CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA 1. Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa 1. Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa Quan hệ mua bán hàng hóa được xác lập và thực hiện thông qua hình thức pháp lý là hợp đồng mua bán hàng hóa, hợp đồng mua bán hàng hóa có bản chất pháp lý chung là hợp đồng, là sự thỏa thuận nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt các quyền và nghĩa vụ trong quan hệ mua bán. LTM 2005 tuy không đưa ra định nghĩa về hợp đồng mua bán hàng hóa, song có thể xác định bản chất pháp lý của hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại trên cơ sở quy định của BLDS về hợp đồng mua bán tài sản.
Cụ thể, theo điều 428 BLDS 2005 về hợp đòng mua bán hàng hóa; “ Hợp đồng mua bán tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao tài sản cho bên mua và nhận tiền, còn bên mua có nghĩa vụ nhận tài sản và trả tiền cho bên bán”. Điều 163 BLDS 2005 quy định : tài sản bao gồm “ vật tiền giấy tờ có giá và các quyền tài sản”. Trong khi đó, LTM 2005 không đưa ra định nghĩa cụ thể về hợp đồng mua bán hàng hóa mà chỉ đưa khái niệm về hoạt động mua bán hàng hóa. Theo Khoản 8 Điều 3 LTM 2005 thì mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại, trong đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán, bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán, nhận hàng và quyền sở hưu hàng hóa theo thỏa thuận.
Hàng hóa theo quy định của LTM 2005 bao gồm hàng hóa hiện đang tồn tại hoặc hàng hóa tồn tại trong tương lai, hàng hóa có thể là bất động sản hoặc động sản được phép lưu thông. Từ tất cả các phân tích trên ta có thể kết luận rằng: Hợp đồng mua bán hàng hoá là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng hóa cho bên mua và nhận tiền, còn bên mua có nghĩa vụ nhận hàng và trả tiền cho bên bán theo thời hạn, số lượng và phương thức thanh toán mà các bên đã thỏa thuận. Như vậy, hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại là một dạng cụ thể của hợp đồng mua bán tài sản. Một hợp đồng mua bán có thể là thỏa thuận về việc mua bán hàng hóa ở hiện tại hoặc mua bán hàng hóa sẽ có ở một thường điểm nào đó trong tương lai.
Bên cạnh đó cũng cần phân biệt hợp đồng mua bán hàng hoá với các hợp đồng khác, ví dụ như thuê mua tài sản, dịch vụ gắn liền với hàng hoá, gia công hàng hoá… Mua bán hàng hoá khác với quan hệ thuê mua tài sản. Khi thuê tài sản, quyền sử dụng và chiếm hữu được chuyển cho người thuê nhưng quyền sở hữu lại không được người cho thuê chuyển giao cho người đi thuê. Mua bán hàng hoá khác với các dịch vụ giao nhận hàng hoá, vì người giao nhận hàng hoá chỉ thực hiện chức năng trung gian. Đặc điểm của hợp đồng mua bán hàng hóa Không thể phủ nhận vai trò vô cùng to lớn của hợp đồng mua bán hàng hóa trong nền kinh tế thị trường khi loại hợp đồng này góp phần điều tiết quá trinh lưu thông hàng hóa , tiền tệ.
Bên cạnh đó,hợp đồng mua bán hàng hóa còn thể hiện sự thống nhất ý chí của các bên tham gia quan hệ hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại về các điều kiện cụ thể của hợp đồng, và khắc phục những hậu quả cũng như những sai xót trong quá trình thực hiện nghĩa vụ của mỗi bên. Với ý nghĩa đó, hợp đồng mua bán hàng hóa mang những bản chất chung của hợp đồng đó là sự thỏa thuận nhằm xác lập, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán. Để phù hợp với bản chất thương mại của hợp đồng mua bán hàng hóa, một số vấn đề như chủ thể, hình thức, quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán, chế tài và giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa…vv được quy định trong pháp luật thương mại dựa trên sự phát triển tiếp tục những quy định của pháp luật truyền thống về hợp đồng mua bán tài sản. Với tư cách là hình thức pháp lý của quan hệ mua bán hàng hóa, hợp đồng mua bán hàng hóa có những đặc điểm nhất định, xuất phát từ bản chất thương mại của hành vi mua bán hàng hóa.
Thứ nhất, về chủ thể, hợp đồng mua bán hàng hóa được thiết lập giữa các chủ thể chủ yếu là thương nhân. Khoản 1 Điều 6 LTM 2005 quy định: “ Thương nhân bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh”. Thương nhân là chủ thể của hợp đồng mua bán hàng hóa có thể là thương nhân Việt Nam hoặc thương nhân nước ngoài. Ngoài ra, các cá nhân ,tổ chức không phải là thương nhân cũng có thể trở thành chủ thể của hợp đồng mua bán hàng hóa.
Tuy nhiên, hoạt động của bên chủ thể không phải là thương nhân và không nhằm mục đích lợi nhuận trong quan hệ hợp đồng mua bán hàng hóa phải tuân theo LTM khi chủ thể này lựa chọn áp dụng LTM. Thứ hai, về hình thức, hợp đồng mua bán hàng hóa có thể được thể hiện dưới hình thức là nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể của các bên giao kết. Trong những trường hợp nhất định, pháp luật buộc các bên phải thiết lập hợp đồng dưới hình thức bằng văn bản. Điều 24 LTM 2005 quy định: “ hợp đồng mua bán hàng hóa được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc được xác lập bằng hành vi cụ thể.
