Luận văn thạc sĩ đáng giá khả năng sinh trưởng phát triển và biện pháp kỹ thuật sản xuất hoa lan hồ điệp tại thái nguyên

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và biện pháp kỹ thuật sản xuất hoa lan hồ điệp tại Thái Nguyên, mang lại hiệu quả cao.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thúy Hà
• Trường học: Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Đánh Giá Sinh Trưởng Và Kỹ Thuật Sản Xuất Hoa Lan Hồ Điệp Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.4. Sơ lược về cây hoa lan
• 1.4.1. Nguồn gốc, vị trí, phân loại và đặc điểm thực vật học của cây hoa lan
• 1.4.1.1. Nguồn gốc lịch sử
• 1.4.1.2. Vị trí phân bố
• 1.4.1.3. Phân loại hoa lan
• 1.4.1.4. Đặc điểm thực vật của cây hoa lan

Tóm tắt

I. Đánh giá sinh trưởng

Phần này tập trung vào việc đánh giá sinh trưởng của các giống hoa lan hồ điệp tại Thái Nguyên. Nghiên cứu đã theo dõi các chỉ tiêu như động thái ra lá, diện tích lá, và sự tăng trưởng đường kính thân. Kết quả cho thấy các giống lan Hồ Điệp có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu tại Thái Nguyên, đặc biệt là giống Chấm trắng. Các chỉ tiêu sinh trưởng được đo lường và so sánh qua các giai đoạn phát triển, từ đó đưa ra nhận định về tiềm năng phát triển của từng giống.

1.1. Nghiên cứu sinh trưởng

Nghiên cứu sinh trưởng tập trung vào việc theo dõi các yếu tố như thời gian ra lá, tốc độ tăng trưởng thân, và diện tích lá. Kết quả cho thấy giống Chấm trắng có tốc độ sinh trưởng nhanh hơn so với các giống khác. Điều này được thể hiện qua việc ra lá đều đặn và tăng trưởng đường kính thân ổn định. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng phân bón lá và giá thể phù hợp có ảnh hưởng tích cực đến quá trình sinh trưởng của cây.

II. Kỹ thuật sản xuất

Phần này đề cập đến các kỹ thuật sản xuất hoa lan Hồ Điệp, bao gồm việc lựa chọn giá thể và phân bón phù hợp. Nghiên cứu đã thử nghiệm các loại giá thể khác nhau như xơ dừa, than củi, và vỏ cây để tìm ra loại giá thể tối ưu cho sự phát triển của lan Hồ Điệp. Kết quả cho thấy giá thể xơ dừa kết hợp với than củi mang lại hiệu quả cao nhất. Ngoài ra, việc sử dụng phân bón lá cũng được đánh giá là yếu tố quan trọng giúp cải thiện chất lượng hoa và năng suất.

2.1. Kỹ thuật trồng hoa

Kỹ thuật trồng hoa lan Hồ Điệp được nghiên cứu kỹ lưỡng, từ việc chọn giá thể đến quy trình chăm sóc. Nghiên cứu chỉ ra rằng, giá thể xơ dừa kết hợp với than củi giúp cây phát triển tốt nhất, đồng thời giảm thiểu nguy cơ bệnh hại. Quy trình chăm sóc bao gồm tưới nước, bón phân, và kiểm soát sâu bệnh được thực hiện theo tiêu chuẩn kỹ thuật cao, đảm bảo chất lượng hoa đầu ra.

III. Thực trạng sản xuất

Phần này phân tích thực trạng sản xuất hoa lan Hồ Điệp tại Thái Nguyên. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù có tiềm năng phát triển, nhưng ngành sản xuất hoa lan tại đây vẫn còn nhiều hạn chế. Các yếu tố như công nghệ sản xuất lạc hậu, thiếu giống chủ lực, và thị trường tiêu thụ nhỏ là những rào cản chính. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp như đầu tư vào công nghệ, phát triển giống bản địa, và mở rộng thị trường xuất khẩu để thúc đẩy ngành sản xuất hoa lan tại Thái Nguyên.

