Luận văn thạc sĩ về việc sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong dạy học Sinh ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong dạy học sinh học 6, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm
• Chuyên ngành: Giáo Dục Học
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Giáo Dục Học Nghiên Cứu Sử Dụng Phối Hợp Thí Nghiệm Thật Và Thí Nghiệm Ảo Trong Dạy Học Sinh Học 6
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ Hướng đi mới trong dạy học Sinh học 6

Luận văn thạc sĩ giáo dục học về chủ đề "Nghiên cứu sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong dạy học Sinh học 6" mở ra một hướng tiếp cận đột phá, phù hợp với định hướng đổi mới phương pháp dạy học của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Nghiên cứu này không chỉ tập trung vào việc áp dụng công nghệ mà còn xây dựng một quy trình sư phạm bài bản, nhằm mục đích cuối cùng là nâng cao hiệu quả dạy học và phát triển năng lực học sinh. Trọng tâm của luận văn là sự kết hợp thông minh giữa kinh nghiệm thực tiễn từ thí nghiệm thật và sức mạnh trực quan của thí nghiệm ảo. Thí nghiệm thật, được định nghĩa là các thử nghiệm thực hiện trên mẫu vật, dụng cụ có sẵn, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thao tác, tư duy kỹ thuật và kết nối lý thuyết với thực tiễn. Ngược lại, thí nghiệm ảo, hay còn gọi là thí nghiệm mô phỏng sinh học, sử dụng các tài nguyên số đa phương tiện để mô phỏng các quá trình phức tạp, khó quan sát bằng mắt thường. Sự phối hợp này được xem là một phương pháp dạy học tích cực, tạo ra một môi trường học tập sinh động, nơi học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn được chủ động khám phá, kiểm chứng và giải quyết vấn đề. Luận văn đã chứng minh rằng, khi được áp dụng đúng quy trình, mô hình dạy học kết hợp (blended learning) này giúp tăng cường hứng thú học tập, khắc phục những nhược điểm của từng phương pháp riêng lẻ và tối ưu hóa quá trình nhận thức của học sinh lớp 6.

1.1. Cơ sở lý luận của việc kết hợp thí nghiệm trong dạy học

Cơ sở lý luận của việc phối hợp hai loại thí nghiệm bắt nguồn từ nguyên tắc "từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng". Thí nghiệm thật cung cấp trải nghiệm cảm tính, là nền tảng ban đầu của mọi tri thức, như quan điểm của nhà giáo dục J.A Comenxki. Nó giúp học sinh hình thành kỹ năng thực hành và tư duy kỹ thuật. Trong khi đó, thí nghiệm ảo đóng vai trò là một công cụ dạy học trực quan hiện đại, giúp giải quyết các hạn chế của thí nghiệm thật như: các quá trình diễn ra quá nhanh/chậm (sự nảy mầm), quá nhỏ (vận chuyển nước trong thân), hoặc nguy hiểm. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học thông qua phòng thí nghiệm ảo (virtual lab) giúp học sinh nắm bắt bản chất của các hiện tượng sinh học một cách sâu sắc. Sự kết hợp này tạo thành một chu trình nhận thức hoàn chỉnh, hỗ trợ hiệu quả cho dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

1.2. Vai trò quan trọng của phương pháp dạy học tích cực

Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của phương pháp dạy học tích cực trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Việc phối hợp thí nghiệm không chỉ là một giải pháp kỹ thuật mà còn là một chiến lược sư phạm nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Thay vì truyền thụ kiến thức một chiều, giáo viên trở thành người tổ chức, hướng dẫn, tạo ra các tình huống có vấn đề để học sinh tự lực khám phá. Thông qua quá trình tự làm thí nghiệm thật và tương tác với phần mềm thí nghiệm ảo, học sinh được rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy phản biện và năng lực hợp tác. Đây là những phẩm chất cốt lõi mà mục tiêu giáo dục hiện nay hướng tới, góp phần tạo ra niềm vui và sự hứng khởi trong học tập, đúng theo tinh thần của Luật Giáo dục 2005.

