Luận văn tìm hiểu hoạt động của ban quản lý chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn ii 2016 2020 tại xã đồng thịnh

Tìm hiểu hoạt động của ban quản lý chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn II 2016-2020 tại xã Đồng Thịnh.

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: Th.S Chu Thị Hà
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Tìm hiểu hoạt động của Ban Quản lý Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xây dựng Nông thôn Mới giai đoạn II 2016 – 2020 tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1 MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2. Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Một số khái niệm liên quan
• 2.2.1. Nông thôn
• 2.2.2. Phát triển nông thôn
• 2.2.3. Nông thôn mới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển nông thôn hiện nay không chỉ là vấn đề của các nước đang phát triển mà còn là mối quan tâm toàn cầu. Việt Nam, với 70% dân số sống ở nông thôn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Nông thôn Việt Nam còn nhiều bất cập so với thành phố, từ cơ sở hạ tầng đến trình độ văn hóa. Tuy nhiên, nông thôn cũng có tiềm năng lớn về tài nguyên và nhân lực. Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới được triển khai nhằm cải thiện điều kiện sống, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, là một ví dụ điển hình cho sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là phân tích thực trạng nông thôn tại xã Đồng Thịnh, từ đó đề xuất giải pháp xây dựng xã trở thành xã nông thôn mới theo Bộ tiêu chí quốc gia vào năm 2020. Cụ thể, nghiên cứu sẽ đánh giá thực trạng nông thôn, tìm hiểu cơ cấu tổ chức và hoạt động của ban quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới, so sánh thực trạng với tiêu chí quốc gia, và phân tích những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện. Mục tiêu này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về phát triển nông thôn mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý và chính quyền địa phương.

III. Ý nghĩa của đề tài

Đề tài không chỉ có ý nghĩa trong học tập mà còn có giá trị thực tiễn cao. Về mặt học tập, nghiên cứu giúp củng cố kiến thức chuyên ngành và rèn luyện kỹ năng thu thập, xử lý số liệu. Về mặt thực tiễn, đề tài giúp nhận diện những thành công và hạn chế trong việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, từ đó làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu sau. Đặc biệt, nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân xã Đồng Thịnh, đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương.

IV. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động của ban quản lý chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại xã Đồng Thịnh. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong không gian là xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, và thời gian từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 12 năm 2017. Việc xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu giúp tập trung vào các vấn đề cụ thể, từ đó đưa ra những phân tích và đánh giá chính xác hơn về thực trạng và tiềm năng phát triển của xã.

V. Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu bao gồm việc tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Đồng Thịnh, phân tích thuận lợi và khó khăn trong xây dựng nông thôn mới, và đánh giá hoạt động của ban quản lý chương trình. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập số liệu thứ cấp từ tài liệu, báo cáo, và thực hiện điều tra, phỏng vấn để thu thập ý kiến của người dân và cán bộ địa phương. Phương pháp phân tích, so sánh sẽ được sử dụng để đánh giá sự thay đổi của các tiêu chí trước và sau khi thực hiện chương trình, từ đó đưa ra những giải pháp khả thi cho tương lai.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xây dựng Nông thôn mới (MTQG NTM) giai đoạn 2016 – 2020 là chiến lược phát triển kinh tế - xã hội then chốt của Việt Nam, nhằm hiện đại hóa kết cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao chất lượng sống cho hơn 65% dân số đang sinh sống tại khu vực nông thôn. Mặc dù đóng góp trên 15% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP), khu vực nông nghiệp - nông thôn miền núi phía Bắc vẫn đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống: hạ tầng giao thông - thủy lợi thiếu đồng bộ, địa hình hiểm trở chia cắt mạnh, phương thức sản xuất manh mún và năng suất lao động thấp.

Tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên – một xã miền núi thuộc vùng ATK Định Hóa với tổng diện tích tự nhiên 1.255,0 ha và 22 xóm/thôn – quá trình chuyển đổi kinh tế nông thôn giai đoạn đầu còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng:

• Tỷ trọng lao động thuần nông chiếm tới 68,9% lực lượng lao động (1.951/2.831 người), trong khi lao động qua đào tạo nghề chỉ đạt 22,6%.
• Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo năm 2014 ở mức cao (167 hộ nghèo, 197 hộ cận nghèo, chiếm tổng cộng 32,9% số hộ).
• Cơ sở hạ tầng thủy lợi nội đồng, giao thông liên xóm chưa đáp ứng nhu cầu cơ giới hóa; canh tác phụ thuộc nhiều vào thời tiết và giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích chưa cao.

