Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường do hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp vùng đông nam tỉnh hòa bình

Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường do hóa chất bảo vệ thực vật tại Đông Nam Hòa Bình, hướng đến phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Vũ Thị Phục
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Minh Hằng
• Trường học: Không có thông tin
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường do hóa chất bảo vệ thực vật trong nông nghiệp vùng Đông Nam tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT VÀ GIỚI THIỆU KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm và phân loại
• 1.2. Tác dụng của hóa chất BVTV
• 1.3. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của hóa chất BVTV tới môi trường
• 1.4. Tình hình sử dụng hóa chất BVTV ở Việt Nam
• 1.5. Vấn đề ô nhiễm môi trường do sử dụng hóa chất BVTV
• 1.6. Hiện trạng xử lý ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV
• 1.7. Giới thiệu khu vực nghiên cứu
• 1.8. Điều kiện tự nhiên
• 1.9. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.10. Tình hình canh tác nông nghiệp của 04 huyện thuộc vùng phía Đông Nam tỉnh Hòa Bình
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG DO HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT TRONG CANH TÁC NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN VÙNG ĐÔNG NAM TỈNH HÒA BÌNH
• 2.1. Hiện trạng sử dụng hóa chất BVTV trên địa bàn
• 2.2. Hiện trạng phát sinh các chất thải nguy hại từ hóa chất BVTV trong canh tác nông nghiệp
• 2.2.1. Nguồn phát sinh
• 2.2.2. Khối lượng, thành phần phát sinh
• 2.3. Hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải và CTNH từ hoạt động canh tác nông nghiệp
• 2.3.1. Công tác thu gom, vận chuyển chất thải
• 2.3.2. Công tác xử lý chất thải
• 2.4. Ảnh hưởng của việc sử dụng hóa chất BVTV trong canh tác nông nghiệp đến môi trường
• 2.4.1. Số liệu chất lượng môi trường đất và nước vùng Đông Nam tỉnh Hòa Bình
• 2.4.2. Ảnh hưởng đến môi trường từ quá trình canh tác, sử dụng hóa chất BVTV
• 2.5. Đánh giá chung về thực trạng và những bất cập trong sử dụng hóa chất BVTV và quản lý chất thải nguy hại trên địa bàn tỉnh
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, KỸ THUẬT NHẰM GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG DO SỬ DỤNG HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT TRONG CANH TÁC NÔNG NGHIỆP VÙNG ĐÔNG NAM TỈNH HÒA BÌNH
• 3.1. Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách quản lý
• 3.1.1. Tổ chức, cá nhân kinh doanh, buôn bán hóa chất BVTV
• 3.1.2. Đối với người sử dụng
• 3.2. Nhóm giải pháp về đầu tư kỹ thuật và công nghệ
• 3.2.1. Giải pháp về thu gom, xử lý chất thải nguy hại
• 3.2.2. Biện pháp xử lý đất tại các kho chứa hóa chất BVTV cũ
• 3.3. Nhóm giải pháp về nâng cao nhận thức cộng đồng
• 3.4. Nhóm giải pháp về đầu tư
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hóa chất bảo vệ thực vật

Hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp, giúp bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh và tăng năng suất. Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất BVTV ngày càng gia tăng, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Theo thống kê, Việt Nam hiện có hàng nghìn điểm tồn lưu hóa chất BVTV, gây ảnh hưởng đến chất lượng đất và nước. Việc lạm dụng hóa chất không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến sức khỏe con người. Cần có các biện pháp quản lý và sử dụng hóa chất BVTV một cách hợp lý để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Tác động của hóa chất BVTV

Hóa chất BVTV có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Sự tích tụ của các kim loại nặng như As, Pb, Cd trong đất và nước là một trong những vấn đề nghiêm trọng. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng hóa chất BVTV không đúng cách có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe con người. Cần có các chính sách và biện pháp cụ thể để giảm thiểu tác động này.

II. Hiện trạng ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV

Tình hình sử dụng hóa chất BVTV tại Đông Nam Hòa Bình đang ở mức báo động. Việc lạm dụng hóa chất trong canh tác nông nghiệp đã dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các chất thải nguy hại từ hóa chất BVTV không được xử lý đúng cách, gây ra tình trạng ô nhiễm đất và nước. Theo số liệu khảo sát, hàm lượng kim loại nặng trong đất và nước tại khu vực này vượt ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và sinh thái. Cần có sự can thiệp kịp thời từ các cơ quan chức năng để quản lý và giảm thiểu tình trạng này.