II. Thách thức dạy Sinh học 6 Từ lý thuyết đến thực tiễn

Mặc dù lợi ích của việc sử dụng thí nghiệm là không thể phủ nhận, thực tiễn dạy học Sinh học 6 tại các trường THCS vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Luận văn đã tiến hành khảo sát và chỉ ra một thực trạng đáng chú ý: giáo viên vẫn còn lúng túng khi tích hợp hai loại hình thí nghiệm này. Kết quả điều tra cho thấy, chỉ 10% giáo viên thường xuyên sử dụng phối hợp, trong khi 70% chủ yếu dựa vào thí nghiệm thật truyền thống và 20% gần như không sử dụng thí nghiệm. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc thiếu một quy trình khoa học, bài bản để định hướng việc phối hợp. Nhiều giáo viên có tâm lý ngại khó do việc chuẩn bị thí nghiệm thật tốn thời gian, còn việc thiết kế và sử dụng thí nghiệm ảo đòi hỏi năng lực công nghệ thông tin nhất định. Thêm vào đó, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị tại một số trường còn hạn chế. Về phía học sinh, khảo sát cho thấy các em rất yêu thích môn Sinh học (71,67%) và đặc biệt hứng thú khi được tự tay làm thí nghiệm. Mong muốn lớn nhất của học sinh là được tham gia các giờ học kết hợp cả thí nghiệm thật để rèn kỹ năng và thí nghiệm mô phỏng sinh học để quan sát các quá trình vi mô. Mâu thuẫn giữa thực trạng giảng dạy của giáo viên và nhu cầu học tập của học sinh chính là lý do cấp thiết để tiến hành nghiên cứu khoa học giáo dục này, nhằm tìm ra giải pháp tháo gỡ khó khăn và tối ưu hóa phương pháp giảng dạy.

2.1. Thực trạng sử dụng công cụ dạy học trực quan ở THCS

Khảo sát thực tiễn trong luận văn cho thấy, mặc dù giáo viên đã quan tâm hơn đến các phương pháp dạy học tích cực (84% thường xuyên dùng hỏi đáp tìm tòi), việc sử dụng thí nghiệm vẫn còn hạn chế. Đa số giáo viên (70%) thỉnh thoảng mới dùng thí nghiệm. Khi sử dụng, họ chủ yếu dựa vào các thí nghiệm thật đơn giản, dễ thực hiện có trong sách giáo khoa. Việc khai thác các công cụ dạy học trực quan hiện đại như video, mô phỏng, hay phòng thí nghiệm ảo chưa được chú trọng. Điều này dẫn đến tình trạng học chay, dạy chay ở một số nội dung khó, làm giảm hiệu quả tiếp thu và khả năng liên hệ thực tiễn của học sinh.

2.2. Rào cản từ phía giáo viên và nhu cầu cấp thiết của học sinh

Rào cản lớn nhất được chỉ ra là sự thiếu vắng một quy trình phối hợp thống nhất, khiến giáo viên không biết bắt đầu từ đâu và kết hợp như thế nào cho hiệu quả. Bên cạnh đó, áp lực về thời gian và tâm lý ngại thay đổi phương pháp truyền thống cũng là một trở ngại. Ngược lại, học sinh thể hiện nhu cầu rõ rệt về việc được học tập một cách sinh động. Kết quả điều tra cho thấy 59% học sinh hứng thú nhất khi giờ học có sử dụng thí nghiệm. Đặc biệt, phương án được yêu thích nhất là học sinh tự làm thí nghiệm thật và có sự minh họa của thí nghiệm ảo (31,67%). Sự chênh lệch này cho thấy việc xây dựng một quy trình chuẩn là vô cùng cần thiết để đáp ứng mong mỏi của người học.

