Chương 1: Cơ sở lý luận báo chí với việc giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên. Chương 2: Thực trạng thông tin giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên trên báo chí Cà Mau. Chương 3: Giải pháp phát huy vai trò của báo chí Cà Mau đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên. 12 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN BÁO CHÍ VỚI VIỆC GIÁO DỤC LÝ TƢỞNG CÁCH MẠNG, ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CHO THANH NIÊN 1.
Một số vấn đề tổng quan về giáo dục lý tƣởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên 1. Khái niệm, vị trí, vai trò của thanh niên Thanh niên được nhiều bộ môn khoa học nghiên cứu như sinh lý học, xã hội học, tâm lý học lứa tuổi và các ngành khoa học khác. Cùng với các khái niệm nhi đồng, thiếu niên, phụ lão., khái niệm thanh niên có sự biến đổi trong quá trình phát triển xã hội - lịch sử. Tùy thuộc vào nội dung và giác độ nghiên cứu mà có nhiều cách tiếp cận về thanh niên.
Luật Thanh niên được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua tại kỳ họp thứ 8, khóa XI nêu: “Thanh niên quy định trong Luật này là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi”[19, tr. Theo từ điển tiếng Việt “Thanh niên là người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành”[35, tr. Khái niệm này bao hàm: Thanh niên là người có độ tuổi còn trẻ và độ tuổi đó đang trưởng thành. Khái niệm này hoàn toàn được hiểu theo lứa tuổi.
Trong cuốn sách Quản lý Nhà nước về công tác thanh niên trong thời kỳ mới, đồng chí Vũ Trọng Kim đã đưa ra khái niệm thanh niên như sau: “Thanh niên là một nhóm nhân khẩu - xã hội đặc thù bao gồm những người trong một độ tuổi nhất định, có quan hệ gắn bó mật thiết với mọi giai cấp, tầng lớp xã hội, có mặt trong mọi lĩnh vực hoạt động xã hội, có vai trò lớn trong hiện tại và giữ vai trò quyết định sự phát triển trong tương lai của xã hội”[14, tr. Thanh niên là lớp người đang phát triển về nhiều mặt. Tâm sinh lý của thanh niên có những nét đặc thù so với những đối tượng khác. Đây là thời kỳ sung sức nhất của mỗi con người về thể chất, có sự phát triển mạnh về trí tuệ, nhạy bén, năng động, sáng tạo, có nhiều ước mơ, hoài bão.
Thanh niên nước ta là một tầng lớp xã hội rộng lớn, luôn có những đóng quan trọng trong các giai đoạn lịch sử phát triển của đất nước. Theo dự thảo sơ bộ Báo cáo quốc gia về thanh niên Việt Nam của Bộ 13 Nội vụ phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNFPA) thông tin thanh niên nước ta ước tính năm 2018 là 23,3 triệu người, chiếm 24,6% dân số cả nước, là nguồn nhân lực dồi dào, có tiềm năng to lớn trong sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, góp phần quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong suốt quá trình lịch sử của cách mạng Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng và đánh giá cao vị trí, vai trò của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng của đất nước.
Nghị quyết số 04 ngày 14/01/1993 của BCH Trung ương Đảng (Khóa VII) về “Công tác thanh niên trong tình hình mới” khẳng định: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên. Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng”. Vai trò của lực lượng thanh niên và công tác giáo dục thanh niên tiếp tục là vấn đề được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 24/3/2015 của Ban Bí thư Trung ương Đảng “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030” đã xác định: “Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá cho thế hệ trẻ là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, quan trọng, đòi hỏi phải có sự quan tâm, đầu tư thích đáng.
Đầu tư cho giáo dục, trong đó có giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá cho thế hệ trẻ là đầu tư cho tương lai của đất nước. Đây là nhiệm vụ của toàn Đảng, của các cấp, các ngành, đoàn thể, gia đình và toàn xã hội; tạo điều kiện tối đa cho thế hệ trẻ học tập, lao động, cống hiến, là lực lượng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc”. Lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống của thanh niên Theo Từ điển tiếng Việt, lý tưởng là “mục đích cao nhất, tốt đẹp nhất mà người ta mong muốn đạt tới”; Từ điển xã hội học, lý tưởng là “những khát khao, 14 nguyện vọng, tư tưởng về tương lai tốt đẹp mà con người hằng mong tới, là trạng thái hoàn hảo nhất mà người ta mong muốn đạt tới”. Lý tưởng phản ánh xu thế phát triển của xã hội, những khát vọng của con người, phản ánh cái cần phải có, cái có thể có.
