Luận văn thạc sĩ định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em từ thực tiễn tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ phân tích định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em, dựa trên thực tiễn tỉnh Hòa Bình, đề xuất giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Vũ Thị Linh Chi
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thế Hưng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Định Tội Danh Các Tội Xâm Phạm Tình Dục Trẻ Em Từ Thực Tiễn Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và pháp lý của định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích cơ sở lý luận và pháp lý của định tội danh các tội xâm phạm tình dục đối với trẻ em. Tác giả đã làm rõ khái niệm, phân loại và ý nghĩa của hoạt động định tội danh, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định chính xác tội danh trong quá trình tố tụng hình sự. Các quan điểm của các học giả như GS.TS Võ Khánh Vinh, PGS. Trần Văn Độ, và GS.TS Lê Cảm được trích dẫn để làm rõ bản chất của hoạt động này. Hệ thống pháp lý hiện hành, bao gồm Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự, được phân tích kỹ lưỡng để làm cơ sở cho việc định tội danh.

1.1. Khái niệm và phân loại định tội danh

Định tội danh được hiểu là hoạt động xác định sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội với các quy định của pháp luật hình sự. Tác giả phân loại định tội danh thành hai hình thức: định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức. Định tội danh chính thức được thực hiện bởi các cơ quan có thẩm quyền như Cơ quan Điều tra, Viện Kiểm sát, và Tòa án, trong khi định tội danh không chính thức thường là sự đánh giá của các nhà nghiên cứu hoặc cá nhân khác.

1.2. Ý nghĩa của định tội danh trong bảo vệ trẻ em

Việc định tội danh chính xác có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em, đảm bảo công lý được thực thi đúng đắn. Đây cũng là cơ sở để áp dụng các hình phạt phù hợp, góp phần răn đe và phòng ngừa tội phạm. Tác giả nhấn mạnh rằng, việc định tội danh không chỉ là hoạt động pháp lý mà còn mang tính nhân văn, đặc biệt khi liên quan đến các tội phạm xâm hại trẻ em.

II. Thực tiễn định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em tại tỉnh Hòa Bình

Chương này tập trung vào phân tích thực tiễn định tội danh các tội xâm phạm tình dục đối với trẻ em tại tỉnh Hòa Bình. Tác giả đã thu thập và phân tích số liệu từ năm 2015 đến 2019, chỉ ra những khó khăn và vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật. Các vụ án điển hình được nghiên cứu để làm rõ những sai sót trong việc xác định tội danh, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện.

2.1. Đặc điểm tình hình tội phạm xâm phạm tình dục trẻ em tại Hòa Bình

Tỉnh Hòa Bình, với đặc điểm địa lý miền núi và trình độ dân trí thấp, là nơi có nhiều vụ án xâm hại tình dục trẻ em xảy ra. Tác giả chỉ ra rằng, các vụ án thường có tính chất nghiêm trọng, gây bức xúc trong dư luận. Số liệu thống kê cho thấy sự gia tăng đáng kể của các vụ án này trong giai đoạn nghiên cứu.

2.2. Khó khăn trong việc định tội danh

Quá trình định tội danh tại Hòa Bình gặp nhiều khó khăn do thiếu chứng cứ, sự phức tạp của các vụ án, và sự thiếu hiểu biết pháp luật của người dân. Tác giả cũng chỉ ra những sai sót trong việc áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự, dẫn đến việc xử lý tội phạm chưa thực sự hiệu quả.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em

Trong chương cuối, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng định tội danh các tội xâm phạm tình dục đối với trẻ em. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng, và tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Tác giả đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật hình sự và Bộ luật tố tụng hình sự để phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, cần làm rõ các dấu hiệu pháp lý của các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em, giúp việc định tội danh được chính xác hơn.