3.1. Phát triển hoa lan

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để phát triển hoa lan tại Thái Nguyên, bao gồm việc đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại, phát triển giống lan bản địa, và mở rộng thị trường tiêu thụ. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng thương hiệu hoa lan Thái Nguyên để tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

IV. Đánh giá kỹ thuật

Phần này đánh giá hiệu quả của các kỹ thuật sản xuất được áp dụng trong nghiên cứu. Kết quả cho thấy, việc sử dụng phân bón lá và giá thể phù hợp đã cải thiện đáng kể chất lượng hoa lan Hồ Điệp. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các kỹ thuật này có thể áp dụng rộng rãi trong sản xuất hoa lan tại Thái Nguyên, giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Sản xuất hoa lan

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các kỹ thuật sản xuất hoa lan, bao gồm việc sử dụng phân bón lá và giá thể. Kết quả cho thấy, các kỹ thuật này không chỉ cải thiện chất lượng hoa mà còn giúp giảm chi phí sản xuất. Nghiên cứu cũng đề xuất việc nhân rộng các kỹ thuật này để phát triển ngành sản xuất hoa lan tại Thái Nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoa lan, đặc biệt là lan Hồ Điệp, được xem là một trong những loài hoa có giá trị kinh tế cao và được ưa chuộng trên thị trường quốc tế. Kim ngạch xuất khẩu hoa lan cắt cành của Thái Lan đã đạt 30 triệu USD vào năm 1991, trong khi Singapore thu lợi nhuận khoảng 10 triệu USD mỗi năm từ lan cắt cành. Trên thế giới, kim ngạch xuất khẩu hoa lan hàng năm đạt khoảng 1,8 tỷ USD. Tại Việt Nam, diện tích trồng hoa hiện khoảng 4000 ha, trong đó Thái Nguyên là một tỉnh miền núi có tiềm năng phát triển nghề trồng hoa lan, song vẫn còn nhiều hạn chế về kỹ thuật và công nghệ sản xuất.

Luận văn tập trung đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và đề xuất các biện pháp kỹ thuật sản xuất hoa lan Hồ Điệp tại Thái Nguyên nhằm xác định giống lan phù hợp, loại giá thể và phân bón lá tối ưu cho điều kiện sinh trưởng tại địa phương. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 5/2012 đến tháng 8/2013, thực hiện tại khu nhà lưới Trung tâm dạy nghề huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng hoa lan Hồ Điệp, góp phần phát triển ngành trồng hoa lan theo hướng công nghiệp, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen lan rừng Việt Nam, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc nhân giống, chọn lọc giống và hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng lan Hồ Điệp tại Thái Nguyên, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là các mô hình sinh trưởng của lan Hồ Điệp trong điều kiện khí hậu miền Bắc Việt Nam. Các khái niệm chính bao gồm:

• Sinh trưởng thực vật: Đo lường qua các chỉ tiêu như số lá, diện tích lá, đường kính thân, chiều dài và đường kính ngồng hoa.
• Ảnh hưởng của phân bón lá: Vai trò của các nguyên tố đa lượng (N, P, K), trung lượng (Ca, Mg, S) và vi lượng (Fe, Cu, Zn, Mn, Bo, Mo) trong quá trình sinh trưởng và ra hoa của lan Hồ Điệp.
• Giá thể trồng lan: Tính chất vật lý và hóa học của các loại giá thể như rêu Chile, cây đay, cây dớn ảnh hưởng đến khả năng giữ ẩm, thoáng khí và dinh dưỡng cho cây.
• Quản lý sâu bệnh: Các bệnh phổ biến như thối mềm lá, thối nâu, thối rễ và sâu hại như rệp, nhện ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng hoa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện qua ba thí nghiệm chính, bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần lặp lại:

1. Thí nghiệm giống lan Hồ Điệp: So sánh sinh trưởng, phát triển và năng suất của 5 giống lan Hồ Điệp (Chấm trắng, V31, V3, Mười giờ, Hoàng hậu). Cỡ mẫu mỗi giống 50 cây, theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng và chất lượng hoa trong 4 tháng.

