CHƯƠNG 1 GIỚI THIEU CHUNG 1. Giới thiệu chung Dự án xây dựng công đóng vai trò tích cực trong phát triển xã hội. Ở Việt Nam, cùng với đà phát triển của xã hội, vốn dành cho đầu tư xây dựng ngày cảng tăng. Trong cơ cau vốn dau tư xây dựng thì vốn dau tư xây dựng thuộc ngân sách nhà nước luôn chiêm tỷ trọng cao.1: Vốn đầu tư ngành xây dựng qua các năm.
Năm 2005 2007 2008 2009 2010 Giá trị (Ty đồng) 7859 11320 11995 | 12491 | 13482 Nguon: Tong cục thong kê. Đầu tư vốn Nhà nước ngành xây dựng qua các năm. Năm 2005 2007 2008 2009 2010 Giá trị (Ty đồng) 4843 6194 6262 7192 7615 Nguồn: Tổng cục thong kê. Tuy nhiên, nhiều van dé nổi lên trong công tác đầu tư xây dựng cơ bản như tinh trạng thất thoát, lãng phí, thiếu công khai minh bach, quan liêu, tham nhũng hay tình trạng dự án xây dựng chậm tiến độ, vượt ngân sach,.
làm ảnh hưởng nhiều đền nên kinh tê của đât nước, đên sự phát triên của xã hội. Tình trạng thất thoát, lãng phí vốn Nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản là một vẫn đề nỗi cộm, gây bức xúc trong dư luận, là một trong những nguyên nhân suy yếu các nguồn lực phát triển của đất nước. Đầu tư ngân sách Nhà nước và đầu tư của doanh nghiệp Nhà nước còn dàn trải, thất thoát, kém hiệu quả, con số thất thoát trong xây dựng theo một số chuyên gia là từ 20% đến 30% (báo Thanh tra Việt Nam, đăng ngày 7/1/2011). HVTH: Nguyễn Chanh Tài Trang 1 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS Lưu Trường Van Nhiều dự án xây dựng chậm tiễn độ, vượt ngân sách dự án dẫn đến giảm lợi nhuận, giảm lòng tin của nhân dân đối với Chính phủ (Long Le-Hoai, 2008).
Có đến 99% dự án xây dựng chậm tiến độ và y ach ở công tác giải phóng mặt bằng (báo Dân trí, đăng ngày 16/12/2011). Vấn đề công khai, minh bạch trong dự án xây dựng thuộc khu vực công còn nhiều hạn chế, những khâu chưa công khai minh bạch thường xảy ra là: minh bạch về chủ trương đầu tư và quá trình phê chuẩn dự án đầu tư, đặc biệt với những dự án đầu tư công hoặc sử dụng von ODA; minh bạch về van đề đất đai cho dự án (nguồn đất ở đâu, diện tích bao nhiêu.); minh bạch trong hoạt động đấu thầu. hiện tượng phổ biến là lúc đấu thầu thi giá bên trúng thâu đưa ra rất phải chăng, thé rồi sau đấy đến khâu gọi là "thương lượng hợp đồng", giá bị đội lên vượt quá giá trị tring thầu; minh bạch trong công tác giám sát và quản lý dự án (báo Pháp luật, đăng ngày 16/11/2011). Xác định van đề nghiên cứu Dự án đầu tư xây dựng khu vực công luôn chiếm tỷ trọng cao trong ngành xây dung, sự thành công hay thất bại của dự án loại này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến xã hội về nhiều mặt như nhu cầu chăm sóc sức khỏe, đi lại, nhà 6,., nó còn gây lãng phí của cải xã hội nếu để xảy ra những dự án chậm trễ, kém chất lượng, vượt kinh phi,.
Mat khác, dự án xây dung công trình thuộc khu vực công luôn đi kèm với một trình tự thủ tục tương đối phức tap, trải qua nhiễu công đoạn từ khâu chuẩn bị đầu tư đến giai đoạn hoàn thành, ban giao đưa vào sử dụng, liên đới tới nhiều cơ quan Nhà nước như cơ quan quản lý về xây dựng, cơ quan quản lý tài chính, ngân hàng, kho bạc,. Ngoài ra, dự án này còn bị tác động của nhiều yếu tố khác như tiềm lực về tài chính, hiệu quả kinh tế, xã hội, sự công khai, minh bạch, cơ chế chính sách,. Do đó, đạt được sự thành công của dự án là rất khó. Công tác dau thầu dự án dau tư xây dựng công cũng có nhiều van dé cần phải xem xét.
Có rất nhiễu công trình đấu thầu kéo dài xảy ra chủ yếu ở vốn Nhà nước. Hiện tượng cục bộ địa phương, nề nang trong tổ chức lựa chọn nhà thau,. cũng HVTH: Nguyễn Chanh Tài Trang 2 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS Lưu Trường Van gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng thâu từ đó ảnh hưởng đến chất lượng xây dựng công trình, dự an. Trong những nghiên cứu vẻ sự thành công của dự án xây dựng trước đây tại Việt Nam như nghiên cứu của Long N.D và cộng sự, 2003; Hoàng Thái Sơn, 2007; Đặng Ngọc Châu, 2011, đều nghiên cứu về dự án bao gồm cả khu vực công và tư nhân.
