Luận Văn Thạc Sĩ Về Chính Sách Bảo Tồn Và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Của Dân Tộc Chăm Tại Tỉnh An Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc chăm trên địa bàn tỉnh an giang, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Ngô Thị Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Thu Hằng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc Chăm trên địa bàn tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI SẢN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài và tầm quan trọng của việc thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa
• 1.1.1. Khái niệm chính sách công
• 1.1.2. Khái niệm thực hiện chính sách công
• 1.1.3. Khái niệm chính sách văn hóa và thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa
• 1.1.3.1. Khái niệm chính sách văn hóa
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI SẢN VĂN HÓA CỦA DÂN TỘC CHĂM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH AN GIANG
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU, GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI SẢN VĂN HÓA CỦA DÂN TỘC CHĂM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH AN GIANG
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc Chăm tại An Giang. An Giang là tỉnh duy nhất ở Tây Nam Bộ có cộng đồng người Chăm sinh sống, mang đến sự đa dạng văn hóa đặc trưng. Di sản văn hóa Chăm không chỉ là yếu tố quan trọng trong hệ thống văn hóa địa phương mà còn là nguồn tài nguyên quý giá để phát triển du lịch. Tuy nhiên, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là nguy cơ mai một của một số di sản. Luận văn nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách văn hóa tại An Giang.

1.1. Bối cảnh và mục tiêu nghiên cứu

An Giang là tỉnh có nhiều dân tộc thiểu số, trong đó người Chăm đóng góp vào sự đa dạng văn hóa địa phương. Phát triển văn hóa gắn liền với bảo tồn văn hóa và phát huy giá trị di sản. Mục tiêu của luận văn là đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Chăm, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu này cũng góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội thông qua việc khai thác tiềm năng du lịch từ di sản văn hóa Chăm.

1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan

Các nghiên cứu trước đây về văn hóa Chăm tại An Giang chủ yếu tập trung vào bảo tồn văn hóa và phát huy giá trị văn hóa dân gian để phát triển du lịch. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu cụ thể về chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Luận văn này bổ sung khoảng trống nghiên cứu bằng cách tập trung vào việc thực hiện chính sách văn hóa và đánh giá hiệu quả của các chính sách hiện hành.

II. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận về chính sách công và các quan điểm của Đảng, Nhà nước về bảo tồn văn hóa và phát huy di sản văn hóa. Phương pháp nghiên cứu bao gồm khảo sát, phân tích tài liệu và tổng hợp số liệu từ các nguồn thứ cấp. Nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp khoa học xã hội để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

2.1. Khái niệm chính sách công và chính sách văn hóa

Chính sách công được định nghĩa là các quyết định của Nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề xã hội. Chính sách văn hóa là một phần của chính sách công, tập trung vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Luận văn làm rõ các khái niệm này và áp dụng vào việc thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Chăm tại An Giang.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp khảo sát và phân tích tài liệu để thu thập thông tin từ các nguồn thứ cấp như văn bản pháp luật, báo cáo nghiên cứu và các ấn phẩm khoa học. Phương pháp khoa học xã hội được áp dụng để thống kê, tổng hợp và phân tích số liệu, từ đó đưa ra các kết luận và đề xuất giải pháp.

III. Thực trạng và giải pháp thực hiện chính sách

Luận văn đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Chăm tại An Giang. Kết quả cho thấy, mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu cơ sở vật chất, nhận thức chưa đầy đủ và nguy cơ mai một của một số di sản. Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách văn hóa tại địa phương.

