phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục bảng biểu, sơ đồ, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về tổ chức kế toán tại đơn vị sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức kế toán tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thƣờng xuyên Thành phố Quy Nhơn. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thƣờng xuyên Thành phố Quy Nhơn. e 6 Chƣơng 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.
TỔNG QUAN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP CÓ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TỔ CHỨC KẾ TOÁN 1. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập Trong quá trình đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ, các cơ quan Nhà nƣớc xác định rõ phạm vi và nội dung quản lý của mình về kinh tế, xã hội, phù hợp với yêu cầu phát triển, tách bạch rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp. Vì vậy, hiện nay đơn vị sự nghiệp công lập thƣờng đƣợc định nghĩa khá giống nhau nhƣ: Theo quy định tại Khoản 1 Điều 9 Luật viên chức (2010) thì: Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc. Theo Giáo trình “Tài chính công” của Trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (2005) thì: Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức thuộc sở hữu Nhà nƣớc, hoạt động cơ bản của nó là cung cấp các loại hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội trong các lĩnh vực: kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao.
Theo Giáo trình “Kế toán hành chính sự nghiệp” của Trƣờng Đại học Quy Nhơn (2018) thì: Đơn vị sự nghiệp nhà nƣớc là những đơn vị do Nhà nƣớc quyết định thành lập hoạt động cung cấp các hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội và các dịch vụ khác trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa thông tin, thể dục thể thao, nông-lâm-ngƣ nghiệp. nhằm thỏa mãn nhu cầu đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời dân, duy trì sự hoạt động bình thƣờng của các ngành kinh tế quốc dân. Các đơn vị sự nghiệp nhà nƣớc hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, mà mang tính chất phục vụ cộng đồng là chính hay còn gọi là các đơn vị hoạt động vô vị lợi [10]. Nhƣ vậy, đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức đƣợc thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định và giao cho thực hiện các nhiệm vụ thuộc về hoạt động sự nghiệp nhằm cung cấp các hàng hóa và các dịch vụ công cộng đáp ứng cho nhu e 7 cầu xây dựng và phát triển mỗi ngành, mỗi lĩnh vực hay toàn bộ nền kinh tế.
Nguồn tài chính để đảm bảo hoạt động do kinh phí Nhà nƣớc cấp hoặc các nguồn khác nhằm thực hiện các chức năng nhiệm đƣợc giao trong từng giai đoạn nhất định. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Có nhiều tiêu thức để phân loại đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó có một số cách phân loại cơ bản nhƣ sau: Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, các đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực giáo dục đào tạo; - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực y tế; - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực văn hóa thông tin, nghệ thuật; - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực thể dục thể thao; - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ, môi trƣờng; - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực kinh tế; - Đơn vị sự nghiệp khác. Căn cứ theo cấp ngân sách, các đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị dự toán cấp I: Là đơn vị trực tiếp nhận kinh phí NSNN cấp hàng năm từ cơ quan tài chính, phân bổ ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp dƣới. - Đơn vị dự toán cấp II: Là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I có nhiệm vụ quản lý kinh phí ở cấp trung gian, là cầu nối giữa đơn vị dự toán cấp I và cấp III trong một hệ thống.
- Đơn vị dự toán cấp III: Là đơn vị trực tiếp sử dụng vốn ngân sách để thực hiện nhiệm vụ đƣợc giao. Đơn vị dự toán cấp III nhận kinh phí ngân sách từ đơn vị cấp II hoặc cấp I (trong trƣờng hợp không có đơn vị cấp II). - Đơn vị cấp dƣới của đơn vị dự toán cấp III đƣợc nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện tổ chức kế toán và quyết toán với đơn vị dự toán cấp trên nhƣ quy định đối với đơn vị dự toán cấp III với cấp II, và cấp II với cấp I. Đứng trên góc độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính, các đơn vị sự nghiệp công lập có thể phân thành: - Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thƣờng xuyên và chi đầu tƣ: Là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên đảm bảo đƣợc e 8 toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên và đầu tƣ, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị và đƣợc vận dụng cơ chế tài chính nhƣ doanh nghiệp.
- Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thƣờng xuyên: Là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên đảm bảo đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. - Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi thƣờng xuyên: Là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách Nhà nƣớc phải cấp một phần kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. - Đơn vị sự nghiệp công lập do Nhà nƣớc bảo đảm chi thƣờng xuyên: Là những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách Nhà nƣớc đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động. Theo quan điểm trên tiêu chí để phân loại đơn vị sự nghiệp công lập là mức độ tự đảm bảo chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị sự nghiệp, đƣợc xác định bằng công thức sau: Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu sự nghiệp hoạt động thường xuyên = x 100 Tổng số chi hoạt động thường xuyên của đơn vị (%) Tổng nguồn thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động thƣờng xuyên tính theo dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ ổn định.
Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp và mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên, đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành 3 loại: Những đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên là những đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị đƣợc tính lớn hơn hoặc bằng 100%. Những đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thƣờng e 9 xuyên, phần còn lại đƣợc NSNN cấp, có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị đƣợc tính từ 10% đến dƣới 100%. Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp và đơn vị sự nghiệp công lập không có nguồn thu đƣợc gọi là đơn vị sự nghiệp công lập do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị đƣợc tính dƣới 10%. Đặc điểm hoạt động và quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập 1.
Đặc điểm hoạt động Không nhƣ các doanh nghiệp hoạt động với mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận. Đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị đƣợc Nhà nƣớc thành lập để cung cấp các dịch vụ công và có nguồn thu trực tiếp từ các đối tƣợng sử dụng dịch vụ công đó. Bắt nguồn từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và vai trò của Nhà nƣớc trong nền kinh tế thị trƣờng nên đặc điểm hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập rất đa dạng và mang tính chất phục vụ là chính nên nguồn kinh phí hoạt động của đơn vị này chủ yếu là do NSNN cấp. Nhƣng cho dù đơn vị đó có thuộc ngành nào hay loại hình đơn vị sự nghiệp nào thì cũng đều có một số đặc điểm chung nhất định: - Thứ nhất, mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập là không vì lợi nhuận, chủ yếu phục vụ lợi ích cộng đồng.
- Thứ hai, sản phẩm, dịch vụ do hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập tạo ra là các sản phẩm, dịch vụ mang lại lợi ích chung có tính bền vững, lâu dài cho xã hội. - Thứ ba, hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc. - Thứ tư, việc quản lý hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập gắn với việc tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính đƣợc tiến hành theo hai phƣơng thức quản lý đầu vào và quản lý đầu ra. Đặc điểm quản lý tài chính Việc quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập bắt buộc phải tuân theo quy định của pháp luật và chính sách của Nhà nƣớc vì nguồn lực tài chính phục vụ chủ yếu cho các hoạt động là kinh phí từ NSNN cấp.
Do đó, việc tổ chức kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập vẫn chủ yếu là về kế toán các hoạt động thu chi e 10 thực hiện trong đơn vị, cụ thể hơn là việc quản lý và sử dụng các khoản kinh phí và một số các khoản thu khác, còn việc kế toán để xác định kết quả hoạt động vẫn chƣa đƣợc chú trọng nhiều.