CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lý luận của đề tài * Đặc điểm của quá trình bồi thường, GPMB: Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi bắt đầu hình thành Hội đồng giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới. Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện khác nhau đối với mỗi Dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.
- Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành mức độ tập chung dân cư cao, ngành nghề của dân cư đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định. Đối với khu vực ven đô mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ.quá trình GPMB cũng có những đặc trưng riêng của nó. Đối với khu vực ngoại thành hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp.
Do đó GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt. - Tính phức tạp thể hiện: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Ở khu vực nông thôn dân cư sống chủ yếu nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, mà đất đai lại là tư liệu sản xuất trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Trước tình hình đó, dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn.
Việc hỗ trợ n 6 chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết đảm bảo đời sống dân cư sau này. Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đất đó cũng rất đa dạng không tập chung một loại cây trồng, vật nuôi nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường.S Đỗ Thị Lan và cs, 2007)[10] * Vai trò, ý nghĩa của công tác bồi thường, GPMB: Để cho các Dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm phát triển kinh tế - xã hội cho đất nước, có tính khả thi được thực hiện đúng tiến độ, thì công tác bồi thường, GPMB đóng một vai trò hết sức quan trọng. Bồi thường, GPMB ảnh hưởng tới lợi ích của các tổ chức, cá nhân, các hộ gia đình và ảnh hưởng tới nền kinh tế, chính trị, xã hội chung. Có thể nói GPMB là một lĩnh vực rất nhạy cảm và gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện.
GPMB là một trong những công việc quan trọng phải làm trên con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng kéo theo giá trị đất đai ngày càng cao, để có mặt bằng thực hiện các Dự án bắt buộc chúng ta phải thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Công tác GPMB mang tính chất quan trọng, nó quyết định đến tiến độ thực hiện các dự án, là công việc đầu tiên khi triển khai một Dự án. Việc làm này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của các chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng lớn đến đời sống vật chất, tinh thần của người dân bị thu hồi đất.
- Về mặt tiến độ hoàn thành của Dự án: + Tiến độ thực hiện các Dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, phong tục tập quán từng vùng,…. Nhưng nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hành GPMB. GPMB thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian, công sức, tiền của…và quan trọng là việc thực hiện Dự án có hiệu quả cao. Ngược lại, GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình, chậm tiến n 7 độ thực hiện Dự án từ đó gây thiệt hại lớn cho các chủ đầu tư xây dựng.
- Về mặt kinh tế của Dự án: GPMB thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho việc bồi thường, HT&TĐC, có điều kiện tập chung vốn đầu tư cho các công trình khác. GPMB kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ thực hiện Dự án dẫn đến việc quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư trong nước. - Về mặt phát triển kinh tế - xã hội: GPMB thực hiện đúng tiến độ đề ra, giúp cho các Dự án đi vào hoạt động nhanh chóng, làm ra các sảm phẩm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngược lại, GPMB thực hiện không đúng tiến độ đề ra sẽ xảy ra hiện tượng “treo” các công trình làm cho chất lượng công trình bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được, từ đó gây lãng phí lớn cho ngân sách nhà nước.
Mặt khác, khi giải quyết không thỏa đáng quyền và lợi ích của người có đất bị thu hồi sẽ dễ dàng nổ ra những khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể làm cho tình hình chính trị - xã hội mất ổn định. Cơ sở thực tiễn của đề tài Trong những năm qua cùng với sự thay đổi chung của tỉnh Thái Nguyên, Đại Từ là một trong những địa phương thực hiện quá trình đô thị hoá để đáp ứng mục tiêu đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước, phát triển kinh tế xã hội, thu hút đầu tư vào địa phương đảm bảo an, ninh quốc phòng vững chắc. Trên địa bàn huyện đã có trên nhiều công trình Dự án của của tỉnh và huyện được triển khai, trong đó có các Dự án lớn đã và đang trong quá trình hoàn thành đưa vào khai thác, sử dụng như: dự án 220 KV Tuyên Quang – Thái Nguyên, đường ĐT 264, vành đai M3 – Mỏ than Phấn Mễ, Mỏ than Núi Hồng; đặc biệt các hạng mục công trình của Dự án Khai thác và chế biến khoáng sản Núi Pháo,.đã góp phần thay đổi bộ mặt của tỉnh Thái Nguyên nói chung, của huyện Đại Từ nói riêng, từng bước góp phần cải thiện cơ sở hạ tầng và đời sống dân sinh. n 8 Dự án Khai thác và chế biến khoáng sản Núi Pháo là Dự án lớn trong cả nước, khai thác và chế biến khoáng sản đa kim quý hiếm như: vàng, vonfram, fluorit, bismuth, đồng.tiến hành thu hồi GPMB trên địa bàn 4 xã: Hà Thượng, Hùng Sơn, Tân Linh, Cát Nê; trong đó Hà Thượng chiếm diện tích đất thu hồi nhiều nhất và là trọng điểm của Dự án.
Sau khi quy hoạch, đây sẽ là khu khai thác và chế biến khoáng sản đa kim lớn trên địa bàn tỉnh và cả nước. Nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng cho Dự án triển khai thi công; Huyện uỷ, Hội đồng nhân dân (HĐND), Ủy ban nhân dân (UBND) huyện Đại Từ đã luôn quan tâm, tập trung chỉ đạo với nhiều biện pháp. Đã thành lập Hội đồng bồi thường hỗ trợ tái định cư, xây dựng quy chế hoạt động của Hội đồng, phân công làm rõ trách nhiệm cho từng thành viên tham gia. Thường xuyên kiểm tra tiến độ dự án, sơ kết rút kinh nghiệm, đồng thời có những giải pháp có tính khả thi nhằm thúc đẩy công tác GPMB đạt hiệu quả cao nhất.
Trong quá trình triển khai thực hiện gặp nhiều vướng mắc khó khăn vì các cơ chế chính sách có sự đan xen, thiếu đồng bộ, mối quan hệ phối hợp của Ban Quản lý dự án với các cấp chính quyền có lúc, có nơi thiếu chặt chẽ, một số chế độ chính sách mang tính xã hội cũng chưa được quan tâm đúng mức. Với sự đồng thuận, quyết tâm của Huyện uỷ, HĐND, UBND huyện; sự chủ động, tích cực của các cơ quan chuyên môn, sự phối hợp chặt chẽ của các tổ chức đoàn thể trong công tác tuyên truyền, vận động các hộ dân trong khu vực thực hiện dự án. Cùng với vai trò quản lý nhà nước của các cấp chính quyền được nâng cao, chắc chắn công tác bồi thường, GPMB, HT&TĐC của Dự án Núi Pháo trong thời gian tới sẽ có những bước chuyển biến đáng kể, góp phần không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân, thu hút các nhà đầu tư; hạn chế, giải tỏa những bức xúc về khiếu kiện của công dân khi bị thu hồi để Dự án được triển khai đúng tiến độ. Cơ sở pháp lý của đề tài 1.