2.1. Nguồn phát sinh ô nhiễm

Nguồn phát sinh ô nhiễm chủ yếu đến từ việc sử dụng hóa chất BVTV trong canh tác nông nghiệp. Nông dân thường sử dụng hóa chất mà không tuân thủ hướng dẫn, dẫn đến việc dư lượng hóa chất tồn đọng trong đất và nước. Các kho chứa hóa chất BVTV cũ không được quản lý tốt cũng là một nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với việc sử dụng và lưu trữ hóa chất BVTV để bảo vệ môi trường.

III. Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV, cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của nông dân về việc sử dụng hóa chất an toàn và hiệu quả. Thứ hai, cần có các chính sách quản lý chặt chẽ hơn đối với việc sản xuất, kinh doanh và sử dụng hóa chất BVTV. Cuối cùng, cần đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải nguy hại để đảm bảo rằng các chất thải từ hóa chất BVTV được xử lý đúng cách, không gây ô nhiễm cho môi trường.

3.1. Nhóm giải pháp về chính sách

Cần xây dựng và thực hiện các chính sách quản lý hóa chất BVTV một cách hiệu quả. Các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng hóa chất BVTV tại các địa phương. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về cách sử dụng hóa chất an toàn và hiệu quả. Việc áp dụng các quy chuẩn về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường cũng cần được thực hiện nghiêm túc để giảm thiểu ô nhiễm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế nông nghiệp ngày càng phát triển, việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) trở thành một yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Tại Việt Nam, lượng hóa chất BVTV nhập khẩu và sử dụng đã tăng từ khoảng 6.000 tấn năm 1985 lên đến khoảng 70.000 tấn mỗi năm trong những năm gần đây, với hơn 1.000 loại hoạt chất đang lưu hành. Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất BVTV không kiểm soát đã dẫn đến ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm đất và nước do tồn dư hóa chất và tích tụ kim loại nặng như Asen (As), Chì (Pb), Cadimi (Cd).

Tỉnh Hòa Bình, với diện tích tự nhiên 4.595,2 km² và dân số khoảng 770.000 người, có nền nông nghiệp phát triển với các vùng chuyên canh như cam Cao Phong, mía, chè. Khu vực nghiên cứu tập trung vào 04 huyện phía Đông Nam tỉnh gồm Kim Bôi, Yên Thủy, Lạc Thủy và Lạc Sơn, nơi có địa hình đồi núi thấp, khí hậu nhiệt đới gió mùa, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất BVTV tại đây đã tăng nhanh, từ 187 tấn năm 2011 lên 400 tấn năm 2015, gây áp lực lớn lên môi trường đất và nước.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường đất và nước do tồn dư hóa chất BVTV và tích tụ kim loại nặng trong canh tác nông nghiệp vùng Đông Nam tỉnh Hòa Bình, đồng thời đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm phù hợp. Nghiên cứu có phạm vi từ năm 2011 đến 2015, tập trung vào các hoạt động canh tác nông nghiệp tại 04 huyện trên, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý và phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về ô nhiễm môi trường nông nghiệp: Phân tích các nguồn phát sinh ô nhiễm từ hoạt động sử dụng hóa chất BVTV, bao gồm tồn dư hóa chất và tích tụ kim loại nặng trong đất và nước, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe con người.

• Mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Áp dụng các biện pháp kỹ thuật và quản lý nhằm giảm thiểu sử dụng hóa chất BVTV, tăng cường sử dụng thuốc sinh học và các biện pháp canh tác an toàn.

• Khái niệm về tồn dư hóa chất BVTV và tích tụ kim loại nặng: Định nghĩa các loại hóa chất BVTV theo độ độc, độ bền vững và tác động môi trường; phân tích sự tích tụ các kim loại nặng như As, Pb, Cd trong đất và nước.

