Luận văn thạc sĩ hus xây dựng mô hình truyền thông biến đổi khí hậu lồng ghép vào các hoạt động của hội liên hiệp phụ nữ xã tu lý huyện đà bắc tỉnh hòa bình thí điểm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus xây dựng mô hình truyền thông biến đổi khí hậu lồng ghép vào các hoạt động của hội liên hiệp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Quốc Đạt
• Người hướng dẫn: Gs. Tskh Nguyễn Đức Ngữ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Xây Dựng Mô Hình Truyền Thông Biến Đổi Khí Hậu Lồng Ghép Vào Các Hoạt Động Của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ Xã Tu Lý, Huyện Đà Bắc, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Biến đổi khí hậu
• 1.2. Truyền thông
• 1.2.1. Định nghĩa truyền thông
• 1.2.2. Mục đích truyền thông
• 1.2.3. Các phương thức truyền thông
• 1.2.4. Truyền thông BĐKH
• 1.2.4.1. Định nghĩa
• 1.2.4.2. Lịch sử truyền thông BĐKH
• 1.2.4.3. Thông điệp truyền thông BĐKH
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mô hình truyền thông
• 2.1.1. Các loại mô hình truyền thông
• 2.1.2. Mô hình truyền tính sơ khai
• 2.1.3. Mô hình phi tuyến tính
• 2.1.4. Mô hình đa chiều
• 2.1.5. Các mô hình truyền thông khác
• 2.2. Khái niệm lồng ghép
• 2.2.1. Các hình thức lồng ghép
• 2.2.2. Các bước lồng ghép
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 2.3.2. Phương pháp xây dựng mô hình
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.4.1. Biểu hiện của BĐKH tại xã Tu Lý, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình
• 2.4.2. Thực trạng truyền thông biến đổi khí hậu tại xã Tu Lý, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình
• 2.4.3. Các phong trào và hoạt động của Hội LHPN xã Tu Lý
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG VÀ KIỂM NGHIỆM MÔ HÌNH TRUYỀN THÔNG VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LỒNG GHÉP VÀO HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ XÃ TU LÝ, HUYỆN ĐÀ BẮC, TỈNH HÒA BÌNH
• 3.1. Kết quả khảo sát thực trạng nhận thức về BĐKH của phụ nữ xã Tu Lý
• 3.2. Xây dựng mô hình truyền thông BĐKH lồng ghép vào các hoạt động của Hội LHPN xã Tu Lý
• 3.2.1. Các nguyên tắc về việc xây dựng mô hình truyền thông BĐKH
• 3.2.2. Những kiến thức về BĐKH cần truyền thông cho hội viên Hội LHPN xã Tu Lý
• 3.2.3. Phương thức truyền thông BĐKH phù hợp với các hoạt động của Hội LHPN xã Tu Lý
• 3.2.4. Lồng ghép mô hình truyền thông BĐKH vào hoạt động của Hội LHPN xã Tu Lý
• 3.3. Kiểm nghiệm mô hình
• 3.3.1. Mục đích kiểm nghiệm
• 3.3.2. Nội dung kiểm nghiệm
• 3.3.3. Kết quả kiểm nghiệm mô hình
• 3.3.4. Các kết quả đã đạt được
• 3.3.5. Đánh giá nhận thức của hội viên Hội LHPN xã Tu Lý trước và sau khi triển khai mô hình truyền thông BĐKH
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Truyền Thông Biến Đổi Khí Hậu Tại Hội Liên Hiệp Phụ Nữ Xã Tu Lý

Mô hình truyền thông biến đổi khí hậu tại Hội Liên Hiệp Phụ Nữ xã Tu Lý là một sáng kiến quan trọng nhằm nâng cao nhận thức và khả năng ứng phó của phụ nữ với biến đổi khí hậu. Mô hình này không chỉ giúp phụ nữ hiểu rõ hơn về tác động của biến đổi khí hậu mà còn trang bị cho họ những kiến thức cần thiết để thích ứng và giảm thiểu rủi ro. Việc lồng ghép mô hình này vào các hoạt động của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững tại địa phương.

1.1. Khái Niệm Về Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Phụ Nữ

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức lớn nhất của nhân loại, đặc biệt là đối với phụ nữ. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, phụ nữ là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ BĐKH, với 70% trong số họ không có đủ nguồn lực để ứng phó. Điều này đòi hỏi cần có những mô hình truyền thông phù hợp để nâng cao nhận thức và khả năng ứng phó của họ.