III. Phương pháp phối hợp thí nghiệm thật và ảo hiệu quả

Để giải quyết những thách thức đã nêu, luận văn đã xây dựng và đề xuất một quy trình 5 bước khoa học để sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo. Quy trình này được thiết kế để giáo viên có thể áp dụng một cách linh hoạt vào các bài giảng Sinh học 6, đảm bảo tính logic và hiệu quả sư phạm. Đây được xem là đóng góp mới và cốt lõi của đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục này. Quy trình không chỉ là các bước kỹ thuật mà còn bao hàm các nguyên tắc sư phạm quan trọng như: quán triệt mục tiêu dạy học, đảm bảo phát huy tính tích cực của học sinh, và kết hợp hài hòa với các phương tiện dạy học khác. Bằng cách tuân thủ quy trình này, giáo viên có thể xác định chính xác thời điểm và cách thức sử dụng từng loại thí nghiệm để đạt hiệu quả cao nhất. Ví dụ, với các bài học cần rèn luyện kỹ năng thao tác, thí nghiệm thật sẽ được ưu tiên. Với các bài học về quá trình sinh lý phức tạp, thí nghiệm ảo sẽ đóng vai trò minh họa, giải thích bản chất. Sự chuyển đổi nhịp nhàng giữa hai hình thức này giúp bài học trở nên hấp dẫn, dễ hiểu và giúp học sinh xây dựng kiến thức một cách vững chắc, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học một cách toàn diện.

3.1. Quy trình 5 bước để triển khai dạy học kết hợp

Luận văn đề xuất một quy trình gồm 5 bước rõ ràng: (1) Xác định mục tiêu bài học về kiến thức, kỹ năng, thái độ. (2) Xác định nội dung dạy học và lựa chọn các phần có thể áp dụng thí nghiệm. (3) Xác định phương tiện dạy học, quyết định khi nào dùng thí nghiệm thật, khi nào dùng thí nghiệm ảo, hoặc khi nào phối hợp cả hai. (4) Xác định biện pháp sử dụng phối hợp, lựa chọn chiến lược phù hợp (thật trước - ảo sau, ảo trước - thật sau, hoặc xen kẽ). (5) Tổ chức thực hiện và kiểm tra, đánh giá mức độ lĩnh hội của học sinh. Quy trình này là kim chỉ nam giúp giáo viên hệ thống hóa bài giảng và triển khai dạy học kết hợp một cách khoa học.

3.2. Nguyên tắc vàng khi sử dụng phối hợp thí nghiệm

Để quy trình đạt hiệu quả, nghiên cứu nhấn mạnh các nguyên tắc cốt lõi. Thứ nhất, mọi hoạt động phải quán triệt mục tiêu dạy học. Thứ hai, phải đảm bảo phát huy tính tích cực, tự học của học sinh, đặt người học vào trung tâm của quá trình khám phá tri thức. Thứ ba, cần kết hợp hài hòa giữa các phương tiện dạy học, không lạm dụng công nghệ mà phải xem thí nghiệm ảo là công cụ hỗ trợ cho thí nghiệm thật và các phương pháp khác. Cuối cùng, phải tuân thủ các nguyên tắc chung về sử dụng phương tiện dạy học: đúng lúc, đúng chỗ, đủ cường độ và đảm bảo an toàn.

IV. Bí quyết vận dụng thí nghiệm thật và ảo trong Sinh học 6

Từ quy trình 5 bước, luận văn đi sâu vào các biện pháp (chiến lược) cụ thể để vận dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo một cách linh hoạt và sáng tạo. Ba biện pháp chính được đề xuất, mỗi biện pháp phù hợp với những mục tiêu và nội dung dạy học khác nhau. Việc lựa chọn biện pháp nào phụ thuộc vào sự phân tích sư phạm của giáo viên, nhằm tối ưu hóa quá trình nhận thức và tăng cường hứng thú học tập cho học sinh. Ví dụ, khi dạy về "Sự vận chuyển các chất trong thân", thí nghiệm thật (cắm hoa vào nước màu) được dùng trước để học sinh quan sát hiện tượng, sau đó thí nghiệm ảo được chiếu để mô phỏng chi tiết quá trình vận chuyển bên trong mạch gỗ, giúp học sinh hiểu rõ bản chất. Ngược lại, khi dạy bài "Thân dài ra do đâu?", thí nghiệm mô phỏng sinh học được dùng trước để nêu vấn đề và hình thành giả thuyết, sau đó học sinh được giao nhiệm vụ làm thí nghiệm thật tại nhà để kiểm chứng. Sự linh hoạt trong việc áp dụng các biện pháp này cho phép giáo viên biến mỗi bài học thành một quá trình khám phá khoa học thú vị, giúp học sinh không chỉ học kiến thức mà còn học được cả phương pháp tư duy và nghiên cứu.