• Khung pháp lý và tiêu chuẩn môi trường: Áp dụng các quy chuẩn Việt Nam (QCVN 54:2013/BTNMT) về ngưỡng xử lý hóa chất BVTV hữu cơ khó phân hủy và các tiêu chuẩn về chất lượng đất, nước.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Hòa Bình, các báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, khảo sát thực địa tại 04 huyện Kim Bôi, Yên Thủy, Lạc Thủy, Lạc Sơn. Dữ liệu bao gồm số liệu sử dụng hóa chất BVTV, mẫu đất và nước phân tích hàm lượng kim loại nặng và tồn dư hóa chất.

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu đất và nước tại các khu vực canh tác nông nghiệp đại diện cho 04 huyện, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số nhằm đảm bảo tính đại diện.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng kỹ thuật phân tích hóa học hiện đại để xác định hàm lượng As, Pb, Cd trong mẫu đất và nước; so sánh với các tiêu chuẩn môi trường hiện hành. Phân tích thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ tồn dư hóa chất BVTV qua các năm.

• Phương pháp điều tra, phỏng vấn: Khảo sát ý kiến người dân về thói quen sử dụng hóa chất BVTV, nhận thức về tác hại và các biện pháp bảo vệ môi trường.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2015-2017, với thu thập dữ liệu thực địa và phân tích mẫu trong năm 2016, tổng hợp và đề xuất giải pháp trong năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng nhanh lượng hóa chất BVTV sử dụng: Lượng hóa chất BVTV sử dụng tại vùng nghiên cứu tăng từ 187 tấn năm 2011 lên 400 tấn năm 2015, tương đương mức tăng hơn 113%. Trong đó, thuốc trừ sâu và thuốc trừ cỏ chiếm tỷ trọng lớn, với nhiều loại thuốc có độ độc cao và thời gian tồn lưu dài.

2. Ô nhiễm kim loại nặng trong đất và nước: Kết quả phân tích mẫu đất cho thấy hàm lượng Pb, Cd, As vượt ngưỡng cho phép theo QCVN 54:2013/BTNMT tại nhiều điểm lấy mẫu. Ví dụ, hàm lượng As trong đất tại một số khu vực canh tác vượt mức tiêu chuẩn từ 1,5 đến 2 lần. Tương tự, mẫu nước mặt cũng ghi nhận sự hiện diện của các kim loại nặng vượt ngưỡng an toàn, gây nguy cơ cho sức khỏe cộng đồng.

3. Tồn dư hóa chất BVTV trên bao bì và trong môi trường: Trung bình 1,85% trọng lượng bao bì thuốc BVTV còn tồn dư hóa chất, trong khi hơn 65% người dân vứt bỏ bao bì tại nơi pha thuốc, gây ô nhiễm môi trường đất và nước. Tình trạng này phổ biến tại các huyện Kim Bôi, Yên Thủy.

4. Nhận thức và thực hành sử dụng hóa chất BVTV của người dân còn hạn chế: Khoảng 29,9% hộ nông dân sử dụng hóa chất BVTV không đúng quy định về liều lượng, bảo hộ lao động và xử lý bao bì. Các cơ sở kinh doanh cũng có 13,8% vi phạm về giấy phép và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng ô nhiễm là do việc sử dụng hóa chất BVTV không kiểm soát, phối trộn nhiều loại thuốc, sử dụng quá liều nhằm tăng hiệu quả diệt sâu bệnh. Sự tồn lưu lâu dài của các hóa chất nhóm Carbamat, phot-phat hữu cơ và các kim loại nặng trong đất làm tăng nguy cơ tích tụ và lan truyền ô nhiễm qua nước mặt và nước ngầm.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, mức độ ô nhiễm tại vùng Đông Nam tỉnh Hòa Bình tương đương hoặc cao hơn các vùng nông nghiệp thâm canh khác, phản ánh sự cần thiết của các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng lượng hóa chất BVTV qua các năm và bảng so sánh hàm lượng kim loại nặng với tiêu chuẩn QCVN.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách quản lý hóa chất BVTV, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng tại địa phương, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và kiểm soát sử dụng hóa chất BVTV: Ban hành và thực thi nghiêm ngặt các quy định về đăng ký, kinh doanh và sử dụng hóa chất BVTV, đặc biệt kiểm soát các loại thuốc có độ độc cao và thời gian tồn lưu dài. Chủ thể thực hiện: Sở NN&PTNT, Chi cục BVTV tỉnh. Thời gian: 1-2 năm.

2. Xây dựng chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức cho nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn về sử dụng hóa chất an toàn, bảo hộ lao động và xử lý bao bì thuốc BVTV, khuyến khích áp dụng mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, các tổ chức xã hội. Thời gian: liên tục hàng năm.

3. Đầu tư công nghệ xử lý chất thải và cải tạo môi trường: Áp dụng các công nghệ xử lý không đốt như vi sinh, công nghệ Fenton để xử lý chất thải nguy hại và cải tạo đất ô nhiễm tại các điểm tồn lưu hóa chất BVTV. Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, các doanh nghiệp công nghệ môi trường. Thời gian: 3-5 năm.

4. Phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ và an toàn: Khuyến khích chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ, sử dụng thuốc BVTV sinh học và quy trình VietGAP nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Chủ thể: UBND các huyện, hợp tác xã nông nghiệp. Thời gian: 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy định và kế hoạch quản lý hóa chất BVTV, bảo vệ môi trường nông nghiệp.

2. Các tổ chức khuyến nông và đào tạo: Áp dụng nội dung luận văn để thiết kế chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng hóa chất BVTV an toàn cho nông dân.

3. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh hóa chất BVTV: Tham khảo để cải tiến quy trình sản xuất, kinh doanh, đảm bảo chất lượng sản phẩm và tuân thủ quy định pháp luật.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành khoa học môi trường, nông nghiệp: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu liên quan đến ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV và phát triển nông nghiệp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ô nhiễm do hóa chất BVTV lại nghiêm trọng tại vùng Đông Nam tỉnh Hòa Bình?
   Do lượng hóa chất BVTV sử dụng tăng nhanh, với nhiều loại thuốc có độ độc cao và thời gian tồn lưu lâu, cùng với việc xử lý chất thải chưa đúng quy trình, dẫn đến tích tụ kim loại nặng và tồn dư hóa chất trong đất và nước.

2. Các kim loại nặng nào được phát hiện trong môi trường nông nghiệp tại đây?
   Các kim loại nặng chính gồm Asen (As), Chì (Pb) và Cadimi (Cd), với hàm lượng vượt ngưỡng cho phép tại nhiều điểm khảo sát, gây nguy cơ ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng sức khỏe.

3. Người dân có nhận thức như thế nào về việc sử dụng hóa chất BVTV?
   Khoảng 29,9% hộ nông dân sử dụng hóa chất không đúng quy định, thiếu bảo hộ lao động và xử lý bao bì không đúng cách, cho thấy nhận thức và thực hành còn hạn chế.

4. Giải pháp kỹ thuật nào được đề xuất để xử lý ô nhiễm?
   Các công nghệ không đốt như xử lý vi sinh, công nghệ Fenton, cô lập triệt để và cải tạo đất bằng cây trồng hấp thụ kim loại nặng như cỏ Vetiver được khuyến nghị áp dụng.

5. Làm thế nào để giảm thiểu ô nhiễm từ hóa chất BVTV trong tương lai?
   Cần tăng cường quản lý, đào tạo nâng cao nhận thức, phát triển mô hình sản xuất hữu cơ, áp dụng IPM và xử lý chất thải đúng quy trình nhằm giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Lượng hóa chất BVTV sử dụng tại vùng Đông Nam tỉnh Hòa Bình tăng hơn 113% từ năm 2011 đến 2015, gây áp lực lớn lên môi trường đất và nước.
• Hàm lượng kim loại nặng As, Pb, Cd trong đất và nước vượt ngưỡng tiêu chuẩn, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng.
• Nhận thức và thực hành sử dụng hóa chất BVTV của người dân còn hạn chế, dẫn đến tồn dư hóa chất và ô nhiễm môi trường.
• Các giải pháp quản lý, kỹ thuật và nâng cao nhận thức được đề xuất nhằm giảm thiểu ô nhiễm và phát triển nông nghiệp bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng chính sách và chương trình bảo vệ môi trường tại địa phương trong giai đoạn 2017-2022.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục giám sát, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp. Đề nghị các nhà nghiên cứu và quản lý tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hóa chất BVTV và bảo vệ môi trường nông nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT VÀ GIỚI THIỆU KHU VỰC NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 2: HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG DO HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT TRONG CANH TÁC NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN VÙNG ĐÔNG NAM TỈNH HÕA BÌNH CHƢƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, KỸ THUẬT NHẰM GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG DO SỬ DỤNG HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT TRONG CANH TÁC NÔNG NGHIỆP VÙNG ĐÔNG NAM TỈNH HÕA BÌNH KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT VÀ GIỚI THIỆU KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1.1 Hóa chất BVTV Nƣớc ta là nƣớc nông nghiệp, nông dân chiếm trên 70% dân số cả nƣớc. Do vậy, nông nghiệp chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Khi nền nông nghiệp càng phát triển, đi vào thâm canh, sản xuất hàng hoá thì vai trò của công tác BVTV, đặc biệt là việc sử dụng hóa chất BVTV ngày càng quan trọng đối với sản xuất. Hóa chất BVTV đã góp phần hạn chế sự phát sinh, phát triển của sâu bệnh, ngăn chặn và dập tắt các đợt dịch bệnh trên phạm vi lớn, bảo đảm đƣợc năng suất cây trồng, giảm thiểu thiệt hại cho nông dân.

