đặt vấn đề quy hoạch lò đốt CTR y tế nguy hại tập trung để giảm kinh phí đầu tư mà hiệu quả thiết thực. Một số bệnh viện đã đầu tư xây dựng lò đốt CTR y tế nguy hại nhưng xử lý chưa đạt tiêu chuẩn cho phép do vận hành chưa đúng kỹ thuật hoặc thiếu nguồn kinh phí để vận hành. Đồng thời, không thường xuyên bảo dưỡng hệ thống lò đốt; công suất hệ thống xử lý chưa tương xứng so với nguồn rác n 13 thải quá lớn của bệnh viện; công nghệ xử lý CTR chưa thích hợp. Các nguy cơ đến từ chất thải y tế.
- Đối với môi trường: Khi chất thải y tế không được xử lý đúng cách (chôn lấp, thiêu đốt không đúng qui định, tiêu chuẩn) thì sẽ dẫn đến ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí. Sự ô nhiễm này sẽ ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe con người và hệ sinh thái.[23] - Đối với con người: Tất cả các cá nhân tiếp xúc với chất thải y tế nguy hại là những người có nguy cơ tiềm tàng, bao gồm những người làm việc trong các cơ sở y tế, những người ở ngoài các cơ sở y tế làm nhiệm vụ vận chuyển các CTR y tế và những người trong cộng đồng bị phơi nhiễm với chất thải do hậu quả của sự sai sót trong khâu quản lý chất thải. Nhóm người có nguy cơ cao gồm: Bác sĩ, y tá, hộ lý, nhân viên hành chính của bệnh viên, bệnh nhân điều trị nội trú hoặc ngoại trú, khách tới thăm hoặc người nhà bệnh nhân, những công nhân làm việc trong các dịch vụ hỗ trợ phục vụ cho các cơ sở khám chữa bệnh và điều trị, đặc biệt là những người thu gom và vận chuyển chất thải y tế. Các nguy cơ từ chất thải truyền nhiễm và các vật sắc nhọn[31] Các vật thể trong thành phần của CTR y tế có thể chứa đựng một lượng rất lớn bất kỳ tác nhân vi sinh vật bệnh truyền nhiễm nào.
Các tác nhân gây bệnh này có thể xâm nhập vào cơ thể người thông qua: Da (qua một vết thủng, trầy sước hoặc vết cắt trên da), các niêm mạc (màng nhầy), đường hô hấp (do xông, hít phải), đường tiêu hóa. Một số ví dụ về sự nhiễm khuẩn gây ra do tiếp xúc với các loại chất thải y tế, các loại sinh vật gây bênh và phương thức lây truyền. Loại nhiễm khuẩn Vi sinh vật gây bênh Dạng chất thải y tế Nhiễm khuẩn tiêu hóa Nhóm enterobacteri: Phân hoặc chất nôn salmonella, shigella spp, vibrio cholerac, các loại giun sán Nhiễm khuẩn hô hấp Vi khuẩn lao, virus sởi, Các loại dịch tiết, streptococcus đờm pneumoniac Nhiễm khuẩn mắt Virus herps Dịch tiết của mắt Nhiễm khuẩn da Streptococcus spp Mủ Bệnh than Bacillus antharacis Chất tiết của da (mồ hôi, chất nhờn) Viêm màng não Não mô cầu (neisseria Dịch não tùy meningitides) AIDS HIV Máu, chất tiết của sinh dục Sốt xuất huyết Các loại virus: junin, Tất cả các sản phẩm lassa, ebola, Marburg máu và dịch tiết Nhiễm khuẩn huyết do Staphylococcus spp Máu tụ cầu Nhiễm khuẩn huyết do Nhóm tụ cầu khuẩn: Máu các loại vi khuẩn khác Staphylococcus aureus, nhau Staphylococcus epidermidis Nấm candida Candida albican Máu Viêm gan A Virus viên gan A Phân Viêm gan B, C Virus viêm gan B, C Máu, dịch thể (Nguồn: Tổ chức Y tế thế giới WHO) n 15 Có một mối liên quan đặc biệt giữa sự nhiễm khuẩn do HIV và virus viêm gan B, C, đó là những bằng chứng của việc lan truyền các bệnh truyền nhiễm qua đường rác thải y tế. Những virus này thường lan truyền qua vết tiêm hoặc các tổn thương do kim tiêm có nhiễm máu người bệnh.
