Chương 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN 1. Khái niệm bán đấu giá tài sản Bán đấu giá tài sản là một dịch vụ ngày càng có vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội. Đây là một trong nh ng phương thức minh bạch để chuyển quyền sở h u tài sản từ chủ thể này sang chủ thể khác góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế nói chung, hoạt động mua bán trao đổi tài sản nói riêng phát triển một cách đa dạng.
Trong nh ng năm qua, hoạt động BĐGTS ở nước ta đã từng bước phát triển, hỗ trợ đắc lực cho công tác thi hành pháp luật, cụ thể như: thi hành án dân sự, xử lý tài sản bảo đảm thu hồi nợ vay cho các tổ chức tín dụng, xử lý vi phạm hành chính, nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất qua hình thức đấu giá. Công tác xã hội hóa hoạt động BĐGTS đã và đang thực hiện theo lộ trình trong việc triển khai Nghị quyết số 49 - NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến 2020. Bán đấu giá tài sản được sử dụng như một phương thức mua bán công khai, phổ biến và rộng khắp trên thế giới. Có nhiều mục đích được đặt ra khi các bên lựa chọn phương thức mua bán này, nhưng mục đích thường được hướng tới là nhằm công khai đưa tài sản tiếp cận với đại chúng người mua, qua đó phát huy cao nhất giá trị tài sản của tài sản hoặc đáp ứng cao nhất mục đích khác mà người bán tài sản qua hình thức đấu giá mong muốn đạt được.
Việc bán đấu giá tài sản được tổ chức bằng các hình thức công khai (open cry) hoặc theo hồ sơ niêm phong (sealed bid), theo phương thức đấu giá lên hoặc đặt giá xuống. Theo hình thức công khai thì tài sản chào bán tại một mức giá xác định, 7 người bán tiếp tục nâng mức giá lên cách mức giá cũ một khoảng nhất định cho đến khi không còn người nào đưa ra mức giá cao hơn. Người đã trả mức giá cao nhất cuối cùng chính là người thắng cuộc. Đây là hình thức vẫn thường được áp dụng nhiều nhất để giao dịch tài sản, sản phẩm, đặc biệt với các tài sản là cổ vật, các bộ sưu tập tem, tiền, xe cổ, tác phẩm nghệ thuật… Theo hình thức niêm phong thì người tham gia cùng nộp giá một lúc mà không được biết giá của người khác cũng như gi kín giá mà mình đã trả cho tài sản, sản phẩm muốn mua.
Thông thường người trả giá cao nhất sẽ là người thắng cuộc, mua được tài sản. Ngoài ra, cũng với sự phát triển của thương mại điện tử, hiện nay còn xuất hiện phương thức đấu giá ngược. Đây là một loại hình đấu giá đặc biệt, theo đó người trả giá thấp nhất và duy nhất sau khi kết thúc mỗi phiên đấu sẽ trở thành người được mua tài sản bán đấu giá. Ở phương thức này nếu bên bán đưa ra giá khởi điểm thì giá khởi điểm là mức giá lớn nhất (ngược với phương thức trả giá lên – phương thức đấu giá xuôi).
Cùng với sự phát triển của xã hội, có thể nói rằng đến nay bán đấu giá phát triển với tư cách là một phương thức mua bán tài sản thông thường, phổ biến và không thể thiếu trong thương mại, kinh doanh của thế giới. Khái niệm bán đấu giá đưa ra dưới nhiều góc độ khác nhau. Theo quan niện truyền thống thì BĐGTS là việc bán tài sản hoặc tài sản công khai có nhiều người cùng muốn mua tài sản, cho nên mỗi người trả một giá theo nhu cầu, điều kiện kinh tế của mình, người trả giá cao nhất phù hợp với nhu cầu của người bán tài sản sẽ là người mua được tài sản. Theo từ điển Luật học có nêu: “BĐGTS là hình thức bán công khai một tài sản, một khối tài sản; theo đó có nhiều người muốn mua tham gia trả giá, người trả giá cao nhất nhưng không thấp hơn giá khởi điểm là người mua được tài sản [30, tr.
Theo quy định tại khoản 1, điều 2, Nghị định số 17/2010/NĐ-CP ngày 8 04 tháng 3 năm 2010 của Chính phủ về BĐGTS, thì: “Bán đấu giá tài sản là hình thức bán tài sản công khai, có từ hai người trở lên tham gia đấu giá theo nguyên tắc và thủ tục được quy định tại Nghị định này. Phương thức trả giá lên là phương thức trả giá từ thấp lên cao cho đến khi có người trả giá cao nhất” [9, tr. Đồng thời tại khoản 2, điều 1, Nghị định số 17/2010/NĐ-CP cũng xác định các loại tài sản được bán qua hình thức đấu giá trong đó bao gồm tài sản để thi hành án theo quy định của pháp luật về thi hành án; Bán đấu giá tài sản về cơ bản khác biệt so với bán tài sản thông thường ở chỗ, nếu như ở BĐGTS chỉ thừa nhận phương thức trả giá lên thì bán đấu giá tài sản thông thường được thực hiện theo hai phương thức là phương thức trả giá lên và đặt giá xuống (Bán đấu giá tài sản thông thường được điều chỉnh bởi Luật Thương mại). Thông qua hình thức BĐGTS, quyền lợi của người có tài sản được thỏa mãn một cách tốt nhất, còn người mua sẽ mua được tài sản mình mong muốn với giá phù hợp, các quyền lợi của người mua liên quan đến tài sản đã mua được đáp ứng một cách nhanh chóng.
