lời mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng, cụ thể: Chƣơng 1: Một số vấn đề l luận về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do ngƣời dùng chất kích thích gây ra. Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do ngƣời dùng chất kích thích gây ra. Chƣơng 3: Một số kiến nghị giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nhằm nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt do ngƣời dùng chất kích thích gây ra. 7 HƢƠN 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁ H NH ỆM Ồ THƢ N TH ỆT H ON Ƣ N HẤT K H TH H RA 1.
ác khái niệm cơ bản 1. Chất kích thích 1. Khái niệm Theo học giả Đào Duy Anh trong cuốn “Hán Việt t đi n giản yếu”, ông giải nghĩa “Chất là vật th - tính chất – gạn hỏi – thật thà phác t ; trái v i chữ v n – chỗ c t yếu” [1, tr 108]; và “Kích thích là bị cái ở ngoài xúc động đến ngũ quan hoặc tinh thần exciter, stimuler ” [1, tr 290]. Còn theo Báo cáo thứ 16 của Ủy ban chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới về sự phụ thuộc thuốc, chất kích thích hay còn gọi là các chất kích thích thần kinh, là loại chất sau khi hấp thụ vào cơ thể của một sinh vật sống có khả năng làm thay đổi chức năng bình thƣờng của cơ thể.
407] Và theo Trung tâm Điều dƣỡng và cai nghiện ma túy Thanh Đa, chất kích thích đƣợc hiểu là “các chất khi đƣa vào cơ thể làm tăng cƣờng hoạt động của hệ thần kinh trung ƣơng”. [25] Ví dụ nhƣ: cà phê, thuốc lá, cocaine, rƣợu, bia, các chất có cồn, các chất an thần, thuốc chống trầm cảm,… Theo đó, tác dụng về dƣợc l của những chất kích thích này là gây thay đổi nhịp tim, huyết áp, làm giãn đồng tử của ngƣời sử dụng. Ngƣời sử dụng chất kích thích có thể bị nôn, ói mửa, hoạt động nhanh chóng, đặc biệt dễ bị kích động. Thông thƣờng việc sử dụng chất kích thích kéo dài hoặc liều cao sẽ làm thay đổi hành vi ngƣời sử dụng theo hƣớng tiêu cực, ngƣời sử dụng chất kích thích trở nên hung hăng, liều lĩnh, nóng giận, nghi ngờ.
Trong một số trƣờng hợp nặng ngƣời sử 8 dụng chất kích thích còn bị loạn thần, hoang tƣởng, những hành động của họ thƣờng không thể lƣờng trƣớc đƣợc.[25] Trong y tế, thuật ngữ chất kích thích có thể hiểu bao gồm nhiều loại thuốc có tác dụng làm tăng cƣờng hoạt động của hệ thần kinh trung ƣơng và cơ thể, những thuốc tăng lực tiếp thêm sinh lực hoặc thuốc có giao cảm hiệu ứng. Hiện nay, chất kích thích đƣợc sử dụng tƣơng đối phổ biến trên toàn thế giới theo một trong những cách thức, hoặc hợp pháp theo đơn thuốc của bác sỹ, hoặc bất hợp pháp theo cách dùng tự do của một số chủ thể. Tác dụng của chất kích thích vô cùng đa dạng, sử dụng ở liều thấp thì có thể làm giảm khả năng tập trung, giảm nhu cầu ngủ, nặng hơn có những loại gây rối loạn tâm thần kích thích, hoang tƣởng, tự tự sát. Một số chất kích thích chứa độc tính cấp tính có thể làm cho ngƣời sử dụng hoang tƣởng, thực hiện những hành vi hung hăng, bạo lực gây thiệt hại cho ngƣời khác và đã có những trƣờng hợp giết ngƣời.
Theo Farlex Partner, Medical Dictionary xuất bản năm 2012, thì chất kích thích đƣợc hiểu là: 1. Kích thích; thú vị đ hành động, hoạt động. Một tác nhân kích thích hoạt động hữu cơ, t ng cường hoạt động của tim, t ng sức s ng và thúc đẩy cảm giác hạnh phúc; phân loại theo các phần mà h chủ yếu hành động: tim, hô hấp, dạ dày, gan, não, cột s ng, mạch máu, bộ phận sinh dục. [36] Theo The American Heritage® Medical Dictionary xuất bản năm 2007 bởi Công ty Houghton Mifflin thì chất kích thích đƣợc hiểu là “một tác nhân, đặc biệt là một tác nhân hóa h c như cafeine, tạm thời kích thích hoặc t ng t c hoạt động sinh lý hoặc vô cơ.