3.1. Thực trạng thực hiện chính sách

Thực trạng cho thấy, các di sản văn hóa Chăm tại An Giang đã được bảo tồn và tôn tạo, nhưng hiệu quả chưa đồng đều. Một số di sản có nguy cơ bị mai một do thiếu sự quan tâm đúng mức. Đời sống văn hóa tinh thần của người Chăm ở cấp xã còn nghèo nàn, và hệ thống thiết chế văn hóa chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách

Luận văn đề xuất các giải pháp như tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị di sản văn hóa Chăm, và đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa. Các giải pháp này nhằm đảm bảo việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa một cách bền vững, đồng thời góp phần phát triển du lịch tại An Giang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh An Giang hiện có quy mô dân số khoảng 2,164 triệu người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 5,26% với 543.219 nhân khẩu. Trong bức tranh đa văn hóa của vùng đất đầu nguồn sông Cửu Long, cộng đồng dân tộc Chăm Islam gồm 15.327 người, chiếm tỷ lệ 0,67% dân số toàn tỉnh và chiếm gần 20% tổng số người Chăm trên cả nước. Đây là địa phương duy nhất tại khu vực Tây Nam Bộ sở hữu hệ thống di sản Chăm Hồi giáo độc đáo, phân bố tập trung tại 9 cụm dân cư truyền thống (palei) thuộc thị xã Tân Châu, huyện An Phú, Châu Phú, Châu Thành và thành phố Long Xuyên.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ yêu cầu cấp thiết trong quản trị công: làm thế nào để chuyển hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng thành hệ thống hành động cụ thể nhằm bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm trước tác động của đô thị hóa và giao lưu văn hóa hiện đại. Mục tiêu nghiên cứu hướng đến việc phân tích toàn diện cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng triển khai chính sách giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2021, từ đó xác định điểm nghẽn và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả chính sách công gắn với chiến lược đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực tiễn để chính quyền các cấp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư cho 12 thánh đường chính và 16 tiểu thánh đường, đồng thời định hướng phát triển bền vững cho hơn 2.500 hộ gia đình làm nghề dệt thổ cẩm truyền thống và dịch vụ văn hóa bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công hiện đại được phát triển bởi Thomas Dye, Guy Peters kết hợp với mô hình quản lý thực thi chính sách theo kết quả của các chuyên gia chính sách công tại Việt Nam. Chu trình này tiếp cận quá trình thực thi qua cấu trúc 7 bước liên hoàn: xây dựng kế hoạch, phổ biến tuyên truyền, phân công phối hợp, duy trì chính sách, điều chỉnh chính sách, theo dõi kiểm tra và đánh giá tổng kết. Khung phân tích này bảo đảm tính hệ thống, giúp nhận diện rõ vai trò của 3 nhóm chủ thể: cơ quan quản lý nhà nước chịu trách nhiệm trực tiếp, các đối tác phi nhà nước tham gia phối hợp và cộng đồng dân cư thụ hưởng lợi ích.

Bên cạnh đó, nghiên cứu dựa trên quan điểm chính sách văn hóa của UNESCO ban hành năm 2002 và các quy định của Luật Di sản văn hóa Việt Nam. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm: chính sách công, chính sách văn hóa, di sản văn hóa vật thể (như kiến trúc thánh đường Mubarak xếp hạng di tích quốc gia năm 1986, di tích nhà sàn cổ), di sản văn hóa phi vật thể (như nghi lễ vòng đời, lễ hội Ramadan, Roya, nghệ thuật trình diễn trống Paranưng, kỹ thuật dệt thổ cẩm) cùng nguyên lý tương hỗ giữa bảo tồn gìn giữ và phát huy giá trị để tạo nguồn lực nội sinh phát triển kinh tế.

[1. Lập Kế Hoạch]          [2. Tuyên Truyền]             [3. Phân Công]
                          [4. Duy Trì & Vận Hành]
[5. Điều Chỉnh]            [6. Kiểm Tra Đôn Đốc]         [7. Đánh Giá Tổng Kết]

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát liên ngành khoa học xã hội kết hợp giữa phân tích dữ liệu thứ cấp và điều tra thực chứng. Cỡ mẫu khảo sát thực địa gồm 150 phiếu phỏng vấn bảng hỏi cấu trúc kết hợp với 25 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân, phân bổ đồng đều tại 5 địa bàn trọng điểm: huyện An Phú, thị xã Tân Châu, huyện Châu Phú, huyện Châu Thành và thành phố Long Xuyên.

Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là kỹ thuật chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling). Cơ cấu mẫu đại diện bao gồm 3 tầng rõ rệt: 40 cán bộ quản lý văn hóa thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang, Phòng Văn hóa và Thông tin cấp huyện cùng công chức văn hóa - xã hội cấp xã; 30 vị chức sắc, chức việc, người có uy tín trong Ban Quản trị 12 thánh đường Hồi giáo; 80 người dân Chăm làm việc tại các làng nghề truyền thống và các hộ gia đình cư trú tại 9 palei tiêu biểu.

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phân tích đối chiếu định tính là nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều. Cách tiếp cận này giúp tác giả đánh giá chính xác độ vênh giữa các quy định trong hơn 20 văn bản quy phạm pháp luật (như Quyết định 1921/QĐ-UBND, Quyết định 38/2012/QĐ-UBND, Kế hoạch 759/KH-UBND) với mức độ thụ hưởng thực tế của cộng đồng dân cư trong suốt khung thời gian khảo sát từ năm 2000 đến năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc Chăm trên địa bàn tỉnh An Giang đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác thể chế hóa và lập kế hoạch đạt được những bước tiến vững chắc. Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang đã ban hành đồng bộ các đề án bảo tồn làng nghề và quy hoạch phát triển văn hóa. Nổi bật là việc phối hợp hỗ trợ Hợp tác xã dệt Châu Giang tại xã Châu Phong phục hồi làng nghề, đầu tư trang bị 100 máy thêu và khung dệt cải tiến kỹ thuật với sự hỗ trợ từ Trường Đại học Cần Thơ. Giải pháp công nghệ này giúp tăng năng suất lao động lên 300% (gấp 3 lần so với phương pháp thủ công) mà vẫn bảo lưu trọn vẹn hoa văn cổ truyền, đồng thời được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể "Thổ cẩm Chăm An Giang" vào năm 2007.

Thứ hai, hạ tầng thiết chế văn hóa cơ sở được tăng cường đầu tư từng bước. Giai đoạn 2014 - 2018, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh đã cấp 50 bộ trang thiết bị âm thanh chuyên dụng cho 31 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đến giữa năm 2019, toàn tỉnh đã hoàn thành xây dựng nhà văn hóa hoặc trung tâm học tập cộng đồng tại 18 xã có đồng bào dân tộc sinh sống. Bên cạnh đó, ngân sách tỉnh đã phê duyệt bổ sung kinh phí mua sắm nhạc cụ dân tộc phục vụ sinh hoạt tín ngưỡng cho 9 thánh đường Chăm và 20 chùa Khmer.

+------------------------------------+---------------+---------------+
| Hạng mục thiết chế / Đầu tư        | Số lượng cấp  | Địa bàn thụ   |
| văn hóa cơ sở                      | thực tế       | hưởng         |
+------------------------------------+---------------+---------------+
| Trang thiết bị âm thanh đồng bộ    | 50 bộ máy     | 31 xã vùng    |
| (Giai đoạn 2014 - 2018)            |               | DTTS          |
+------------------------------------+---------------+---------------+
| Nhà văn hóa / Trung tâm học tập    | 18 cơ sở      | 18 xã đồng    |
| cộng đồng (Tính đến năm 2019)      |               | bào DTTS      |
+------------------------------------+---------------+---------------+
| Nhạc cụ dân tộc phục vụ sinh hoạt  | 29 cơ sở      | 9 thánh đường |
| văn hóa cộng đồng                  |               | và 20 chùa    |
+------------------------------------+---------------+---------------+
| Khung dệt và máy thêu cải tiến     | 100 bộ máy    | Làng nghề     |
| kỹ thuật hiện đại                  |               | Châu Phong    |
+------------------------------------+---------------+---------------+

Thứ ba, công tác tuyên truyền và truyền dạy di sản phi vật thể được duy trì thường xuyên nhưng hiệu quả chưa đồng đều. Hằng năm, ngành văn hóa tổ chức biểu diễn nghệ thuật bình quân từ 10 đến 12 suất và chiếu phim lưu động từ 8 đến 10 suất phục vụ bà con vào các dịp lễ hội lớn như Ramadan hay Roya. Hoạt động dạy chữ Chăm cổ và chữ Chăm Ả Rập được duy trì tự nguyện tại 100% thánh đường. Tuy nhiên, các loại hình văn hóa dân gian phi vật thể như ca dao, tục ngữ, các làn điệu dân ca cổ đang đối mặt với nguy cơ mai một lên đến hơn 60% do hạn chế thực hành trong đời sống hiện đại.