Giao dịch mua bán tài sản qua hình thức đấu giá được pháp luật bảo vệ. Từ nh ng khái niệm trên, có thể đưa ra khái niệm cơ bản về BĐGTS như sau: Bán đấu giá tài sản là hình thức mua bán tài sản thực hiện công khai theo trình tự, thủ tục luật định và được tiến hành qua phương thức trả giá lên, người trả giá cao nhất không thấp hơn giá khởi điểm là người mua được tài sản. Do các tổ chức bán đấu giá có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật thực hiện, nhằm chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của người có tài sản hoặc người có quyền định đoạt tài sản của người khác sang người mua tài sản trả giá cao nhất. Đặc điểm của bán đấu giá tài sản Chủ thể bán đấu giá tài sản chuyên nghiệp là Trung tâm dịch vụ 9 bán đấu giá hoặc doanh nghiệp bán đấu giá tài sản Hoạt động bán đấu giá tài sản hình thành trên cơ sở đề xuất của chủ sở h u và chủ sở h u ủy quyền hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu tổ chức có chức năng bán đấu giá tài sản.
Như vậy, tổ chức bán đấu giá tài sản không phải là chủ sở h u của tài sản. Pháp luật quy định nh ng điều kiện cần thiết để bảo đảm quyền lợi của chủ sở h u bằng cách cho họ tham gia định giá khởi điểm của tài sản nhưng không trực tiếp đứng ra bán tài sản, người mua phải trả bằng hoặc cao hơn giá khởi điểm thì tài sản mới được bán. Theo quy định của Luật Thương mại và pháp luật dân sự thì chủ thể trong bán đấu giá hàng hoá và đấu giá tài sản đều bao gồm có người bán tài sản, hàng hoá, người tổ chức đấu giá, người điều hành giá và người trúng giá. Tuy nhiên, về tổ chức, thẩm quyền của người tổ chức bán đấu giá trong hai loại hình bán đấu giá này lại có nh ng điểm khác nhau: - Trong bán đấu giá tài sản, người tổ chức bán đấu giá lại chỉ có thể là: Doanh nghiệp bán đấu giá tài sản, Trung tâm dịch vụ bán đấu giá tài sản.
- Trong bán đấu giá hàng hoá, người tổ chức đấu giá là thương nhân có đăng kí kinh doanh dịch vụ đấu giá hoặc là người bán hàng của mình trong trường hợp người bán hàng tự tổ chức đấu giá. Như vậy, nếu trong đấu giá hàng hoá, người tổ chức bán đấu giá có thể là cá nhân hoặc các chủ thể khác tự bán tài sản của mình thì trong bán đấu giá tài sản, người tổ chức bán đấu giá chuyên nghiệp phải là một trong hai loại hình tổ chức được pháp luật quy định. Về phương thức đấu giá tài sản có nhiều người tham gia (từ hai người trở lên) Bán đấu giá tài sản được tổ chức bán công khai, có nhiều người tham gia trả giá để cho nh ng người có nhu cầu có thể tham gia đấu giá để mua tài sản. Pháp luật dân sự quy định đấu giá là hình thức công khai lựa chọn người 10 mua nên mọi vấn đề có liên quan đến cuộc bán đấu giá và nh ng thông tin về tài sản, bán đấu giá phải được công khai cho tất cả nh ng người muốn mua biết bằng hình thức: niêm yết, thông báo, trưng bày, giới thiệu về tài sản; công khai về thời gian, địa điểm tiến hành bán đấu giá; tên loại tài sản bán đấu giá; số lượng, chất lượng, giá khởi điểm; địa điểm trưng bày, các hồ sơ tài liệu liên quan đến tài sản; công khai họ tên người bán hàng, tên tổ chức bán đấu giá và cá nhân, tổ chức đăng kí mua và tại phiên đấu giá, người điều hành bán đấu giá phải công khai các mức giá được trả và họ tên người mua trả giá cao nhất của mỗi lần trả giá.
Nội dung bán đấu giá tài sản Bán đấu giá tài sản theo phương thức trả giá cao nhất là hình thức mà tại cuộc bán đấu giá, nhân viên điều hành bán đấu giá nêu lên giá khởi điểm thấp nhất của tài sản bán đấu giá. Sau đó nh ng người mua sẽ trả giá nâng dần lên theo từng mức mặc cả nhất định. Người trả giá cao nhất theo sự kết luận của nhân viên điều hành đấu giá sẽ được quyền mua tài sản đó. Hình thức này được áp dụng phổ biến nhất trong các cuộc đấu giá vì nó có lợi cho cả bên mua và bên bán.
Bên mua được chủ động đề xướng giá đặt mua nên quan hệ mua bán mang tính tự nguyện rất cao. Còn bên bán thường được lợi về giá cả vì luôn có sự trả giá cao hơn giá khởi điểm mà mình đưa ra. Đấu giá tài sản về cơ bản khác biệt so với đấu giá hàng hóa ở chỗ, nếu như ở bán đấu giá tài sản chỉ thừa nhận phương thúc trả giá lên thì bán, đấu giá hàng hóa được thực hiện theo hai phương thức là phương thức trả giá lên và phương thức trả giá xuống.