Nhằm giải quyết triệt để các hạn chế trên, đề tài nghiên cứu "Tìm hiểu hoạt động của Ban Quản lý Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn II (2016 – 2020) tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên" được triển khai với hệ thống mục tiêu xác định:

1. Đánh giá toàn diện hiện trạng tài nguyên đất đai (1.130,06 ha đất nông nghiệp), dân sinh (1.131 hộ, 4.589 nhân khẩu) và kinh tế nông - lâm - thủy sản tại xã Đồng Thịnh giai đoạn 2014 – 2016.
2. Phân tích cấu trúc tổ chức, chức năng, thẩm quyền và cơ chế vận hành của Ban Quản lý NTM cấp xã và Ban Phát triển thôn.
3. Rà soát, đối chiếu mức độ hoàn thành 19 tiêu chí NTM theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và khung tiêu chí tỉnh Thái Nguyên.
4. Nhận diện các điểm nghẽn kỹ thuật, quản trị và nguồn lực trong triển khai thực tế.
5. Đề xuất mô hình can thiệp kỹ thuật nông nghiệp thâm canh cao kết hợp tái cấu trúc bộ máy giám sát cộng đồng nhằm đưa xã Đồng Thịnh đạt chuẩn NTM vào năm 2020.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu: Đề tài tập trung phân tích số liệu thứ cấp và sơ cấp tại 22 thôn thuộc xã Đồng Thịnh từ năm 2014 đến 2017, lấy mốc đánh giá trọng tâm là năm 2016 và kế hoạch hành động giai đoạn 2017 – 2020. Nghiên cứu giới hạn trong thẩm quyền quản lý nhà nước cấp xã và năng lực tiếp nhận các nguồn vốn sự nghiệp, vốn đầu tư công phân cấp.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Quá trình điều tra thực địa và phân tích tài liệu thứ cấp cho thấy việc triển khai chương trình NTM tại địa bàn miền núi đòi hỏi phương thức quản lý dự án công có sự tham gia của người dân (Participatory Rural Appraisal - PRA), thay thế cho cơ chế quản lý mệnh lệnh hành chính truyền thống.

Tiêu chí so sánh	Mô hình Quản lý Hành chính Cũ (Giai đoạn I)	Mô hình Dự án Độc lập (NGO/Tài trợ ngoài)	Mô hình Ban Quản lý NTM Phân cấp Giai đoạn II (Áp dụng tại Đồng Thịnh)
Cơ chế ra quyết định	Top-down (Áp đặt chỉ tiêu từ trên xuống)	Ngoại sinh (Phụ thuộc chuyên gia dự án)	Kết hợp Top-down và Bottom-up (Lấy ý kiến từ Ban phát triển thôn)
Sự tham gia của người dân	Thụ động, đóng góp theo phân bổ cứng	Tham gia trong phạm vi hẹp của gói tài trợ	Chủ thể trực tiếp: Họp dân, giám sát cộng đồng, tự quản thi công
Độ phủ tiêu chí	Tập trung đơn lẻ vào công trình xây dựng	Giới hạn theo mục tiêu dự án (nước sạch/sinh kế)	Toàn diện 19 tiêu chí (Hạ tầng, Kinh tế, Văn hóa, Môi trường, Chính trị)
Tính bền vững	Thấp, dễ phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản	Trung bình, phụ thuộc vòng đời dự án	Cao, gắn liền với kế hoạch ngân sách và quy hoạch dài hạn cấp xã

Phân tích ưu tiên theo ma trận MoSCoW đối với 19 tiêu chí tại địa bàn xã Đồng Thịnh:

• Must-have (Bắt buộc phải đạt ngay): Tiêu chí số 10 (Thu nhập >23 triệu đồng/người/năm), Tiêu chí số 11 (Hộ nghèo <10%), Tiêu chí số 1 (Quy hoạch và thực hiện quy hoạch), Tiêu chí số 18 (Hệ thống chính trị vững mạnh).
• Should-have (Cần đạt sớm): Tiêu chí số 2 (Giao thông - cứng hóa >70% đường trục xóm), Tiêu chí số 3 (Thủy lợi - kiên cố hóa kênh mương), Tiêu chí số 13 (Tổ chức sản xuất - có HTX/Tổ hợp tác hoạt động hiệu quả), Tiêu chí số 15 (BHYT >50% và trạm y tế đạt chuẩn).
• Could-have (Phấn đấu đạt khi có nguồn lực): Tiêu chí số 6 (Cơ sở vật chất văn hóa - 100% thôn có nhà văn hóa đạt chuẩn), Tiêu chí số 17 (Môi trường - quy hoạch nghĩa trang và thu gom xử lý rác thải).
• Won't-have (Chưa ưu tiên tập trung giai đoạn 2016-2017): Mở rộng các khu vui chơi thể thao quy mô lớn ngoài quy hoạch.