3.2. Nâng cao năng lực của cơ quan tiến hành tố tụng

Việc đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho các cán bộ tiến hành tố tụng là cần thiết để đảm bảo quá trình định tội danh được thực hiện một cách chuyên nghiệp và hiệu quả. Tác giả cũng đề xuất tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình giải quyết vụ án.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CÁC CƠ SỞ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM TÌNH DỤC TRẺ EM 1.1 Cơ sở lý luận của định tội danh đối với các tội xâm phạm tình dục trẻ em 1.1 Khái niệm, phân loại, ý nghĩa của định tội danh đối với các tội xâm phạm tình dục trẻ em Quá trình giải quyết vụ án hình sự bao gồm các giai đoạn: Định tội danh và quyết định hình phạt, trong đó giai đoạn định tội danh là hoạt động cơ bản được tiến hành ở tất cả các giai đoạn tố tụng. Tuy nhiên cho đến nay khái niệm định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em chưa được quy định cụ thể trong bất kì văn bản pháp luật nào. Khi đề cập đến khái niệm này, có nhiều quan điểm khác nhau được đưa ra: Theo quan điểm của GS.TS Võ Khánh Vinh: “Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý hình sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi tội phạm cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm đã được quy định trong quy phạm pháp luật hình sự”.14] Theo quan điểm của PGS. Trần Văn Độ: “Xét từ góc độ chung nhất, định tội là hoạt động nhận thức, hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự nhằm cá biệt hóa các quy định của BLHS vào trường hợp hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể xảy ra, được thể hiện trên cơ sở xác định đầy đủ, chính xác, khách quan các tình tiết cụ thể của hành vi được thực hiện và tình tiết khác của vụ án, nhận thức đúng nội dung quy phạm pháp luật hình sự quy định cấu thành tội phạm tương ứng và xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của một cấu thành tội phạm nhất định với các tình tiết cụ thể của hành vi được thực hiện và các tình tiết khác của vụ án, bằng các phương pháp và thông qua các giai đoạn nhất định.9] 6 Theo quan điểm của GS.TS Lê Cảm: “Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic đồng thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành bằng cách trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự đối chiếu, so sánh và kiểm tra để xác định được sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng do luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật.13] Theo quan điểm của TS.

Trịnh Quốc Toản cho rằng: “Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp lý sự phù hợp đồng nhất giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng được quy định trong Bộ luật hình sự”.7] Có thể thấy, có rất nhiều quan điểm khác nhau về định tội danh, điểm thống nhất chung có thể nhận thấy ở tất cả các quan điểm trên khi nhận thức về bản chất của hoạt động định tội danh đó là: Thứ nhất, định tội danh là hoạt động nhận thức có tính logic về sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội xảy ra trên thực tế so với các quy định của pháp luật hình sự về một tội phạm cụ thể. Thứ hai, định tội danh là hoạt động áp dụng pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và người có thẩm quyền trong các cơ quan đó thực hiện dựa trên cơ sở quy định của pháp luật hình sự. Thứ ba, định tội danh là cơ sở cho việc quyết định hình phạt và giải quyết các vấn đề khác có liên quan đến TNHS đối với người phạm tội. 7 Dựa trên cơ sở các tiếp thu những ý kiến của các tác giả khác nhau về định tội danh, dưới góc độ quan điểm cá nhân, người viết cho rằng: Định tội danh là hoạt động áp dụng pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng được thực hiện trên cơ sở pháp luật, các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội do người phạm tội thực hiện với các quy định của BLHS.

Định nghĩa định tội danh có ý nghĩa quan trọng và là cơ sở để xác định các đặc điểm cụ thể của hoạt động này nói chung và tội phạm nói riêng. Định tội danh chia thành hai loại: Định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức. Thứ nhất, định tội danh chính thức. “Định tội danh chính thức là hoạt động xác định tội danh trong một vụ án cụ thể do cán bộ được Nhà nước ủy quyền Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm tiến hành.18] Định tội danh chính thức là hoạt động mang tính tổ chức - quyền lực Nhà nước, chủ thể tiến hành hình thức định tội danh này được Nhà nước quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự là các cơ quan tiến hành tố tụng gồm có: Cơ quan Điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án; và người tiến hành tố tụng gồm có: Điều tra viên, Phó Thủ trưởng, Thủ trưởng Cơ quan Điều tra; Kiêm sát viên, Phó Viện trưởng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân; Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký Tòa án.