2. Thí nghiệm phân bón lá: Ảnh hưởng của 4 loại phân bón lá (Scotts 20:20:20, Scotts 30:10:10, Scotts 10:10:30, Vitamin B1) trên giống Chấm trắng. Mỗi công thức có 3 lần lặp lại, theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng và ra hoa.

3. Thí nghiệm giá thể: So sánh hiệu quả của 4 loại giá thể (rêu Chile, rêu Chile + cây đay, rêu Chile + cây dớn, rêu Chile + cây đay + cây dớn) trên giống Chấm trắng. Mỗi công thức 3 lần lặp lại, theo dõi sinh trưởng và chất lượng hoa.

Các chỉ tiêu theo dõi gồm chiều dài, chiều rộng lá, số lá/cây, diện tích lá, đường kính thân, thời gian xuất hiện ngồng hoa, số cành hoa, số bông/cành, độ bền hoa, tỷ lệ cây ra hoa, sâu bệnh hại và hiệu quả kinh tế. Số liệu được xử lý bằng phần mềm IRRISTAT với độ tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sinh trưởng và phát triển của các giống lan Hồ Điệp:

   • Số lá trung bình sau 4 tháng dao động từ 3,25 đến 4,25 lá/cây, trong đó giống Chấm trắng có số lá cao nhất (4,25 lá/cây).
   • Chiều dài lá từ 19,3 đến 21,7 cm, chiều rộng lá từ 5,2 đến 8,2 cm, diện tích lá trung bình từ 9,3 đến 13,1 cm²/lá, giống Hoàng hậu có diện tích lá lớn nhất (13,1 cm²).
   • Đường kính thân sau 4 tháng từ 0,62 đến 2,17 cm, giống Chấm trắng đạt cao nhất (2,17 cm).
   • Thời gian xuất hiện ngồng hoa dao động từ 478 đến 540 ngày, chiều dài ngồng hoa từ 40 đến 65 cm, đường kính ngồng hoa từ 0,6 đến 1,0 cm.
   • Số hoa/ngồng từ 10 đến 15 bông, giống V31 có số hoa/ngồng cao nhất (15 bông).
   • Tỷ lệ cây ra hoa đạt 100% ở hầu hết các giống.
   • Hiệu quả kinh tế: Lợi nhuận cao nhất thuộc về giống Chấm trắng với 800.000 đồng/50 cây, thấp nhất là giống Mười giờ với 500.000 đồng/50 cây.

2. Ảnh hưởng của phân bón lá trên giống Chấm trắng:

   • Các loại phân bón lá đều duy trì số lá trung bình 2-3 lá/cây trong các giai đoạn theo dõi.
   • Phân bón Vitamin B1 giúp cây ra rễ mạnh, tăng khả năng đề kháng và phát triển mầm hoa, góp phần nâng cao chất lượng hoa.
   • Hiệu quả kinh tế của việc sử dụng phân bón lá được thể hiện qua tăng trưởng sinh trưởng và chất lượng hoa, tuy nhiên các số liệu chi tiết về lợi nhuận chưa được công bố cụ thể.

3. Ảnh hưởng của giá thể trên giống Chấm trắng:

   • Giá thể rêu Chile phối trộn với cây đay và cây dớn giúp tăng khả năng giữ ẩm và thoáng khí, thúc đẩy sinh trưởng lá và thân.
   • Các công thức phối trộn giá thể cho thấy sự khác biệt rõ rệt về diện tích lá và đường kính thân, trong đó công thức rêu Chile + cây đay + cây dớn có hiệu quả tốt nhất.
   • Giá thể ảnh hưởng tích cực đến sự ra hoa và chất lượng hoa, đồng thời giảm thiểu sâu bệnh hại.

