Luận Văn Thạc Sĩ Về Giám Sát Của Hội Đồng Nhân Dân Cấp Xã Từ Thực Tiễn Huyện Quế Sơn, Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam, đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Ngô Thị Hoàng Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quân
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã từ thực tiễn huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ
• 1.1. Khái quát chung về Hội đồng nhân dân cấp xã
• 1.2. Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
• 1.3. Các yếu tố tác động đến giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TẠI HUYỆN QUẾ SƠN, TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Các đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội tác động đến hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã ở huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam
• 2.2. Tình hình giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã ở huyện Quế Sơn, Quảng Nam
• 2.3. Đánh giá chung về thực trạng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã ở huyện Quế Sơn tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUẾ SƠN, TỈNH QUẢNG NAM
• 3.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã từ thực tiễn Huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ

Luận Văn Thạc Sĩ của Ngô Thị Hoàng Oanh tập trung vào hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp xã tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã, đảm bảo vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Luận Văn Thạc Sĩ này là công trình khoa học độc lập, góp phần vào việc cải thiện hoạt động giám sát tại cấp cơ sở.

1.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích của Luận Văn Thạc Sĩ là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam. Nghiên cứu này nhằm đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát, đảm bảo HĐND thực sự là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân.

1.2. Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào hoạt động giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam từ năm 2016 đến 2020. Phạm vi không gian bao gồm 11 xã và 2 thị trấn trong huyện. Nội dung nghiên cứu bao gồm lý luận, pháp luật và thực tiễn về hoạt động giám sát của HĐND cấp xã.

II. Giám Sát Hội Đồng Nhân Dân

Giám sát của Hội đồng nhân dân (HĐND) là chức năng quan trọng, đảm bảo việc tuân thủ Hiến pháp và pháp luật tại địa phương. Hoạt động giám sát giúp phát hiện và khắc phục những sai sót trong quản lý nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Giám sát Hội đồng nhân dân cấp xã đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện quyền lực nhà nước ở cơ sở.

2.1. Khái niệm giám sát

Giám sát của HĐND cấp xã được hiểu là hoạt động theo dõi, kiểm tra việc thực hiện Hiến pháp, pháp luật và nghị quyết của HĐND tại địa phương. Hoạt động này bao gồm việc đánh giá và đưa ra các kiến nghị nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quản lý nhà nước.

2.2. Vai trò của giám sát

Giám sát Hội đồng nhân dân đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Nó giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

III. Cấp Xã tại Huyện Quế Sơn Quảng Nam

Cấp xã là cấp chính quyền địa phương thấp nhất, có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam, hoạt động giám sát của HĐND cấp xã đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn những hạn chế cần khắc phục.

3.1. Thực trạng giám sát

Thực trạng giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam cho thấy, mặc dù đã có nhiều cải thiện, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế như thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan, trình độ đại biểu chưa đáp ứng yêu cầu, và việc thực hiện kết luận giám sát chưa hiệu quả.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã, cần tăng cường đào tạo nâng cao trình độ đại biểu, cải thiện cơ sở vật chất, và đẩy mạnh sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình giám sát.

IV. Quản lý địa phương và Chính quyền cơ sở

Quản lý địa phương và chính quyền cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. HĐND cấp xã là cơ quan quyền lực nhà nước ở cơ sở, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thực hiện chức năng giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.

4.1. Vai trò của chính quyền cơ sở

Chính quyền cơ sở là cầu nối giữa Nhà nước và nhân dân, đảm bảo việc thực hiện các chính sách pháp luật tại địa phương. HĐND cấp xã thực hiện chức năng giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh tại địa phương.

4.2. Cải cách hành chính

Cải cách hành chính là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Cải cách hành chính giúp tăng cường tính minh bạch, hiệu quả trong quản lý nhà nước, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

V. Phát triển địa phương

Phát triển địa phương là mục tiêu quan trọng của HĐND cấp xã, đảm bảo sự phát triển bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường. HĐND cấp xã tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc thúc đẩy phát triển địa phương, nhưng vẫn cần những giải pháp đồng bộ để đạt được hiệu quả cao hơn.