---

Thiết kế hệ thống quản trị và giám sát

Hệ thống quản lý chương trình MTQG xây dựng NTM tại xã Đồng Thịnh được chuẩn hóa thành cấu trúc 3 tầng tích hợp cơ chế giám sát hai chiều:

Khung văn bản quy chuẩn kỹ thuật và chính sách (Policy Stack):

• Quyết định số 1980/QĐ-TTg (17/10/2016): Ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2016 – 2020.
• Quyết định số 1600/QĐ-TTg (16/08/2016): Phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2016 – 2020.
• Quyết định số 558/QĐ-TTg (05/04/2016) & Quyết định số 2540/QĐ-TTg (30/12/2016): Quy định trình tự, thủ tục xét công nhận chuẩn NTM.
• Thông tư số 35/2016/TT-BNNPTNT (26/12/2016) & Quyết định số 69/QĐ-BNN-VPĐP (09/01/2017): Sổ tay hướng dẫn đánh giá chi tiết từng chỉ tiêu.
• Chỉ thị số 16/CT-UBND (31/05/2017) của UBND tỉnh Thái Nguyên: Triển khai chương trình NTM trên địa bàn tỉnh.

Cơ sở dữ liệu và thuật toán theo dõi tiêu chí NTM (Data Management Schema):

-- Cấu trúc bảng theo dõi tiến độ hoàn thành tiêu chí NTM cấp xã
CREATE TABLE Dim_Criteria (
    criteria_id INT PRIMARY KEY,
    criteria_name VARCHAR(100) NOT NULL,
    target_threshold DECIMAL(10,2) NOT NULL,
    unit VARCHAR(30) NOT NULL,
    evaluation_agency VARCHAR(50) NOT NULL
);

CREATE TABLE Fact_Hamlet_Monitoring (
    monitoring_id SERIAL PRIMARY KEY,
    hamlet_id INT NOT NULL,
    criteria_id INT REFERENCES Dim_Criteria(criteria_id),
    recorded_value DECIMAL(10,2) NOT NULL,
    target_year INT NOT NULL,
    is_passed BOOLEAN GENERATED ALWAYS AS (recorded_value >= 0) STORED,
    updated_by VARCHAR(50),
    timestamp TIMESTAMP DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);

Thuật toán tính toán chỉ số hoàn thành NTM (Progress Evaluation Logic):

def evaluate_ntm_readiness(hamlet_records: list, criteria_weights: dict) -> dict:
    """
    Tính toán tỷ lệ đạt chuẩn NTM và nhận diện tiêu chí nghẽn (Bottleneck Detection)
    """
    total_score = 0.0
    critical_failed = []
    
    for item in hamlet_records:
        cid = item["criteria_id"]
        val = item["value"]
        thresh = item["threshold"]
        weight = criteria_weights.get(cid, 1.0)
        
        # Đánh giá chỉ số vượt ngưỡng
        passed = (val >= thresh) if not item.get("invert", False) else (val <= thresh)
        
        if passed:
            total_score += weight
        else:
            if item.get("is_mandatory", False):
                critical_failed.append(item["name"])
                
    fulfillment_rate = (total_score / sum(criteria_weights.values())) * 100
    is_eligible = (fulfillment_rate == 100.0) and (len(critical_failed) == 0)
    
    return {
        "fulfillment_rate": round(fulfillment_rate, 2),
        "critical_failed": critical_failed,
        "is_eligible_for_certification": is_eligible
    }

---

Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Nghiên cứu tích hợp phương pháp duy vật biện chứng và phương pháp duy vật lịch sử cùng hệ thống công cụ định lượng chuyên ngành:

1. Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA - Participatory Rural Appraisal): Tổ chức khảo sát tại 22 xóm, thực hiện phỏng vấn sâu cán bộ xã (Chủ tịch UBND Vũ Văn Bút, Phó Chủ tịch Phan Thanh Nam, các cán bộ phụ trách Nông nghiệp, Địa chính, Giao thông, Kế toán) và lấy ý kiến đại diện từ 1.131 hộ dân.
2. Phương pháp thống kê mô tả và phân tích chuỗi thời gian (Time-series Analysis 2014 – 2016): Đánh giá biến động sử dụng 1.255 ha đất, cơ cấu đàn gia súc (lợn, trâu, bò, dê, gia cầm) và năng suất cây trồng chính (lúa, ngô, khoai lang, chè).
3. Phương pháp so sánh đối chiếu chuẩn (Benchmarking): Đối chiếu các chỉ tiêu thực tế của xã Đồng Thịnh với Bộ tiêu chí Quốc gia theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg.

Rủi ro tiềm ẩn	Mức độ ảnh hưởng	Biện pháp giảm thiểu (Mitigation Strategy)
Thiên tai, lũ quét, rét đậm rét hại	Cao	Ban hành lịch thời vụ điều chỉnh; tổ chức che chắn rét cho đàn đại gia súc (315 trâu, 44 bò); nạo vét hệ thống tiêu thoát lũ.
Hụt nguồn vốn đối ứng từ ngân sách xã	Nghiêm trọng	Lồng ghép nguồn vốn các chương trình 135, vốn nông thôn mới và huy động ngày công đóng góp từ người dân qua Ban phát triển thôn.
Tâm lý trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước	Trung bình	Tăng cường tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh xã; tổ chức hội thi và tập huấn kỹ thuật chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi.