4. Sâu bệnh hại:

   • Các giống lan Hồ Điệp đều bị nhiễm một số bệnh như thối mềm lá, thối rễ với mức độ nhẹ đến trung bình.
   • Sâu hại như rệp và nhện xuất hiện nhưng không gây thiệt hại nghiêm trọng.
   • Việc phòng trừ sâu bệnh bằng các loại thuốc như Ridomil, COC-M85 được khuyến cáo để duy trì sức khỏe cây trồng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy giống Chấm trắng có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt nhất trong điều kiện khí hậu Thái Nguyên, phù hợp để phát triển sản xuất công nghiệp. Các chỉ tiêu sinh trưởng như số lá, diện tích lá, đường kính thân và thời gian ra hoa đều đạt mức cao hơn so với các giống khác, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế tốt nhất.

Phân bón lá, đặc biệt là Vitamin B1, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển bộ rễ, tăng khả năng quang hợp và đề kháng sâu bệnh, từ đó nâng cao chất lượng hoa lan. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về vai trò của dinh dưỡng lá đối với lan Hồ Điệp.

Giá thể phối trộn rêu Chile với cây đay và cây dớn tạo môi trường sinh trưởng tối ưu, giữ ẩm tốt và thoáng khí, giúp cây phát triển cân đối và giảm thiểu bệnh hại. Điều này phù hợp với đặc tính sinh thái của lan Hồ Điệp, cần giá thể tơi xốp, giữ nước nhưng không gây ngập úng.

Sâu bệnh hại tuy xuất hiện nhưng mức độ không nghiêm trọng, cho thấy quy trình chăm sóc và phòng trừ hiện tại có hiệu quả. Tuy nhiên, cần duy trì giám sát và áp dụng biện pháp phòng trừ định kỳ để tránh dịch bệnh bùng phát.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ động thái ra lá, tăng trưởng đường kính thân, số hoa/ngồng và hiệu quả kinh tế để minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các giống, phân bón và giá thể.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển giống lan Hồ Điệp Chấm trắng tại Thái Nguyên: Khuyến khích nhân rộng giống Chấm trắng do có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và hiệu quả kinh tế vượt trội. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, chủ thể là các hộ nông dân và doanh nghiệp trồng lan.

2. Sử dụng phân bón lá Vitamin B1 kết hợp phân NPK phù hợp: Áp dụng phun phân bón lá định kỳ để tăng cường sinh trưởng bộ rễ, nâng cao sức đề kháng và chất lượng hoa. Thời gian áp dụng trong suốt chu kỳ sinh trưởng, chủ thể là người trồng lan và các trung tâm kỹ thuật nông nghiệp.

3. Áp dụng giá thể phối trộn rêu Chile, cây đay và cây dớn: Sử dụng giá thể này để đảm bảo độ thoáng khí và giữ ẩm tối ưu, giúp cây phát triển cân đối và giảm thiểu bệnh hại. Chủ thể thực hiện là các vườn ươm và người trồng lan, thời gian áp dụng ngay từ khâu trồng mới.

4. Tăng cường công tác phòng trừ sâu bệnh định kỳ: Sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật an toàn như Ridomil, COC-M85 để kiểm soát bệnh thối mềm lá, thối rễ và sâu hại. Thời gian phun phòng hàng tuần hoặc theo mùa dịch bệnh, chủ thể là người trồng lan và cán bộ kỹ thuật.

5. Xây dựng quy trình kỹ thuật chuẩn cho sản xuất lan Hồ Điệp công nghiệp: Tổng hợp các biện pháp kỹ thuật từ chọn giống, chăm sóc, phân bón, giá thể đến phòng trừ sâu bệnh để nâng cao năng suất và chất lượng hoa. Chủ thể là các viện nghiên cứu, trung tâm kỹ thuật và doanh nghiệp, thời gian triển khai trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và doanh nghiệp trồng hoa lan: Nhận được hướng dẫn kỹ thuật chọn giống, chăm sóc, sử dụng phân bón và giá thể phù hợp để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành khoa học cây trồng, nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm tài liệu tham khảo, phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về sinh trưởng và kỹ thuật trồng lan Hồ Điệp.