Tuy nhiên, dự án xây dựng công và tư nhân có nhiều điểm khác biệt nhau do đó sự thành công của từng loại dự án này cũng khác nhau, dự án xây dựng công và tư có khác biệt nhau đáng kế ở các yếu tô thành công như: Hiéu phạm vi lợi nhuận của các bên liên quan; Khám phá sự can thiết và những ràng buộc của các bên liên quan đối với dự dn; Dự bdo ảnh hưởng của các bên liên quan một cách chính xác;. Tai Việt Nam, tuy chưa có nghiên cứu so sánh sự khác biệt về những nhân tố thành công của dự án xây dựng công nhưng theo quy định của hệ thống pháp luật thì dự án xây dựng công và tư nhân có nhiều điểm khác biệt như về thủ tục, trình tự đầu tư, sử dụng von,., cụ thé như quy định của Luật dau thầu (số 61/2005/QH11) chỉ áp dung cho vốn nhà nước chiém từ 30% trở lên, những trường hợp còn lại thì khuyến khích áp dụng, quy định này sẽ tạo ra sự khác biệt đáng kể trong thi công xây dựng công trình giữa công và tư; .Vấn đề thất thoát lãng phí hau như chỉ xảy ra ở dự án xây dựng vốn Nhà nước. Thực tế cho thay đầu tư xây dựng cơ bản ở khu vực kinh tế tư nhân, ở khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hầu như không có thất thoát, lãng phí do quản lý cũng rất ít xảy ra. Do vậy cụm từ "thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản" chỉ đúng và diễn ra phổ biến ở các dự án thuộc khu vực kinh tế Nhà nước, đặc biệt là các dự án từ ngân sách Nhà nước (báo Người lao động, đăng ngày 17/11/2003).
Một vấn đề khác biệt nữa giữa dự án xây dựng công và tư nhân đó là công tác đền bù, giải phóng mặt bằng. Công tác này của dự án khu vực công thường xuyên chậm trễ nguyên nhân là do cơ chế chính sách không phù hợp, gây mâu thuẫn về lợi ích giữa Nhà nước với người dân làm ảnh hưởng đến tiễn độ thi công xây dựng. Các nhà hoạch định chính sách, chủ đầu tư dự án, các đơn vị khác tham gia trong đầu tư dự án xây dựng công cân thiết phải xác định nhân tố nào là quan trọng đối với sự thành công dự án xây dựng công, có sự khác biệt giữa những nhân tố thành công của dự án xây dựng công và những dự án khác, biện pháp HVTH: Nguyễn Chanh Tài Trang 3 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS Lưu Trường Van nào có hiệu quả để tăng sự thành công của dự án từ đó sẽ có những biện pháp, chính sách điều chỉnh phù hợp nhằm tăng tỷ lệ thành công, giảm những ảnh hưởng xấu, giảm thất thoát, lãng phí trong ngành xây dựng, đặc biệt là những dự án xây dựng công. Một nghiên cứu đánh giá những nhân tố thành công va các giải pháp làm tăng khả năng thành công cho dự án xây dựng thuộc khu vực công là rất cần thiết.
Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu được tiên hành nhăm xác định các mục tiêu sau: - Nhận dạng những nhân tô chính ảnh hưởng đến sự thành công của dự án xây dựng thuộc khu vực công dựa vào những nghiên cứu trước và khảo sát các chuyên gia có kinh nghiệm đã từng tham gia dự án xây dựng công. - Đánh giá ảnh hưởng những nhân tố đến sự thành công của dự án xây dựng khu vực công, rút ra được những nhân tố quan trọng cho thành công của dự án xây dựng công từ số liệu thu thập được qua bảng câu hỏi sau đó dùng mô hình cau trúc (Structural Equation Modeling- SEM) dé phân tích. - Dé xuất các giải pháp dé làm tăng khả năng thành công của dự án xây dựng khu vực công trên cơ sở khảo sát ý kiến của của các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm. - Xếp hạng các giải pháp tăng khả năng thành công của dự án xây dựng khu vực công (dùng ma tran Whats — Hows của Quality Function Deployment - QFD).
Pham vi nghiên cứu - Nghiên cứu dựa trên cơ sở khảo sát các chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng đã từng tham gia các trong các dự án dân dụng, công nghiệp thuộc khu vực công và đang công tác tại các đơn vi: + Sở Xây dựng + Ban Quản lý dự án tỉnh, huyện. + Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế. + Các công ty xây dựng Nhà nước HVTH: Nguyễn Chanh Tài Trang 4 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS Lưu Trường Van + Các công ty xây dựng tư nhân có tham gia dự án xây dựng công. - Khu vực khảo sát: tỉnh Đồng Tháp.
- Đối tượng nghiên cứu là những dự án xây dựng dân dụng và công nghiệp sử dụng 100% vốn nhà nước. Đóng gop của nghiên cứu Áp dụng một mô hình tích hợp dé dé đánh giá những yếu tố thành công của dự án xây dựng công. Giúp các nhà hoạch định chính sách, chu đầu tư, các bên tham gia khác trong dự án xây dựng thuộc khu vực công nhận dạng các nhân tố thành công. Trên cơ sở các biện pháp làm tăng sự thành công của dự án xây dựng công theo đề xuất của nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách sẽ có kế hoạch, biện pháp nham tăng tỷ lệ thành công của dự án.
Nhờ đó giảm được thiệt hại cho ngân sách, nên kinh tê và tăng cường van đề an sinh xã hội. HVTH: Nguyễn Chanh Tài Trang 5 Luận văn thạc sĩ GVHD: TS Lưu Trường Van CHƯƠNG 2 TONG QUAN 2. Các khái niệm - Dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhăm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời hạn nhất định. Dự án đầu tư xây dựng công trình bao gồm phan thuyết minh và phan thiết kế cơ sở (Theo khoản 17, diéu 3, Luật Xây dựng).
- Dự án xây dựng công trình thuộc khu vực công là những dự án xây dựng công trình sử dụng vôn ngân sách Nhà nước.