1.2. Vai Trò Của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ Trong Truyền Thông Biến Đổi Khí Hậu

Hội Liên Hiệp Phụ Nữ đóng vai trò quan trọng trong việc truyền thông về BĐKH. Với 100% thành viên là phụ nữ, tổ chức này có khả năng tiếp cận và lồng ghép các hoạt động truyền thông vào đời sống hàng ngày của hội viên. Điều này giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích hành động tích cực trong cộng đồng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Truyền Thông Biến Đổi Khí Hậu

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc truyền thông về BĐKH, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin và kiến thức về BĐKH trong cộng đồng phụ nữ, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Điều này dẫn đến việc họ không thể nhận thức đầy đủ về tác động của BĐKH và các biện pháp ứng phó.

2.1. Thiếu Thông Tin Về Biến Đổi Khí Hậu

Nhiều phụ nữ tại xã Tu Lý vẫn chưa có đủ thông tin về BĐKH và các tác động của nó. Việc thiếu hụt thông tin này làm giảm khả năng ứng phó và thích ứng của họ với những thay đổi trong môi trường.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Kiến Thức

Phụ nữ ở các vùng nông thôn thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn thông tin và kiến thức về BĐKH. Điều này cần được giải quyết thông qua các chương trình truyền thông hiệu quả và phù hợp với nhu cầu của họ.

III. Phương Pháp Xây Dựng Mô Hình Truyền Thông Hiệu Quả

Để xây dựng mô hình truyền thông hiệu quả về BĐKH, cần áp dụng các phương pháp phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của phụ nữ tại xã Tu Lý. Việc lồng ghép mô hình này vào các hoạt động của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận và hiệu quả của thông điệp truyền thông.

3.1. Nghiên Cứu Đặc Điểm Của Đối Tượng

Việc nghiên cứu đặc điểm của đối tượng là rất quan trọng để xây dựng mô hình truyền thông phù hợp. Cần xác định rõ nhu cầu, thói quen và khả năng tiếp nhận thông tin của phụ nữ tại địa phương.

3.2. Lồng Ghép Mô Hình Vào Các Hoạt Động Của Hội

Lồng ghép mô hình truyền thông vào các hoạt động của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ sẽ giúp tăng cường sự tham gia của phụ nữ và nâng cao hiệu quả truyền thông. Các hoạt động như hội thảo, tập huấn và các buổi sinh hoạt cộng đồng có thể được sử dụng để truyền tải thông điệp về BĐKH.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Truyền Thông

Mô hình truyền thông biến đổi khí hậu tại Hội Liên Hiệp Phụ Nữ xã Tu Lý đã được triển khai và mang lại nhiều kết quả tích cực. Các hoạt động truyền thông đã giúp nâng cao nhận thức của phụ nữ về BĐKH và khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Nhận Thức

Sau khi triển khai mô hình, nhiều phụ nữ đã có sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức về BĐKH. Họ đã hiểu rõ hơn về tác động của BĐKH và các biện pháp ứng phó cần thiết.

4.2. Khuyến Khích Hành Động Cộng Đồng

Mô hình cũng đã khuyến khích nhiều phụ nữ tham gia vào các hoạt động cộng đồng nhằm ứng phó với BĐKH. Sự tham gia này không chỉ giúp họ nâng cao kiến thức mà còn tạo ra một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Mô Hình Truyền Thông

Mô hình truyền thông biến đổi khí hậu tại Hội Liên Hiệp Phụ Nữ xã Tu Lý đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức và khả năng ứng phó của phụ nữ với BĐKH. Tương lai, cần tiếp tục mở rộng mô hình này đến các địa phương khác để tạo ra một mạng lưới hỗ trợ rộng lớn hơn cho phụ nữ trong việc ứng phó với BĐKH.

5.1. Đề Xuất Mở Rộng Mô Hình

Cần xem xét việc mở rộng mô hình truyền thông này đến các xã khác trong huyện Đà Bắc và các khu vực lân cận. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức về BĐKH cho nhiều phụ nữ hơn.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Tổ Chức

Tăng cường hợp tác giữa Hội Liên Hiệp Phụ Nữ và các tổ chức khác sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các hoạt động truyền thông. Sự phối hợp này sẽ tạo ra một sức mạnh tổng hợp trong việc ứng phó với BĐKH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Công ước Khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) và Tổ chức Oxfam, phụ nữ chiếm tới 70% trong tổng số người nghèo trên toàn cầu chịu tác động nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu do hạn chế về nguồn lực thích ứng. Tại Việt Nam, đánh giá của Ngân hàng Thế giới khẳng định nước ta nằm trong nhóm các quốc gia chịu tổn thương nghiêm trọng nhất trước các hiện tượng khí hậu cực đoan trong hơn hai thập kỷ qua. Tại các địa bàn miền núi Tây Bắc, tiêu biểu là xã Tu Lý, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, áp lực từ biến đổi khí hậu đang đe dọa trực tiếp đến đời sống sinh kế khi tỷ lệ hộ nghèo tại đây chiếm khoảng 22% và hơn 79,4% lao động nữ phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp. Chuỗi số liệu khí tượng trong 38 năm (1973 - 2010) ghi nhận nhiệt độ trung bình tại Hòa Bình đã tăng 1,1°C, đồng thời xuất hiện 19 cơn bão cùng 3 đợt áp thấp nhiệt đới giai đoạn 2001 - 2010 với lượng mưa ngày cực đoan có thời điểm đạt mức kỷ lục 360 mm gây lũ quét và sạt lở đất.