Tuy nhiên, những năm gần đây việc sử dụng hóa chất BVTV trong thâm canh sản xuất có xu hƣớng gia tăng cả về chất lƣợng lẫn chủng loại. Một thực tế hiện nay là việc sử dụng hóa chất BVTV tràn lan, không thể kiểm soát của nông dân trên cả nƣớc. Theo số liệu thống kê của Bộ Tài nguyên & Môi trƣờng, toàn quốc hiện có trên 1.153 điểm tồn lƣu hóa chất BVTV, bao gồm 289 kho lƣu giữ và 864 khu vực ô nhiễm môi trƣờng do hóa chất BVTV tồn lƣu ở 39 tỉnh. Tại 25 tỉnh, qua khảo sát đã tìm thấy khoảng 70 tấn hóa chất BVTV tồn lƣu trên mặt đất và ƣớc tính khoảng 150 tấn trên cả nƣớc.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn cả là số tồn dƣ hóa chất BVTV đã đƣợc tìm thấy ở các điểm chôn lấp lẫn với đất trên cả nƣớc có số lƣợng ƣớc tính tới 1. Các kho lƣu trữ đã xuống cấp nghiêm trọng, hệ thống thoát nƣớc tại các kho chứa hầu nhƣ không có nên khi mƣa lớn tạo thành dòng nƣớc mặt rửa trôi hóa chất BVTV tồn đọng gây ô nhiễm nƣớc ngầm, nƣớc mặt và ô nhiễm đất diện rộng, gây ảnh hƣởng trực tiếp tới sức khỏe và cuộc sống ngƣời dân.1 Khái niệm và phân loại [1] - Khái niệm: Hóa chất BVTV (BVTV) là tên gọi chung để chỉ các hoá chất dùng trong nông nghiệp, lâm nghiệp nhằm mục đích diệt sâu bệnh, cỏ dại, côn trùng và động vật gặm nhấm để bảo vệ sản xuất và bảo quản nông lâm sản. - Phân loại hóa chất BVTV 5 Có nhiều cách phân loại hóa chất BVTV, trong đó có bốn cách phân loại chủ yếu sau đây. Phân loại theo mục đích sử dụng Nhóm các chất trừ sâu, trừ nhện, trừ côn trùng gây hại: + Nhóm các chất trừ sâu có chứa Clo: DDT, Clodan + Nhóm các chất trừ sâu có chứa phốt pho: Wophatox, Diazinon, Malathion, Monitor.