5.1. Thúc đẩy kinh tế xã hội

Phát triển địa phương cần tập trung vào việc thúc đẩy kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. HĐND cấp xã cần đưa ra các chính sách phù hợp để khai thác tiềm năng của địa phương, đồng thời đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là yếu tố quan trọng trong phát triển địa phương. HĐND cấp xã cần có các biện pháp cụ thể để bảo vệ môi trường, đảm bảo sự phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý nhà nước tại cấp cơ sở là nền tảng cốt lõi trong hệ thống phân cấp hành chính của Việt Nam. Tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam với quy mô dân số 84.952 người sinh sống trên diện tích tự nhiên 251,17 km² bao gồm 11 xã và 02 thị trấn, Hội đồng nhân dân cấp xã giữ vị trí cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Thiết chế này đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, đồng thời bảo đảm tính tối thượng của Hiến pháp và pháp luật. Tuy nhiên, hoạt động giám sát tại cấp xã trong thực tế vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn như tính hình thức, nể nang, thiếu cơ chế đôn đốc sau giám sát và năng lực của một bộ phận đại biểu chưa đáp ứng yêu cầu.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính tập trung làm rõ cơ sở lý luận, khảo sát và phân tích toàn diện thực trạng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã trên địa bàn huyện Quế Sơn giai đoạn 2016-2020. Nghiên cứu đánh giá chi tiết 238 cuộc giám sát, 106 đợt giám sát chuyên đề và 306 hồ sơ đơn thư khiếu nại, tố cáo phát sinh tại 13 xã, thị trấn. Mục tiêu trọng tâm là chỉ ra những khoảng trống pháp lý, điểm nghẽn trong tổ chức bộ máy và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực giám sát cho nhiệm kỳ 2021-2026. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc củng cố niềm tin của cử tri, nâng tỷ lệ thực thi kiến nghị sau giám sát đạt trên 95% và chuẩn hóa năng lực của 336 đại biểu dân cử cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa thuyết Dân chủ đại diện và lý thuyết Kiểm soát quyền lực nhà nước trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Dân chủ đại diện khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, trong đó cử tri ủy quyền cho các đại biểu Hội đồng nhân dân thay mặt mình thực hiện quyền giám sát hoạt động của các cơ quan quản lý. Thuyết kiểm soát quyền lực nhấn mạnh việc giới hạn và ngăn chặn sự lạm quyền của bộ máy hành chính cơ sở, bảo đảm mọi quyết định của Ủy ban nhân dân phải tuân thủ Hiến pháp và nghị quyết của cơ quan dân cử.

Mô hình nghiên cứu vận hành xoay quanh 4 khái niệm pháp lý chủ chốt: quyền giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã, chủ thể giám sát, hình thức giám sát và hậu quả pháp lý sau giám sát. Khung phân tích làm rõ mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố tác động: hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cơ cấu tổ chức bộ máy kiêm nhiệm, bản lĩnh của đại biểu và nguồn kinh phí hoạt động tại 13 đơn vị hành chính cấp xã.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát toàn diện trên toàn bộ 13 xã và thị trấn của huyện Quế Sơn, bao gồm tổng số 336 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã nhiệm kỳ 2016-2021. Cỡ mẫu này bảo đảm tính bao quát tuyệt đối về không gian hành chính, phản ánh đầy đủ đặc thù từ các xã vùng nông thôn, xã bán sơn địa đến các thị trấn trung tâm.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp giữa số liệu thứ cấp từ 106 báo cáo giám sát chuyên đề, văn bản pháp luật hiện hành và tài liệu sơ cấp thu thập từ 238 biên bản làm việc của các đoàn giám sát trong giai đoạn 2016-2020. Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm luật học kết hợp với thống kê mô tả định lượng và so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá chính xác mức độ tương thích giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, đồng thời lượng hóa các chỉ số về chất lượng đại biểu và hiệu quả xử lý kiến nghị cử tri tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu và chất lượng đội ngũ đại biểu còn nhiều bất cập. Trong tổng số 336 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã nhiệm kỳ 2016-2021, đại biểu nữ chiếm 21,13% (71 đại biểu), đại biểu ngoài Đảng chiếm 8,63% (29 đại biểu). Về trình độ học vấn, đại học chiếm 47,32% (159 đại biểu), sau đại học chiếm 1,48% (05 đại biểu), trong khi đại biểu chưa qua đào tạo vẫn chiếm tỷ lệ 17,85% (60 đại biểu). Về lý luận chính trị, trình độ trung cấp chiếm 66,66% (224 đại biểu), sơ cấp chiếm 11,90% (40 đại biểu) và cao cấp hoặc cử nhân chỉ đạt 3,57% (12 đại biểu).

Thứ hai, hoạt động giám sát chuyên đề và giám sát theo đoàn đạt khối lượng công việc lớn nhưng phân bổ chưa đồng đều. Giai đoạn 2016-2020, toàn huyện tổ chức được 238 cuộc giám sát với 1.901 kiến nghị gửi đến các cơ quan chức năng, tỷ lệ giải quyết thành công đạt 95,56% (1.919 trên 2.008 kiến nghị qua các năm). Hai Ban chuyên môn của 13 xã, thị trấn đã thực hiện 106 cuộc giám sát chuyên đề, tập trung vào xây dựng nông thôn mới, giao thông nông thôn và an sinh xã hội. Xã Quế Mỹ dẫn đầu với 12 cuộc giám sát, thị trấn Hương An và xã Quế Phú đạt 09 cuộc, trong khi xã Quế An chỉ đạt 06 cuộc.

Thứ ba, công tác tiếp công dân và giám sát giải quyết khiếu nại, tố cáo có chuyển biến rõ rệt. Thường trực Hội đồng nhân dân 13 xã, thị trấn đã tiếp nhận và chuyển giao 306 đơn thư (gồm 116 đơn khiếu nại, 158 đơn kiến nghị, 32 đơn tố cáo). Tỷ lệ cử tri đồng tình với kết quả giải quyết của các cơ quan chuyên môn đạt 85%.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả dữ liệu trình độ đại biểu qua biểu đồ cơ cấu và phân bổ 106 cuộc giám sát chuyên đề qua biểu đồ cột giữa các xã, bức tranh thực tế cho thấy năng lực giám sát có sự chênh lệch rõ rệt theo địa bàn. Tại các xã vùng trũng về chất lượng nhân sự, số lượng cuộc giám sát ít hơn và nội dung còn dàn trải.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại huyện Hòa Vang (Đà Nẵng) hay tỉnh Thanh Hóa, hạn chế lớn nhất tại Quế Sơn nằm ở mô hình tổ chức kiêm nhiệm. Chủ tịch Hội đồng nhân dân cấp xã thường kiêm Bí thư Đảng ủy, các Trưởng, Phó Ban đều hoạt động bán chuyên trách, dẫn đến tình trạng nể nang khi giám sát Ủy ban nhân dân cùng cấp. Hơn nữa, việc thiếu chế tài cưỡng chế sau giám sát khiến một số cơ quan chậm trễ khắc phục sai phạm, làm giảm hiệu lực thực tế của cơ quan quyền lực nhà nước ở cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tạo chuyển biến căn bản trong nhiệm kỳ 2021-2026, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện khung thể chế về chế tài hậu giám sát: Kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định bắt buộc Ủy ban nhân dân cấp xã phải gửi văn bản phản hồi kết quả thực hiện kiến nghị trong thời hạn 30 ngày. Thiết lập cơ chế đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu dựa trên tỷ lệ thực thi kết luận giám sát.

2. Nâng cao tiêu chuẩn và năng lực của 336 đại biểu: Hội đồng nhân dân huyện Quế Sơn phối hợp với Trung tâm Chính trị tổ chức tập huấn kỹ năng chất vấn và thẩm tra ngân sách tối thiểu 02 đợt mỗi năm. Phấn đấu đến năm 2025 nâng tỷ lệ đại biểu có trình độ chuyên môn đại học lên trên 65% và giảm tỷ lệ chưa qua đào tạo xuống dưới 5%.

3. Tăng cường tính độc lập trong bộ máy tổ chức: Thí điểm bố trí Chủ tịch Hội đồng nhân dân chuyên trách tại 50% số xã, thị trấn đạt chuẩn loại 1 và loại 2 trong giai đoạn 2021-2026, giảm tỷ lệ kiêm nhiệm nhằm bảo đảm tính khách quan khi thực hiện quyền giám sát.

4. Số hóa quy trình quản lý 106 chuyên đề giám sát và đơn thư cử tri: Ứng dụng phần mềm theo dõi 306 hồ sơ khiếu nại, tố cáo, công khai lịch tiếp công dân từ 01 đến 03 ngày mỗi tuần trên hệ thống truyền thanh và trang thông tin điện tử của 13 xã, thị trấn để cử tri cùng kiểm tra, đôn đốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Đại biểu Hội đồng nhân dân và cán bộ công chức cấp cơ sở: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực hành quy trình tổ chức 238 cuộc giám sát thực tế, phương pháp xây dựng đề cương kiểm tra trước 15 ngày và kỹ năng chất vấn sắc bén tại các kỳ họp.

2. Thường trực Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp huyện: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo để đánh giá toàn diện hoạt động của 13 xã, thị trấn, hỗ trợ xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách và điều phối chương trình giám sát chuyên đề hàng năm.

3. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu luật học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước ở cơ sở cùng bộ số liệu khảo cứu giai đoạn 2016-2020 của 336 đại biểu phục vụ các công trình khoa học chuyên ngành Luật Hiến pháp và Hành chính.

4. Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội: Hỗ trợ nâng cao kỹ năng phối hợp liên ngành khi tham gia 106 đoàn giám sát chuyên đề về xây dựng nông thôn mới, đền bù giải tỏa và quản lý tài chính công.

Câu hỏi thường gặp

Chủ thể thực hiện quyền giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã gồm những ai? Theo Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015, chủ thể giám sát cấp xã gồm Hội đồng nhân dân tại kỳ họp, Thường trực, Ban Pháp chế, Ban Kinh tế - Xã hội và các đại biểu. Tại Quế Sơn, 336 đại biểu thuộc các chủ thể này đã triển khai 238 cuộc giám sát trong 5 năm.

Hình thức giám sát nào mang lại hiệu quả thực tế cao nhất tại cấp xã? Giám sát chuyên đề và chất vấn trực tiếp tại kỳ họp đem lại hiệu quả cao nhất. Minh chứng từ 106 cuộc giám sát chuyên đề tại 13 xã, thị trấn cho thấy việc khảo sát hiện trường và gửi đề cương trước 15 ngày đã giúp giải quyết 95,56% số kiến nghị về đất đai và an sinh xã hội.

Nguyên nhân chính khiến chất lượng giám sát của đại biểu chưa đồng đều là gì? Nguyên nhân cốt lõi là chế độ làm việc kiêm nhiệm và trình độ chuyên môn chưa chuẩn hóa. Thống kê từ 336 đại biểu tại Quế Sơn cho thấy có 17,85% đại biểu chưa qua đào tạo và 11,90% chỉ có trình độ lý luận sơ cấp, dẫn đến sự lúng túng khi giám sát các vấn đề kỹ thuật phức tạp.

Hội đồng nhân dân cấp xã giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo như thế nào? Thường trực Hội đồng nhân dân duy trì tiếp công dân từ 01 đến 03 ngày mỗi tuần, phân loại đơn thư và chuyển cơ quan có thẩm quyền. Trong giai đoạn 2016-2020, việc đôn đốc xử lý 306 đơn thư tại Quế Sơn đã mang lại tỷ lệ 85% người dân đồng tình với kết quả giải quyết.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng kết luận giám sát không được thực hiện nghiêm túc? Cần ban hành quy chế hậu kiểm bắt buộc với thời hạn khắc phục cụ thể 30 ngày cho đơn vị chịu giám sát. Đồng thời, gắn kết quả xử lý 1.901 kiến nghị giám sát với quy trình lấy phiếu tín nhiệm định kỳ đối với các chức danh do Hội đồng nhân dân bầu.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò kiểm soát quyền lực nhà nước của Hội đồng nhân dân cấp xã theo Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015.
• Đánh giá thực chứng bức tranh giám sát tại 13 xã, thị trấn thuộc huyện Quế Sơn giai đoạn 2016-2020 thông qua khảo sát 336 đại biểu và 238 cuộc giám sát.
• Phân tích hiệu quả thực tế của 106 cuộc giám sát chuyên đề với tỷ lệ giải quyết kiến nghị thành công đạt 95,56% và xử lý 306 đơn thư khiếu nại, tố cáo.
• Chỉ rõ những hạn chế nội tại xuất phát từ tỷ lệ 17,85% đại biểu chưa qua đào tạo và sự ràng buộc của cơ chế lãnh đạo kiêm nhiệm.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, nhân sự, tổ chức bộ máy và ứng dụng công nghệ cho lộ trình 2021-2026.

Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Ngô Thị Hoàng Oanh là tài liệu khoa học có giá trị cao, đóng góp thiết thực vào việc đổi mới tổ chức và hoạt động của cơ quan dân cử cơ sở. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và đại biểu dân cử hãy khai thác ngay nguồn dữ liệu này để nâng cao hiệu lực quản trị công địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ 1. Khái quát chung về Hội đồng nhân dân cấp xã 1. Khái niệm, vị trí, vai trò, chức năng của Hội đồng nhân dân cấp xã 1. Khái niệm về giám sát của HĐND cấp xã Trong ngôn ngữ tiếng Việt, “giám sát” được hiểu như một động từ chỉ “sự theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không” [36, tr.

Trong từ điển tiếng Việt, giám sát là “theo dõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ” [14, tr. Trong cuốn Nhân dân giám sát các cơ quan dân cử ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, giám sát mang tính quyền lực nhà nước là “sự theo dõi, quan sát hoạt động của một chủ thể quyền lực mang tính chủ động, liên tục, thường xuyên và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để bắt buộc và hướng hoạt động của các tổ chức quyền lực chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, đúng quy chế nhằm giới hạn quyền lực, đảm bảo cho pháp luật được tuân thủ nghiêm minh” [32, tr. Tuy cách diễn đạt và biểu hiện ý nghĩa của từ “giám sát” có khác nhau nhưng các quan niệm trên đều đề cập đến những nội dung cơ bản: Giám sát là việc theo dõi, xem xét và kiểm tra một cơ quan, tổ chức, hay cá nhân nào đó trong việc thực hiện một hoạt động nào đó, một công việc, hay thực hiện pháp luật có đúng với những yêu cầu đã được xác định hay không, do đại diện cho quyền lực thực hiện hay chủ thể có quyền lực. Luật tổ chức HĐND và UBND năm 2003 có riêng một chương quy định về hoạt động giám sát của HĐND (Chương III từ Điều 57 đến Điều 81).

Từ những phân tích trên, dưới góc độ khoa học pháp lý, theo tác giả khái niệm giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã được hiểu là: Giám sát của HĐND cấp xã là tổng thể các hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và đại biểu HĐND xem xét, theo dõi, đánh giá hoạt động của các cơ quan tổ 7 chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, luật, pháp lệnh và các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên và trong việc thực hiện Nghị quyết của HĐND cấp xã. Từ đó đưa ra các kết luận và kiến nghị phương án xử lý phù hợp theo thẩm quyền để khắc phục những tồn tại, hạn chế, phát huy mọi tiềm năng của địa phương để phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng và văn minh. Như vậy, giám sát của HĐND là hình thức thực hiện quyền giám sát của nhân dân được thực hiện bằng pháp luật là thực hiện sự ủy quyền của nhân dân để giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước, thông qua cơ quan nhà nước là HĐND các cấp. Trong quá trình giám sát, chủ thể giám sát có quyền tiếp cận mọi đối tượng, mọi văn bản, hồ sơ theo yêu cầu giám sát.

Giám sát chứa đựng những yếu tố thuộc tính của công tác kiểm tra, kiểm soát và thanh tra. Hoạt động nhằm kiểm soát thực thi quyền lực nhà nước. Vị trí, vai trò của Hội đồng nhân dân cấp xã - HĐND xã có vai trò, vị trí quan trọng, là cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã, đại diện cho nguyện vọng, ý chí và quyền làm chủ của Nhân dân trong xã, do Nhân dân xã bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân và cơ quan Nhà nước cấp trên. HĐND xã thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của UBND cấp xã, giám sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và công dân ở cấp mình, giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã là hết sức quan trọng trong hoạt động của cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, là công cụ đảm bảo giám sát thực hiện quyền lực của cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương.

HĐND thay mặt Nhân dân thực thi quyền lực nhà nước bằng cách căn cứ vào pháp luật, Hiến pháp, tình hình thực tế địa phương mà quyết định các biện pháp tổ chức thực hiện pháp luật, Hiến pháp, Nghị quyết của HĐND, vừa mang tính đại diện, vừa mang tính quyền lực Nhà nước, có giá trị bắt buộc chung đối với các tổ 8 chức và công dân, cơ quan, ở địa phương. Như vậy, ngoài chức năng quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương thì việc giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp xã là một trong những biện pháp cần thiết và không thể thiếu được, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân [2]. HĐND xã được lựa chọn từ các đại biểu ưu tú của các tầng lớp trong xã hội, đại diện tiêu biểu nhất cho tiếng nói của các tầng lớp nhân dân trong xã, Hội đồng nhân dân quyết định những biện pháp quan trọng, những chủ trương để xây dựng và phát triển địa phương về KT-XH, củng cố QP-AN, phát triển tiềm năng của xã, không ngừng cải thiện đời sống tinh thần, vật chất của Nhân dân, thực hiện tốt nghĩa vụ của địa phương với cấp trên. HĐND xã là đơn vị gần dân nhất, hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng và yêu cầu của nhân dân, do đó đưa ra những quyết sách đúng đắn, phù hợp với thực tiễn ở địa phương, góp phần xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, bảo đảm quyền con nười, bảo đảm pháp chế và phát huy dân chủ tại địa phương.

