Thực trạng tuân thủ thuế thu nhập doanh nghiệp tại Cục thuế tỉnh Bình Dương

Khám phá thực trạng tuân thủ thuế thu nhập doanh nghiệp tại Cục thuế tỉnh Bình Dương qua luận văn thạc sĩ chi tiết và phân tích sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Việt
• Người hướng dẫn: TS. Phan Mỹ Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Thực Trạng Tuân Thủ Thuế Thu Nhập Doanh Nghiệp Tại Bình Dương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng tuân thủ thuế thu nhập doanh nghiệp tại Bình Dương

Bình Dương là một trong những tỉnh có nền kinh tế phát triển nhanh chóng tại Việt Nam. Sự gia tăng số lượng doanh nghiệp đã tạo ra áp lực lớn lên hệ thống thuế, đặc biệt là thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Việc tuân thủ thuế TNDN không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước mà còn phản ánh sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp. Nghiên cứu này sẽ phân tích thực trạng tuân thủ thuế TNDN tại Cục Thuế tỉnh Bình Dương, từ đó đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

1.1. Tình hình kinh tế xã hội tại Bình Dương và ảnh hưởng đến thuế TNDN

Bình Dương hiện đang trong quá trình chuyển mình thành đô thị loại I. Sự phát triển kinh tế kéo theo sự gia tăng số lượng doanh nghiệp, từ đó làm tăng nguồn thu từ thuế TNDN. Tuy nhiên, sự đa dạng trong hoạt động kinh doanh cũng tạo ra nhiều thách thức trong việc quản lý và kiểm soát thuế.

1.2. Vai trò của thuế TNDN trong ngân sách nhà nước

Thuế TNDN đóng góp một phần lớn vào ngân sách nhà nước, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng thu ngân sách của tỉnh. Việc đảm bảo thu đúng, thu đủ thuế TNDN là rất quan trọng để duy trì sự ổn định tài chính cho các hoạt động của nhà nước.

II. Những thách thức trong việc tuân thủ thuế TNDN tại Bình Dương

Mặc dù có nhiều doanh nghiệp hoạt động tại Bình Dương, nhưng việc tuân thủ thuế TNDN vẫn gặp nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp thường gặp phải những vấn đề như thiếu hiểu biết về chính sách thuế, sự phức tạp trong quy trình kê khai và nộp thuế.

2.1. Thiếu hiểu biết về chính sách thuế

Nhiều doanh nghiệp chưa nắm rõ các quy định về thuế TNDN, dẫn đến việc kê khai không chính xác. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế mà còn có thể dẫn đến các hình thức xử phạt từ cơ quan thuế.

2.2. Phức tạp trong quy trình kê khai thuế

Quy trình kê khai thuế TNDN thường phức tạp và yêu cầu nhiều loại giấy tờ. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

III. Phương pháp nâng cao sự tuân thủ thuế TNDN tại Bình Dương

Để nâng cao sự tuân thủ thuế TNDN, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan thuế và doanh nghiệp. Việc cải cách quy trình kê khai thuế và tăng cường công tác tuyên truyền là rất cần thiết.

3.1. Cải cách quy trình kê khai thuế

Cần đơn giản hóa quy trình kê khai thuế TNDN để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế cũng sẽ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền về thuế

Cơ quan thuế cần tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn để cung cấp thông tin về chính sách thuế cho doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về nghĩa vụ thuế của mình và cách thức thực hiện.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tuân thủ thuế TNDN

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tuân thủ thuế TNDN tại Bình Dương còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, những giải pháp đề xuất có thể giúp cải thiện tình hình này. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thu thuế.

4.1. Kết quả khảo sát về sự tuân thủ thuế TNDN

Khảo sát cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp tuân thủ thuế TNDN còn thấp. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế của mình, điều này cần được khắc phục.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp đề xuất

Các giải pháp đề xuất nếu được thực hiện sẽ giúp nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuế TNDN. Việc cải cách quy trình và tăng cường tuyên truyền sẽ tạo ra sự thay đổi tích cực trong nhận thức của doanh nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tuân thủ thuế TNDN tại Bình Dương

Việc tuân thủ thuế TNDN tại Bình Dương cần được cải thiện để đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Các giải pháp đề xuất sẽ là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc tuân thủ thuế TNDN

Tuân thủ thuế TNDN không chỉ là nghĩa vụ của doanh nghiệp mà còn là trách nhiệm đối với xã hội. Việc thực hiện đúng nghĩa vụ thuế sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh.