Định tội danh chính thức diễn ra ở tất cả các giai đoạn tố tụng. Định tội danh của là trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng để xử lý vụ án, đồng thời phải tuân thủ chặt chẽ nhất các quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự trong từng giai đoạn. Hậu quả của định tội danh chính thức là việc xác định TNHS đối với người phạm tội được thể hiện trong các văn bản tố tụng và làm phát sinh quyền, nghĩa vụ pháp lý của đối tượng bị định tội danh. Định tội danh chính thức đối 8 là sự đánh giá về mặt pháp lý chính thức của các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trong thực tế thỏa mãn cấu thành tội phạm (CTTP) quy định tại BLHS năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017.

Thứ hai, định tội danh không chính thức. Khác với định tội danh chính thức, định tội danh không chính thức không phải do những chủ thể có thẩm quyền thực hiện mà là sự đánh giá của các nhà nghiên cứu khoa học pháp lý, tác giả bài báo, tạp chí, công trình khoa học, sinh viên hoặc bất kỳ một người nào khác. Mục đích của định tội không chính thức là phương pháp nhằm thể hiện quan điểm khoa học, nhận thức của mình về vụ án. Nhiều trường hợp, chủ thể định tội tiến hành và sử dụng kết quả định tội để minh chứng cho luận điểm khoa học của mình.

Từ những phân tích nêu trên, có thể đưa ra khái niệm định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em đó là: Định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em là hoạt động nhận thức, hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng dựa trên các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội do người phạm tội thực hiện với các quy định của các điều luật 142, 144, 145, 146, 147 của BLHS, từ đó xác định một người có phạm tội xâm phạm tình dục trẻ em hay không, nếu phạm tội thì theo quy định tại điều khoản nào của BLHS.2 Chủ thể, các giai đoạn và các trường hợp định tội các tội xâm phạm tình dục trẻ em 1.1 Chủ thể của định tội danh đối với các tội xâm phạm tình dục trẻ em Định tội danh các tội xâm phạm tình dục trẻ em là hoạt động được thực hiện ở tất cả các giai đoạn của tố tụng hình sự từ khi khởi tố vụ án cho tới khi xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm vụ án hình sự. Chủ thể 9 định tội danh là các cơ quan tiến hành tố tụng bao gồm: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án. Để xử lý hành vi phạm tội, Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án phải tiến hành các hoạt động tố tụng theo quy định của pháp luật để chứng minh tội phạm, người phạm tội; xác định các tình tiết cần thiết của vụ án để quyết định truy cứu TNHS, phán quyết một người có tội hay không có tội. Tùy theo giai đoạn tố tụng hình sự hoặc địa vị tố tụng trong vụ án mà chủ thể định tội cũng khác nhau, cụ thể: - Cơ quan điều tra: + Trong giai đoạn khởi tố vụ án, khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra tiến hành thu thập thông tin, chứng cứ, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin tội phạm; thực hiện các biện pháp khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, định giá tài sản hoặc các biện pháp khác để thu thập chứng cứ làm căn cứ để khởi tố và tiến hành điều tra vụ án.

Trong giai đoạn này, sau khi xác minh tin báo tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố, nếu hành vi không có dấu hiệu của tội phạm hoặc thuộc trường hợp loại trừ TNHS thì Cơ quan điều tra ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự (Điều 158 BLTTHS). + Trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, với quyền hạn của mình Cơ quan Điều tra tiến hành các hoạt động điều tra theo luật định để xác định tội phạm và người phạm tội nhằm làm rõ các tình tiết trong vụ án. Kết thúc điều tra, Cơ quan điều tra xác định người phạm tội đã phạm tội gì thuộc khung, khoản nào, cùng với các tình tiết khác sau đó đề nghị Viện kiểm sát truy tố bị can ra trước Tòa án.