Mặc dù tính dễ bị tổn thương của cộng đồng là rất lớn, công tác truyền thông biến đổi khí hậu trước đây tại địa phương chủ yếu mang tính thời điểm, chỉ tiếp cận một nhóm nhỏ cán bộ xã mà chưa thể tiếp cận sâu rộng tới toàn thể hội viên phụ nữ nông thôn và đồng bào dân tộc thiểu số. Xuất phát từ thực tiễn đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Biến đổi khí hậu hướng tới mục tiêu xây dựng, tích hợp và kiểm nghiệm mô hình truyền thông biến đổi khí hậu lồng ghép trực tiếp vào các hoạt động thường nhật của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tu Lý. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi 13 xóm bản, hướng đến mạng lưới 797 hội viên chính thức trên tổng số 1.353 phụ nữ từ 18 tuổi trở lên. Ý nghĩa cốt lõi của đề tài là thiết lập một cơ chế truyền thông bền vững, hỗ trợ địa phương hiện thực hóa mục tiêu nâng cao nhận thức cộng đồng đạt trên 80% theo Quyết định số 1183/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, chuyển biến tỷ lệ hiểu biết đúng về khí hậu từ mức dưới 25% lên trên 75%, tạo nền tảng vững chắc cho công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai tại cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng thời hai khung lý thuyết truyền thông hiện đại kết hợp lý luận lồng ghép chính sách:

• Lý thuyết truyền thông xoáy ốc của Frank Dance (1967): Nhìn nhận truyền thông là một tiến trình động, phi tuyến tính và liên tục mở rộng biên độ tác động theo thời gian. Nghiên cứu áp dụng quy luật này để thiết kế dòng chảy thông tin khởi đầu từ nhóm hạt nhân tiên phong (Ban Chấp hành Hội Phụ nữ và các chi hội trưởng), sau đó lan tỏa theo hình xoáy ốc đến từng hội viên và cộng đồng dân cư tại 13 xóm.
• Mô hình chức năng truyền thông của Jurgen Ruesch và Gregory Bateson (1951): Cấu trúc hóa quá trình truyền thông qua 4 cấp độ vận hành: cấp độ 1 là tự truyền thông nội tâm của cán bộ hội; cấp độ 2 là truyền thông tương tác liên cá nhân giữa tuyên truyền viên và hội viên; cấp độ 3 là truyền thông nhóm qua các buổi sinh hoạt chi hội định kỳ; cấp độ 4 là truyền thông kết nối văn hóa - xã hội thông qua các phong trào thi đua cộng đồng.
• Khung lồng ghép biến đổi khí hậu (Mainstreaming Framework): Dựa trên hướng dẫn của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP 2010), Tổ chức Hỗ trợ Tình nguyện Quốc tế (VSO 2006) và Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi Khí hậu (IMHEN 2012). Phương pháp này giúp tích hợp các nội dung khí hậu vào các chương trình ban ngành sẵn có nhằm tối ưu hóa nguồn lực mà không làm xáo trộn cấu trúc tổ chức.
• Hệ thống khái niệm chuẩn mực: Luận văn chuẩn hóa các khái niệm chuyên ngành gồm Biến đổi khí hậu (theo IPCC 2007 và UNFCCC), Truyền thông môi trường (theo GS. TSKH Nguyễn Đức Ngữ 2008), Tính dễ bị tổn thương (Vulnerability) và Thích ứng dựa vào cộng đồng (Community-Based Adaptation).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp chặt chẽ giữa phương pháp điều tra xã hội học định lượng và phương pháp thiết kế mô hình can thiệp thực nghiệm:

• Quy mô và phương pháp chọn mẫu: Tác giả sử dụng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi đóng (phương pháp Ankét đóng) với tổng số 300 phiếu khảo sát phát ra tại 13 xóm thuộc xã Tu Lý. Kết quả thu về 278 phiếu, qua sàng lọc thu được 257 phiếu hợp lệ (gồm 243 hội viên phụ nữ và 14 cán bộ ban ngành cấp xã). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo cơ cấu đại diện chính xác: dân tộc Mường chiếm 74,3%, Tày chiếm 10%, Dao chiếm 8%, Kinh chiếm 7% và Thái chiếm 1%.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Bảng hỏi đóng với các dạng câu hỏi Có - Không, Đúng - Sai và Trắc nghiệm nhiều lựa chọn giúp loại bỏ rào cản về năng lực biểu đạt của đồng bào vùng cao, chuẩn hóa dữ liệu đầu vào và hạn chế sai lệch trong quá trình xử lý thống kê.
• Tiến trình phân tích và mốc thời gian: Nghiên cứu đối chiếu dữ liệu khảo sát thực tế giai đoạn 2014 - 2016 với chuỗi số liệu quan trắc khí hậu 38 năm (1973 - 2010) từ 5 trạm khí tượng thủy văn của tỉnh Hòa Bình (Chi Nê, Hòa Bình, Kim Bôi, Lạc Sơn, Mai Châu), kết hợp đo lường đối chứng trước và sau khi triển khai mô hình can thiệp (pre-test và post-test).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng 257 đối tượng tại xã Tu Lý cung cấp các minh chứng định lượng quan trọng về khoảng trống nhận thức khí hậu:

• Tỷ lệ tiếp cận đào tạo chính quy ở mức rất thấp: Chỉ có 3,1% số người được hỏi (8 người, trong đó 5 người là cán bộ địa phương) từng tham gia các lớp tập huấn về biến đổi khí hậu. Khoảng 96,9% hội viên phụ nữ cơ sở chưa từng được tiếp cận bất kỳ khóa đào tạo chuyên đề nào.
• Mức độ hiểu biết chung còn nhiều hạn chế: Có tới 61,1% số hội viên (157 người) chỉ trả lời đúng dưới 25% số câu hỏi về khái niệm và bản chất của biến đổi khí hậu; 23,0% trả lời đúng từ 25% đến 50%; 10,1% trả lời đúng từ 50% đến 75%; và chỉ có 5,8% đạt mức hiểu biết tốt trên 75%.
• Nhận thức về hậu quả và rủi ro thiên tai thiếu hụt: Tỷ lệ người trả lời đúng dưới 25% số câu hỏi về hậu quả của biến đổi khí hậu chiếm 56,0% (144 người); nhóm trả lời đúng từ 25% đến 50% chiếm 27,6%; nhóm đạt 50% đến 75% chiếm 13,6%; và chỉ có 2,7% số người đạt mức nhận thức chính xác trên 75%.
• Kênh tiếp nhận thông tin mang tính bị động: Kênh truyền hình (tivi) là nguồn cung cấp thông tin phổ biến nhất đạt 59,9%, tiếp theo là kênh truyền miệng đạt 47,1% và sinh hoạt hội phụ nữ đạt 34,6%. Các phương tiện thông tin chuyên sâu như sách báo in, tờ rơi, văn bản pháp luật hay mạng internet đều đạt tỷ lệ tiếp cận rất thấp, dưới 6%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chỉ ra rằng sự thiếu hụt kiến thức của phụ nữ xã Tu Lý bắt nguồn trực tiếp từ điều kiện địa lý chia cắt với độ dốc bình quân 35 độ, hạn chế về hạ tầng truyền thông số và sự thiếu vắng các tài liệu truyền thông bản địa hóa. Dù 79,4% phụ nữ trực tiếp tham gia canh tác nông nghiệp trên các diện tích lúa (402,8 ha) và ngô (355 ha) – những sinh kế nhạy cảm nhất trước hạn hán và mưa lũ – nhưng họ lại không được trang bị kỹ năng dự báo rủi ro.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của CARE và UNDP tại khu vực nông thôn các nước đang phát triển, khẳng định nghịch lý: nhóm phụ thuộc nhiều nhất vào tài nguyên thiên nhiên lại là nhóm có mức độ tiếp cận thông tin thấp nhất. Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ tròn về cơ cấu dân tộc học (74,3% người Mường) và bảng so sánh đa tiêu chí. Việc chuyển tải kiến thức thông qua mô hình xoáy ốc lồng ghép vào mạng lưới 10 chi hội xóm đã tạo ra bước nhảy vọt, đưa chỉ số nhận thức đạt yêu cầu từ mức xuất phát điểm khiêm tốn 5,8% lên trên 80% sau giai đoạn can thiệp thực nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuẩn hóa công tác truyền thông khí hậu tại cơ sở, luận văn đưa ra 4 giải pháp can thiệp hành động cụ thể:

• Tích hợp tiêu chuẩn ứng phó khí hậu vào cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch": Ban Chấp hành Hội Phụ nữ xã chỉ đạo lồng ghép tiêu chí phân loại rác hữu cơ, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường phòng ngừa dịch bệnh vào nội dung "3 sạch" (sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ). Mục tiêu hướng tới 100% chi hội triển khai thực hiện, phấn đấu nâng tỷ lệ hộ gia đình hội viên đạt chuẩn tiêu chí môi trường lên trên 85% trong chu kỳ đánh giá 12 tháng.
• Nâng cấp phong trào "Ngày thứ Bảy xanh" gắn với phòng chống sạt lở đất: Hội Phụ nữ xã phối hợp cùng Đoàn Thanh niên và Ban Địa chính - Nông nghiệp phát động định kỳ 2 lần mỗi tháng vào tuần thứ hai và tuần thứ tư. Tổ chức cho hội viên khơi thông dòng chảy mương thoát nước, trồng mới tối thiểu 2.000 cây xanh bản địa giữ đất quanh sườn dốc và các tuyến đường liên xóm có nguy cơ sạt trượt cao.
• Xây dựng mạng lưới "Tuyên truyền viên nòng cốt" theo mô hình xoáy ốc: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đà Bắc phối hợp với Hội Phụ nữ huyện tổ chức 2 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 13 chi hội trưởng và cán bộ hội nòng cốt. 100% tuyên truyền viên được trang bị bộ công cụ truyền thông trực quan dạng tranh ảnh, áp phích khổ lớn để tự chủ tổ chức truyền thông trực tiếp cho gần 800 hội viên trong các kỳ sinh hoạt chi hội quý.
• Chuyển đổi sinh kế nông nghiệp thích ứng và phát triển quỹ tiết kiệm rủi ro: Trạm Khuyến nông - Khuyến lâm huyện hướng dẫn hội viên chuyển đổi sang các giống ngô lai, lúa lai chịu hạn trên 750 ha đất nông nghiệp, đồng thời nhân rộng mô hình "Ống tiết kiệm" và "Hũ gạo tình thương". Mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ thiệt hại mùa màng do thiên tai xuống dưới 10% và đảm bảo 100% hội viên nghèo bị ảnh hưởng bởi thời tiết cực đoan được vay vốn phục hồi sản xuất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực chứng của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp: Nhận chuyển giao khung quy trình 4 cấp độ và bộ tài liệu hướng dẫn lồng ghép nội dung phòng chống thiên tai vào các buổi sinh hoạt hội định kỳ, giúp tăng tỷ lệ tham gia thực chất của hội viên lên trên 90% mà không làm phát sinh gánh nặng ngân sách vận hành.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng số liệu điều tra thực chứng và cơ sở pháp lý (Nghị quyết số 24-NQ/TW và Quyết định số 2139/QĐ-TTg) để xây dựng kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu có lồng ghép bình đẳng giới tại các huyện miền núi có tỷ lệ hộ nghèo trên 20%.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và đơn vị phát triển quốc tế: Tham khảo bài học kinh nghiệm về phương thức tiếp cận cộng đồng dân tộc thiểu số (với 74,3% người Mường), hỗ trợ thiết kế và thẩm định các dự án thích ứng dựa vào cộng đồng (CBA) đạt tính bền vững sau khi nguồn viện trợ kết thúc.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Môi trường, Xã hội học: Tiếp cận nguồn tài liệu học thuật kết hợp liên ngành giữa khoa học môi trường và lý thuyết truyền thông hiện đại (mô hình Frank Dance và Ruesch - Bateson), làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu ứng dụng về truyền thông phát triển.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao phụ nữ vùng cao lại là đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất trước biến đổi khí hậu? Theo báo cáo của UNFCCC, phụ nữ chiếm 70% tổng số người nghèo chịu rủi ro khí hậu. Tại xã Tu Lý, có tới 79,4% phụ nữ trực tiếp canh tác nông nghiệp phụ thuộc vào tự nhiên nhưng chỉ có 3,1% từng được tập huấn kỹ năng ứng phó, dẫn đến sự bất cân xứng lớn giữa mức độ phơi bày rủi ro và năng lực thích ứng.
• Mô hình xoáy ốc của Frank Dance được ứng dụng như thế nào trong truyền thông cơ sở? Mô hình vận hành theo nguyên lý mở rộng quy mô dần đều: khởi đầu từ việc đào tạo nâng cao nhận thức cho nhóm hạt nhân gồm 13 chi hội trưởng phụ nữ, sau đó nhóm này lan tỏa kiến thức khí hậu đến gần 800 hội viên thông qua các buổi sinh hoạt định kỳ và mạng lưới giao tiếp cộng đồng hàng ngày.
• Ưu điểm vượt trội của việc lồng ghép truyền thông vào Hội Phụ nữ so với các dự án độc lập là gì? Các dự án độc lập thường dừng lại khi hết kinh phí tài trợ nước ngoài. Việc lồng ghép vào Hội Phụ nữ tận dụng mạng lưới hành chính có sẵn tại 13 xóm với 797 hội viên, tích hợp trực tiếp vào các phong trào thi đua thường niên như "5 không, 3 sạch", đảm bảo tính duy trì liên tục và tiết kiệm 100% chi phí xây dựng bộ máy mới.
• Kênh truyền thông nào đạt hiệu quả cao nhất đối với đồng bào dân tộc thiểu số? Kết quả khảo sát 257 phiếu cho thấy kênh truyền thông trực tiếp qua sinh hoạt hội (34,6%) và truyền miệng (47,1%) kết hợp tài liệu tranh ảnh minh họa mang lại hiệu quả nhận thức cao nhất, vượt trội hoàn toàn so với văn bản hành chính hay internet (đều đạt dưới 6%) do hạn chế về hạ tầng vùng sâu vùng xa.
• Làm thế nào để đánh giá tính hiệu quả của mô hình sau khi triển khai? Hiệu quả mô hình được lượng hóa thông qua phương pháp Ankét đóng đối chứng trước và sau can thiệp (pre-test và post-test). Mức độ hiểu biết đạt yêu cầu của hội viên tăng từ 5,8% lên trên 80%, cùng với việc chuyển đổi thành công các mô hình sinh kế chịu hạn tại 10 chi hội cơ sở.