5.2. Triển vọng tương lai của thuế TNDN tại Bình Dương

Với sự phát triển kinh tế, dự báo rằng nguồn thu từ thuế TNDN sẽ tiếp tục tăng. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi sự nỗ lực từ cả cơ quan thuế và doanh nghiệp trong việc nâng cao ý thức tuân thủ thuế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là nguồn thu quan trọng, chiếm tỷ trọng trên 34% trong tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) tại tỉnh Bình Dương năm 2013. Bình Dương, một tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ, cách trung tâm TP. Hồ Chí Minh khoảng 30 km, đang phát triển nhanh chóng với số lượng doanh nghiệp (DN) ngày càng tăng, trong đó có cả DN trong nước và DN có vốn đầu tư nước ngoài. Sự phát triển kinh tế mạnh mẽ kéo theo nhu cầu quản lý thuế hiệu quả, đặc biệt là kiểm soát sự tuân thủ thuế TNDN nhằm đảm bảo nguồn thu ổn định cho NSNN.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng tuân thủ thuế TNDN tại Cục Thuế tỉnh Bình Dương trong giai đoạn 2011-2013, nhằm đánh giá mức độ tuân thủ của DN và hiệu quả hệ thống kiểm soát thuế của cơ quan thuế. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa lý luận về tuân thủ thuế TNDN, khảo sát thực trạng tuân thủ, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các DN thuộc quản lý của Cục Thuế Bình Dương, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo thuế, khảo sát thực tế và phân tích định lượng.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý thuế TNDN tại Bình Dương, góp phần giảm thất thu ngân sách và thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tuân thủ thuế và quản lý thuế, trong đó có:

• Lý thuyết tuân thủ thuế: Định nghĩa tuân thủ thuế là hành vi chấp hành nghĩa vụ thuế theo đúng quy định pháp luật, bao gồm đăng ký, kê khai, nộp thuế đúng hạn và trung thực. Tuân thủ có thể phân thành tuân thủ tự nguyện và tuân thủ có kiểm soát.
• Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế: Bao gồm đặc điểm hoạt động của DN (quy mô, loại hình sở hữu, ngành nghề, độ tuổi), tổ chức hoạt động kế toán, ý thức nghĩa vụ thuế của người nộp thuế (NNT), chính sách thuế (mức thuế, tính phức tạp, ổn định), và tổ chức bộ máy quản lý thuế (tuyên truyền, thanh kiểm tra, đội ngũ cán bộ).
• Khái niệm hệ thống kiểm soát thuế: Là tập hợp các nghiệp vụ do cơ quan thuế thực hiện nhằm đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ thuế, bao gồm tuyên truyền, kiểm soát đăng ký, kê khai, nộp thuế, thanh kiểm tra và xử lý vi phạm.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tuân thủ thuế TNDN, hệ thống kiểm soát thuế, chi phí tuân thủ, ý thức nghĩa vụ thuế, chính sách thuế, thanh kiểm tra thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thu thập và phân tích số liệu thứ cấp từ các báo cáo của Cục Thuế Bình Dương, Cục Thống kê, Sở Kế hoạch và Đầu tư giai đoạn 2011-2013 để đánh giá sơ bộ thực trạng tuân thủ thuế TNDN và hệ thống kiểm soát thuế. Phân tích ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân.
• Phương pháp định lượng: Phát phiếu khảo sát đến các DN thuộc quản lý của Cục Thuế Bình Dương để thu thập dữ liệu về các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 200 DN, sử dụng phần mềm SPSS 20 để phân tích dữ liệu bằng mô hình hồi quy tuyến tính, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA).