3. Trung tâm kỹ thuật nông nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển nghề trồng hoa lan, chuyển giao công nghệ và đào tạo kỹ thuật cho người dân.

4. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp xuất khẩu hoa lan: Tham khảo để lựa chọn giống lan phù hợp, quy trình sản xuất chuẩn nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Giống lan Hồ Điệp nào phù hợp nhất với điều kiện Thái Nguyên?
   Giống Chấm trắng được đánh giá có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt nhất tại Thái Nguyên với số lá trung bình 4,25 lá/cây và đường kính thân 2,17 cm sau 4 tháng, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất.

2. Phân bón lá nào hiệu quả nhất cho lan Hồ Điệp?
   Phân bón lá Vitamin B1 giúp cây ra rễ mạnh, tăng khả năng đề kháng và phát triển mầm hoa, góp phần nâng cao chất lượng hoa. Kết hợp với phân NPK phù hợp sẽ tối ưu hóa sinh trưởng.

3. Loại giá thể nào thích hợp để trồng lan Hồ Điệp?
   Giá thể phối trộn rêu Chile, cây đay và cây dớn tạo môi trường tơi xốp, giữ ẩm và thoáng khí tốt, giúp cây phát triển cân đối và giảm thiểu sâu bệnh.

4. Các bệnh thường gặp trên lan Hồ Điệp là gì và cách phòng trừ?
   Bệnh thối mềm lá, thối rễ và sâu hại như rệp, nhện là phổ biến. Phòng trừ bằng thuốc bảo vệ thực vật như Ridomil, COC-M85 phun định kỳ giúp kiểm soát hiệu quả.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lan Hồ Điệp?
   Lựa chọn giống phù hợp, áp dụng phân bón lá và giá thể tối ưu, kết hợp quản lý sâu bệnh hiệu quả sẽ nâng cao năng suất, chất lượng hoa và lợi nhuận cho người trồng.

Kết luận

• Giống lan Hồ Điệp Chấm trắng phù hợp nhất với điều kiện sinh trưởng tại Thái Nguyên, có năng suất và hiệu quả kinh tế cao.
• Phân bón lá Vitamin B1 và các loại phân NPK hỗn hợp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sinh trưởng và nâng cao chất lượng hoa.
• Giá thể phối trộn rêu Chile, cây đay và cây dớn tạo môi trường sinh trưởng tối ưu cho lan Hồ Điệp.
• Công tác phòng trừ sâu bệnh cần được duy trì thường xuyên để bảo vệ cây trồng và đảm bảo năng suất.
• Đề xuất xây dựng quy trình kỹ thuật chuẩn cho sản xuất lan Hồ Điệp công nghiệp tại Thái Nguyên trong 3 năm tới nhằm phát triển bền vững ngành trồng hoa lan.

Khuyến khích các hộ nông dân và doanh nghiệp áp dụng các biện pháp kỹ thuật đã nghiên cứu để nâng cao năng suất và chất lượng hoa lan Hồ Điệp, đồng thời phối hợp với các cơ quan nghiên cứu để hoàn thiện quy trình sản xuất công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lý luận của đề tài + Kết quả nghiên cứu đề tài là dẫn liệu khoa học về khả năng sinh trưởng, ra hoa của các giống hoa lan Hồ Điệp trồng tại Thái nguyên. + Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo trong giảng dạy, nghiên cứu về hoa lan Hồ Điệp trồng tại Thái Nguyên.

Cơ sở thực tiễn của đề tài Kết quả đề tài góp phần giải quyết yêu cầu thực tế sản xuất của các hộ nông dân, các doanh nghiệp trồng hoa lan để lựa chọn các biện pháp kỹ thuật tốt nhất trong việc nuôi trồng lan Hồ Điệp. Tạo tiền đề thúc đẩy nghề trồng hoa lan ở Thái Nguyên, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Sơ lược về cây hoa lan 1. Nguồn gốc, vị trí, phân loại và đặc điểm thực vật học của cây hoa lan lan 1.

