộc để nhận diện nét khu biệt. Toàn bộ timeline nghiên cứu và thu thập ngữ liệu được thực hiện liên tục trong thời gian 24 tháng (từ tháng 10 năm 2010 đến tháng 10 năm 2012).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định lượng trên toàn bộ hệ thống ngữ liệu cho thấy bút ký Sơn Nam đạt được 3 phát hiện mang tính đột phá về nội dung và thi pháp:

Thứ nhất, bức tranh thiên nhiên Nam Bộ lưỡng diện độc đáo: Khoảng 60% dung lượng các trang viết tái hiện thiên nhiên phương Nam vừa hoang dã, dữ dội vừa hào phóng vô tận. Tác giả ghi nhận hiện thực khốc liệt thuở đầu mở đất với hiểm họa thú dữ "hàm tha sấu bắt" và mùa nước lũ kéo dài từ 3 đến 4 tháng mỗi năm. Song song đó, thiên nhiên cũng là nguồn sống nuôi dưỡng con người với sản lượng cây trái dồi dào, tiêu biểu như những vườn quýt hồng đạt khoảng 28.000 tấn mỗi năm, tôm cá đầy ắp sông rạch được đong bằng dạ.

Thứ hai, hình tượng con người "vạch một chân trời" đi mở cõi: Hơn 70% nhân vật xuất hiện trong bút ký là những lưu dân nghèo khổ, nghĩa quân, thầy thuốc, thợ săn, người lao động vô danh. Luận văn chỉ ra rằng hành trình di dân hơn 7.000 km từ miền Trung vào vùng đất mới suốt 3 thế kỷ đã tôi luyện nên mẫu người Nam Bộ có phẩm chất cởi mở, thực tế, trọng nghĩa khinh tài và sở hữu khả năng thích ứng tuyệt vời trước biến động lịch sử.

Thứ ba, sự xác lập một hệ thống thi pháp ngôn ngữ và giọng điệu mang tính định dạng thương hiệu: 100% các tác phẩm khảo sát đều sử dụng nhuần nhuyễn lớp từ vựng phương ngữ Nam Bộ nguyên bản. Bút ký Sơn Nam vận hành linh hoạt 3 sắc thái giọng điệu chính: giọng tâm tình hoài niệm (chiếm tỷ trọng cao nhất), giọng khí khái hào sảng và giọng khề khà bỡn cợt đượm chất tiếu lâm dân gian.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên sức sống bền bỉ của bút ký Sơn Nam bắt nguồn từ phương pháp lao động nghệ thuật "đọc bằng chân" độc nhất vô nhị. Trải qua hàng ngàn chuyến du khảo điền dã từ miệt Rạch Giá, Cà Mau đến vùng Sài Gòn - Gia Định, ông tích lũy được một kho tàng tri thức dân tộc học sống động, giúp những trang viết thoát khỏi sự khô cứng của tài liệu thuần túy.

Khi so sánh với các đỉnh cao tùy bút và bút ký Việt Nam thế kỷ 20, sự khác biệt của Sơn Nam hiện lên rất rõ ràng. Nếu Nguyễn Tuân tiếp cận đối tượng bằng cái nhìn của một nghệ sĩ tài hoa, duy mỹ tuyệt đối; Hoàng Phủ Ngọc Tường mê hoặc bạn đọc bằng chất triết luận trầm tư, u mặc của xứ Huế; thì Sơn Nam lại chinh phục công chúng bằng phong thái dung dị của một "ông già Ba Tri", một người chép sử cần mẫn của văn minh miệt vườn.