Đối với các loại hợp đồng mua bán hàng hóa mà pháp luật quy định phải được lập thành văn bản thì phải tuân theo các quy định đó.” Thứ ba, về đối tượng, hợp đồng mua bán hàng hóa có đối tượng là hàng hóa. Khoản 2 Điều 3 LTM 2005 cũng đã đưa ra định nghĩa về hàng hóa, theo đó, hàng hóa bao gồm: tất cả các loại động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lại; kể cả 8 những vật gắn liền với đất đai. Pháp luật cũng quy định, hàng hóa là đối tượng mua bán phải không thuộc danh mục hàng hóa bị cấm kinh doanh theo đúng quy định chi tiết của Nghị định 59/2006/NĐ-CP “ Quy định chi tiết luật thương mại về hàng hóa dịch vụ cấm kinh doanh và kinh doanh có điều kiện”. Theo đó, hàng hóa thuộc danh mục hạn chế kinh doanh hoặc kinh doanh có điều kiện thì phải tuân thủ quy định của nghị định này, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Thứ tư, về nội dung, hợp đồng mua bán hàng hóa là thể hiện quyền và nghĩa vụ cụ thể của các bên trong quan hệ mua bán. Theo đó, bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển nhượng quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận tiền; còn bên mua có nghĩa vụ nhận hàng hóa và trả tiền cho bên bán. Hợp đồng mua bán hàng hóa bao gồm các điều khoản cơ bản như: tên hàng, số lượng, chất lượng, giá cả, phương thức thanh toán, địa điểm, thời gian giao nhận hàng…và những điều khoản khác do sự thỏa thuận giữa các bên. Thứ năm, về mục đích, hợp đồng mua bán hàng nhằm mục đích chủ yếu là lợi nhuận.
Vì chủ thể chủ yếu của hợp đồng mua bán hàng hoá là thương nhân, mà đã nói đến thương nhân thì khó có thể không nhắc đến lợi nhuận, hoạt động chính của thương nhân là kinh doanh và thu lợi nhuận, không có lợi nhuận họ không thể tồn tại lâu dài dù vốn đầu tư có lớn đi nữa. Cơ sở ban hành và nội dung của pháp luật điều chỉnh vấn đề hợp đồng mua bán hàng hóa 1. Cơ sở ban hành pháp luật về hợp đồng mua bán hàng hóa Cơ sở về chính trị Sau khi giành được thắng lợi trong công cuộc kháng chiến, nền chính trị của nước ta đã ổn định hơn, tuy nhiên nền kinh tế lúc vừa hòa bình do chịu hậu quả của chiến tranh còn rất yếu kém. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI tháng 12/1986 đã ra quyết định đổi mới cơ chế quản lý kinh tế theo hướng xóa bỏ tập trung quan liêu bao cấp, xây dựng cơ chế mới phù hợp với quy luật khách quan và trình độ phát triển của cơ sở kinh tế.
Cơ chế quản lý kinh tế mới coi nền kinh tế có cơ cấu nhiều thành phần là một đặc trưng quan trọng, coi trọng việc sử dụng đúng đắn các quan hệ hàng hóa- tiền tệ, bảo đảm quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp trong việc tiếp cận nhu cầu thị trường, khai thác mọi tiềm năng để phát triển sản xuất kinh doanh, nhằm thực hiện mục tiêu kế hoạch của doanh nghiệp. Cơ chế quản lý kinh tế mới đòi hỏi nước ta cần hoàn thiện hệ thống pháp luật nước mình theo hướng đồng bộ và tương thích với pháp luật quốc tế. Cùng với đó từ khi mở cửa hội nhập với kinh tế thế giới Việt Nam luôn luôn chủ động để hòa nhập chung vào nền kinh tế thế giới hiện đại. Cùng với sự tăng cường quan hệ hợp tác trong nước và nước ngoài đã không ngừng thúc đẩy Việt Nam 9 hoạt động giao lưu trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực kinh tế.
Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các quan hệ xã hội, các quan hệ dân sự và thương mại. Một trong những quan hệ thương mại góp phần lớn vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, đó là quan hệ mua bán hàng hóa. Quan hệ mua bán hàng hoá được xác lập và thực hiện thông qua hình thức pháp lý là hợp đồng mua bán hàng hoá. Hơn nữa,hoạt động mua bán tại Việt Nam ngày càng phát triển nhất là trong giai đoạn nước ta đang trong quá trình hội nhập thế giới.
Trước tình hình đó, để đảm bảo quyền và lợi ích của các chủ thể tham gia đòi hỏi Nhà nước cần ban hành các văn bản pháp luật điều chỉnh những quan hệ trong hoạt động mua bán hàng hoá, nhất là hợp đồng mua bán hàng hóa. Cơ sở về kinh tế Nền kinh tế thị trường có ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại và phát triển của từng quốc gia từng dân tộc. Thực tiễn những năm đổi mới chỉ ra rằng, việc chuyển sang mô hình kinh tế thị trường của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn.