Luận văn nghiên cứu sự ảnh hưởng của một số thông số chế độ cắt tới ứng suất dư và chất lượng bề mặt khi gia công khuôn trên máy cắt dây js edm

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu sự ảnh hưởng của một số thông số chế độ cắt tới ứng suất dư và chất lượng bề, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Hàm Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Chí Cương
• Trường học: Đại học Lâm Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Cơ khí Chế tạo máy
• Đề tài: Nghiên cứu sự ảnh hưởng của một số thông số chế độ cắt tới ứng suất dư và chất lượng bề mặt khi gia công khuôn trên máy cắt dây JSEDM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thông Số Cắt EDM JS EDM

Luận văn tập trung vào việc nghiên cứu ảnh hưởng của các thông số chế độ cắt đến ứng suất dư và chất lượng bề mặt khi gia công khuôn trên máy cắt dây JS EDM. Phương pháp gia công khuôn này ngày càng được ưa chuộng do khả năng gia công vật liệu cứng, hình dạng phức tạp mà các phương pháp truyền thống khó đáp ứng. Tuy nhiên, việc kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng bề mặt như độ nhám bề mặt và ứng suất dư là một thách thức lớn. Luận văn này khám phá sự tương quan giữa các thông số chế độ cắt và các đặc tính bề mặt để tối ưu hóa quy trình gia công khuôn trên máy cắt dây JS EDM, sử dụng vật liệu SKD11 làm đối tượng nghiên cứu.

1.1. Khái niệm cơ bản về gia công cắt dây JS EDM

Gia công cắt dây EDM (Electrical Discharge Machining) là phương pháp gia công sử dụng năng lượng điện để loại bỏ vật liệu. Một dây kim loại mỏng đóng vai trò là điện cực, di chuyển liên tục trong môi trường điện môi, tạo ra các tia lửa điện để ăn mòn vật liệu phôi. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả với các vật liệu dẫn điện có độ cứng cao như SKD11, vốn khó gia công bằng các phương pháp truyền thống. Độ chính xác gia công cao và khả năng tạo hình phức tạp là những ưu điểm nổi bật của gia công cắt dây EDM.

1.2. Tổng quan về ứng suất dư và chất lượng bề mặt

Ứng suất dư là trạng thái ứng suất tồn tại trong vật liệu sau khi đã loại bỏ các tác động bên ngoài. Ứng suất dư có thể ảnh hưởng đến độ bền và tuổi thọ của chi tiết, đặc biệt là các chi tiết khuôn dập. Chất lượng bề mặt, bao gồm độ nhám bề mặt (Ra, Rz) và độ cứng bề mặt, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chức năng và tuổi thọ của khuôn. Việc kiểm soát ứng suất dư và chất lượng bề mặt là yếu tố then chốt trong gia công khuôn.

II. Vấn Đề Tối Ưu Thông Số Cắt Dây EDM Khuôn SKD11

Việc lựa chọn thông số chế độ cắt tối ưu cho gia công khuôn bằng máy cắt dây JS EDM là một bài toán phức tạp. Các thông số chế độ cắt như tốc độ cắt dây, điện áp, dòng điện, thời gian xung, và khoảng nghỉ xung có ảnh hưởng trực tiếp đến ứng suất dư và chất lượng bề mặt. Việc chọn sai thông số có thể dẫn đến ứng suất dư cao, độ nhám bề mặt không đạt yêu cầu, giảm độ chính xác gia công và thậm chí gây ra biến dạng cho chi tiết. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định mối quan hệ giữa các thông số này và các đặc tính bề mặt để tìm ra phương pháp tối ưu hóa thông số cắt.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến ứng suất dư khi gia công EDM

Ứng suất dư phát sinh trong quá trình gia công EDM do sự thay đổi nhiệt độ nhanh chóng trên bề mặt vật liệu. Các thông số chế độ cắt như dòng điện, thời gian xung có ảnh hưởng lớn đến nhiệt độ vùng gia công, từ đó ảnh hưởng đến ứng suất dư. Quá trình làm nguội nhanh cũng góp phần tạo ra ứng suất dư kéo trên bề mặt. Hiểu rõ cơ chế hình thành ứng suất dư giúp kiểm soát và giảm thiểu tác động tiêu cực của nó.

2.2. Ảnh hưởng của thông số cắt đến độ nhám bề mặt Ra Rz

Độ nhám bề mặt là một chỉ tiêu quan trọng đánh giá chất lượng bề mặt sau gia công. Các thông số như tốc độ cắt dây, điện áp, và khoảng nghỉ xung ảnh hưởng đến kích thước và hình dạng của các vết cắt trên bề mặt. Tốc độ cắt quá cao có thể dẫn đến độ nhám lớn, trong khi điện áp và khoảng nghỉ xung không phù hợp có thể gây ra các khuyết tật bề mặt. Việc điều chỉnh các thông số này một cách hợp lý là cần thiết để đạt được độ nhám bề mặt mong muốn.

2.3. Vật liệu khuôn SKD11 và thách thức gia công

SKD11 là loại thép công cụ hợp kim cao, được sử dụng rộng rãi trong gia công khuôn dập do độ cứng và độ bền mài mòn cao. Tuy nhiên, độ cứng cao cũng gây ra nhiều khó khăn trong quá trình gia công bằng các phương pháp truyền thống. Gia công cắt dây EDM là một giải pháp hiệu quả cho SKD11, nhưng đòi hỏi việc kiểm soát chặt chẽ các thông số chế độ cắt để đảm bảo chất lượng bề mặt và độ chính xác gia công.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đo Ứng Suất Dư Độ Nhám SKD11

Luận văn sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm để đánh giá ảnh hưởng của thông số chế độ cắt đến ứng suất dư và chất lượng bề mặt. Nghiên cứu lý thuyết tập trung vào việc phân tích cơ chế hình thành ứng suất dư và độ nhám bề mặt trong gia công EDM. Nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện trên máy cắt dây JS EDM với vật liệu SKD11, sử dụng các phép đo độ nhám bề mặt và phân tích ứng suất dư bằng phương pháp nhiễu xạ tia X.

3.1. Quy trình đo độ nhám bề mặt và phân tích dữ liệu

Độ nhám bề mặt được đo bằng máy đo độ nhám tiếp xúc theo tiêu chuẩn. Các thông số Ra (độ nhám trung bình) và Rz (độ nhám lớn nhất) được ghi lại và phân tích thống kê để đánh giá ảnh hưởng của thông số chế độ cắt. Các kết quả đo độ nhám bề mặt được sử dụng để xây dựng mô hình tương quan giữa thông số cắt và chất lượng bề mặt.

3.2. Phương pháp nhiễu xạ tia X để phân tích ứng suất dư

Ứng suất dư được đo bằng phương pháp nhiễu xạ tia X, một phương pháp không phá hủy cho phép xác định ứng suất dư trên bề mặt vật liệu. Mẫu SKD11 sau gia công EDM được chiếu xạ bằng tia X, và góc nhiễu xạ được đo để tính toán ứng suất dư. Phương pháp này cho phép đánh giá ứng suất dư theo chiều sâu và xác định sự phân bố ứng suất trên bề mặt.

3.3. Các thông số chế độ cắt được điều chỉnh trong thí nghiệm

Các thông số chế độ cắt được điều chỉnh trong thí nghiệm bao gồm: tốc độ cắt dây, điện áp, dòng điện, thời gian xung, và khoảng nghỉ xung. Các thông số này được thay đổi theo một quy hoạch thực nghiệm định trước để đánh giá ảnh hưởng của chúng đến ứng suất dư và độ nhám bề mặt. Kết quả thí nghiệm được sử dụng để xây dựng mô hình hồi quy và tìm ra các thông số tối ưu.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thông Số Tối Ưu Hóa

Kết quả nghiên cứu cho thấy thông số chế độ cắt có ảnh hưởng đáng kể đến ứng suất dư và chất lượng bề mặt của vật liệu SKD11 sau gia công khuôn bằng máy cắt dây JS EDM. Tốc độ cắt dây và dòng điện là hai thông số có ảnh hưởng lớn nhất đến ứng suất dư, trong khi thời gian xung và khoảng nghỉ xung ảnh hưởng nhiều đến độ nhám bề mặt. Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất các thông số cắt tối ưu để giảm thiểu ứng suất dư và cải thiện chất lượng bề mặt.

4.1. Tương quan giữa tốc độ cắt dây và ứng suất dư

Nghiên cứu chỉ ra rằng tốc độ cắt dây càng cao, ứng suất dư trên bề mặt càng lớn. Điều này có thể giải thích bằng việc tăng tốc độ cắt dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ và tốc độ làm nguội, tạo ra ứng suất dư kéo lớn hơn. Để giảm ứng suất dư, cần lựa chọn tốc độ cắt phù hợp, cân bằng giữa năng suất và chất lượng bề mặt.

4.2. Ảnh hưởng của dòng điện đến độ nhám và ứng suất bề mặt

Dòng điện có ảnh hưởng trực tiếp đến kích thước và hình dạng của các vết cắt trên bề mặt. Dòng điện quá lớn có thể dẫn đến độ nhám cao và ứng suất dư lớn. Việc điều chỉnh dòng điện phù hợp là cần thiết để đạt được độ nhám bề mặt mong muốn và giảm thiểu ứng suất dư.

4.3. Đề xuất thông số cắt tối ưu cho vật liệu SKD11

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất các thông số chế độ cắt tối ưu cho vật liệu SKD11 khi gia công khuôn bằng máy cắt dây JS EDM. Các thông số được đề xuất bao gồm: tốc độ cắt dây, điện áp, dòng điện, thời gian xung, và khoảng nghỉ xung. Việc áp dụng các thông số này có thể giúp giảm thiểu ứng suất dư và cải thiện chất lượng bề mặt, từ đó nâng cao độ bền và tuổi thọ của khuôn.

V. Ứng Dụng Bàn Luận Gia Công Khuôn SKD11 Hiệu Quả

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc gia công khuôn bằng máy cắt dây JS EDM. Việc áp dụng các thông số chế độ cắt tối ưu được đề xuất có thể giúp các nhà sản xuất khuôn nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thiểu ứng suất dư, và kéo dài tuổi thọ của khuôn. Nghiên cứu này cũng cung cấp một cơ sở khoa học cho việc tối ưu hóa thông số cắt cho các vật liệu khác và các loại máy cắt dây EDM khác.

5.1. So sánh kết quả với các nghiên cứu trước đây

Luận văn so sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu trước đây về ảnh hưởng của thông số chế độ cắt đến ứng suất dư và chất lượng bề mặt trong gia công EDM. Sự so sánh này giúp đánh giá tính mới và đóng góp của nghiên cứu vào lĩnh vực gia công EDM.

5.2. Hạn chế của nghiên cứu và hướng phát triển trong tương lai

Luận văn chỉ ra các hạn chế của nghiên cứu, chẳng hạn như phạm vi vật liệu và thông số chế độ cắt được khảo sát. Hướng phát triển trong tương lai bao gồm việc mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các vật liệu khác, sử dụng các phương pháp mô phỏng gia công để dự đoán ứng suất dư và chất lượng bề mặt, và phát triển các thuật toán tối ưu hóa thông số cắt tự động.

VI. Kết Luận Tối Ưu Gia Công Khuôn SKD11 Bằng EDM

Luận văn đã thành công trong việc nghiên cứu ảnh hưởng của thông số chế độ cắt đến ứng suất dư và chất lượng bề mặt khi gia công khuôn bằng máy cắt dây JS EDM. Kết quả nghiên cứu cung cấp một cơ sở khoa học cho việc tối ưu hóa thông số cắt và nâng cao chất lượng sản phẩm trong gia công khuôn. Việc áp dụng các kết quả này có thể giúp các nhà sản xuất khuôn đạt được hiệu quả kinh tế cao hơn và tạo ra các sản phẩm khuôn chất lượng cao.

6.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính

Luận văn tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính, bao gồm mối quan hệ giữa thông số chế độ cắt và ứng suất dư, độ nhám bề mặt, và đề xuất các thông số cắt tối ưu cho vật liệu SKD11.

6.2. Đề xuất các nghiên cứu tiếp theo về gia công EDM

Luận văn đề xuất các nghiên cứu tiếp theo về gia công EDM, chẳng hạn như nghiên cứu ảnh hưởng của chất điện môi đến chất lượng bề mặt, phát triển các phương pháp kiểm tra không phá hủy để đánh giá ứng suất dư, và nghiên cứu các phương pháp gia công EDM tiên tiến hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay công nghệ ngày càng phát triển và luôn được cải tiến công nghệ để tạo ra các chi tiết có độ chính xác cao. Các phương pháp gia công truyền thống như, không thể đáp ứng ứng các yêu cầu của những sản phẩm có độ chính xác cao, hình dáng hình học phức tạp. Độ cứng vật liệu cao, việc gia công trên các máy truyền thống, hoặc máy CNC găp rất nhiều khó khăn, độ chính xác của chi tiết không đạt.Trong thực tế công nghệ mới cho ra đời những loại máy đáp ứng được yêu cấu đó, máy gia công Tia lửa điện.Phương pháp này gọi là gia công EDM (Electrical Discharge Machine).Phương pháp gia công tia lửa điện đã được áp dụng rộng rãi đối với các nước phát triển.Ngày nay nhờ sự phát triển của điều khiển số và công nghệ thông tin, công nghệ này đã được hiện đại hóa và được trang bị hệ thống điều khiển số CNC.

Từ cuối thập niên 80 của thế kỷ XX đến nay,nhiều doanh nghiệp trong nước đã trang bị máy EDM nhằm cải tiến phương pháp gia công những vật liệu có độ cứng cao trong khuôn dập nguội. Bên cạnh những kết quả đạt được về mặt công nghệ nói chung còn gặp những khó khăn nhất định về kỹ thuật và hiệu quả kinh tế khi sử dụng. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng loại máy EDM, qua tìm hiểu các doanh nghiệp sản xuất khuôn mẫu, sử dụng các máy và thiết bị gia công tia lửa điện EDM CNC, xét về mặt xác định chế độ công nghệ thì thấy có một số vấn đề sau: Các doanh nghiệp và cơ sở trong nước sử dụng máy EDM việc lập trình gia công do người lập trình thực hiện. Chế độ công nghệ để đạt được chất lượng bề mặt gia công (độ bóng và ứng suất dư bề mặt), được xác định bằng cách dựa vào các tài liệu 2 kèm theo máy hoặc được cài đặt vận hành theo kinh nghiệm của người vận hành máy điều chỉnh thông số.

Chính vì lẽ đó, chế độ công nghệ gia công trên máy chưa thể khẳng định là hợp lý. Vì vậy hiệu quả khai thác, sử dụng máy có nhiều hạn chế, chế độ công nghệ khi gia công trên máy cắt dây EDM CNC phụ thuộc rất nhiều vào vật liệu chi tiết gia công (bề dày vật liệu, tính dẫn điện, tốc độ cắt, bước tiến và tích chất vật liệu…. Thép SKD11 là loại thép có hàm lượng hợp kim cao, gia công bằng phương pháp truyền thống gặp nhiều khó khăn. Chính vì lẽ đó gia công bằng tia lửa điện (EDM), do thành phần hóa học, tính dẫn điện và nhiệt của thép SKD khác so với các thép carbon, làm cho năng suất và chất lượng gia công thay đổi.

Vì vậy cần nghiên cứu và tìm ra các giá trị công nghệ tối ưu để đảm bảo năng suất và chất lượng (độ nhám bề mặt, cũng như ứng suất dư trên bề mặt) khi gia công thép SKD11 trên máy cắt dây EDM CNC. Do đó, việc nghiên cứu xác định chế độ gia công bằng EDM CNC đối với thép SKD11 nhằm đạt chất lượng bề mặt gia công, thể hiện qua các tiêu chí độ nhám, và ứng suất dư bề mặt là cần thiết. Với những lý do đã được trình bày ở trên chúng tôi chọn và thực hiện đề tài: “Nghiên cứu sự ảnh hưởng của một số thông số chế độ cắt tới ứng suất dư và chất lượng bề mặt khi gia công khuôn trên máy cắt dây JSEDM » là cần thiết; nó tạo tiền đề cho việc nghiên cứu hoàn thiện tiếp theo nhằm mục đích xác định chế độ cắt hợp lý không anhe hưởng đến ứng suất dư và chất lượng bề mặt trên cơ sở dó tiến tới tối ưu hoá chế độ cắt khi cắt thép SKD11 góp phần nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng máy cắt dây trong sản xuất khuân mẫu và là cơ sở để nghiên cứu cho các vật liệu khác, trên cơ sở nghiên cứu bằng lý thuyết và thực nghiệm tạo ra một chế độ cắt cụ thể ứng với bề dày vật cắt khi cắt thép SKD11. Mục đích nghiên cứu Xuất phát từ những lý do thực hiện đề tài đã nêu ở trên chúng tôi đặt mục đích nghiên cứu là: - Nghiên cứu chế độ cắt của máy cắt dây EDM khi cắt thép SKD11 xét đến ảnh hưởng của nó đến ứng suất dư và độ nhám bề mặt.

3 - Đề xuất một chế độ cắt phù hợp khi cắt thép SKD11 bằng EDM. Từ đó có những khuyến cáo khi sử dụng công nghệ cắt thép SKD11 bằng điện cực EDM với các tấm thép có chiều dày khác nhau. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi và thời gian thực hiện đề tài nghiên cứu sự ảnh hưởng của một số thông số chế độ cắt tới ứng suất dư và chất lượng bề mặt trên may cắt dây jsedm , đối với thép SKD11 có bề dày 17mm được lựa chọn để nghiên cứu chế độ cắt dây điện cực với môi trường dung môi, qui trình cắt tự động. Phạm vi ứng dụng khi cắt các thép SKD11 được mở rộng đến các vật liệu có chiều dày 20mm và độ cứng khác nhau.

Các thông số được quan tâm đến gồm: - Tốc độ chạy dây trong quá trình cắt, điện áp U. - Thời gian trễ td khoảng thời gian dòng điện tăng từ 0 đến l - Khoảng các xung tq khoangr thời gian giữa 2 xung liền kề, nó giúp cho phôi được làm mát và không xẩy ra hiện tượng hồ quang điện tại vùng gia công 4. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài - Phương pháp nghiên cứu lý thuyết + Nghiên cứu lý thuyết để có được kết quả phân tích, tính toán dựa vào lý thuyết gia công bằng EDM để thiết lập điều kiện phóng điện + Dựa vào lý thuyết ứng dụng nhiễu xạ Tia x phân tích ảnh hưởng của vận tốc cắt tới ứng suất dư bề mặt trên máy cắt dây EDM - Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm + Sử dụng phương pháp nghiên cứu thực nghiệm trong để xác định hàm mục tiêu, trên cơ sở đó thiết lập được tương quan giữa hàm mục tiêu với tham số ảnh hưởng. - Sử dụng phương pháp giải bài toán tối ưu để tìm ra chế độ cắt sử dụng hợp lý của máy cắt dây CNC.

- So sánh kết quả đo và kết quả tính để khẳng định độ tin cậy của kết quả tính theo lý thuyết điều kiện phóng điện. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Xác định được ảnh hưởng của một số thông số đến chất lượng sản phẩm khi 4 cắt thép SKD11 bằng điện cực dây - Xác định được ứng suất dư và độ nhám trên bề mặt sau khi cắt. - Cung cấp các khuyến cáo, hướng dẫn khi sử dụng công nghệ cắt bằng EDM để đạt hiệu quả cao trong thực tiễn sản xuất, chế tạo. Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan phƣơng pháp gia công bằng tia lửa điện Năm 1943, thông qua các nghiên cứu về tuổi bền của các thiết bị phóng điện, hai vợ chồng người Nga Lazarenko đã tìm ra phương pháp gia công bằng Tia lửa điện.

Họ sử dụng tia lửa điện để hớt đi 1 lớp vật liệu mà không phụ thuộc vào độ cứng của vật liệu đó.Khi các tia lửa điện phóng ra thì một lớp vật liệu trên bề mặt phôi sẽ bị hớt đi bởi 1 quá trình điện - nhiệt thông qua sự nóng chảy và bốc hơi Kim loại. Từ đó đến nay quá trình hớt vật liệu trong gia công tia lửa điện vẫn được coi là phức tạp liên quan đến khoảng cách khe hở phóng điện, đến thông tin về kênh plasma, về sự hình thành của cầu phóng điện giữa 2 điện cực, sự ăn mòn của cả 2 điện cực, .các nghiên cứu về hiện tượng phóng điện của các nhà khoa học đã làm cho công nghệ gia công tia lửa điện có những phát triển lớn trong những năm gần đây và đã ra đời thêm một số phương pháp gia công dùng nguyên lý của phương pháp gia công tia lửa điện [2]. Đặc điểm của gia công tia lửa điện. Gia công bằng tia lửa điện là phương pháp gia công bằng cách phóng điện ăn mòn trên cơ sở tác dụng nhiệt của xung điện tạo ra do sự phóng điện, đặc điểm của phương pháp này đó là: - Điện cực (đóng vai trò dụng cụ) lại có độ cứng thấp hơn nhiều lần so với độ cứng của phôi.Điện cực là đồng, graphit, còn phôi là thép đã tôi hoặc hợp Kim cứng.

- Vật liệu dụng cụ và vật liệu phôi đều phải dẫn điện. 5 - Khi gia công phải sử dụng một chất lỏng điện môi, đó là nước hoặc một dung dịch không dẫn điện ở điều kiện bình thường. Có hai phương pháp gia công tia lửa điện được sử dụng rộng rãi trong công nhiệp đó là gia công tia lửa điện dùng cực định hình và gia công tia lửa điện bằng cắt dây. Phương pháp gia công bằng tia lửa điện tạo được các bề mặt định hình phức tạp là đường thẳng, đường cong, bề mặt profin phức tạp,…độ bóng bề mặt cao (Ra = 1.25µm) và độ chính xác cao (IT5).

Các vật liệu có thể gia công bằng tia lửa điện Hình 1. Thể hiện các vật liệu có thể gia công được bằng tia lửa điện. Bản chất vật lý của quá trình phóng điện phóng tia lửa điện.Sơ đồ nguyên lý gia công tia lửa điện Một điện áp được đặt giữa điện cực và phôi.Không gian giữa 2 điện cực đó được điền đầy bởi một chất lỏng cách điện gọi là chất điện môi. (Dielectric) 6 Cho 2 điện cực áp lại gần nhau, đến một khoảng cách nào đó thì xảy ra sự phóng Tia lửa điện.Một dòng điện xuất hiện 1 cách tức thời.

Khi phóng Tia lửa điện, các điện cực không tiếp xúc với nhau.Nếu chúng chạm vào nhau thì sẽ không có tia lửa điện mà sẽ xảy ra một dòng ngắn mạch, có hại đối với quá trình gia công.Nếu khe hở lớn quá thì lại không thể xảy ra sự phóng điện, làm giảm năng suất gia công.3 cho thấy diễn biến của điện áp và dòng điện ở một máy xung định hình, được sinh ra bởi một máy phát tĩnh, trong những khoảng thời gian xác định của chu kỳ xung. Đặc điểm của đồ thị này là dòng điện ie của xung bao giờ cũng xuất hiện trễ hơn một khoảng thời gian t d (độ trễ đánh lửa) so với thời điểm bắt đầu có điện áp máy phát u i. u e và ie là các giá trị trung bình của điện áp và dòng điện khi phóng tia lửa điện.