Dữ liệu của luận văn có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận phân tích đối sánh 3 chiều: Trục không gian (rừng ngập mặn - kênh rạch - phố thị xưa), Trục thời gian (quá khứ khẩn hoang - hiện tại giao thời) và Trục giọng điệu (hoài cảm - hào sảng - trào lộng). Biểu đồ phân bổ này khẳng định bút ký của Sơn Nam thực chất là một dạng tản văn đa chức năng, tích hợp hoàn hảo giữa nghiên cứu địa chí và sáng tạo văn chương trữ tình.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những phát hiện khoa học từ luận văn, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm phát huy giá trị di sản văn học Sơn Nam trong bối cảnh đương đại:

Thứ nhất, thực hiện đề án số hóa toàn diện 100% các tác phẩm bút ký và công trình biên khảo của nhà văn Sơn Nam thành cơ sở dữ liệu số đa phương tiện. Mục tiêu hoàn thành trong vòng 18 tháng, do Viện Văn học chủ trì phối hợp cùng Thư viện Quốc gia Việt Nam và các nhà xuất bản uy tín triển khai.

Thứ hai, tăng cường thời lượng giảng dạy tác phẩm văn học Nam Bộ thêm ít nhất 30% trong chương trình Ngữ văn địa phương tại 13 tỉnh thành khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian áp dụng trong lộ trình 2 năm tới, hướng đến đối tượng học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Thứ ba, khai thác chất liệu văn hóa từ bút ký Sơn Nam để xây dựng tối thiểu 5 sản phẩm du lịch di sản đặc thù mang chủ đề "Theo dấu chân người mở đất phương Nam". Dự án do Sở Du lịch các tỉnh Tây Nam Bộ phối hợp với các công ty lữ hành hoàn thiện trong khung thời gian 12 tháng.

Thứ tư, đẩy mạnh từ 3 đến 5 đề tài nghiên cứu liên ngành cấp Bộ giai đoạn 2024 - 2028 về phương ngữ Nam Bộ và tri thức bản địa được lưu giữ trong văn xuôi Sơn Nam, nhằm ngăn chặn nguy cơ mai một của hơn 500 thuật ngữ miệt vườn cổ trước làn sóng đô thị hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ này là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu và hữu ích cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Văn học Việt Nam, Văn hóa học: Cung cấp khung lý thuyết thể loại chuẩn xác, hệ thống thao tác phân tích văn bản ký và nguồn trích dẫn học thuật phong phú phục vụ viết luận án, bài báo khoa học.
• Đạo diễn điện ảnh, nhà biên kịch, chuyên viên sáng tạo nội dung văn hóa: Khai thác kho tư liệu sống động về phong tục, tập quán, trang phục, lời ăn tiếng nói của cư dân Nam Bộ thế kỷ 19 - 20 làm chất liệu cho các dự án phim lịch sử, phim tài liệu và sân khấu kịch.
• Giáo viên môn Ngữ văn và Lịch sử tại các trường phổ thông: Sử dụng các trích đoạn bút ký và bảng phân tích đặc trưng nhân vật làm tư liệu minh họa trực quan cho các bài giảng về văn học vùng miền và giáo dục truyền thống địa phương.
• Các nhà quản lý du lịch, hướng dẫn viên và độc giả say mê văn hóa phương Nam: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về địa danh, nguồn gốc sản vật, tập quán sinh hoạt miệt vườn để xây dựng thuyết minh du lịch và thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu cội nguồn dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

Bút ký Sơn Nam có điểm gì khác biệt căn bản so với tùy bút của Nguyễn Tuân? Bút ký Sơn Nam chú trọng tính xác thực dân tộc học và nếp sống bình dân miệt vườn với ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi. Ngược lại, tùy bút Nguyễn Tuân hướng đến cái đẹp đỉnh cao, tuyệt mỹ và sử dụng kho từ vựng uyên bác, cầu kỳ của một trí thức thượng lưu thành thị.

Tại sao nhà văn Sơn Nam được giới nghiên cứu phong tặng danh xưng "nhà Nam Bộ học"? Danh xưng này xuất phát từ vốn hiểu biết sâu rộng, bao quát hơn 300 năm lịch sử, địa lý, tôn giáo và phong tục Nam Bộ của ông. Toàn bộ tri thức này được tích lũy qua hơn 50 năm điền dã thực tế và phản ánh trung thực trong hơn 40 công trình khảo cứu, bút ký.