---

Triển khai thực nghiệm và Kết quả

Quá trình thực hiện các mô hình can thiệp

Trong giai đoạn thực tập và theo dõi thực địa (tháng 8/2017 – tháng 12/2017), Ban Quản lý NTM xã Đồng Thịnh đã tổ chức chuỗi hoạt động can thiệp kỹ thuật và quản trị theo lịch biểu chi tiết:

[06/09/2017] Lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi lợn nái sinh sản (CB. Hà Văn Minh)
[14/09/2017] Tập huấn sản xuất rau an toàn trái vụ theo chuẩn IPM (CB. Nguyễn Văn Linh)
[21/09/2017] Triển khai mô hình chăn nuôi gà an toàn sinh học (CB. Vi Quang Trường)
[11/10/2017] Bàn giao trâu bò giống và giám sát chăn nuôi dự án (CB. Vi Quang Trường)
[27/10/2017] Tập huấn kỹ thuật chống rét cho đại gia súc mùa đông (CB. Hà Văn Minh)
[15/11/2017] Tổng vệ sinh môi trường đường làng ngõ xóm (CB. Phùng Trung Kiên)
[25/11/2017] Tổng điều tra rà soát hộ nghèo & cận nghèo 2017 (CB. Nguyễn Thị Ngân)

---

Kiểm tra, xác thực và Đánh giá kết quả

Dữ liệu sản xuất và dân sinh của xã Đồng Thịnh giai đoạn 2014 – 2016 ghi nhận sự cải thiện rõ rệt:

1. Năng suất và Sản lượng Trồng trọt – Chăn nuôi – Thủy sản

• Cây lúa: Diện tích gieo trồng đạt 535 ha (2014). Năng suất bình quân tăng từ 4,60 tấn/ha (2013) lên 4,98 tấn/ha (2014) và đạt 5,15 tấn/ha (2016) nhờ áp dụng kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến SRI và đưa vào khảo nghiệm giống lúa thuần Hoa Khôi 4 (năng suất đạt 5,8 tấn/ha, lợi nhuận 865.000 đồng/sào ~ 24 triệu đồng/ha) cùng tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao DS1 (5 ha, năng suất 5,5 tấn/ha, doanh thu >200 triệu đồng).
• Cây chè: Diện tích chè kinh doanh ổn định ở mức 91,1 – 92,3 ha. Năng suất tăng vượt bậc từ 7,0 tấn/ha (2014) lên 9,5 tấn/ha (2016) (tăng 35,7%); sản lượng búp tươi đạt 871 tấn. Diện tích chuyển đổi sang chè cành giống mới đạt 34 ha.
• Cơ cấu đàn gia súc, gia cầm:
  • Tổng đàn lợn: 3.270 con (2016), sản lượng xuất chuồng bình quân 190 – 214 tấn/năm.
  • Tổng đàn gia cầm: Tăng trưởng mạnh từ 35.320 con (2014) lên 45.800 con (2016) (tăng 29,7%).
  • Đàn bò tăng từ 17 con (2014) lên 44 con (2016) (tăng 158,8%); đàn dê tăng từ 420 con lên 538 con (tăng 28,1%).
• Nuôi trồng thủy sản & TTCN: Duy trì 65 ha ao nuôi, sản lượng cá năm 2016 đạt 75 tấn; mô hình thử nghiệm cá Diêu hồng trong ao đất tại thôn Búc 1 cho lợi nhuận ròng trên 22 triệu đồng/vụ 4 tháng. Nghề dệt mành cọ tại 4 thôn (Ru Nghệ 1, Ru Nghệ 2, Làng Bần, Co Quân) giải quyết việc làm nhàn rỗi cho hàng trăm lao động với mức thu nhập ổn định 2,0 – 2,3 triệu đồng/người/tháng.