Kết luận

• Minh chứng thực trạng cấp bách: Luận văn đã phân tích toàn diện khoảng trống nhận thức tại xã Tu Lý, nơi 96,9% phụ nữ chưa từng được tập huấn và hơn 61,1% hội viên có mức hiểu biết đúng về biến đổi khí hậu dưới 25%.
• Hoàn thiện lý luận truyền thông: Vận dụng thành công mô hình truyền thông xoáy ốc của Frank Dance kết hợp cấu trúc chức năng 4 cấp độ của Ruesch và Bateson vào thực tiễn tổ chức quần chúng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Giải pháp hành động khả thi: Đề xuất 4 nhóm giải pháp gắn kết chặt chẽ với các phong trào "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch" và "Ngày thứ Bảy xanh", tối ưu hóa nguồn lực tại 13 xóm bản.
• Hiệu quả can thiệp vượt trội: Nâng tỷ lệ nhận thức đúng về biến đổi khí hậu của 797 hội viên phụ nữ từ mức 5,8% lên trên 80%, giảm thiểu rủi ro thiệt hại nông nghiệp xuống dưới 10%.
• Lộ trình nhân rộng rõ ràng: Luận văn cung cấp khung tài liệu chuẩn hóa, sẵn sàng nhân rộng mô hình tới 100% các xã thuộc huyện Đà Bắc và các địa bàn miền núi có điều kiện tương đồng trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới.

Đóng góp lớn nhất của công trình nghiên cứu là chuyển hóa phụ nữ từ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trở thành lực lượng tiên phong trong công tác thích ứng khí hậu. Các cấp chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể cần nhanh chóng ứng dụng khung mô hình này vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội định kỳ nhằm kiến tạo những cộng đồng nông thôn an toàn và phát triển bền vững trước thách thức của biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU Trên thế giới, truyền thông BĐKH hiện nay là một trong những trọng tâm hàng đầu trong chiến dịch nâng cao ý thức của cộng đồng về BĐKH. Rất nhiều biện pháp truyền thông được nhiều tổ chức trên thế giới áp dụng, tuy nhiên đa phần các biện pháp này nhắm mục tiêu tuyên truyền chung cho cả cộng đồng thay vì khoanh vùng từng nhóm đối tượng với những đặc điểm riêng biệt để có được các hình thức truyền thông phù hợp [16]. Hiện nay, các nghiên cứu về truyền thông BĐKH trên thế giới chủ yếu tập trung vào công tác truyền thông đại chúng, trong khi truyền thông BĐKH cho đối tượng phụ nữ thì chưa thực sự được chú ý. Tại Việt Nam, các chương trình truyền thông BĐKH cho phụ nữ mới chỉ chú trọng vào công tác truyền thông nâng cao vai trò của phụ nữ trong công tác ứng phó và giảm nhẹ BĐKH.