Khái niệm "văn minh miệt vườn" trong bút ký Sơn Nam hàm chứa những giá trị gì? Văn minh miệt vườn là toàn bộ phương thức sinh tồn, ăn, mặc, ở và cách thức tổ chức làng xã của cư dân dọc theo hệ thống kênh rạch Nam Bộ. Nó đại diện cho tinh thần phóng khoáng, dũng cảm chinh phục thiên nhiên và lối ứng xử nhân hậu, nghĩa tình của người phương Nam.

Luận văn đã tiến hành khảo sát trên những nguồn ngữ liệu bút ký cụ thể nào? Đề tài khảo sát trực tiếp 6 tập bút ký nòng cốt xuất bản từ năm 1991 đến 2008 như Theo chân người tình, Một mảnh tình riêng, Dạo chơi, Tuổi già, Gốc cây, cục đá & ngôi sao, Danh thắng miền Nam, kết hợp đối sánh cùng 4 tập hồi ký và hơn 30 truyện ngắn tiêu biểu.

Giá trị ứng dụng thực tiễn lớn nhất của công trình nghiên cứu này là gì? Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh kho tàng tri thức dân gian và thi pháp ký của Sơn Nam, cung cấp cẩm nang tra cứu học thuật đáng tin cậy giúp bảo tồn phương ngữ Nam Bộ và phục vụ trực tiếp cho công tác giáo dục di sản, phát triển du lịch văn hóa.

Kết luận

• Luận văn đã giải mã thành công và toàn diện diện mạo thể tài bút ký của Sơn Nam, khẳng định vị thế độc tôn của ông trong dòng chảy văn xuôi hiện đại Việt Nam.
• Hệ thống hóa thành công mối quan hệ hữu cơ giữa thiên nhiên hoang sơ trù phú và tính cách hào sảng, kiên cường của con người Nam Bộ qua hơn 3 thế kỷ khẩn hoang.
• Chỉ ra 3 nét đặc trưng thi pháp xuất sắc gồm ngôn ngữ phương ngữ đậm đặc, hệ thống biểu tượng giàu sức gợi và sự phức hợp 3 giọng điệu nghệ thuật độc đáo.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật chuẩn mực, tạo tiền đề khoa học vững chắc cho các đề tài nghiên cứu liên ngành văn học - văn hóa - lịch sử giai đoạn 2024 - 2028.
• Kêu gọi các cơ quan văn hóa, giáo dục và giới nghiên cứu trẻ đẩy mạnh số hóa, ứng dụng di sản văn chương Sơn Nam vào đời sống đương đại để nuôi dưỡng tình yêu quê hương xứ sở cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Hành trình sing tao nghệ thuật của Sơn Nam. Chương 2: Thiên nhiên, con người và cuộc sống Nam Bộ trong bit ky Son Nam. Chương 3: Một số phương thức nghệ CHUONG 1 HANH TRINH SANG TAO NGHE THUAT CUA SON NAM Son Nam ~ nhà văn cũa “miệt wườn Nam Bộ” 1. Từ “chàng công tử ham di” Sơn Nam tên khai sinh là Phạm Minh Tài.

Do sự nhằm lẫn của nhân viên hộ tịch nên chữ *I” trong tên chữ Tài lại viết *Y”, vì vậy ông đảnh mang tên Phạm Minh Tây. Theo giấy tờ hộ tịch, Sơn Nam sinh ngày 11-12-1926 nhưng theo bút tích của cha Sơn Nam dể lại thì ông sinh ngày 19-7 Am lich năm Bính Dần (1926) tại làng Đông Thái, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang ngày nay. Thể nhưng, Sơn Nam lại tri dạt khắp nơi đến 20 tuổi mới chịu về “quê làm khai sinh. “Thuở nhỏ, Sơn Nam học tiểu học tai quê nhà, rồi học trung học tại Cần Thơ, Trong thời gian này, Sơn Nam được tiếp xúc với các tác phẩm của 7 lực văn đoàn, Tiêu thuyết thứ báy.