4.1. Biện pháp 1 Thí nghiệm thật trước thí nghiệm ảo sau

Biện pháp này phù hợp với các nội dung mà thí nghiệm thật đơn giản, dễ thành công. Học sinh sẽ tiến hành thí nghiệm thật để tự khám phá kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Sau khi kiến thức cơ bản được hình thành, giáo viên sử dụng phần mềm thí nghiệm ảo tương ứng để củng cố, hệ thống hóa và làm rõ những khía cạnh mà thí nghiệm thật không thể hiện được. Cách làm này giúp học sinh vừa có trải nghiệm thực tế, vừa có cái nhìn sâu sắc và toàn diện về vấn đề, điển hình như trong bài "Vận chuyển các chất trong thân".

4.2. Biện pháp 2 Thí nghiệm ảo trước thí nghiệm thật sau

Biện pháp này phát huy hiệu quả khi cần tạo ra tình huống có vấn đề, kích thích tư duy của học sinh. Một thí nghiệm ảo được thiết kế để nêu ra một mâu thuẫn hoặc một câu hỏi lớn. Từ đó, học sinh sẽ đề xuất các giả thuyết và phương án để kiểm chứng. Thí nghiệm thật lúc này đóng vai trò là công cụ để kiểm chứng giả thuyết, được thực hiện trên lớp hoặc tại nhà. Ví dụ điển hình là sử dụng thí nghiệm ảo để đặt câu hỏi "Thân dài ra do đâu?", sau đó học sinh làm thí nghiệm thật với cây đậu để xác nhận kiến thức.

4.3. Biện pháp 3 Sử dụng xen kẽ thí nghiệm thật và ảo

Đối với các thí nghiệm phức tạp, khó thành công hoặc đòi hỏi nhiều bước, việc sử dụng xen kẽ hai loại thí nghiệm là tối ưu nhất. Thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo sẽ bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau trong suốt quá trình dạy học. Chẳng hạn, trong bài "Quang hợp", học sinh thực hiện các bước của thí nghiệm thật. Song song đó, giáo viên có thể chiếu video hoặc mô phỏng các bước tương ứng để học sinh đối chiếu, phát hiện sai sót và hiểu rõ hơn về kết quả. Cách làm này giúp đảm bảo tỷ lệ thành công của thí nghiệm và phát triển khả năng quan sát, phán đoán của học sinh.

V. Kết quả thực nghiệm sư phạm Minh chứng thuyết phục

Để kiểm chứng tính hiệu quả và khả thi của quy trình đề xuất, luận văn đã tiến hành thực nghiệm sư phạm (TNSP) một cách nghiêm túc và bài bản. Thực nghiệm được tổ chức tại trường THCS với hai nhóm học sinh: nhóm đối chứng (ĐC) học theo phương pháp truyền thống và nhóm thực nghiệm (TN) học theo phương pháp phối hợp thí nghiệm thật và ảo. Nội dung thực nghiệm được áp dụng vào các bài học cụ thể trong chương trình Sinh học 6 như "Quang hợp" hay "Sự nảy mầm của hạt". Việc đánh giá kết quả được thực hiện thông qua các bài kiểm tra định lượng và phân tích định tính. Kết quả phân tích định lượng, thể hiện qua các Bảng 3.1 đến 3.7 trong luận văn, cho thấy điểm số trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng qua cả hai lần kiểm tra. Phân tích định tính cũng chỉ ra rằng, học sinh ở nhóm thực nghiệm tỏ ra hứng thú, tích cực và chủ động hơn trong giờ học. Các em tham gia thảo luận sôi nổi, đặt ra nhiều câu hỏi sáng tạo và có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn. Những kết quả này là minh chứng thuyết phục, khẳng định giả thuyết khoa học của đề tài là hoàn toàn đúng đắn: việc xây dựng và áp dụng quy trình phối hợp thí nghiệm thật và ảo thực sự đã nâng cao hiệu quả dạy học môn Sinh học 6.