So sánh Năng suất & Thu nhập qua các năm tại Đồng Thịnh:

Năng suất lúa (tấn/ha):
2013: 4.60 [██████████████████░░]
2014: 4.98 [███████████████████░]
2016: 5.15 [████████████████████] (+11.9% so với 2013)

Năng suất chè búp tươi (tấn/ha):
2014: 7.00 [██████████████░░░░░░]
2016: 9.50 [████████████████████] (+35.7% so với 2014)

Thu nhập bình quân đầu người (Triệu VNĐ/năm):
2011: 14.6 [████████████░░░░░░░░]
2015: 18.2 [███████████████░░░░░]
2016: 23.0 [████████████████████] (+57.5% so với 2011)

Số hộ nghèo (Hộ):
2014: 167  [████████████████████]
2015:  99  [████████████░░░░░░░░]
2016:  85  [██████████░░░░░░░░░░] (-49.1% số hộ nghèo)

2. Tổng hợp kết quả thực hiện các tiêu chí cốt lõi:

Nhóm Tiêu chí	Chỉ tiêu quy định (QĐ 1980/QĐ-TTg)	Hiện trạng xã Đồng Thịnh (2016)	Đánh giá mức độ đạt
Tiêu chí 1: Quy hoạch	Đạt 3/3 nội dung quy hoạch chi tiết	Hoàn thành quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết sản xuất	ĐẠT
Tiêu chí 10: Thu nhập	$\ge 22$ triệu đồng/người/năm (vùng núi)	Đạt 23,0 triệu đồng/người/năm	ĐẠT
Tiêu chí 11: Hộ nghèo	Dưới 10% tổng số hộ	Đạt 7,5% (85/1.131 hộ)	ĐẠT
Tiêu chí 12: Lao động	Lao động nông nghiệp $< 30%$ độ tuổi	Đạt 42,5% tổng dân số (cần chuyển dịch tiếp)	ĐANG HOÀN THIỆN
Tiêu chí 14.3: Đào tạo nghề	Tỷ lệ lao động qua đào tạo $> 20%$	Đạt 22,6% (640/2.831 lao động)	ĐẠT
Tiêu chí 18: Hệ thống chính trị	Cán bộ chuẩn hóa, Đảng bộ trong sạch	100% cán bộ chủ chốt đạt chuẩn ĐH/CĐ, chính quyền vững mạnh	ĐẠT

---

Đổi mới và Đóng góp khoa học

1. Chuẩn hóa mô hình Quản lý Dự án Công kết hợp Giám sát Đáy (Bottom-up Governance): Thay vì chỉ định dự án từ cấp xã, Ban Quản lý NTM xã Đồng Thịnh đã trao quyền cho 22 Ban Phát triển thôn lập danh mục ưu tiên công trình và tổ chức giám sát độc lập, loại bỏ tình trạng thất thoát vật tư xi măng trong kiên cố hóa giao thông nông thôn.
2. Ứng dụng gói kỹ thuật nông nghiệp thông minh: Tích hợp quy trình SRI trong canh tác lúa, kết hợp giống có giá trị kinh tế cao (Hoa Khôi 4, DS1) và giống chè cành thâm canh, nâng hiệu suất kinh tế trên 1 ha đất canh tác thêm 18 – 25%.
3. Mô hình kinh tế sinh thái bổ trợ (Dệt mành cọ + Thủy sản ao bán nổi): Giải quyết tình trạng thất nghiệp mùa vụ, đóng góp trực tiếp 2,0 – 2,3 triệu đồng/tháng cho mỗi hộ tham gia tại 4 làng nghề truyền thống.

---

Ứng dụng thực tế và Triển khai

Khả năng nhân rộng và Lộ trình thực hiện

Mô hình hoạt động của Ban Quản lý NTM tại xã Đồng Thịnh cung cấp khuôn mẫu thực chứng cho 23 xã trên địa bàn huyện Định Hóa và các địa phương miền núi phía Bắc có điều kiện tương đồng:

• Giai đoạn 1 (0 – 6 tháng): Rà soát dữ liệu hộ tịch, phân loại hộ nghèo theo tiêu chuẩn đa chiều và thành lập Ban phát triển thôn tại 100% thôn/bản.
• Giai đoạn 2 (6 – 18 tháng): Triển khai đồng bộ các gói khuyến nông (an toàn sinh học, SRI, chè cành) gắn với chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp sạch.
• Giai đoạn 3 (18 – 36 tháng): Kiên cố hóa 100% trục giao thông chính nội đồng và hoàn tất hồ sơ thẩm định 19 tiêu chí NTM.

Phân tích Chi phí - Lợi ích (Cost-Benefit Analysis):

• Chi phí đầu tư chuyển đổi 1 ha lúa thuần sang giống chất lượng cao Hoa Khôi 4 / DS1: Suất đầu tư hạt giống và vật tư tăng thêm khoảng 3,5 triệu đồng/ha.
• Giá trị gia tăng thu về: Năng suất tăng 0,8 tấn/ha kết hợp giá bán lúa chất lượng cao chênh lệch 2.000 đồng/kg, mang lại thặng dư lợi nhuận ròng từ 8,5 – 12,0 triệu đồng/ha/vụ.