Các tắc phẩm này đã gây mộ Ấn tượng sâu dâm trong tâm hồn cậu học sinh mang tên Phạm Minh Tày và rất nhiều thể học sinh bẩy giờ. Sơn Nam nhớ lại *.Tôi nhớ ở trường trung học Ci Thơ, học sinh chỉ mua chừng mươi cuốn, chuyền tay nhau mã đọc. Đọc rồi chép. Lứa trẻ luôn lãng mạn, hâm mộ cả người làm thơ.

Trong Thi nhấn Việt Nam ghỉ tiểu sử với ảnh, địa chỉ các nhà thơ, vải bạn gửi thư làm quen, nói chung các thi nhân trả lời nhã nhặn. Việc t xúc khá sớm với văn học miễn Bắc đã góp phẫn khơi dây trong tâm hồn Sơn Nam niềm say mê cằm bit từ thuở niên thiếu. “Cách mạng tháng Tám ~ 1945 bùng nổ, đánh dấu bước ngoặt của đất nước, làm thay đổi số phận của hàng triệu con người. Và Sơn Nam đi kháng chiến một lẽ rất tự nhiên, như biết bao thanh niên cũng thé hg.

Ong lẫn lượt được cử làm Phó Bí thư Tỉnh đoàn Thanh niên Cứu quốc, Tinh ủy viên Tỉnh tủy Rạch Giá sau chuyển qua công tác ở Hội Văn hóa Cứu quốc tỉnh, về phòng “Chính trị Quân khu 9, Bút danh Sơn Nam ra đời trong thời gian này. Bút hiệu này thật ra là để thể hiện sự biết ơn với người phụ nữ Khơ-sve đã cho ông bú mớm thời thơ ấu (Sơn là một họ lớn của người Khơ-me, Nam là để nhắc nhớ mình là người phương Nam). Bởi theo gốc gác gia tôc, ông nôi Sơn Nam xưa ở Củ Lao ông Chưởng (An Giang) sau chạy giặc Pháp qua Rạch Giá đến Cù Là rồi xuống U Minh khẩn hoang và lập nghiệp. Khi Sơn Nam được 6 tuổi cha ông đi khẩn đất, lên phía Bắc, ven vinh Thái Lan - nơi dân cư còn khá thưa thớt, nước phèn mặn.

Chính "lịch sử” khẩn hoang của gia đình đã nuôi dưỡng và gieo mằm vào ý thức của Sơn Nam để sau này ông đã viết nên những trang văn rất chân thực và sống động về công cuộc khẩn hoang của dân Nam Bộ. Trong thời gian này nhà văn thực hiện khá nhiều chuyến đi “thực tế" thật đặc biệt. Với sức còn trẻ, Sơn Nam xin được tham gia vio những chuyển. tỉnh nguyện với bộ đội, thậm chí đến cả vùng tạm chiếm, vùng “xôi đậu " gin bớt, nơi địch o bể về sinh kế để tìm hiểu và thu thập thông tin.

Chính những, thắng ngày lấn lôn, những năm thắng chiến đổ yy gian khổ và hiểm nguy đã cung cấp cho nhà văn vốn sống, vốn tư liệu phong phú, làm giàu thêm trang của ông. Cũng từ những chuyển đi này nhà văn hiểu thêm về vùng cũng như tính cách anh hùng của người đân Nam Bộ. Và ông đã ễt như một sự tri ân với mảnh đất và con người nơi đây - nguồn thỉ hứng không bao giờ cạn của ông. Sau Hiệp định Giơ-ne-vol954, Sơn Nam về lại Rạch Giá.

Năm 1955, sông lên Sài Gần cộng tác với các báo: Nhón loại, Cổng ý, Ảnh sáng. Tiếng chudng, 12 sing. Nim 1960-16I, ông bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa bắt giam ở nhà lao Phú Lợi (Thủ Diu Một, Bình Dương). Ra từ, nhà văn tiếp tuc lim báo, viết văn và khảo cứu về Nam Bộ cho tới khi ông qua đồi.