[37] 9 Theo nghiên cứu của tác giả, tính đến thời điểm hiện tại, trong hệ thống pháp luật Việt Nam không có điều luật nào định nghĩa trực tiếp khái niệm chất kích thích là gì? Tuy nhiên, từ những thông tin trong khoa học dƣợc học, y học và từ điển Hán Việt, ngƣời nghiên cứu có thể đƣa ra khái niệm cơ bản nhất của chất kích thíc. Theo đó, có thể hiểu “Chất kích thích là vật th tự nhiên hoặc nhân tạo tác động một cách tích cực hoặc tiêu cực hoặc v a tích cực v a tiêu cực đến th chất hay tinh thần hoặc cả th chất và tinh thần của chủ th trong m i quan hệ trực tiếp v i vật đó”, hay “ Chất kích thích là chất có khả n ng tạm thời gây hưng phấn hoặc ức chế tâm lý và hoạt động của hệ thần kinh khi người dùng đưa chất này vào cơ th. Phân loại Dựa vào các thành phần hóa học, khoa học dƣợc phân chia các chất kích thích ra làm ba loại: a. Amphetamine và các chất giống Amphetamine Amphetamine và một số chất giống amphetamine là ma túy có nguồn gốc tổng hợp và là chất gây nghiện dạng kích thích.
Các loại ma túy này có cấu trúc hóa học tƣơng tự giống nhau nhƣng có tác dụng kích thích ở mức độ khác nhau trên hệ thần kinh trung ƣơng. Nhóm này bao gồm: Amphetamine cổ điển Là ma túy tổng hợp thông dụng có tác dụng kích thích mạnh lên hệ thần kinh trung ƣơng. Các loại ma túy phổ biến nhất của nhóm này là Amphetamine, methamphetamine hàng đá và Methcathinone. Amphetaminbán trên đƣờng phố có nhiều tên gọi khác nhau: các tên phổ biến nhất là “speed” Amphetamin và methamphetamin , “ice” hàng đá methamphetamin , và “cat” methcathinon.
Amphetamin trôi nổi trên thị trƣờng bất 10 hợp pháp dƣới các hình thức dạng bột trắng hay bột nhuộm màu, dạng kết tinh nhƣ “ice” , viên nén và dung dịch nhƣ “Methcathinon”. [25] Amphetamin thƣờng sử dụng qua đƣờng uống, hút, hít hay tiêm chích. Hình thức tiêm qua đƣờng tĩnh mạch tiêm ven đang trở nên phổ biến trên toàn thế giới. Loại ma túy này đang đƣợc nhiều ngƣời sử dụng vì nó đem lại cảm giác hƣng phấn mạnh mẽ, gây khoái cảm, phấn khích, tinh thần mẫn tiệp, không còn cảm giác đói mệt, thiếu ngủ, tăng cƣờng sức lực lao động chân tay và trí não.
Amphetamin đƣợc phổ biến trong giới sinh viên, lái xe đƣờng dài, công nhân ca đêm,…. - Khi sử dụng liều thấp Amphetamine làm tăng nhịp tim, nhịp thở, tăng huyết áp, và thân nhiệt, khô miệng, đổ mồi hôi, giãn đồng tử, tiêu chảy, ăn kém ngon. - Khi sử dụng liều cao Amphetamine làm các triệu chứng nói trên trở nên phát triển mạnh mẽ, ngƣời dùng trở nên thay đổi, mang dấu hiệu nhƣ nói nhiều, hiếu động, hung bạo, mất ngủ, không còn khả năng suy xét, ngƣời sử dụng Amphetamine tăng nhu cầu tình dục nên quan hệ bừa bãi, ngoài ra do bị kích động ngƣời sử dụng Amphetamine hay phóng xe, lạng lách gây tai nạn giao thông. - Sử dụng Amphetamine lâu ngày ngƣời sử dụng thay đổi hành vi, tâm tính, luôn cảm thấy hiếu động, cảm giác khó chịu, hung bạo, đôi khi hoảng loạn, hoang tƣởng.