Trong các cơ sở y tế, tính đề kháng của vi khuẩn đối với các loại thuốc kháng sinh và các hóa chất sát khuẩn cũng có thể góp phần tạo ra những mối nguy cơ do sự quản lý yếu kém các chất thải y tế. Điều này đã được minh chứng, chẳng hạn các plasmit từ các động vật thí nghiệm có trong chất thải y tế đã được truyền cho vi khuẩn gốc qua hệ thuống xử lý chất thải. Hơn nữa, vi khuẩn E. Coli kháng thuốc đã cho thấy nó vẫn còn sống trong môi trường bùn hoạt tính mặc dù ở đó có vẻ như không phải là môi truờng thuận lợi cho loại vi sinh vật này trong điều kiện thông thường của hệ thống thải bỏ và xử lý rác, nước.
Độ tập trung của các tác nhân gây bệnh và các vật sắc nhọn bị nhiễm các vi sinh vật gây bệnh (đặc biệt là những mũi kim tiêm qua da) hầu như là những mối nguy cơ tiềm ẩn sâu sắc đối với sức khỏe trong các loại chất thải bệnh viện. Các vật sắc nhọn có thể không chỉ là những nguyên nhân gây ra các vết cắt, vết đâm thủng mà còn gây nhiễm trùng các vết thương nếu nó bị nhiễm các tác nhân gây bệnh. Theo WHO trong các cơ sở y tế, điều dưỡng viên và hộ lý là 2 nhóm người chính có nguy cơ cao do tổn thương bởi các vật sắc nhọn. Tỷ lệ hàng năm khoảng 10-20/1.000 người bị vật sắc nhọn nhiễm khuẩn gây xước hoặc chọc thủng da.[31] Ước tính mỗi năm trên toàn thế giới sử dụng 12.000 bơm tiêm và không phải tất cả bơm tiêm đều được loại bỏ đúng cách, tạo nguy cơ gây chấn thương và nhiễm khuẩn, thậm chí bị tái sử dụng.
Trên toàn thế giới, hàng năm có khoảng 8 - 16 triệu người bị viêm gan B, 2,3 - 4,7 triệu người bị viêm gan C và 800 – 1.600 người bị nhiễm HIV do tái sử dụng bơm tiêm không tiệt trùng. Hiện tượng này đặc biệt phổ biến như một số nước ở Châu Phi, Châu Á và Đông Âu. Ở các nước đang phát triển, còn có thêm nguy hiểm do tìm bới rác và phân loại rác bằng tay ở bãi rác của các cơ sở y tế. Những người thu nhặt có nguy cơ chấn thương tức thì do kim tiêm và tiếp xúc với chất độc hại hoặc chất bẩn.
Các nguy cơ từ chất thải hoá học và dược phẩm Nhiều loại hóa chất và dược phẩm được sử dụng trong các cơ sở y tế là những mối nguy cơ đe dọa sức khỏe con người (các độc dược, các chất gây độc gen, chất ăn mòn, chất dễ cháy, các chất gây phản ứng, gây nổ, gây shock phản vệ. Các loại chất này thường chiếm số lượng nhỏ trong chất thải y tế, với số lượng lớn hơn có thể tìm thấy khi chúng quá hạn, dư thừa hoặc hết tác dụng cần vứt bỏ. Chúng có thể gây nhiễm độc do tiếp xúc cấp tính và mãn tính, gây ra các tổn thương như bỏng. Sự nhiễm độc này có thể là kết quả của quá trình hấp thụ hóa chất hoặc dược phẩm qua da, qua niêm mạc, qua đường hô hấp hoặc đường tiêu hóa.