Do là sự phản ánh những khát vọng, những hoài bão của con người mà lý tưởng, một mặt, vừa mang tính thời đại, vừa mang tính vượt trước. Lý tưởng có thể chia thành lý tưởng xã hội và lý tưởng cá nhân. Lý tưởng xã hội và lý tưởng cá nhân có mối quan hệ với nhau. Lý tưởng xã hội quy định, ước chế lý tưởng cá nhân.
Nếu lý tưởng cá nhân đi “chệch” lý tưởng xã hội thì cá nhân đó khó được xã hội chấp nhận và trở thành cô độc, vì đi ngược lại xu hướng phát triển của xã hội. Còn lý tưởng xã hội muốn phát triển, muốn thực hiện được thành công phải thông qua lý tưởng, qua hoạt động của các cá nhân. Lý tưởng có vai trò vai trò to lớn, chủ đạo đối với hoạt động con người.Xukhômlinxki, một nhà giáo dục Nga đã nhận định rằng “người nào có một lý tưởng cao đẹp thúc đẩy, lý tưởng đó đối với anh ta trở thành một thực tế hiển nhiên thì người đó không những sẽ yêu cầu cao đối với chính bản thân mình, đối với hành vi của mình mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm đối với những công việc của người khác”. Vì lý tưởng thể hiện những khát khao, nguyện vọng, những mong ước của con người, do vậy, để thực hiện được lý tưởng, mỗi người cần có nhận thức, có tình cảm, niềm tin và có ý chí, nghị lực.
Lý tưởng cách mạng được hiểu là những khát khao, nguyện vọng tốt đẹp, suốt đời phấn đấu, cống hiến, hy sinh cho độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân. Lý tưởng cách mạng của thanh niên không tách rời lý tưởng của Đảng, của dân tộc, đó là những khát khao, nguyện vọng về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Bước vào công cuộc đổi mới, trong điều kiện cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, lý tưởng cách mạng của thanh niên là tiếp tục phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Hoàng Chí Bảo - chuyên gia cao cấp, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh: “Tôi cho rằng, thực hiện lý tưởng cách mạng của thế hệ trẻ lúc này là 15 đặc biệt chú trọng tình cảm với Tổ quốc, ý thức với dân tộc.
Sâu xa ra là tình cảm với nhân dân, ý thức tôn trọng nhân dân, phục vụ nhân dân và suốt đời coi việc phục vụ nhân dân là lẽ sống cao thượng”[44]. Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội bao gồm những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ xã hội trong mối quan hệ giữa người với người. Lối sống là tổng hợp toàn bộ các mô hình, cách thức và phong cách sống của con người thể hiện trong mọi phương thức cũng như lĩnh vực hoạt động, từ sản xuất, tiêu dùng, sinh hoạt đến thái độ, hành vi, cách tư duy, lối ứng xử giữa con người với con người, giữa chủ thể với đối tượng, giữa điều kiện với phương tiện và mục đích sống. Trong lối sống tổng hoà những nét cơ bản, khắc hoạ những đặc điểm cuộc sống của các cá nhân, các nhóm người, của giai cấp, dân tộc trong một xã hội nhất định.
Đạo đức, lối sống của thanh niên là kết quả tổng hợp của sự kết hợp hài hòa giữa giáo dục của gia đình, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và toàn xã hội với tự giáo dục của mỗi cá nhân, giữa phong cách làm việc với tác phong sinh hoạt, giữa bản lĩnh và tính kỷ luật, giữa yêu cầu của tập thể, của cộng đồng, của gia đình với nhu cầu phát triển và hoàn thiện nhân cách của mỗi cá nhân. Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh thời đã từng nhắc nhở thế hệ sau: “Đạo đức cách mạng là bất kỳ ở cương vị nào, bất kỳ làm công việc gì đều không sợ khó, không sợ khổ, đều một lòng, một dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mục đích xây dựng chủ nghĩa xã hội”[23, tr. Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên Từ điển tiếng Việt định nghĩa: “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần thể chất của một đối tượng nào đó làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra”[35; 379]. 16 Giáo trình Giáo dục học định nghĩa: “Giáo dục là hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người…”[28; 9].
Như vậy, có thể hiểu: Giáo dục là một quá trình được tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơi gợi hoặc biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của người dạy và người học theo hướng tích cực. Nghĩa là góp phần hoàn thiện nh n cách người học bằng những tác động có ý thức từ bên ngoài, góp phần đáp ứng các nhu cầu tồn tại và phát triển của con người.