Chức năng của Hội đồng nhân dân cấp xã Năm 2015 Luật Tổ chức chính quyền địa phương quy định chức năng của chính quyền địa phương trong đó có Hội đồng nhân dân tại điều 31 gồm: Tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn xã. Quyết định về các vấn đề của địa phương trong phạm vi được phân cấp, phân quyền theo quy định của Luật này và các quy định khác có liên quan. Quyết định và tổ chức thực hiện huy động các nguồn lực xã hội để xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn xã, thực hiện các biện pháp nhằm phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Hội đồng nhân dân cấp xã có các chức năng trong tổ chức và bảo đảm việc thi hành pháp luật, Hiến pháp và trong lĩnh vực xây dựng chính quyền, an ninh, quốc phòng cụ thể: Ban hành nghị quyết về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND cấp xã.

Quyết định dự toán điều chỉnh dự toán ngân sách xã, thu, chi ngân sách xã, điều chỉnh dự toán ngân sách xã trong trường hợp cần thiết, phê chuẩn quyết toán ngân sách xã, dự toán thu ngân sách nhà nước 9 trên địa bàn. Quyết định biện pháp phòng, chống quan liêu, tham nhũng trong phạm vi được phân quyền; bảo an toàn xã hội, đấu tranh, phòng, chống tội phạm, đảm bảo trật tự và các hành vi vi phạm pháp luật khác, biện pháp bảo vệ tài sản của tổ chức, cơ quan, bảo hộ tính mạng, danh dự, tự do, tài sản, nhân phẩm, các quyền, lợi ích hợp pháp khác trên địa bàn xã của công dân. Quyết định chủ trương đầu tư dự án, chương trình trong phạm vi được phân quyền của xã. Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân và các Ủy viên Ủy ban nhân dân xã.

Bãi nhiệm, bầu, miễn nhiệm đối với Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Trưởng ban, Phó Trưởng ban của Hội đồng nhân dân xã; Giám sát việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân xã; giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, UBND cùng cấp,việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương, Ban của Hội đồng nhân dân cấp mình; giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cùng cấp. Bãi nhiệm đại biểu Hội đồng nhân dân xã và chấp nhận việc đại biểu Hội đồng nhân dân xã xin thôi làm nhiệm vụ đại biểu. Bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản trái pháp luật của Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã. Bỏ phiếu tín nhiệm, lấy phiếu tín nhiệm, đối với người giữ chức vụ do Hội đồng nhân dân xã bầu theo quy định tại Điều 88 và Điều 89 của Luật này.

Có thể khẳng định rằng, chức năng của Hội đồng nhân dân cấp xã được quy định cụ thể tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, là cơ sở để Hội đồng nhân dân cấp xã thực hiện tốt chức năng của mình trong điều kiện nước ta đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh hội nhập sâu rộng quốc tế. Bởi vì HĐND cấp xã giám sát hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân cấp mình; giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cùng cấp và văn bản của Hội đồng nhân dân cấp xã theo quy định của pháp luật. Giám sát việc thực hiện Nghị quyết của Hội đồng nhân dân xã; việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương. Tổ chức của Hội đồng nhân dân cấp xã 1.

Thường trực Hội đồng nhân dân Theo quy định của luật Tổ chức chính quyền địa phương Thường trực HĐND là cơ quan thường trực của HĐND, thực hiện quyền hạn, nhiệm vụ và các quy định khác của pháp luật có liên quan, chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước HĐND. Nhiệm kỳ của TT HĐND theo nhiệm kỳ của HĐND cùng cấp, khi HĐND hết nhiệm kỳ, TT HĐND tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi HĐND khóa mới bầu ra TT HĐND khóa mới. Thường trực HĐND xã gồm chủ tịch HĐND và một phó chủ tịch HĐND. Thành viên của thường trực Hội đồng nhân dân không thể đồng thời là thành viên của UBND cùng cấp.

Các ban của Hội đồng nhân dân xã Điều 109 luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 các ban của HĐND có nhiệm vụ tham gia chuẩn bị nội dung kỳ họp của HĐND trên lĩnh vực liên quan phụ trách.