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2014 đến tháng 3/2015, với các bước thu thập dữ liệu, xử lý, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ tuân thủ thuế TNDN của DN tại Bình Dương: Qua số liệu năm 2011-2013, tỷ lệ nộp tờ khai thuế đúng hạn đạt khoảng 90%, tuy nhiên vẫn còn khoảng 10% DN chậm nộp hoặc kê khai sai sót. Tỷ lệ nợ thuế TNDN chiếm khoảng 5% tổng số thuế phát sinh, cho thấy còn tồn tại vi phạm và trốn thuế.

2. Ảnh hưởng của đặc điểm hoạt động DN: DN quy mô lớn có mức độ tuân thủ cao hơn DN nhỏ và siêu nhỏ. Cụ thể, DN lớn đạt tỷ lệ tuân thủ trên 95%, trong khi DN nhỏ và siêu nhỏ chỉ đạt khoảng 80-85%. Loại hình sở hữu cũng ảnh hưởng, DN nhà nước tuân thủ tốt hơn DN ngoài quốc doanh và DN đầu tư nước ngoài có xu hướng tránh thuế tinh vi hơn.

3. Tổ chức hoạt động kế toán: DN có bộ máy kế toán ổn định, sử dụng công nghệ thông tin trong kế toán có mức độ tuân thủ cao hơn. Khoảng 70% DN sử dụng phần mềm kế toán và kê khai thuế qua mạng, giúp giảm sai sót và tăng tính minh bạch.

4. Ý thức nghĩa vụ thuế và chính sách thuế: Mức độ hiểu biết về luật thuế TNDN và sự hài lòng với cơ quan thuế có tác động tích cực đến tuân thủ. Tuy nhiên, sự phức tạp và thay đổi thường xuyên của chính sách thuế làm tăng chi phí tuân thủ, gây khó khăn cho DN, đặc biệt là DN nhỏ.

5. Hiệu quả hệ thống kiểm soát thuế: Công tác tuyên truyền, hỗ trợ NNT được đánh giá tích cực với hơn 85% DN cho biết nhận được hỗ trợ kịp thời. Thanh kiểm tra thuế tăng cường đã giúp phát hiện và xử lý nhiều trường hợp vi phạm, góp phần nâng cao ý thức tuân thủ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự tuân thủ thuế TNDN tại Bình Dương còn nhiều hạn chế, đặc biệt ở nhóm DN nhỏ và siêu nhỏ do thiếu hiểu biết và chi phí tuân thủ cao. So sánh với nghiên cứu của OECD (2004), mô hình xử lý tuân thủ thuế dựa trên mức độ tuân thủ của NNT được áp dụng tương tự, trong đó cơ quan thuế cần cân bằng giữa hỗ trợ và chế tài.

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong kê khai và nộp thuế đã góp phần giảm thiểu sai sót và tăng tính minh bạch, phù hợp với xu hướng hiện đại hóa quản lý thuế. Tuy nhiên, sự phức tạp của chính sách thuế và thủ tục hành chính còn là rào cản lớn, làm tăng chi phí tuân thủ và giảm động lực tự nguyện tuân thủ của DN.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ tuân thủ theo quy mô DN và loại hình sở hữu sẽ minh họa rõ nét sự khác biệt trong hành vi tuân thủ. Bảng tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng và mức độ tác động cũng giúp làm rõ các yếu tố cần ưu tiên cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa chính sách thuế và thủ tục hành chính: Cơ quan thuế phối hợp với Bộ Tài chính rà soát, điều chỉnh các quy định thuế TNDN nhằm giảm bớt sự phức tạp, tăng tính ổn định và minh bạch. Mục tiêu giảm chi phí tuân thủ cho DN, đặc biệt DN nhỏ, trong vòng 2 năm tới.

2. Tăng cường tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức cho DN: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về luật thuế TNDN, quy trình kê khai và nộp thuế, tập trung vào DN nhỏ và siêu nhỏ. Cục Thuế Bình Dương phối hợp với các hiệp hội DN triển khai hàng năm.