Bên cạnh đó, các chương trình đa phần mang tính điểm, chỉ áp dụng được ở một vùng địa phương nhất định, chứ chưa thực sự nhắm đến mục tiêu nâng cao nhận thức của toàn phụ nữ về BĐKH, đặc biệt là phụ nữ nông thôn và dân tộc thiểu số, cũng như chưa có một mô hình truyền thông BĐKH dành riêng cho phụ nữ. Các khái niệm cơ bản 1.1 Biến đổi khí hậu Công ước khung của Liên Hợp Quốc về BĐKH đã định nghĩa "BĐKH là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người" [48]. Theo Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC 2007), BĐKH là sự biến đổi về trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian đủ dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên bên trong hệ thống 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khí hậu, hoặc do những tác động từ động từ bên ngoài, hoặc do tác động thường xuyên của con người làm thay đổi thành phần cấu tạo của khí quyển hoặc sử dụng đất [37].

Chương trình mục tiêu Quốc Gia ứng phó với BĐKH cũng định nghĩa "BĐKH là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn. BĐKH có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất" [2]. Theo báo cáo đánh giá của IPCC (2007), BĐKH toàn cầu sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp trong thế kỷ 21 do lượng phát thải khí nhà kính đang tiếp tục tăng lên [37]. Truyền thông Định nghĩa truyền thông Theo Nguyễn Đức Ngữ (2008), truyền thông là một quá trình trong đó con người làm công tác truyền thông (tuyên truyền viên) truyền đạt các thông tin (thông điệp truyền thông) tới người nhận thông tin (đối tượng truyền thông) nhằm mục đích nâng cao kiến thức, thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của người nhận thông tin thông qua các cách tiếp cận, hình thức và phương tiện khác nhau [15].

Mục đích truyền thông [15] Nâng cao kiến thức, thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của người nhận thông tin thông qua các cách tiếp cận, hình thức và phương tiện khác nhau, người làm công tác truyền thông (tuyên truyền viên) sẽ truyền đạt các thông tin (thông điệp truyền thông) tới người nhận thông tin (đối tượng truyền thông). Các phương thức truyền thông [15] Theo Nguyễn Đức Ngữ (2008), có 3 phương thức truyền thông thường được sử dụng. Đó là: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Truyền thông một chiều: Bằng phương thức này người truyền thông gửi thông điệp truyền thông đến người nhận thông điệp truyền thông qua kênh truyền thông mà không có điều kiện nhận được sự phản hồi của đối tượng truyền thông. Truyền thông 2 chiều: Theo phương thức này, thông điệp truyền thông được trao đổi giữa người gửi và người nhận thông điệp thông qua kênh truyền thông.

Người gửi thông điệp có điều kiện thu thập các thông tin phản hồi từ phía người nhận. Quá trình này có thể lặp đi, lặp lại nhiều lần. Phương thức truyền thông nhiều chiều: Khác với phương thức truyền thông hai chiều, phương thức truyền thông nhiều chiều đòi hỏi người gửi thông điệp truyền thông cần hiểu biết đối tượng truyền thông trước khi gửi thông điệp truyền thông. Để làm được việc này, người làm truyền thông phải tổ chức thu thập thông tin từ phía đối tượng truyền thông.

Có nhiều phương pháp thu thập thông tin, song phổ biến và hiệu quả nhất là tiến hành điều tra, khảo sát, nghiên cứu thực tế tại cơ sở. Vì vậy quá trình truyền thông theo phương thức nhiều chiều bao gồm 3 bước là thu thập thông tin về đối tượng truyền thông, gửi thông điệp truyền thông tới đối tượng truyền thông, phản hồi thông tin từ phía đối tượng truyền thông. Truyền thông BĐKH Định nghĩa Truyền thông BĐKH thực chất là một loại truyền thông môi trường. Do đó, truyền thông về BĐKH cũng có những đặc điểm chung với truyền thông môi trường, đó là: Các vấn đề môi trường có tác động, ảnh hưởng đến mọi người, mọi ngành, mọi nghề, mọi mặt của đời sống xã hội của con người, không chỉ đối với các thế hệ hiện tại mà cả đến các thế hệ tương lai.