5.1. Phân tích định lượng từ kết quả kiểm tra

Các số liệu thống kê toán học được xử lý từ hai bài kiểm tra cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Ví dụ, Bảng 3.7 tổng hợp các tham số thống kê chỉ ra rằng điểm trung bình cộng (X̄) của lớp thực nghiệm luôn cao hơn lớp đối chứng, trong khi độ lệch chuẩn (σ) lại thấp hơn, cho thấy kết quả học tập của lớp thực nghiệm đồng đều và ổn định hơn. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi ở lớp thực nghiệm tăng lên đáng kể sau quá trình tác động sư phạm. Đây là bằng chứng khách quan về hiệu quả của phương pháp trong việc cải thiện kết quả học tập.

5.2. Đánh giá định tính về thái độ và năng lực học sinh

Bên cạnh các con số, việc quan sát sư phạm và phỏng vấn cho thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của nhóm thực nghiệm. Học sinh không còn e dè mà trở nên tự tin hơn khi trình bày ý kiến và thực hành thí nghiệm. Khả năng làm việc nhóm, kỹ năng quan sát, phân tích và giải quyết vấn đề được cải thiện rõ rệt. Phương pháp này đã thành công trong việc phát triển năng lực học sinh một cách toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức đơn thuần. Sự hứng thú và niềm vui trong học tập chính là thành công lớn nhất mà phương pháp mang lại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MUC LUC PHY BiA sử LOI CAM DOAN ii LỜI CÁM ƠN. coi MỤC LỤC. 1 DANH MUC CAC CHU VIET TAT 3 DANH MỤC CAC BANG. 4 DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỎ. § PHAN I: MG DAU . Lý do chọn đề tài 6 2. Mục đích nghiên cứu. Giả thuyết khoa học 7 4. Đối tượng và khách thê nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên c 8 7. Lược sử vẫn đề nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. NOI DUNG VA KET QUA NGHIEN CUU. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIÊN CỦA ĐỀ TÀI 3 1. Vai trò của việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học sinh học. Cơ sở lựa chọn phối hợp sử dụng thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong dạy học Sinh học - 20 1. Vì sao phải phối hợp sử dụng thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong day hoe sinh học?. CƠ SỞ THỰC TIỀN. Thực trạng dạy và học Sinh học ở trường trung học cơ sở. Đánh giá thực trạng. 25 KẾT LUẬN CHUONG I 26 CHUONG 2. PHÔI HỢP SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM THẬT VÀ. THI NGHIEM ẢO TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 6. Nguyên tắc sử dụng phối hợp thí nghiệm trong dạy học Sinh học 6. Quy trình sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong dạy học Sinh học 1 2. Giới thiệu quy trình 29 2. Giải thích quy trình. Vận dụng quy trình sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong. Sk re KET LUAN CHUONG 2 %4 CHƯƠNG3. THỰC NGHIÊM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm eee enemas 55 3. Phương pháp thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm. Kết quả thực nghiệm và đánh giá. Phân tích định lượng 58 3. Phân tích định tính. đổ KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. — TH nhe 66 KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ.2-22222221eerrrroee 7 TÀI LIÊU THAM KHẢO. - : 7 7 69 Chữ viết tắt Đọc là 1 CNTT Công nghệ thông tin 2 ĐC Đối chứng, 3 Gv Giáo viên 4 HS Học sinh 5 NXB Nhà xuất bản 6 PPDH Phương pháp dạy học. 7 SGK Sách giáo khoa 8 TN Thí nghiệm 9 TNSP Thực nghiệm sư phạm. 10 THCS Trung học cơ sở DANH MUC CAC BANG. Két qua diéu tra vé phuong php day hoc cua gido viên. Két quả thăm dò mức độ sử dụng các loại thí nghiệm trong dạy học Sinh học ở trường THCS 2 Bảng 1. Kết quả điều tra về học tập của học sinh. Các nội dung có thể sử dụng phối hợp sử dụng thí nghiệm thật và thí nghiệm áo trong chương trình Sinh học 6 33 Bảng 3.1: Kết quả kiểm tra lin 1 sọ Bang 3.2: Xếp loại học tập lần 1 sọ Bang 3.3: Bảng phân phối tần suất lần 1 60 Bang 3.4: Kết quả kiểm tra lần 2 62 Bang 3.5: Xếp loại học tập lần 2 62 'Bảng 3.6: Bảng phân phối tần suất lần 2.7: Tổng hợp các thảm số thống kê qua hai bài 64 DANH MUC CAC HINH, SO DO, BIEU DO. Thi nghiém ao van chuyén nude va mudi khoang trong than cay . Thi nghiệm ảo thân dài ra từ ngọn 34 Hình 2. Thí nghiệm chứng minh thân dài ra từ ngọn 35 Hình 2. Thí nghiệm nhận biết tỉnh bột 36 Hình 2. Thí nghiệm chứng minh lá cây chế tao tinh bot khi có ánh sáng 37 So dé 2. Quy trinh sir dung phéi hop thi nghiém that va thi nghiém ao trong day học Sinh hoc 6 30 Sơ đồ 2. Các bước tổ chức dạy học theo hướng sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong dạy học Sinh học 6 39 Biểu đồ 3.Xếp loại học tập lần 1 60 'Biểu đồ 3.2 Xếp loại học tập lần 2 63 Đồ thị3. Phân phối tần suất lần I „61 Đồ thị 3.Phân phối tần suất lần 2 PHAN I: MO DAU 1. Ly do chon dé tai Định hướng chung về đổi mới PPDH (Luật giáo dục 2005, điều 28) : “Phương pháp dạy học phô thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phủ hợp với từng đặc điểm của từng lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tỉnh cảm „ đem lại niềm vui , hứng thú học tập cho học sinh”. Để khắc phục lối dạy học truyền thống, truyền thụ kiến thức. một chiều, nhằm phát huy tốt năng lực tự học cần phải thực hiện phối hợp có hiệu quả giữa các PPDH hiện đại với việc khai thác các yếu tố tích cực của các PPDH truyền thống, tăng cường sử dụng thí nghiệm và đặc biệt chú trọng vấn đề ứng. dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học. Sinh học là một môn khoa học thực nghiệm, với con đường hình thành kiến thức, kĩ năng thông qua quan sát thực tế và quan sát các thí nghiệm sinh lí. Vì vậy, việc tiến hành các thí nghiệm là rất quan trọng. Nhờ các thí nghiệm HS có. được những quan điểm cơ bản về phương pháp thực nghiệm khoa học. Trong dạy học Sinh học, rèn luyện và phát triển kĩ năng là một trong những nhiệm vụ trong tâm. Xét riêng về mặt kĩ năng, có thể nói thông qua thực hành thí nghiệm việc rèn. luyện và trau dồi kĩ năng được bộc lộ một cách rõ nét nhất. Thí nghiệm giúp đi sâu nghiên cứu cơ chế của các hiện tượng sinh học, qua đó nhằm phát hiện ra các mối tương quan đồng thời tìm hiểu được tính quy luật của các hiện tượng. Như vậy thông qua việc làm thí nghiệm không chỉ rèn luyện được các thao tác thực hành. mà kĩ năng làm thí nghiệm sẽ phát triển cao hơn như biết bố trí thí nghiệm, thay. đổi đối tượng cũng như các điều kiện tác động để nghiên cứu, phân tích kết quả, đối chiếu, so sánh và kiểm chứng giả thuyết đã đề ra ban đầu. Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học - kĩ thuật, sự bùng nỗ về CNTT mà các phương tiện dạy học cũng đã được hiện đại hóa để nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học, hỗ trợ tích cực hoạt động dạy của GV. Việc ứng dụng. CNTT trong dạy học và quản lí đã trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục trong những năm gần đây. Một trong những sản phẩm của việc ứng. dụng CNTT trong đạy học là các thí nghiệm ảo. Tuy nhiên nếu chỉ sử dụng thí nghiệm ảo thì không phải lúc nào cũng đạt hiệu quả dạy học mà cẩn phải có sự sử dụng phối hợp với các phương tiện dạy học khác, trong đó có thí nghiệm thật. “Thực tiễn dạy học Sinh học, trong đó có đạy học Sinh học 6, cho thấy giáo. viên vẫn còn lúng túng khi sử dụng phối hợp cả hai loại thí nghiệm ảo và thật vào. Họ chưa xác định được quy trình một cách khoa học đề sử dụng phối hợp. một cách thống nhất trong quá trình dạy học. Điều này làm ảnh hưởng không nhỏ. đến hiệu qua sir dung thí nghiệm nói riêng và hiệu qua day học nói chung Xuất phát từ những lý do đã nêu trên, với mong muốn nâng cao hiệu quả sử dụng thí nghiệm trong dạy Sinh học 6, tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu sử dụng phối hợp thí nghiệm thật và thí nghiệm ảo trong day hgc Sinh học 6”. Mục đích nghiên cứu. Xây dựng quy trình sử dụng phối hợp sử dụng thí nghiệm ảo và thí nghiệm that trong day hoc Sinh học 6 để nâng cao hiệu day hoc mon hoc nay. Giả thuyết khoa học. Nếu có quy trình phối hợp sử dụng thí nghiệm ảo và thí nghiệm thật trong dạy học Sinh học 6 thì sẽ nâng cao hiệu quả dạy học môn học này. Đối tượng và khách thể nghiên cứu. Quy trình sử dụng phối hợp sử dụng thí nghiệm ảo và thí nghiệm thật trong dạy học Sinh học 6 4. Khách thể Quá trình dạy học Sinh học 6 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến việc sử dụng thí nghiệm trong. day học Sinh học 5. Điều tra thực trạng về sử dụng thí nghiệm và việc phối hợp sử dụng thí nghiệm trong dạy học Sinh học ở THCS nói chung và Sinh học 6 nói riêng. Xây dựng quy trình sử dụng phối hợp sử dụng thí nghiệm ảo và thí nghiệm thật trong dạy học Sinh học 6. Sưu tầm và thiết kế các thí nghiệm sử dụng trong dạy học Sinh học 6 theo hướng nghiên cứu. Thiết kế giáo án theo hướng nghiên cứu để thực nghiệm sư phạm. Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả 6. Phương pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết ~ Nghiên cứu quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và những định hướng, thực hiện đổi mới giáo dục đào tạo của ngành ~ Nghiên cứu các công trình có liên quan đến sử dụng thí nghiệm trong dạy học, các tư liệu, sách, báo, tạp chí. có liên quan đến hướng đề tài. Phương pháp điều tra Phỏng vấn HS và GV để nắm tình hình việc sử dụng thí nghiệm trong dạy. học Sinh học 6, 6. Phương pháp chuyên gia Gặp gỡ, trao đổi với những chuyên gia có nhiều kinh nghiệm về lĩnh vực. đang nghiên cứu, lắng nghe sự tư vấn của các chuyên gia để định hướng cho việc. Phương pháp thực nghiệm sư phạm. Phương pháp thống kê toán học Các số liệu trong thực nghiệm sư phạm được xử lí bằng thống kê toán học. Lược sử vấn đề nghiên cứu. Trên thế gì Trong giáo dục, vấn để sử dụng phương pháp thí nghiệm đã được quan tâm nghiên cứu từ lâu và được xem là một trong những vấn đề quan trọng, cơ bản nhất của quá trình day học. Phương pháp thực nghiệm được xây dựng ở thé ky XVII, ông tổ xây dựng phương pháp này chính là Galile nhà vật lí học. Ông cho rằng “Muốn hiểu biết thiên nhiên phải trực tiếp quan sát thiên nhiên, phải làm thí nghiệm, phải hỏi thiên nhiên chứ không hỏi Aristôt hoặc kinh thánh.” [27] Ngay sau khi Galile xây dựng phương pháp thực nghiệm, nhà giáo duc J.A Conmenxki cho rằng “Sẽ không có gì hết nếu trong trí não nếu như trước đó không có gì trong cảm giác. Vì vậy, dạy học bắt không thê từ sự giải thích về các sự vật mà phải từ sự quan sát trực tiếp. Nếu ta muốn HS nắm các sự vật một cách. vững chắc, đúng đắn thì cần phải dạy quan sát và chứng minh bằng cảm tính. Day học dựa vào cảm giác cảng nhiều thì kiến thức cảng chính xác [23]. Đóng góp lớn nhất của J.A Conmenxki là ông đã tông kết và phát triển kinh nghiệm tích lũy được về trực quan nói chung, TN thực hành nói riêng và áp dụng nó một cách có ý thức vào quá trình dạy học [29], K.