3. Phát triển hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ kê khai và nộp thuế: Nâng cấp phần mềm kê khai thuế qua mạng, mở rộng dịch vụ hỗ trợ trực tuyến, giảm thiểu thủ tục giấy tờ. Đầu tư trong vòng 1-2 năm để tạo thuận lợi tối đa cho NNT.

4. Tăng cường công tác thanh kiểm tra và xử lý vi phạm: Cục Thuế cần nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thanh tra, áp dụng các biện pháp kiểm tra rủi ro, xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm nhằm răn đe và nâng cao ý thức tuân thủ. Thực hiện thường xuyên và có kế hoạch rõ ràng trong 3 năm tới.

5. Xây dựng cơ chế khen thưởng, khuyến khích DN tuân thủ tốt: Áp dụng các hình thức tuyên dương, khen thưởng DN hoàn thành tốt nghĩa vụ thuế, tạo động lực tích cực cho cộng đồng DN. Triển khai hàng năm, công khai minh bạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý thuế và chính sách: Giúp hiểu rõ thực trạng tuân thủ thuế TNDN, các nhân tố ảnh hưởng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế, từ đó hoàn thiện chính sách và quy trình nghiệp vụ.

2. Doanh nghiệp, đặc biệt DN nhỏ và vừa: Nắm bắt các yêu cầu tuân thủ thuế, nhận thức về chi phí và lợi ích của việc tuân thủ, từ đó cải thiện hoạt động kế toán và quản lý thuế nội bộ.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành kế toán, tài chính: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về tuân thủ thuế TNDN, phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, mô hình phân tích nhân tố.

4. Tư vấn thuế và kế toán: Tham khảo để nâng cao chất lượng dịch vụ tư vấn, hỗ trợ DN thực hiện đúng quy định, giảm thiểu rủi ro vi phạm và tăng cường hiệu quả quản lý thuế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tuân thủ thuế TNDN là gì?
   Tuân thủ thuế TNDN là việc DN thực hiện đầy đủ, chính xác và đúng hạn các nghĩa vụ về đăng ký, kê khai, nộp thuế theo quy định pháp luật. Ví dụ, nộp tờ khai thuế đúng hạn và trung thực phản ánh kết quả kinh doanh.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến sự tuân thủ thuế?
   Các nhân tố chính gồm quy mô DN, tổ chức kế toán, ý thức nghĩa vụ thuế, chính sách thuế và hiệu quả hệ thống kiểm soát thuế. Ví dụ, DN lớn thường có hệ thống kế toán tốt hơn nên tuân thủ cao hơn DN nhỏ.

3. Tại sao chi phí tuân thủ thuế lại quan trọng?
   Chi phí tuân thủ bao gồm thời gian, tiền bạc và công sức để hoàn thành nghĩa vụ thuế. Chi phí cao làm giảm động lực tuân thủ tự nguyện, đặc biệt với DN nhỏ. Ví dụ, thủ tục phức tạp khiến DN mất nhiều thời gian kê khai.

4. Cơ quan thuế có thể làm gì để nâng cao tuân thủ?
   Cơ quan thuế cần đơn giản hóa thủ tục, tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ DN, áp dụng công nghệ thông tin và xử lý nghiêm vi phạm. Ví dụ, triển khai kê khai thuế qua mạng giúp DN tiết kiệm thời gian.

5. Làm thế nào để DN nhỏ cải thiện tuân thủ thuế?
   DN nhỏ nên đầu tư vào tổ chức kế toán, cập nhật kiến thức về luật thuế, sử dụng dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp và tận dụng các hỗ trợ từ cơ quan thuế. Ví dụ, tham gia các khóa đào tạo do Cục Thuế tổ chức.