+ Nhóm các hợp chất cacbamat: Sevin, Furadan, Mipcin, Bassa + Nhóm các hợp chất sinh học: Pyrethroid, Permetrin. Nhóm các chất trừ nấm, trừ bệnh, trừ vi sinh vật gây hại: + Các hợp chất chứa đồng + Các hợp chất chứa lƣu huỳnh + Các hợp chất chứa thu ngân + Một số loại khác Nhóm các chất trừ cỏ dại, làm rụng lá, kích thích sinh trưởng: + Các hợp chất chứa Phênol (2,4- D) + Các hợp chất của axits propyoníc (Dalapon) + Các dẫn xuất của cacbamat (ordram) + Triazin Nhóm các chất diệt chuột và động vật gặm nhấm: Photphua kẽm và Warfarin b. Phân loại theo nguồn gốc sản xuất và cấu trúc hoá học Hóa chất BVTV có nguồn gốc hữu cơ + Nhóm các chất trừ sâu có chứa Clo: DDT, Clodan + Nhóm các chất trừ sâu có chứa phốt pho: Wophatox, Diazinon, Malathion, + Monitor. + Nhóm các hợp chất cacbamat: Sevin, Furadan, Mipcin, Bassa 6 + Các chất trừ sâu thu ngân hữu cơ + Các dẫn xuất của hợp chất nitro + Các dẫn xuất của urê + Các dẫn xuất của axít propioníc + Các dẫn xuất của axít xyanhydríc Các chất trừ sâu vô cơ + Các hợp chất chứa đồng + Các hợp chất chứa lƣu huỳnh + Các hợp chất chứa thu ngân + Một số loại khác + Các chất trừ sâu có nguồn gốc thực vật là ancaloid, thực vật có chứa nicotin, anabazin, pyrethroid.

Phân loại nhóm độc theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Các chuyên gia về độc học đã nghiên cứu ảnh hƣởng của chất độc lên cơ thể động vật ở cạn (chuột nhà) và đã đƣa ra 5 nhóm độc theo tác động của độc tố tới cơ thể qua miệng và da nhƣ sau.1 Phân loại nhóm độc theo WHO (LD50 mg/kg chuột nhà) Phân nhóm Qua miệng Qua da độc Thể rắn Thể lỏng Thể rắn Thể lỏng Độc mạnh ≤5 ≤20 ≤10 ≤40 Độc 5-50 20-200 10-100 40-400 Độc trung 50-500 200-2000 100-1000 400-4000 bình Độc ít 500-2000 2000-3000 >1000 >4000 Độc rất nhẹ >2000 >3000 Ghi chú: LD50 là ký hiệu chỉ độ độc cấp tính của thuốc qua đường miệng hoặc qua da. Trị số của nó là liều gây chết trung bình được tính bằng miligam (mg) hoạt chất có thể 7 gây chết 50% số động vật thí nghiệm (tính bằng kg) khi tổng lượng thể trọng của số động vật trên bị cho uống hết hoặc bị phết vào da. Giá trị LD50 càng nhỏ thì hoá chất đó càng độc. Có thể nhận biết tính độc của hóa chất BVTV theo dấu hiệu màu trên bao bì thuốc nhƣ sau: - Vạch màu đỏ trên bao bì là thuốc độc nhóm I, thuộc loại rất độc và độc - Vạch màu vàng trên bao bì là thuốc độc nhóm II, thuộc loại độc trung bình.

- Vạch màu xanh trên bao bì da trời là thuốc độc nhóm III, , thuộc loại ít độc. - Vạch màu xanh lá cây trên bao bì là thuốc độc nhóm IV, , thuộc loại độc. Phân loại theo độ bền vững Các hoá chất BVTV có độ bền vững rất khác nhau, nhiều chất có thể lƣu đọng trong môi trƣờng đất, nƣớc, không khí và trong cơ thể động, thực vật. Do vậy các hoá chất BVTV có thể gây những tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khoẻ con ngƣời.

Dựa vào độ bền vững của chúng, có thể sắp xếp chúng vào các nhóm sau: - Nhóm chất không bền vững: Nhóm này gồm các hợp chất phốt pho hữu cơ, cacbamat. Các hợp chất nằm trong nhóm này có độ bền vững kéo dài trong vòng từ 1- 12 tuần. - Nhóm chất bền vững trung bình: Các hợp chất nhóm này có độ bền vững từ 1- 18 tháng. Điển hình là thuốc diệt cỏ 2,4D (thuộc loại hợp chất có chƣa Clo).

- Nhóm chất bền vững: các hợp chất nhóm này có độ bền vững từ 2- 5 năm. Thuộc nhóm này là các loại thuốc trừ sâu đã bị cấm sử dụng ở Việt Nam là DDT, 666 (HCH),. Đó là các hợp chất Clo bền vững. -Nhóm chất rất bền vững: Đó là các hợp chất kim loại hữu cơ, loại chất này có chứa các kim loại nặng nhƣ Thu ngân (Hg), asen (As).

Các kim loại nặng Hg và As không bị phân hu theo thời gian, chúng đã bị cấm sử dụng ở Việt Nam. Tuy nhiên, các loại thuốc có xuất sứ từ Trung Quốc đang tồn tại trôi nổi trên thị trƣờng vẫn chứa 8 một hàm lƣợng lớn các kim loại nặng (Hg, As, Cd, Pb…) mà các cơ quan chức năng không kiểm soát đƣợc. Các dạng hóa chất BVTV Các dạng thuốc phổ biến hiện nay - Nhũ dầu (EC, ND) - Huyền phù (FL, SC) - Bột hòa nƣớc (SP) - Dạng bã (B) - Dung dịch (L, SL, DD) - Bột thấm nƣớc (WP, BTN) - Dạng hạt (G, H) 1. Tác dụng của hóa chất BVTV Mỗi loại hoặc mỗi nhóm chất độc có thể gây cho côn trùng những phản ứng đặc trƣng, những triệu chứng trúng độc đặc biệt.

Khi tác động đến hệ thần kinh, các bộ phận của côn trùng thƣờng không có khả năng cử động nhịp nhàng, ăn khớp với nhau. Lúc đầu chất độc có thể gây hƣng phấn cho côn trùng rồi sau đó làm cho cơ thể bị tê liệt dần. Các chất độc tiếp xúc có thể gây ra chất bỏng trên da, biểu bì hoặc làm biến đổi màu sách da. Khi ăn phải những chất độc nhƣ hợp chất Asen, côn trùng có thể nôn mửa, tiêu chảy.

Các chất độc vị độc có thể làm thành ống tiêu hóa bị tổn thƣơng, ống tiêu hóa bị nhợt màu, ruột bị nhăn nheo, áp suất ruột cũng có thể bị biến đổi. Tác động của chất độc đến tác nhân gây bệnh nhƣ nấm, vi khuẩn, chất độc có thể gây ra những tác động: Phá hủy các thành phần cấu trúc tế bào; ngăn cản sự tổng hợp các cầu tử của tế bào; tác động đến hệ sản sinh năng lƣợng của tế bào hoặc làm cho năng lƣợng dự trữ bị phóng thích bừa bãi. Chất độc có thể gây chết cho tế bào vi sinh vật ( fungicide – chất diệt nấm, bactericide – chất diệt vi khuẩn). Nhiều loại thuốc trừ cỏ gây ra cho cỏ dại những triệu chứng rất điển hình: lá cỏ bị trắng ra từng mảng hoặc có những đốm bị cháy; lá có thể bị xoắn, héo vàng toàn bộ rồi lụi, rụng đi.

Những thuốc trừ cỏ phenoxy làm cho ngọn bị xoăn, lá mọc dị dạng, thân cong và có nhiều rễ trên thân. 9 Để gây đƣợc một tác động nào đó đến cơ thể sinh vật, chất độc phải xâm nhập đƣợc vào cơ thể , lƣu lại trong đó trong một khoảng thời gian nhất định và đƣợc cơ thể đồng hóa, từ đó tác động đến các cơ quan, hủy hoại các chức năng của cơ thể sống. Ví dụ nhƣ hợp chất của Hg có độc tính nhờ sự có mặt của nguyên tố Hg trong phân tử, một số hợp chất Hg đã đƣợc chọn làm thuốc trừ sauu, bệnh (falizan…), Hoạt tính hóa học của chất độc càng cao thì độc tính càng cao. [2] Dựa vào phƣơng thức thẩm thấu và đặc tính tác dụng, ngƣời ta có thể chia các hóa chất BVTV thành các nhóm sau: a.

Hóa chất BVTV tác dụng tiếp xúc Cách thông thƣờng để kiểm soát sâu hại là phun hóa chất BVTV lên sâu hại hoặc lên bề mặt đối tƣợng cần bảo vệ có sâu đi qua với một lƣợng đủ thấm qua lớp vỏ cơ thể sâu hại. Thuốc có tác dụng nhƣ vậy gọi là thuốc có tác dụng tiếp xúc. Hóa chất BVTV tác dụng vị độc Thuốc có tác dụng vị độc đƣợc sử dụng ở dạng phun, bột rắc hay mồi độc và đƣợc dùng để diệt các loài có hại qua đƣờng miệng của chúng.