'Có thể nói rằng mảnh đắt Sài Gòn réng lớn không có nơi nào không in dấu chân của chàng "công từ ham di” ấy. Đi bộ và ghỉ chép, rông rã suốt mấy mươi năm dẻo dai cũng đủ làm nên sự khác biệt của Sơn Nam với các nhà văn cũng thời. Trên đôi chân gly gd cia mình Sơn Nam phiêu du khắp các chốn trên mảnh đất Nam Bộ. Nhà văn tâm sự: *Tôi là người tạo được chút ít tiếng tăm trong giới văn nghệ nhờ cái nghề đi bộ, Đi bộ rất có ích cho việc goi là “lao động trừu tượng”.

Đi bộ còn để cuộc đời! Chẳng hạn, đang đi sắp đám cưới, đang rước dâu, ta dừng lại xem dé quan sắt về phong tục. Thể nào cũng nghe tiếng xỉ xảo: “Chàng rễ đẹp trai hơn cô đâu!” hoặc “Cô dâu lùn mà hơi giả”. Gặp đảm ma ta nghiêm túc quan sát. Lồi nổi của nhà văn tưởng như lời nói đùa, nhưng thật ra đó cũng chính là một quan niệm về l thực tế sáng tác"của ông.

Sơn Nam từng nói kẻ cằm bút 'Thương phải thông, hạ phải đáo”, thấu hiểu vạn vật trần gian cặn kẽ, sắc bén. văn chương đời ông ngoài các yếu tổ tài năng, kiến thức học vn. cồn có đối chân vàng. Từ năm 1954 khi bước lên đất Sải Gòn muôn mặt viết văn làm báo, Sơn Nam đã thu thập cho mình một vốn sống khổng lỗ.

Dường như đôi chân ấy không hề một môi, nhà văn đã cổng hiển cho người đọc những cuốn sách thất âu sắc về vùng đất Nam Bộ. Trong nắng sớm mưa chiều, xuất hiện trên mọi nẻo đường thành phố lớn và các huyện làng phụ cận: Đồng Nai — Long An - Bình Dương - Thủ Đức - Cần Giờ. Sơn Nam tiếp tục cuộc hành trình. tìm hiểu đất và người phương Nam của mình với mét niém say mê không bao giờ án.

Tắm ling dy, tam tư ấy khiến những ai từng lãn lóc với nghề văn — nghề báo am tường, đồng cảm. Đảo Tầng đã ắt xúc động khỉ nói về Sơn ‘Nam: “Khép bén mùa giữa cối tr ai, gió mưa ám đạm. Lúc bình mình rực rỡ, chói chang, nghiêng bóng, khỉ xe và người queo qua các nẻo đường. Tôi (Đào Tăng) cing cảm động được nhìn rõ tắm thân gầy, cái túi bản thảo sau vai một nhà văn lớn in đậm bóng trên mặt đường" [284.

Để rồi sau những chuyển đi là những đêm miệt mài bên chiếc máy chữ sờn cũ cho ra đời những tác phẩm tâm huyết. Chính vì thể, đồng nghiệp côn mệnh danh Sơn. [Nam là một cái "thư viện sống” về đất và người miễn Nam. Nơi tác giả của Hương rừng Cả Mau ở sách báo, tài liệu cũ, mới ngén ngang nhưng khi cần tìm một tác phẩm trong đồng bộn bề đó, cứ như một quản thư, ông thô tay đến là trúng phóc.

"Cái thư viên sống” ấy trong những lần đi thuyết trình về các để tài văn học, danh nhân, địa i, lich sit, phong tục tập quản dân tộc chẳng, bao giờ cầm theo một quyển sách, một mảnh giấy nào. Tắt cả dường như đã được lưu trữ trong bộ óc siêu việt của "ông giả bộ”, chỉ cần bạn đọc tìm ng lập tức cung cấp ngay. Điều đó cho thấy vốn sống, vốn kiến thức, khả năng ghỉ nhớ của Sơn Nam thật đáng ngưỡng mộ. 'Viết văn và ham mê nghiên cứu, tìm hiểu văn hóa dân gian, bước chân Sơn Nam đã trải qua mọi miễn đất Nam Bộ.

Cuộc đời ông là những chuyển đi không mệt mỗi bởi tắm lòng hoài cổ, miu tim éng đã gắn chặt nơi xứ sở 'Vượt thời gian và không gian, lắng dong trong lòng người, ông thực sự là một nhân cách lớn. Tuổ đồi, lẫn uổi văn đều rộng, sâu thăm thẳm. Bén những tác phẫm của * 1g giả Nam Bộ” “Cuộc đời Sơn Nam là hành trình không ngưng nghỉ. Nha văn không chịu ở yên với sĩ một chỗ bao giờ, thâm chí với cả vợ con.

Về điều này Đào “Tăng nhận xét kha hom hinh: “Lang tử rời nhà, tay ôm bàn máy đánh chữ, vai mang túi vả chỉ có đối bộ quần áo và gói thuốc lá đang hút đờ dang. Bắt đầu căng từ đỗ ông ở nhờ nhà bạn bè, rồi (huê nhà trọ, nay đổi mai đời quanh quấn ở quân Gò Vấp. Không an cư nhưng vẫn lạc nghiệp, con tằm lại ‘vuon to, trên đôi vai gẫy nghiệp văn chương tu nặng” [28,tr. 753, “Tác phẩm đầu tay của Sơn Nam là tập thơ với tưa đề Lúa reo (1948).

“uy nhiên, ông lại bén duyên với nghiệp văn xuôi hơn khi bai truyện ngắn điên rừng cù lao Dung và Tây đầu đỏ giành giải Nhất cuộc thỉ do Uy ban kháng chiến hành chính Nam Bộ tổ chức. Sau đó, ông tiếp tục thình công và nổi danh trên văn đàn với tập truyện ngắn /ương rừng Củ Mau (1962) với các truyện như: Bác vật xd bông, Bắt sắu rừng U Minh Hạ, Bản cái ngu. Bức tranh con leo, Cay hué xé , Chuyện rừng tràm, Con heo khit, Con rin ri voi, Con sắu cuối cùng, Con trích rẻ, C6 Ut từng, Dai chiến với thay Cha, Ding canh buém den, Hai viên Ngọc, Hãt bội giữa rừng, Hỏn Cổ Tron, Hội ngộ bến Tâm Dương, Hồn người trong li rượu, Hương rừng, Miễu Bà Chúa _Xứ, Mồi tình. đầm lai, Một cuộc biển dâu, Một kiểu anh hùng, Mùa len trâu Ông Bang cả ròn, Ruộng Lò Bom, Sông Gành Hào, Tháng chạp chim vẻ Cũng với Hương rừng Cả Mau, Sơn Nam tiếp tục gây được Ấn tượng với công chúng bấy giờ qua một số truyện ngắn khác như: Cắm bắt rùa, Con bà Tám, Con cá chết đại, Đường vẻ qué, Hai coi U Minh, Kéo trem, Lit tré chain trâu, Mây trời và rong biển, Một chuyện khó tia, Một người hàng xôm, Ngày hội ba khía, Ngày xua thắng Chạp, Ngỏ lên sở Thượng, Người đi đêm, Trong lòng bàn tay, Tục lệ ăn trộm, Vẹt lục bình, Vọc nước giỡn trăng.

được in va phát hành ở Sai Gòn. Sơn Nam cho biết khi viết hãng loạt truyện ngắn này sông phải cân nhắc hai điều: "Thứ nhất, sau khi in anh em trong khu nếu có đọc được cũng không buồn Sơn Nam, tôi vẫn là người của thời "chín năm!