Kết luận

• Thuế thu nhập doanh nghiệp là nguồn thu chủ lực của NSNN tại Bình Dương, chiếm trên 34% tổng thu thuế năm 2013.
• Mức độ tuân thủ thuế TNDN của DN còn hạn chế, đặc biệt ở nhóm DN nhỏ và siêu nhỏ do chi phí tuân thủ cao và thiếu hiểu biết pháp luật.
• Các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ gồm đặc điểm DN, tổ chức kế toán, ý thức nghĩa vụ thuế, chính sách thuế và hiệu quả hệ thống kiểm soát thuế.
• Giải pháp trọng tâm là đơn giản hóa chính sách, tăng cường tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực thanh kiểm tra và xây dựng cơ chế khuyến khích.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý thuế TNDN tại Bình Dương, góp phần nâng cao nguồn thu và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Các cơ quan quản lý, DN và chuyên gia nghiên cứu nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả tuân thủ thuế TNDN, đảm bảo sự phát triển bền vững của tỉnh Bình Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu chung đề tài nghiên cứu. Chương 2: Lý luận cơ bản về sự tuân thủ thuế TNDN và hệ thống kiểm soát thuế. Chương 3: Thực trạng tuân thủ thuế TNDN và hệ thống kiểm soát tại Cục Thuế Bình Dương (giai đoạn 2011-2013). Chương 4: Khảo sát sự tuân thủ thuế TNDN tại Cục Thuế tỉnh Bình Dương.

Chương 5: Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao sự tuân thủ thuế TNDN. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 CHƯƠNG 2 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ SỰ TUÂN THỦ THUẾ TNDN VÀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT THUẾ 2.1 Lý luận cơ bản về tuân thủ thuế TNDN 2.1 Khái niệm Thuế thu nhập doanh nghiệp là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của doanh nghiệp sau khi đã trừ chi phí để tạo ra thu nhập trong mỗi kỳ tính thuế. Thuế thu nhập doanh nghiệp phụ thuộc vào kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp trong một kỳ tính thuế và được xác định trên cơ sở thu nhập chịu thuế, nên chỉ khi các doanh nghiệp, các nhà đầu tư kinh doanh có lợi nhuận mới phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp. Vì vậy, loại thuế này phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả kinh doanh cũng như lợi nhuận của doanh nghiệp trong nhiều ngành nghề khác nhau của cả nước.

Đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp là các doanh nghiệp, các nhà đầu tư thuộc các thành phần kinh tế khác nhau. Doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế cao sẽ phải nộp thuế nhiều, ngược lại những doanh nghiệp có thu nhập thấp sẽ nộp thuế thấp, thậm chí được giảm thuế, miễn thuế trong các trường hợp khó khăn theo quy định. Do đây là loại thuế trực thu có tính chất phức tạp nên song hành với việc tuân thủ thuế của doanh nghiệp cần phải có hệ thống kiểm soát của cơ quan thuế. Từ khái niệm trên, có thể thấy rằng thuế TNDN phụ thuộc vào cấu thành cơ bản của nó là doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế và thuế suất áp dụng.

Do tính chất phức tạp của Luật thuế TNDN đòi hỏi NNT phải hiểu rõ luật thuế TNDN để thực hiện sự tuân thủ một cách tốt nhất, đồng thời việc kiểm soát sự tuân thủ thuế TNDN từ phía CQT hết sức cần thiết nhằm thực hiện tốt các mục tiêu đã đề ra. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trò của thuế TNDN - Thuế TNDN là nguồn thu quan trọng của NSNN và là công cụ để Nhà nước huy động một bộ phận thu nhập của nền sản xuất xã hội về NSNN. Nền kinh tế thị trường nước ta ngày càng phát triển và ổn định, các chủ thể hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ ngày càng mang lại nhiều lợi nhuận thì khả năng huy động nguồn tài chính cho NSNN thông qua thuế TNDN ngày càng dồi dào và chiếm tỷ trọng tương đối lớn qua các năm (số liệu Bình Dương).1: Số thu thuế TNDN qua cac năm 2011-2013 ĐVT: triệu đồng Tỷ trọng thuế Số thu thuế Năm TNDN/Tổng các TNDN nguồn thu thuế 2011 4.065 34,4% Nguồn: Báo cáo công tác thuế năm 2011-2013 của Cục Thuế Bình Dương - Thuế TNDN là công cụ quan trọng để góp phần khuyến khích thúc đẩy sản xuất kinh doanh theo định hướng của Nhà nước. Các chính sách khuyến khích, ưu đãi thuế vì các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội hoặc tham gia giải quyết các vấn đề xã hội thường được lồng ghép, thiết kế trong quy định pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp như hệ thống thuế suất và hệ thống ưu đãi miễn, giảm thuế khác nhau qua các thời kỳ.