- Khi ngừng sử dụng sau một thời gian dài dùng thuốc hoặc sau khi sử dụng liều cao sẽ xuất hiện hội chứng cai: ủ rũ, u uất, buồn chán, mệt m i, ngủ không ngon giấc và có những cơn mê sảng. Từ những năm 1930, có nhiều loại Amphetamin đƣợc sử dụng với mục đích điều trị trong y học. Tuy nhiên, do nhận thấy Amphetamine có ảnh hƣởng độc hại 11 rất lớn, thâm chí gây nghiện cho ngƣời sử dụng nên hiện nay, amphetamin và các chất liên quan đƣợc hạn chế sử dụng chỉ để điều trị bệnh ngủ lịm và chứng rối loạn hiếu động tập trung. Amphetamine mới • MDMA/ (Ecstasy – Thuốc lắc : Tên khoa học của thuốc lắc MDMA là: Methylendioxy methamphetamin, MDMA là chất kích thích tổng hợp dòng Amphetamine.
Thuốc đƣợc tổng hợp từ năm 1914 để dùng làm thuốc giảm ngon miệng, nhƣng không đƣợc công nhận là thuốc chính thức. MDMA đƣợc dùng thử nghiệm. MDMA làm tăng huyết áp, tăng nhịp tim, gây ảo giác, cảm giác kh e khoắn. Nếu sử dụng MDMA liều thấp gây bồn chồn, lo lắng; liều cao gây ảo giác về hình ảnh và âm thanh rất r , thƣờng lắc lƣ, quay cuổng, la hét, đập phá, thích cảm giác bay bổng, lái xe tốc độ cao.
Sử dụng thƣờng xuyên sẽ khiến gây ngộ độc thần kinh, tổn thƣơng não và gan. • MDA: Methylenedioxyamphetamine là chất ma túy tổng hợp dòng Amphetamin rất giống MDMA. Lần đầu tiên đƣợc tổng hợp vào năm 1910 để làm thuốc giảm ngon miệng. Tuy nhiên, do có tác dụng nguy hại với hệ thần kinh, MDA đã không đƣợc chấp nhận là một loại thuốc hợp pháp.
MDA tác dụng gần giống MDMA nhƣng gây ảo giác mạnh hơn và có thời gian tác dụng gấp đôi từ 8 – 12 giờ so với MDMA chỉ có 3 – 5 giờ. MDA thƣờng đƣợc đƣa ra thị trƣờng dƣới dạng thuần chất hay kết hợp với các loại ma túy khác. • MDEA/(AVE): 12 Methylendioxyethylamphetamin là chất tổng hợp dòng Amphetamine có tác dụng tƣơng tự nhƣ MDMA. Chất này không đƣợc công nhận là thuốc hợp pháp.
Nó đƣợc chế tạo bí mật để thay thế MDMA, đƣợc bào chế dƣới dạng viên nén thuần chất hay kết hợp với một số loại ma túy khác, là một loại ma túy vũ trƣờng ở một số nƣớc. Tác dụng của MDEA cũng gần giống tác dụng của MDMA và đƣợc liệt kê vào các chất bị quốc tế kiểm soát. Cocaine và các dẫn xuất Cocaine Tên khoa học của Cocaine là: Cocaine hydrochloride. Cocaine là chất kích thích dƣới dạng Alkoloide lấy từ cây Côca hay tổng hợp từ chất Ecgonine và các dẫn xuất của nó.
Cocaine đƣợc sử dụng từ thế kỷ 19 làm thuốc tê trong nha khoa, nhãn khoa, ngoại khoa tai, mũi, họng do tác dụng co mạch tại chỗ, giảm xuất huyết cục bộ. Vì Cocaine gây nhiều tác dụng phụ nguy hiểm nên không đƣợc sử dụng nữa. • Cocaine đƣợc bán dƣới dạng tinh bột hay tinh thể màu trắng trong. Cocaine đƣợc sử dụng bằng đƣờng hít, tác dụng sau 1-3 phút, cảm giác khoảng 30 phút.
• Cocaine là chất kích thích hệ thần kinh mạnh. Tác dụng của Cocaine gần giống Amphetamine. Nếu sử dụng Cocaine liên tục ngƣời sử dụng bị kích thích dẫn đến hiện tƣợng suy sụp: mất ngủ, rối loạn hoang tƣởng liên hệ, rối loạn ảo giác, sa sút tâm thần.