Việc tiếp xúc với các chất dễ cháy, chất ăn mòn, các hóa chất gây phản ứng (formaldehyd và các chất dễ bay hơi khác) có thể gây nên những tổn thương tới da, mắt hoặc niêm mạc đường hô hấp. Các tổn thương phổ biến hay gặp nhất là các vết bỏng. Các chất khử trùng là những thành phần đặc biệt quan trọng của nhóm này, chúng thường được sử dụng với số lượng lớn và thường là những chất ăn mòn. Cũng cần phải lưu ý rằng những loại hóa chất gây phản ứng có thể hình thành nên các hỗn hợp thứ cấp có độc tính cao.
Các sản phẩm hóa chất được thải thẳng vào hệ thống cống thải có thể gây nên các ảnh hưởng bất lợi tới hoạt động của hệ thống xử lý nước thải sinh học hoặc gây ảnh hưởng độc hại tới hệ sinh thái tự nhiên nhận được sự tưới tiêu bằng nguồn nước này. Những vấn đề tương tự cũng có thể bị gây ra do các sản phẩm của quá trình bào chế dược phẩm bao gồm các kháng sinh và các loại thuốc khác, do các kim loại nặng như thủy ngân, phenol và các dẫn xuất, các chất khử trùng và tẩy uế. Chất thải Vacxin cũng tiềm ẩn nguy cơ gây hại rất cao. Tháng 6 năm 2000 tại Vladivostock (Nga), 6 trẻ em được chẩn đoán bị bệnh đậu mùa dạng nhẹ sau khi chơi nghịch với các ống thuỷ tinh có chứa vacxin đậu mùa đã hết hạn trong đống phế thải.
Các nguy cơ từ chất thải gây độc gen tế bào Đối với các nhân viên y tế do nhu cầu công việc phải tiếp xúc và xử lý các loại chất thải gây độc gen tế bào và mức độ ảnh hưởng và chịu tác động từ n 17 các rủi ro tiềm tàng sẽ phụ thuộc và các yếu tố như tính chất, liều lượng gây độc của chất độc và khoảng thời gian tiếp xúc chất độc đó. Quá trình tiếp xúc với các chất độc trong công tác y tế có thể xảy ra trong lúc chuẩn bị hoặc trong quá trình điều trị bằng các thuốc đặc biệt hoặc bằng phương pháp hóa trị liệu. Nhưng phương thức tiếp xúc chính là hít phải hóa chất có tính nhiễm độc ở dạng bụi hoặc hơi mùi qua đường hô hấp, bị hấp thụ qua da do tiếp xúc trực tiếp, qua đường tiêu hóa do ăn phải thực phẩm nhiễm thuốc. Việc nhiễm độc qua đường tiêu hóa thường là do ảnh hưởng của những thói quen xấu, chẳng hạn như dùng miệng hút ống pipet trong các công việc như khi định lượng dung dịch, xét nghiệm sinh hóa.
Mối nguy hiểm cũng có thể xảy ra do tiếp xúc với các loại dịch thể và chất tiết, nhất là các bệnh phẩm cần xét nghiệm của những bệnh nhân đang trong giai đoạn điều trị bằng phương pháp hóa trị liệu. Độc tính đối với tế bào của nhiều loại thuốc chống ung thư là tác động đến các chu kỳ đặc biệt của tế bào, nhằm vào các quá trình tổng hợp hoặc quá trình phân bào nguyên phân. Các thuốc chống ung thư khác, chẳng hạn như nhóm anky hóa, không phải là pha đặc hiệu, chỉ biểu hiện độc tính ở một vài điểm trong chu kỳ tế bào. Các nghiên cứu thực nghiệm cho ta thấy nhiều loại thuốc chống ung thư lại gây lên ung thư và gây đột biến.
Nhiều loại thuốc có tính độc gây kích thích cao độ và gây nên nhưng hậu quả hủy hoại cục bộ sau khi tiếp xúc trực tiếp với da hoặc mắt, chúng có thể gây chóng mặt, buồn nôn, đau đầu hoặc viêm da. Cần phải đặc biệt cẩn thận trong việc sử dụng, vận chuyển chất thải gây độc gen tế bào. Việc làm thoát thải những chất thải như vậy vào môi trường có thể gây nên những hậu quả sinh thái không thể lường trước được, nhiều khi tác hại tới môi trường và sinh thái rất nghiêm trọng.