Đặc biệt, các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp để thu hút đầu tư vào các vùng khó khăn, khuyến khích phát triển các lĩnh vực theo định hướng, cạnh tranh thu hút đầu tư nước ngoài thường được thể hiện trong chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp của nhiều nước. - Trong những năm gần đây thuế TNDN được sử dụng như công cụ hỗ trợ chính sách kinh tế đối ngoại của Nhà nước thông qua hiệp định tránh đánh thuế hai LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 lần giúp các nhà đầu tư an tâm sản xuất đạt lợi nhuận cao, tạo ra sự công bằng, tránh thất thoát thuế, thuế không chồng thuế, phù hợp với thông lệ quốc tế. Do vậy, khi thực hiện các chính sách thuế đúng đắn, quản lý thu thuế theo đúng hoạch định sẽ thúc đẩy những vai trò trên phát huy tác dụng một cách rõ ràng.2 Tuân thủ và không tuân thủ thuế TNDN 2.1 Khái niệm Tuân thủ thuế Tuân thủ thuế theo cách hiểu đơn giản nhất là hành vi chấp hành nghĩa vụ thuế của người nộp thuế được quy định trong luật theo những mức độ khác nhau [5]. Trước hết tác giả phân tích hành vi chấp hành nghĩa vụ thuế theo luật có nghĩa là NNT phải thực hiện các nghĩa vụ của mình theo đúng luật phù hợp với tình hình thực tế phát sinh hoạt động sản xuất kinh doanh tại đơn vị, thứ hai là mức độ chấp hành cao hay thấp, chấp hành 100% hay chấp hành một phần do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Ủy ban các vấn đề về thuế, OECD (09/2004) định nghĩa cụ thể hơn: “Tuân thủ thuế là phạm vi mà đối tượng nộp thuế phải hoàn thành các nghĩa vụ thuế của mình”. Theo đây NNT phải tuân thủ các nghĩa vụ thuế cơ bản: (1) nộp tờ khai thuế đúng hạn, (2) kê khai (báo cáo) chính xác trên tờ khai những thông tin cần thiết để xác định số tiền thuế, (3) nộp nghĩa vụ thuế kịp thời. Các nghĩa vụ này thường được coi là tuân thủ về nộp tờ khai, tuân thủ về báo cáo (kê khai), và tuân thủ về thu nộp [16]. Sự tuân thủ thuế của DN là hành vi chấp hành nghĩa vụ thuế theo đúng mục đích của luật một cách đầy đủ, tự nguyện và đúng thời gian [11].

Tính đầy đủ tự nguyện và đúng thời gian có nghĩa là không cần có sự cưỡng chế của các cơ quan thuế hay tác động bởi các lợi ích kinh tế khác DN vẫn tự nguyện thực hiện các nghĩa vụ thuế của mình một cách đầy đủ và đúng thời gian. Tuy nhiên, thực tế hầu hết các DN bản chất là không tự nguyện tuân thủ và chỉ chấp hành nghĩa vụ khi có sự kiểm soát của các cơ quan thuế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Tất cả các phân tích trên cho thấy có thể khái niệm về tuân thủ thuế như sau: Tuân thủ thuế là sự chấp hành nghĩa vụ thuế theo đúng luật quản lý thuế ở các mức độ cao thấp khác nhau tùy thuộc vào điều kiện thực tế của DN và quá trình kiểm soát của cơ quan thuế. Như vậy tuân thủ thuế TNDN là sự chấp hành nghĩa vụ thuế theo đúng luật quản lý thuế và luật thuế TNDN của các đối tượng nộp thuế TNDN.