Nguồn gốc lịch sử Theo các tác giả Trần Hợp (1990) [11], Nguyễn Tiến Bân (1997) [2], Võ Văn Chi - Dương Đức Tiến (1978) [3], Phạm Hoàng Hộ (2000) [9], Nguyễn Văn Chương, Trịnh Văn Thịnh (1991) [4] cây lan Orchida thuộc họ phong lan Orchidaceae, bộ lan Orchidales, lớp một lá mầm Monoctyledoneae. Cây lan được biết đến đầu tiên ở Phương Đông. Hoa lan được biết đến vào khoảng 2500 năm về trước (Thời đại của Đức Khổng Tử, 551- 479 trước công nguyên). Ở Phương Đông, lan được chú ý đến vì vẻ đẹp duyên dáng của lá, hương thơm tuyệt vời của hoa.

Khổng Tử đề cao lan là Vua của những loài cỏ cây có hương thơm. n 5 Hoa lan thường mọc ở các vùng nhiệt đới, đã được các thuỷ thủ, các lái buôn, nhà truyền giáo mang về nên người châu Âu biết đến rất muộn, lan được chú ý trước hết để làm thuốc chữa bệnh. Ở đây người ta đã tiến hành nghiên cứu rất công phu tỉ mỉ về lan. Có thể nói Theophara stus là cha đẻ ngành học về lan và ông cũng là người đầu tiên dùng từ Orchid để chỉ một loài lan có củ tròn.

Sau đó Robut Bron (1773 - 1858) là người đầu tiên đã phân biệt rõ ràng giữa họ lan và các họ khác [10]. Người đặt nền tảng hiện đại cho môn học về lan là John Lindley (1799 - 1865). Năm 1836 ông công bố, sắp xếp các tông họ lan (A tabuler view of the tribes of orchidaler). Tên của họ lan do ông đưa ra được dùng cho đến ngày nay [10].

Ở Việt Nam, dấu vết nghiên cứu về lan thời kỳ đầu không rõ rệt, có lẽ người đầu tiên có khảo sát về lan ở Việt Nam là Gioalas Noureiro - Nhà truyền giáo người Bồ Đào Nha, ông đã mô tả cây lan ở Việt Nam lần đầu tiên vào năm 1789 trong cuốn “Flora cochin chinensis”, gọi tên các cây lan trong cuộc hành trình đến nam phần Việt Nam là Aerides, Phaius và Sarcopodium. mà đã được Bentham và Hooker ghi lại trong cuốn “Genera planterum” (1862 - 1883) [9]. Chỉ sau khi người Pháp đến Việt Nam mới có những công trình nghiên cứu được công bố đáng kể là F. Gnillaumin mô tả 70 chi gồm 101 loài cho cả 3 nước Đông Dương trong bộ “Thực vật Đông Dương chí” do H.

Lecomte chủ biên, xuất bản năm 1932 - 1934 [15]. Theo tác giả Phạm Hoàng Hộ (1972), đã mô tả kèm hình vẽ 289 loài lan gặp ở Nam Việt Nam trong bộ “Cây cỏ Việt Nam” (quyển II ). Sau năm 1975 các nhà khảo cứu Việt Nam, Liên Xô, Tiệp Khắc bắt đầu tìm kiếm và nghiên cứu về những giống lan tại Việt Nam. Năm 1992, tác giả Gunnar Seidenfaden người Đan Mạch đã phát hành cuốn “Hoa Lan tại Đông dương” gồm 200 giống và 2000 loài, trong đó có khoảng 136 giống và 720 loài của Việt Nam.

Đến năm 1993, tác giả Phạm Hoàng Hộ [9] cho rằng, ở Việt Nam có tới 755 loài lan. n 6 Gần đây nhất tác giả Leonid Averyanov và các tác giả Nguyễn Tiến Hiệp, Phan Kế Lộc, Dương Đức Huyến đã lần lượt công bố trên tờ nguyệt san Orchids của Hội hoa lan Hoa Kỳ những khám phá mới lạ đã phát hiện thấy 4 loài lan ở Việt Nam chưa được biết đến đó là Paphio pledilum helenae, Renamthera citrina, Paphiopedilum hiepii và Vanda bidupensis. Vị trí phân bố Cây hoa lan mọc ở khắp mọi nơi trên thế giới, từ miền gió tuyết đến sa mạc nóng bỏng khô cằn, từ miền núi cao rừng thẳm đến đồng cỏ của miền bình nguyên và ngay cả các vùng sình lầy cũng có lan. Đa số lan mọc tập trung ở các rừng cây nhiệt đới, ở các nước Châu Á như Thái Lan, Lào, Cam Pu Chia, Việt Nam có Dendrobium, Vanda, Phalaenopsis, Archinis, Renanthera, ở Châu Nam Mỹ như Costarica, Venezuela, Colombia có các giống Cattleya, Odontoglosum, Miltonia.

Theo Briger (1971), vùng trung sinh Bắc bán cầu có 75 chi và 900 loài, vùng trung sinh Nam bán cầu có 40 chi và 500 loài, Châu Âu có 120 loài, Bắc Mỹ có 170 loài. Họ lan (Orchidaceac) thuộc vào một loài hoa đông đảo với khoảng chừng 750 chi và 30.000 loài nguyên thủy và khoảng một triệu loài lan; loài hoa có số lượng lớn đứng thứ 2 sau họ cúc (Asteraceac). Theo Presley (1981) thì vùng Châu Á nhiệt đới có 250 chi và 6.800 loài trong đó chi Dendrobium có 1.400 loài, chi Coelogyne có 200 loài, chi Phalaenopsis có 35 loài, chi Vanda có 60 loài, vùng châu Mỹ nhiệt đới có 306 chi và 8.266 loài, chi Cattleya có 60 loài, chi Epidendrum có 500 loài, chi Odontoglossum có 200 loài. Vùng Châu Mỹ nhiệt đới có 306 chi và 8.

Trên thế giới có một số nước tập trung nhiều loài hoa như Colombia có 1.300 loài và Tân Ghinê có 1. Khảo sát sơ bộ ở Việt Nam, chi Dendrobium có khoảng 89 loài, Paphiopedilum có 25 loài, Aerides có 5 loài, chi Cymbidium có 20 loài, chi Phalaenopsis có 7- 8 loài. Phân loại hoa lan Theo các tác giả Trần Hợp (1990) [11], Nguyễn Tiến Bân (1997) [2], Vô Văn Chi - Dương Đức Tiến 1978 [3], Phạm Hoàng Hộ (1992) [9], Nguyễn Văn Chương, Trịnh Văn Thịnh (1991) [4] và Koopowitz (1986) [34], cây hoa lan thuộc họ lan (Orchidaceae), ở trong lớp đơn tử diệp, lớp 1 lá mầm (Monocotyledoneae), thuộc ngành ngọc lan - thực vật hạt kín Magnolio phyta, phân lớp hành Lilidae, bộ lan Orchidales. Theo tác giả Takhtajan (1980), họ lan bao gồm cả họ Apostasicideae và họ Cypripedicideae chia thành 3 họ phụ gồm: 1.

Apostasicideae Trong đó họ phụ lan (Orchidadeae) là phức tạp nhất, có nhiều giống nhiều loại nhất, hai họ phụ kia mỗi loại chỉ có một tông, (Phan Thúc Huân, 1989) [13]. Gần đây, do phân tích hoa đầy đủ hơn và đi sâu vào đặc tính di truyền, các nhà khoa học đã chia họ lan thành 6 họ phụ: 1. Vandoideae Cả 6 họ phụ này đều phổ biến rộng rãi trên trái đất. Họ lan của Việt Nam cũng khá phong phú, theo thống kê sơ bộ gần đây có khoảng 140 chi và 730 loài.

Như vậy, họ lan đã trở thành 1 đối tượng cực kỳ phong phú và đặc sắc của hệ thực vật Việt Nam, không những là một trong những họ thực vật lớn nhất mà còn đóng góp nhiều về mặt giá trị sử dụng cho nền kinh tế nước n 8 nhà. Tuy nhiên, việc phân loại cây trồng hết sức phức tạp, cho đến nay chưa có khoá phân loại cho các đơn vị dưới loài, trong khi đó việc phân loại cho các đơn vị dưới loài hết sức quan trọng, nhất là trong công tác chọn giống cây trồng (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1997) [19], đối với họ lan cũng gặp những khó khăn này. Đặc điểm thực vật của cây hoa lan Thân cây họ lan: cây lan sống ở những nơi hoang dã, ở các địa điểm rất khác nhau, điều kiện môi trường rất khác nhau như các sườn núi cao giá lạnh, trên cây cao gió thốc hoặc ẩm ướt tối tăm ven suối trong rừng rậm., cấu trúc loài lan cũng đa dạng để thích nghi. Thân các loài lan có 2 kiểu tiêu biểu nhất là: Lan đa thân: Các chi lan Kiếm (Cymbidium), lan Hài (Paphiopedilum), lan Vũ nữ (Oncidium), Cát lan (Cattleya), lan Hoàng thảo (Dendrobium) thuộc vào kiểu lan đa thân.

Thông thường, phần của cây lan nhìn thấy được chỉ có lá, hoa và cuống. Chúng được mọc nên từ một đoạn phình to, giống như củ hành nên người ta gọi là giả hành. Giả hành có thể nhỏ như lan Kiếm hoặc khá to như lan Bầu rượu (Catlanthe), ngắn hình thoi như lan Hoàng thảo vẩy rồng, nhưng có loài khá dài như lan Hoàng thảo phi điệp (dài tới 1m). Việc tách bụi của lan đa thân là việc cắt thân rễ (căn hành), cắt ở vị trí nào ta cần tính toán sao cho mỗi bụi đều có đủ sức để phát triển mạnh, thường nên để mỗi có khoảng 3 giả hành.

Lan đơn thân: Các chi lan Vanda, Hồ điệp, Phượng vĩ, Ngọc điểm (Rhychostylis). thuộc kiểu lan đơn thân. Thân các loài lan đơn thân luôn mọc cao nên phía ngọn, phát triển theo chiều thẳng đứng. Sự phát triển chỉ ngừng khi đỉnh ngọn bị thương tổn, chồi bên sẽ xé rách bọc lá để mọc thành thân nhánh và cũng vươn cao nên phía đỉnh.

Khi thân các loài lan đơn thân vươn cao dễ bị đổ nghiêng ngả, có loài rễ n 9 gió (rễ khí) mọc theo thân bám chặt vào các cành cây hay bất cứ vật nào chúng gặp phải để giữ cho cây luôn được thẳng đứng. Rễ lan: đa số rễ của các loài lan có lớp mô xốp bao quanh rễ thật. Rễ của phong lan có lớp mô xốp màu trắng ngà với nhiều công dụng khác nhau: bảo vệ nguồn dẫn nước bên trong của rễ; hút nước và các muối khoáng bám trên mặt rễ và hấp thụ cả hơi nước trong không khí ẩm. Chúng còn có khả năng bám chặt vào các vật mà chúng tiếp xúc.

Ruột rễ của các loài lan là một sợi rất chắc và khá dai như sợi cước, chính vì thế rễ lan bảo đảm được cho cây lan có thể bám trên ngọn cây cao, ở các sườn non chót vót không bị gió mạnh cuốn đi. Miền chóp của rễ có chứa chất màu lục nên rễ cũng làm một phần chức năng quang hợp cho cây. Các sợi rễ không bấu víu vào các vật xung quanh nên chúng có thể hút sương sớm chiều và làm chức năng quang hợp. Rễ có hình trụ nhưng khi bám vào các vật cứng rễ bị bẹp đi trên vết bám.

Nói chung rễ của các loài lan dù phát triển thành nhánh cấp I, cấp II, có khi cấp III nhưng không có rễ tóc nhỏ li ti như của các loài thực vật khác.