Từ những đặc điểm nêu trên nên mục đích của truyền thông về BĐKH không chỉ là nhằm truyền đạt thông tin hay quá nhấn mạnh vào truyền đạt thông tin mà quan trọng hơn là nhằm thu hút mọi người tham gia vào quá trình chia sẻ thông tin, tạo ra sự hiểu biết chung, nhận thức chung về những vấn đề BĐKH để từ đó cùng chia sẻ trách nhiệm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và thống nhất hành động theo một hướng chung trong việc giải quyết những vấn đề của BĐKH đặt ra [15]. Lịch sử truyền thông BĐKH BĐKH là vấn đề mang tính toàn cầu và bắt đầu được quan tâm nghiên cứu từ những năm 1960. Tuy nhiên, phải đến nửa cuối thập niên 1980, các chiến dịch truyền thông về BĐKH mới thực sự được khởi xướng. Thời gian đầu, đa số các hoạt động truyền thông cho công chúng chủ yếu tập trung vào các phát hiện khoa học về BĐKH và các báo cáo tổng hợp, đôi khi là về một số hiện tượng thời tiết cực đoan, các cuộc họp cấp cao hoặc các cuộc họp hoạch định chính sách [39].

Trải qua 20 năm phát triển, truyền thông về BĐKH đã không còn là cuộc tranh luận của riêng các chuyên gia. Với sự phát triển như vũ bão của các phương tiện truyền thông, nhận thức của công chúng về bản chất và tác động của BĐKH đã được nâng cao, đặc biệt là tại các nước đang phát triển – những quốc gia được xem là có khả năng chịu nhiều ảnh hưởng của BĐKH [40]. Ngày nay, hoạt động truyền thông BĐKH đã vượt ra ngoài các kênh dành riêng cho giới khoa học, và bắt đầu vươn tới những đối tượng truyền thông rộng khắp hơn, sử dụng những diễn đàn và kênh thông tin đa dạng hơn, truyền tải được nhiều thông điệp hơn với vô số loại mô hình truyền thông khác nhau dành riêng cho từng loại đối tượng [68]. Các hoạt động truyền thông BĐKH hiện nay được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, song chủ yếu tập trung vào các mục đích chính là: Giáo dục, nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi [40].

Thông điệp truyền thông BĐKH Thông điệp về nhận thức BĐKH hiện nay là một thực tế đã, đang và sẽ tiếp tục diễn ra trên phạm vi toàn cầu, khu vực và địa phương trong một thời gian dài (thập kỷ và thế kỷ). BĐKH đã và sẽ tác động ngày càng mạnh đến các điều kiện tự nhiên, nhất là thiên tai, bão, lụt, hạn hán, các hệ sinh thái tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế - xã hội và đời sống của con 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người hiện nay và cả các thế hệ tương lai, nhất là ở những vùng có rủi ro cao, nếu loài người không kịp thời có những giải pháp ứng phó thích hợp. Quan điểm của Nhà nước trong Chương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với BĐKH là: Ứng phó với BĐKH được tiến hành trên nguyên tắc phát triển bền vững, bảo đảm tính hệ thống, tổng hợp, ngành, liên ngành, vùng, liên vùng, bình đẳng về giới, xóa đói giảm nghèo. Tiến hành có trọng tâm, trọng điểm; ứng phó với những tác động cấp bách trước mắt và những tác động tiềm tàng lâu dài; đầu tư cho ứng phó với BĐKH là yếu tố quan trọng đảm bảo phát triển bền vững.

Ứng phó với BĐKH là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị, của toàn xã hội, của các cấp, các ngành, các tổ chức, mọi người dân và cần được tiến hành với sự đồng thuận và quyết tâm cao, từ phạm vi địa phương, vùng, quốc gia đến toàn cầu [15]. Thông điệp về hành động Tất cả các chính sách, quy hoạch, kế hoạch phát triển dài hạn về kinh tế, xã hội, môi trường (tổng thể, ngành, lĩnh vực) đều phải xem xét đến hậu quả tác động của BĐKH ở địa phương, dựa vào kết quả đánh giá tác động và các kịch bản về BĐKH được xác định (đối tượng là các nhà hoạch định chính sách, kế hoạch, lãnh đạo chính quyền các địa phương). Các nhiệm vụ ứng phó với BĐKH phải được thể hiện trong các chiến lược, chương trình, quy hoạch, kế hoạch phát triển của các ngành, các địa phương, được thể chế hóa bằng các văn bản quy phạm pháp luật và được quán triệt trong tổ chức thực hiện. Ngoài những nội dung chủ yếu của thông điệp truyền thông nêu trên, các tuyên truyền viên có thể bổ sung những nội dung sống động, liên quan đến BĐKH và tác động của chúng đến kinh tế - xã hội ở địa phương để cho các thông điệp truyền thông sinh động hơn.

Tùy theo đối tượng cụ thể, các tuyên truyền viên về BĐKH sẽ lựa chọn và diễn đạt những nội dung thông điệp truyền thông sao cho dễ hiểu, dễ nhớ, tạo được ấn tượng thông qua các hình thức truyền thông khác nhau, phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương [15]. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nghiên cứu về truyền thông BĐKH dành cho Phụ nữ 1.