---

Hạn chế và Hướng phát triển

Hạn chế còn tồn tại:

1. Nguồn vốn phân bổ cho tiêu chí Cơ sở vật chất văn hóa (nhà văn hóa xóm) và Môi trường (khu xử lý rác tập trung) còn chậm, dẫn đến tỷ lệ hoàn thành các tiêu chí này chưa đồng đều giữa 22 thôn.
2. Địa hình dốc và tác động của biến đổi khí hậu (lũ quét, sạt lở vào mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9, rét đậm rét hại tháng 1) gây hư hại cục bộ cho hạ tầng giao thông và làm giảm tốc độ phát triển đàn gia súc lớn.
3. Chuyển đổi số trong quản lý điều hành cấp xã còn ở giai đoạn sơ khai, việc lưu trữ số liệu vẫn phụ thuộc chủ yếu vào sổ sách và bảng tính đơn giản.

Hướng phát triển tiếp theo:

• Xây dựng phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu NTM tích hợp hệ thống thông tin địa lý (GIS) nhằm quản lý 1.255 ha đất đai và theo dõi thời gian thực 19 tiêu chí NTM cấp xã.
• Phát triển sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) đối với sản phẩm Chè cành Định Hóa và Gạo chất lượng cao DS1 của xã Đồng Thịnh.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Cán bộ quản lý Nhà nước & Ban Quản lý NTM cấp xã: Tiếp cận quy trình làm việc chuẩn mực, phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các bộ phận chuyên môn (Địa chính, Nông nghiệp, Giao thông, Kế toán, Văn hóa).
• Cộng đồng cư dân & Nông dân tại 22 thôn/xóm: Được tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt an toàn sinh học, thụ hưởng hạ tầng giao thông - thủy lợi nâng cấp, tăng thu nhập bình quân lên 23 triệu đồng/người/năm.
• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Kinh tế & Phát triển nông thôn: Tài liệu thực tế cung cấp hệ thống số liệu chuẩn xác, phương pháp luận nghiên cứu thực địa (PRA) và kỹ thuật phân tích ma trận tiêu chí phục vụ đồ án/khóa luận tốt nghiệp.
• Các nhà nghiên cứu chính sách nông nghiệp: Khung tham chiếu về mô hình quản lý phân cấp và giải bài toán kinh tế nông nghiệp miền núi bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để xã miền núi như Đồng Thịnh đạt chuẩn tiêu chí Hộ nghèo (Tiêu chí 11) là gì?

Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều phải duy trì dưới mức quy định của vùng miền núi (dưới 10%). Tại Đồng Thịnh, nhờ kết hợp các biện pháp hỗ trợ con giống (trâu, bò giống), tập huấn kỹ thuật lợn nái an toàn sinh học và phát triển nghề phụ dệt mành cọ, số hộ nghèo đã giảm từ 167 hộ (2014) xuống còn 85 hộ (2016), đạt tỷ lệ 7,5%.

2. Sự khác biệt căn bản giữa 19 tiêu chí NTM giai đoạn 2011 – 2015 và giai đoạn 2016 – 2020 là gì?

Giai đoạn 2016 – 2020 áp dụng Bộ tiêu chí theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg với yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng và tính bền vững: nâng mức thu nhập tối thiểu theo từng năm (2016 là 22 triệu, 2020 là 36 triệu đồng/người đối với vùng Trung du miền núi phía Bắc), bổ sung các chỉ tiêu về an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường nông thôn và hiệu quả thực chất của các hình thức tổ chức sản xuất (HTX, Tổ hợp tác).

3. Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu vốn xây dựng hạ tầng lớn và ngân sách xã hạn hẹp?

Giải pháp then chốt là thực hiện cơ chế "Nhà nước và nhân dân cùng làm" kết hợp phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng". Nhà nước hỗ trợ xi măng và kỹ thuật; Ban phát triển thôn vận động nhân dân hiến đất làm đường và đóng góp ngày công lao động trực tiếp.

4. Tại sao cần thành lập Ban Phát triển thôn bên cạnh Ban Quản lý NTM cấp xã?

Ban Phát triển thôn là cánh tay nối dài tại cơ sở, do cộng đồng trực tiếp bầu ra. Ban này đảm nhận việc họp dân, lấy ý kiến đóng góp vào quy hoạch xã, trực tiếp giám sát thi công các công trình nội thôn (đường liên gia, kênh mương, nhà văn hóa), đảm bảo tính minh bạch và tránh thất thoát nguồn lực.

5. Vai trò của kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến SRI trong việc hoàn thành Tiêu chí số 10 (Thu nhập)?

SRI giúp giảm 50% lượng giống gieo cấy, tiết kiệm 30 – 40% lượng nước tưới và giảm chi phí phân bón hóa học, thuốc BVTV. Nhờ đó, năng suất lúa tại Đồng Thịnh tăng từ 4,6 tấn/ha lên 5,15 tấn/ha, giúp nông dân tăng thặng dư kinh tế trực tiếp trên mỗi sào canh tác.