Thứ tư, việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển chuỗi giá trị du lịch còn mang tính tự phát. Dù An Giang sở hữu 86 di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng (gồm 2 di tích quốc gia đặc biệt, 28 di tích cấp quốc gia và 56 di tích cấp tỉnh), lượng khách du lịch tiếp cận và trải nghiệm sâu không gian văn hóa Chăm tại các palei Châu Phong, Đa Phước chỉ chiếm khoảng 8% đến 12% trong tổng lượng khách đến với tỉnh hằng năm.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua biểu đồ so sánh cơ cấu phân bổ ngân sách thực thi chính sách văn hóa và bảng đánh giá mức độ hài lòng của cộng đồng, sự chênh lệch rõ rệt xuất hiện giữa năng lực ban hành chính sách và năng lực tổ chức triển khai ở cấp cơ sở. Nguyên nhân cốt lõi là do đội ngũ công chức làm công tác văn hóa tại các xã vùng biên giới còn thiếu chuyên môn sâu về nhân học và ngôn ngữ Chăm; tỷ lệ cán bộ biết tiếng dân tộc tại chỗ chỉ đạt dưới 25%.

So sánh với các nghiên cứu thực tiễn tại cộng đồng người Chăm ở tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận, mô hình bảo tồn tại An Giang có tính chất đặc thù gắn liền với định chế tôn giáo Islam khép kín. Do đó, việc duy trì chính sách không thể áp dụng các biện pháp hành chính đơn thuần mà phải dựa trên sự đồng thuận của Hội đồng Giáo cả và các Ban Quản trị thánh đường. Nếu không thiết lập được cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế công bằng từ du lịch, mức độ tham gia chủ động của người dân trong việc bảo tồn các ngôi nhà sàn truyền thống hay nghề dệt thủ công sẽ tiếp tục suy giảm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng tại tỉnh An Giang, luận văn kiến nghị 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc Chăm:

Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch chính sách và phân cấp quản lý minh bạch. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang cần chủ trì rà soát, tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Đề án tổng thể về bảo tồn di sản văn hóa Chăm giai đoạn 2022 - 2026, tầm nhìn 2030. Cần nâng tỷ lệ phân bổ ngân sách sự nghiệp văn hóa cho các xã có đông đồng bào Chăm thêm ít nhất 20% mỗi năm; đồng thời ban hành quy chế phối hợp rõ ràng giữa 11 huyện, thị xã, thành phố với các sở, ngành liên quan, khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo chức năng.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới phương thức tuyên truyền di sản. Sở Thông tin và Truyền thông phối hợp với Đài Phát thanh - Truyền hình An Giang và Bảo tàng tỉnh triển khai số hóa 3D toàn bộ hệ thống 12 thánh đường Hồi giáo và xây dựng cơ sở dữ liệu số về nghệ thuật dệt thổ cẩm, trang phục truyền thống trước năm 2025. Cần tăng thời lượng phát sóng các chương trình song ngữ Việt - Chăm trên hạ tầng số, phấn đấu 100% các trường phổ thông dân tộc nội trú trên địa bàn đưa nội dung giáo dục di sản bản địa vào chương trình ngoại khóa.

Thứ ba, phát triển mô hình du lịch di sản cộng đồng gắn với sinh kế bền vững. Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng Sở Du lịch xây dựng cơ chế ưu đãi thuế và vốn vay ưu đãi cho Hợp tác xã dệt thổ cẩm Châu Giang và các cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ tại các palei. Mục tiêu đến năm 2025 hình thành 3 tuyến du lịch văn hóa trải nghiệm chuyên đề kết nối thành phố Châu Đốc với các làng Chăm Tân Châu và An Phú, tạo việc làm ổn định cho trên 1.500 lao động địa phương với mức tăng trưởng thu nhập bình quân từ 15% đến 20%/năm.

Thứ tư, kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực đội ngũ thực thi. Sở Nội vụ phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh định kỳ mở các lớp bồi dưỡng kiến thức văn hóa dân tộc, tôn giáo và kỹ năng quản lý di sản cho 100% cán bộ văn hóa cấp huyện, xã tại các vùng có đồng bào Chăm. Tỉnh cần ban hành chính sách đãi ngộ đặc thù, hỗ trợ phụ cấp hằng tháng cho các nghệ nhân dân gian, người có uy tín tham gia truyền dạy nghề dệt, biểu diễn nhạc cụ truyền thống và giảng dạy chữ Chăm tại cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là công trình khoa học có giá trị lý luận và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Lãnh đạo và chuyên viên thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ban Dân tộc, Ban Tôn giáo và Ủy ban nhân dân các cấp tại tỉnh An Giang cũng như các tỉnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn giúp xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách, hoàn thiện các quy định phân cấp quản lý di tích và thiết kế chương trình mục tiêu phát triển văn hóa dân tộc thiểu số chuẩn xác.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Những người đang nghiên cứu chuyên sâu các chuyên ngành Chính sách công, Quản lý văn hóa, Xã hội học và Dân tộc học. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu chu trình chính sách, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và phương pháp chọn mẫu khảo sát thực địa trong môi trường cộng đồng tôn giáo đặc thù.

Nhóm doanh nghiệp lữ hành và nhà phát triển du lịch: Các công ty du lịch, nhà đầu tư dịch vụ văn hóa, hiệp hội du lịch khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Dữ liệu khảo sát của đề tài giúp các đơn vị nhận diện tiềm năng tài nguyên bản địa, xây dựng các tour du lịch di sản độc đáo, tôn trọng chuẩn mực văn hóa Islam và xây dựng sản phẩm quà tặng lưu niệm đạt chuẩn OCOP.

Nhóm chức sắc tôn giáo, nghệ nhân và cộng đồng người Chăm: Ban Quản trị các thánh đường Hồi giáo và các nghệ nhân làng nghề dệt thổ cẩm. Tài liệu giúp nâng cao nhận thức về quyền lợi, nghĩa vụ pháp lý, đồng thời gợi mở phương thức kết nối với chính quyền để bảo vệ không gian văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Câu hỏi thường gặp

Điểm đặc thù lớn nhất của việc thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa Chăm tại An Giang là gì?
Điểm đặc thù nằm ở sự gắn kết tuyệt đối giữa di sản văn hóa và tín ngưỡng Hồi giáo Islam chính thống dòng Sunni. 15.327 người Chăm tại An Giang sinh hoạt tôn giáo khép kín quanh 12 thánh đường và 16 tiểu thánh đường. Do đó, mọi chính sách bảo tồn vật thể hay phi vật thể đều phải tôn trọng luật tục Hồi giáo và có sự đồng thuận từ Ban Quản trị thánh đường.

Luận văn xác định bước nào đóng vai trò then chốt nhất trong chu trình 7 bước thực thi chính sách công?
Nghiên cứu khẳng định bước "Xây dựng kế hoạch triển khai" và "Phân công, phối hợp thực hiện" giữ vai trò bản lề. Nếu kế hoạch không dự trù đúng nguồn lực và cơ chế phối hợp giữa ngành văn hóa với Ban Dân tộc, chính quyền 11 huyện thị bị buông lỏng thì chính sách sẽ mang tính hình thức, không đi vào đời sống của 9 palei Chăm.

Sản phẩm văn hóa tiêu biểu nào của người Chăm An Giang đã được bảo hộ thương hiệu thành công?
Đó là sản phẩm thổ cẩm của làng nghề Phũm Soài, xã Châu Phong, thị xã Tân Châu. Năm 2007, Cục Sở hữu trí tuệ đã chính thức cấp Giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể "Thổ cẩm Chăm An Giang", tạo nền tảng pháp lý vững chắc để 100 khung dệt cải tiến mở rộng thị trường xuất khẩu sang các quốc gia Pháp, Mỹ và khu vực Trung Đông.

Những rào cản lớn nhất khiến du lịch văn hóa Chăm tại An Giang chưa phát triển tương xứng với tiềm năng là gì?
Rào cản lớn nhất gồm: hạ tầng giao thông kết nối đến các cồn bãi (koh) còn hạn chế, các dịch vụ trải nghiệm văn hóa ẩm thực Halal chưa được chuẩn hóa bài bản, thiếu đội ngũ hướng dẫn viên người địa phương am hiểu sâu phong tục tập quán và tỷ lệ khách tiếp cận các làng Chăm hiện mới chỉ đạt dưới 12% tổng lượng khách toàn tỉnh.

Chính sách công hiện hành đã hỗ trợ công tác bảo tồn tiếng nói và chữ viết Chăm tại địa phương như thế nào?
Ngành giáo dục và văn hóa đã ứng dụng bộ giáo trình dạy tiếng Chăm 5 tập của Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ để tập huấn cho giáo viên các huyện An Phú, Châu Phú, thị xã Tân Châu; đồng thời hỗ trợ không gian giảng dạy tự nguyện miễn phí tại 100% các thánh đường vào các buổi tối trong tuần.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thực thi chính sách bảo tồn di sản văn hóa dân tộc thiểu số dưới lăng kính khoa học chính sách công hiện đại.
• Đánh giá khách quan thực trạng thực hiện chính sách đối với cộng đồng 15.327 người Chăm An Giang giai đoạn 2000 - 2021, làm rõ các thành tựu về khôi phục làng nghề và đầu tư thiết chế tại 18 xã.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn về năng lực thể chế, nguy cơ mai một di sản phi vật thể và sự thiếu đồng bộ trong phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với các chỉ số mục tiêu cụ thể, nhấn mạnh vào chuyển đổi số di sản và phát triển sinh kế du lịch cộng đồng giai đoạn 2022 - 2030.
• Khẳng định bảo tồn văn hóa Chăm chính là khai phóng nguồn lực nội sinh để xây dựng bản sắc con người An Giang và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương bền vững.

Các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và các tổ chức phát triển cần nhanh chóng đưa các khuyến nghị của luận văn vào thực tiễn chương trình hành động ngay trong giai đoạn tới nhằm bảo tồn trường tồn kho tàng di sản quý báu của dân tộc Chăm trên vùng đất Tây Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI SẢN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài và tầm quan trọng của việc thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa 1. Khái niệm chính sách công Trên thế giới có rất nhiều quan niệm khác nhau về chính sách công. Có thể kế đến một số định nghĩa tiêu biểu sau: Chính sách công theo Thomas Dye: “Chính sách công là bất kỳ những gì nhà nước lựa chọn làm hoặc không làm” [14, tr.

Guy Peter định nghĩa: ".chính sách công là toàn bộ các hoạt động của Nhà nước có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống của mọi công dân" [14, tr. Cochran and Eloise F. Malone thì : “Chính sách công bao gồm các quyết định chính trị để thực hiện các chương trình nhằm đạt được những mục tiêu xã hội” [14, tr. 8]; Ở nước ta, cũng có nhiều quan niệm rất khác nhau về chính sách công.

Có thể kể ra đây một số định nghĩa đáng chú ý sau: Tác giả Nguyễn Hữu Hải quan niệm rằng: “Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đề công trong xã hội” [25, tr. 51] Viện Chính trị học cho rằng: “.chính sách công là chương trình hành động hướng đích của chủ thể nắm hoặc chi phối quyền lực công cộng” [55, tr. 235], một tập thể các tác giả khác lại cho rằng: “Chính sách công là một tập hợp những quyết định liên quan với nhau do nhà nước ban hành,bao gồm các mục tiêu và giải pháp để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt được các mục tiêu phát triển” [20, tr. 10] Tác giả Lê Chi Mai phân tích về khái niệm chính sách công ở Việt Nam, có chủ thể ban hành là Nhà nước, CSC là kết quả của các quyết định chính phủ nhằm duy trì tình trạng của xã hội hoặc giải quyết các vấn đề của xã hội, trong đó là các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội theo mục tiêu tổng thể của Đảng đã vạch ra từ trước.

Vì vậy mà ở Việt Nam, chúng ta thường đề cập đến cụm từ “chính sách của Đảng và Nhà nước” [14, tr9-11]. Lê Văn Hòa trong công trình “Quản lý thực thi Chính sách công theo kết quả” đã khái quát quan niệm về chính sách công cùng những đặc điểm rút ra như sau: “Chính sách công là một tập hợp các quyết định liên quan với nhau do Nhà nước ban hành, bao gồm các mục tiêu và giải pháp để giải quyết một vấn đề công nhằm đạt được các mục tiêu phát triển. 7] Theo đó, học giả đã rút ra 07 đặc điểm cơ bản về chính sách công: Thứ nhất, CSC bắt nguồn từ các quyết định do Nhà nước ban hành và nội dung của chính sách được thể hiện trong các văn bản, quyết định của Nhà nước. Thứ hai, CSC bao gồm một tập hợp các quyết định được ban hành qua một giai đoạn và kéo dài sang cả giai đoạn thực thi chính sách.

CSC luôn không được thể hiện rõ ràng trong một quyết định đơn lẻ, mà có xu hướng được xác định dưới dạng một chuỗi các quyết định gắn liền với nhau. Thứ ba, CSC hướng tới giải quyết vấn đề công và tác động đến lợi ích của một hoặc nhiều nhóm dân số trong xã hội. Thứ tư, CSC bao gồm hai bộ phận cấu thành là mục tiêu và giải pháp chính sách. Thứ năm, mục tiêu của CSC là tạo ra những thay đổi và nhằm đạt được các mục tiêu phát triển của đất nước hoặc địa phương.

Thứ sáu, các CSC luôn thay đổi theo thời gian, bởi những quyết định sau đó có thể có những điều chỉnh so với các quyết định trước đó, hoặc do có những thay đổi trong định hướng chính sách ban đầu; hoặc là kinh nghiệm về thực thi chính sách công được phản hồi vào quá trình ra quyết định; và do định nghĩa về các vấn đề CSC cũng thay đổi qua thời gian. Cuối cùng, về cơ bản CSC được xem là đầu ra của quá trình quản lý nhà nước, là sản phẩm trí tuệ của đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước và của cả xã hội [21, tr.8] Các định nghĩa trên cho thấy cách quan niệm của các học giả về chính sách công có một số điểm lưu ý sau: Thứ nhất, với tư cách chính sách của nhà nước, chính sách công chỉ xuất hiện trong thời kỳ xã hội loài người đã có nhà nước. Thứ hai, chủ thể chính sách công là nhà nước và nếu có mở rộng thì cũng chỉ đến các chủ thể chính trị khác song cũng đặt mối quan hệ liên quan đến nhà nước. Tuy nhiên, với đặc thù chính trị ở Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước, lãnh đạo xã hội (Điều 4, Hiến pháp).

Đảng lãnh đạo Nhà nước thông qua việc vạch ra cương lĩnh, chiến lược, các định hướng chính sách – đó chính là những căn cứ để Nhà nước ban hành CSC. Như vậy, về thực chất, các chính sách công ở Việt Nam là do Nhà nước, Chính phủ Việt Nam đề ra, trên cơ sở cụ thể hóa đường lối, chiến lược và các định hướng chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm phục vụ lợi ích nhân dân. Về cốt lõi, mục tiêu chinh sách đã được Đảng định hướng, Nhà nước được trao quyền xây dựng chính sách để hiện thực hóa các ý tưởng, mục tiêu tổng thể của Đảng. Thứ ba, việc đề xuất thực hiện một chính sách công có thể là giải quyết những vấn đề bức xúc, quan tâm chung của cộng đồng theo những mục tiêu nhất định.

Thứ tư, chính sách công bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau; là một quá trình từ khâu xác định ý tưởng, hoạch định, thực hiện đến đánh giá, điều chỉnh chính sách. Như vậy, chính sách công có nhiều khái niệm từ những góc nhìn khác nhau. Theo tác giả, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chính sách công có thể được hiểu là tất cả quyết định làm hay không làm của chủ thể được trao quyền lực công nhằm xử lý những vấn đề mang tính xã hội, cộng đồng trên mọi lĩnh vực của đời sống nhằm đạt mục tiêu phát triển của quốc gia, của địa phương. Khái niệm thực hiện chính sách công Thực hiện hay thực thi chính sách công là quá trình đưa chính sách công vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực hiện/thực thi chính sách công và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách công.

Như phân tích của các học giả, chu trình chính sách công là một chuỗi các giai đoạn kế tiếp có liên quan với nhau từ khi lựa chọn được vấn đề chính sách đến khi kết quả chính sách được đánh giá. Thực hiện chính sách là một khâu hợp thành chu trình chính sách, nếu thiếu vắng công đoạn này thì chu trình chính sách không thể tồn tại. Thực hiện chính sách là một hệ thống nhất - nhất là với hoạch định chính sách. So với các khâu khác trong chu trình chính sách, thực hiện chính sách có vị trí đặc biệt quan trọng, là bước hiện thực hóa chính sách trong đời sống xã hội.

Cũng có thể nhận định, đó là khâu trung tâm của chu trình chính sách. Chu trình rút gọn của chính sách công gồm 3 bước: 1. Xây dựng chính sách; 2. Tổ chức thức hiện chính sách; 3.

Đánh giá chính sách. Tổ chức thực hiện chính sách: là toàn bộ quá trình chuyển ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu định hướng. Tổ chức thực hiện chính sách tốt không những mang lại lợi ích to lớn cho các nhóm đối tượng thụ hưởng, mà còn góp phần làm tăng uy tín của nhà nước trong quá trình quản lý xã hội. Để có được một chính sách tốt, các nhà hoạch định phải trải qua một quá trình nghiên cứu, tìm kiếm công phu.

Nhưng dù tốt đến đâu chính sách cũng trở thành vô nghĩa nếu nó không được đưa vào thực hiện. Để đảm bảo chất lượng và hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách cần phải bảo đảm các 03 yêu cầu: (1) Thực hiện đúng trình tự các bước trong tổ chức thực hiện chính sách công. (2) Thực hiện đúng và đầy đủ nội dung các bước tổ chức thực hiện chính sách công.(3) Đề cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia tổ chức thực hiện chính sách công, chủ động đề xuất các biện pháp, giải pháp để tổ chức thực hiện các bước có hiệu quả. Các bước tổ chức thực hiện chính sách công bao gồm: 1.

Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách. Phổ biến, tuyên truyền chính sách. Phân công, phối hợp thực hiện chính sách 4. Duy trì chính sách 5.

Điều chỉnh chính sách 6. Theo dõi kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách 7. Đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm. Chủ thể tham gia thực hiện CSC, bao gồm: (1) Chủ thể thực hiện: là các cơ quan nhà nước và nhân sự của các cơ quan đó – đây là chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện chính sách công.

(2) Chủ thể tham gia: là các đối tác phi nhà nước (các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước); (3) Chủ thể tham gia với tư cách là đối tượng hưởng thụ CSC: cộng đồng dân cư, các nhóm dân số, thậm chí cả người dân. Khái niệm chính sách văn hóa và thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy di sản văn hóa 1. Khái niệm chính sách văn hóa Chính sách văn hóa là một trong những lĩnh vực của chính sách công. Căn cứ định nghĩa của UNESCO năm 2002: “Chính sách văn hóa là một tổng thể các nguyên tắc hoạt động quyết định các cách thực hành, các phương pháp quản lý hành chính và phương pháp ngân sách của Nhà nước dùng làm cơ sở cho các hoạt động văn hóa”.

Có quan niệm cho rằng, chính sách văn hóa là hệ thống các nguyên tắc, các thực hành của nhà nước trong lĩnh vực văn hóa nhằm phát triển và quản lý thực hiện đời sống văn hóa theo quan điểm phát triển và các thức quản lý riêng, đáp ứng như cầu phát triển đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân trên cơ sở vận dụng các điều kiện vật chất và tinh thần sẵn có của xã hội [45, tr. 21] Chính sách văn hóa bao hàm nhiều nội dung.