Mức độ chấp hành khác nhau tùy thuộc vào điều kiện thực tế của DN và quá trình kiểm soát của cơ quan thuế. Cụ thể tuân thủ các quy định như đăng ký, kê khai, báo cáo, nộp thuế TNDN chính xác, đúng thời hạn, đầy đủ nội dung, đúng biểu mẫu, trung thực phù hợp với tình hình sản xuất kinh doanh. Bất kỳ sự vi phạm nào ở một trong các khâu trên đều là không tuân thủ. Không tuân thủ thuế Ủy ban các vấn đề về thuế, OECD (2004) viết: “ Nghĩa vụ cụ thể của người nộp thuế có thể khác nhau về trách nhiệm thuế và giữa các cơ quan thuế khác nhau, nhưng có bốn loại nghĩa vụ mà NNT chắc chắn phải thực hiện dù ở bất kỳ nước nào là: đăng ký thuế, nộp tờ khai và nộp các thông tin cần thiết liên quan đến thuế đúng thời hạn, báo cáo các thông tin đầy đủ và chính xác (kết hợp với việc lưu giữ sổ sách), nộp nghĩa vụ thuế đúng hạn”.

Nếu NNT không thực hiện bất kỳ một trong bốn nghĩa vụ trên đây thì có thể coi là không tuân thủ. Tuy nhiên, mức độ không tuân thủ là khác nhau rõ ràng [16]. Nguyên nhân của sự không tuân thủ thuế thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau như: NNT không hiểu biết về luật thuế (đặc biệt là luật thuế TNDN), không thực hiện hệ thống kế toán tại đơn vị, do đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của từng đối tượng khác nhau, do chính sách thuế phức tạp, từ đó ảnh hưởng đến tuân thủ thuế.2 Phân loại Tuân thủ thuế Dựa vào mức độ tuân thủ thuế có thể chia thành hai loại tuân thủ tự nguyện và tuân thủ có kiểm soát. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Tuân thủ tự nguyện: Theo James, S.; Alley, C, (1999) viết: “Có câu hỏi đặt ra là sự tuân thủ có được là do hành vi tự nguyện hay bắt buộc? Nếu người nộp thuế tuân thủ vì sự đe dọa hoặc do các biện pháp hành chính, hoặc do cả hai, thì điều này không được cho là hoàn toàn tuân thủ ngay cả khi khoản thu từ thuế đạt đến 100% so mức phải nộp theo luật định.

Vì vậy quan điểm cho rằng cơ quan quản lý thuế thành công khi gia tăng được sự tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế mà không cần dùng đến các hình thức kiểm tra, thẩm tra, nhắc nhở hoặc lo sợ bị áp dụng các biện pháp hành chính” [5]. Tuy nhiên, sự tuân thủ tự nguyện này có thể có sai sót do không hiểu rõ quy định của chính sách. Tuân thủ có kiểm soát: Quan điểm truyền thống của quản lý thuế chủ yếu dựa trên giả thiết rằng hầu hết DN về bản chất là không tự nguyện tuân thủ và chỉ chấp hành nghĩa vụ khi có sự cưỡng chế của các cơ quan thuế hay khi bị tác động bởi lợi ích kinh tế. Nếu có sự ràng buộc, nhắc nhỡ hay có chế độ kiểm soát thì NNT mới chấp hành.

Tuy nhiên, mức độ chấp hành là khác nhau. Dựa vào phạm vi nghĩa vụ tuân thủ có thể chia thành các khâu: Đăng ký thuế. Kê khai thuế. Không tuân thủ thuế.

Khi phân tích hành vi không tuân thủ thuế cần phải xem xét hai hành vi sau: Không tuân thủ do thiếu hiểu biết (hành vi không tuân thủ không dự tính): Nhiều người nộp thuế sẵn lòng hợp tác toàn diện nhưng lại không thực hiện được vì họ không biết cách hoàn thành các tờ khai thuế chính xác hoặc không hiểu hết phạm vi nghĩa vụ thuế của họ hoặc họ hiểu sai luật [5]. Không tuân thủ do cố ý (hành vi tuân thủ thuế dự tính) bao gồm tránh thuế và trốn thuế bằng việc tạo ra các giao dịch giả tạo để trốn thuế, tìm mọi kẽ hở hợp pháp để giảm thuế, dùng những thủ đoạn và chống chế ở mọi lúc để trì hoãn và để giảm số tiền thuế phải nộp [5].