---

Kết luận

Nghiên cứu về hoạt động của Ban Quản lý Chương trình MTQG xây dựng NTM tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa giai đoạn 2014 – 2017 khẳng định tính đúng đắn và hiệu quả của mô hình quản trị phân cấp, dân chủ cơ sở kết hợp chuyển giao công nghệ nông nghiệp thâm canh cao. Bằng việc thực hiện đồng bộ các giải pháp về tổ chức bộ máy, huy động nguồn lực cộng đồng thông qua 22 Ban Phát triển thôn và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật (SRI, giống Hoa Khôi 4, chè cành, an toàn sinh học), xã Đồng Thịnh đã tạo bước đột phá trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế: giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống 7,5%, nâng thu nhập bình quân lên 23,0 triệu đồng/người/năm và tạo tiền đề vững chắc để về đích nông thôn mới theo đúng lộ trình. Mô hình là bài học kinh nghiệm giá trị cho công tác quản lý và phát triển nông thôn bền vững tại các địa bàn miền núi khó khăn trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay phát triển nông thôn không còn là việc riêng của các nước đang phát triển mà là sự quan tâm của cả cộng đồng thế giới. Việt Nam là nước đông dân, với 70% lao động nông nghiệp đang sinh sống ở vùng nông thôn. Nông thôn chiếm vị trí quan trọng trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Thực trạng nông thôn Việt Nam hiện nay còn nhiều vấn đề bất cập, so sánh với thành thị, trình độ văn hóa, đời sống vật chất, văn hóa tinh thần và khả năng tiếp cận các tiến bộ khoa học kỹ thuật của người dân nông thôn thấp hơn, cơ sở hạ tầng thiếu thốn, kém hơn cả về số lượng và chất lượng… Tuy nhiên, nông thôn có tiềm năng đất đai, tài nguyên khoáng sản phong phú, nguồn nhân lực dồi dào… Là điều kiện thuận lợi thúc đẩy sự phát triển. Xây dựng, quy hoạch phát triển nông thôn mới nhằm sử dụng hợp lý và hiệu quả nguồn tài nguyên, nhanh chóng thay đổi bộ mặt nông thôn, phát triển nông thôn toàn diện, bền vững là nhiệm vụ cần thiết của nước ta trong giai đoạn hiện nay. Xây dựng nông thôn mới là bước đầu tiên để tiến tới công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Hội nghị lần thứ 7 của ban chấp hành trung ương Đảng khóa X đã ban hành nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 về vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn.

Nghị quyết đã xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới đến năm 2020. Ngày 16/4/2009 Thủ Tướng Chính phủ đã có quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành bộ tiêu chí quốc gia (bao gồm 19 tiêu chí) về nông thôn mới. Đây là cơ sở để chỉ đạo xây dựng mô hình nông thôn mới nhằm thực hiện các mục tiêu quốc gia về nông thôn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. h 2 Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới sẽ được triển khai trên địa bàn cấp xã trong phạm vi cả nước nhằm phát triển nông thôn toàn diện; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa [8].

Đồng Thịnh là một xã của huyện Định Hóa, đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế. Điều kiện giao thông đi lại, các công trình phục vụ sản xuất chưa đáp ứng được yêu cầu của người dân… Vì vậy xây dựng nông thôn mới ở xã Đồng Thịnh là hết sức cần thiết, phù hợp với yêu cầu phát triển xã hội, gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân; đáp ứng được nội dung tinh thần nghị quyết Trung ương 7 khóa X của Đảng. Xuất phát từ tình hình trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tìm hiểu hoạt động của ban quản lý chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn II 2016 – 2020 tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên” 1. Mục tiêu nghiên cứu 1.

Mục tiêu chung Phân tích thực trạng nông thôn tại địa bàn xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng xã Đồng Thịnh trở thành xã nông thôn mới theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới vào năm 2020. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá thực trạng nông thôn tại xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên h 3 - Tìm hiểu cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và hoạt động cửa ban quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới - Đánh giá hoạt động của ban quản lý - So sánh thực trạng nông thôn xã Đồng Thịnh với Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. - Phân tích những thuận lợi, khó khăn của xã trong xây dựng nông thôn mới.

- Đề xuất một số giải pháp nhằm đưa xã Đồng Thịnh thành xã nông thôn mới vào năm 2020 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập - Củng cố kiến thức từ cơ sở đến chuyên ngành đã học trong trường, áp dụng kiến thức đó vào thực tiễn. - Giúp hiểu sâu sắc thêm về một trong những chương trình lớn thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với nhân dân.

- Rèn luyện kỹ năng thu thập và xử lý số liệu, viết báo cáo. Ý nghĩa trong thực tiễn - Nhận thấy được những gì đã làm được và chưa làm được khi thực hiện xây dựng mô hình nông thôn mới. - Là tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên khóa sau có cùng hướng nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài:Tìm hiểu hoạt động của ban quản lý chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Phạm vi nghiên cứu * Về không gian: Đề tài nghiên cứu tại địa bàn xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. h 4 * Về thời gian: Thời gian tiến hành: Từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 12 năm 2017 1. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu 1.

Nội dung nghiên cứu - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn xã Đồng Thịnh, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên - Phân tích thuận lợi, khó khăn của xã khi xây dựng nông thôn mới. - Tìm hiểu chức năng, nhiệm vụ, hoạt động của ban quản lý chương trình xây dựng nông thôn mới giai doạn II - Tham gia các hoạt đông tuyên truyền, các buổi tập huấn do ban quản lý chương trình nông thôn mới giai đoạn II tổ chức. Từ đó rút ra nhận xét về trình độ tinh thần làm việc của các cán bộ phụ trách chương trình cũng như kinh nghiệm kiến thức cho bản thân. - Đánh giá thực trạng triển khai xây dựng nông thôn (các tiêu chí để đánh giá như: Quy hoạch và thực hiện quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, cơ sở vật chất, chợ, trường học, bưu điện, thu nhập, cơ cấu lao động, hộ nghèo, hình thức tổ chức sản xuất, y tế, văn hóa, môi trường, an ninh, giáo dục, hệ thống tổ chức chính trị xă hội…).

So sánh thực trạng nông thôn xă Đồng Thịnh với 19 tiêu chí do Thủ tướng Chính Phủ ban hành. - Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao khả năng hoàn thành các tiêu chí NTM trong thời gian tới, sớm đưa xã trở thành xã nông thôn mới đúng với mục tiêu quốc gia. Phương pháp nghiên cứu 1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu - Thu thập số liệu thứ cấp: Thông qua các sách báo tài liệu, đề án xây dựng nông thôn, báo cáo tổng kết đã được công bố của xã để thu thập các tài liệu có liên quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, cơ sở hạ tầng, văn hóa, môi trường và thu nhập của người dân tại địa bàn nghiên cứu.

Phương pháp phân tích, xử lý số liệu - Từ các số liệu thu thập được qua quá trình điều tra tôi tiến hành tổng hợp và phân tích số liệu, biểu diễn số liệu trên các bảng biểu, biểu đồ. - Phương pháp duy vật biện chứng vật duy vật lịch sử: xuất phát từ quan điểm sự vật luôn vận động và phát triển, các hiện tượng, các quá trình hoạt động của các sự vật đề liên qua với nhau, có mối qua hệ biện chứng với nhau. Phương pháp này giúp cho việc xem xét phân tích đánh giá sự thay đổi của xã trước và sau khi thực hiện xây dựng mô hình NTM. - Phương pháp đối chiếu so sánh: Phương pháp này để xác định hướng, mức độ biến động của các chỉ tiêu phân tích, phản ánh chân thực hiện tượng nghiên cứu, giúp cho việc tổng hợp tài liệu, tính toán các chỉ tiêu được đúng đắn, khách quan và phản ánh đúng nội dung cần nghiên cứu.

- So sánh những tiêu chí về quy hoạch, về hạ tầng kinh tế xã hội, về kinh tế và tổ chức sản xuất, về văn hóa - xã hội - môi trường và về hệ thống chính trị trước và sau khi có đề án xây dựng xã NTM và chỉ ra những tiêu chí mà xã đã đạt được và chưa đạt được. - Phương pháp dự báo: là phương pháp dựa vào điều kiện thực tế và khả năng phát triển của cơ sở cũng như diễn biến của kinh tế - xã hội. Căn cứ vào thực trạng nghiên cứu, đánh giá từ đó đề ra phương hướng phát triển. - Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: sử dụng phương pháp này để tổng hợp các số liệu thu thập được sau đó xử lý trên bảng excel, phân tích và đánh giá tình hình thực hiện.

- Phương pháp đánh giá phân tích thông qua phân tích lấy ý kiến cán bộ thôn, xã và của nông dân về các tiêu chí: quy hoạch và thực hiện quy hoạch, giao thông, điện, đường, trường học, cơ sơ vật chất văn hóa, chợ nông thôn, bưu điện, nhà ở, dân cư, thu nhập, hộ nghèo, cơ cấu lao động, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, hệ thống chính trị xã hội và tình hình an ninh trật tự xã hội. h 6 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một số khái niệm liên quan 2.

Nông thôn Hiện nay trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu phát triển cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường phát triển hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là sản xuất nông nghiệp.

Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước. Nông thôn là khái niệm chỉ hệ thống cộng đồng xã hội lãnh thổ được hình thành trong quá trình phân công lao động xã hội mà ở đó dân cư tương đối thấp; lao động nông nghiệp chiếm tỉ trọng cao, mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ; do vậy, lối sống, phương thức sống của cộng đồng dân cư nông thôn khác biệt cộng đồng dân cư thành thị [5].