MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là một tài nguyên thiên nhiên quý giá của mỗi quốc gia và nó cũng là yếu tố mang tính quyết định sự tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên Trái Đất. Các Mác viết: “Đất đai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông, lâm nghiệp”. Bởi vậy, nếu không có đất đai thì không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, con người không thể tiến hành sản xuất ra của cải vật chất để duy trì cuộc sống và duy trì nòi giống đến ngày nay.
Trải qua một quá trình lịch sử lâu dài con người chiếm hữu đất đai biến đất đai từ một sản vật tự nhiên thành một tài sản của cộng đồng, của một quốc gia. Theo luật Đất đai 1993 có ghi “Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng đặc biệt của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, an ninh quốc phòng”. Xã hội ngày càng phát triển đất đai ngày càng có vai trò quan trọng, bất kì một ngành sản xuất nào thì đất đai luôn là tư liệu sản xuất đặc biệt và không thể thay thế được. Đối với nước ta, một nước nông nghiệp thì vị trí của đất đai lại càng quan trọng và ý nghĩa hơn.
Trong điều kiện kinh tế thị trường vai trò và vị trí của đất đai càng trở nên quan trọng hơn đặc biệt khi đất nước ta đang trong công cuộc CNH-HDH cùng với xu thế hợp tác hóa, toàn cầu hóa của đất nước. Nhu cầu sử dụng đất đai cho các dự án đầu tư cho các đầu tư dự án phát triển trong những năm gần đây không ngừng tăng lên.Trong khi đó, diện tích đất đai có hạn và ngày càng trở nên hạn hẹp đối với nhu cầu ngày càng tăng của con người. Thực tế cho thấy khả năng đáp ứng của đất đai là không đủ yêu cầu với nhu cầu hiện tại của đất đai. Chính vì vậy việc sử dụng quỹ đất đai hợp lý và có hiệu quả đang được các cấp các ngành quan tâm đông thời viễ thu hồi bố trí sắp xếp lại.
Đồng thời việc thu hồi bố trí, sắp xếp lại đất đai đáp ứng những nhu cầu sinh hoạt sản xuất của người dân một cách khoa học tạo điều kiện cho sư phát triển lâu dài và bền vững là một vấn đề lớn và cấp thiết. Công tác h 2 bồi thường thiệt hại, tái định cư giải phóng mặt bằng lại càng là điều kiện kiên quyết, giữ vai trò quan trọng để có thể đẩy nhanh tiến độ thi công công trình, là cửa ngõ phải vượt qua của hầu hết các dự án trước khi bước vào thi công. Việc nhanh hay chậm của công tác này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai và hiệu quả của dự án. Từ thực tế cho thấy, công tác bồi thường, GPMB luôn là vấn đề phức tạp, nhạy cảm tác động không nhỏ đến đời sống của người dân trong vùng dự án, đòi hỏi các cấp, ngành chức năng cần giải quyết thấu đáo công bằng, dứt điểm.
Giải quyết không tốt, không thoả đáng một mặt gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi mặt khác làm ảnh hưởng đến tiến độ các dự án gây thiệt hại tiền bạc và làm ảnh hưởng xấu đến tâm lý của nhà đầu tư, dẫn đến bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xã hội và phần nào ảnh hưởng đến lòng tin của người dân đối với các chính sách của nhà nước. Nếu việc thu hồi đất bị lạm dụng, quỹ đất nông nghiệp bị giảm dần, về lâu dài có thể ảnh hưởng tới an ninh lương thực quốc gia. Tại Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đã quy định cụ thể về các mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ, tái định cư. Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các cơ quan chức năng như cấp huyện (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh), chức năng của cấp xã trong công tác giải phóng mặt bằng.
Cùng đó là trách nhiệm của các cơ quan chức năng có liên quan, nghĩa vụ và quyền lợi của người bị thu hồi đất. Nguyên nhân gây nên tình trạng này ngoài vấn đề về giá đất tính bồi thường chưa hợp lí, còn nhiều nguyên nhân quan trọng là do chính sách, thủ tục về bồi thường đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng còn nhiều vướng mắc, bất cập, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, đến người có đất bị thu hồi và tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta. Mặt khác, một số địa phương đã đơn giản trong việc thu hồi đất, chưa gắn công tác thu hồi đất với tái định cư, đặc biệt là hỗ trợ việc làm, dạy nghề cho lao động; bồi thường cho hộ bị thu hồi đất chủ yếu thực hiện dưới h 3 hình thức tiền tệ hóa, chưa có cơ chế, giải pháp kịp thời và hiệu quả để hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm, ổn định đời sống cho người bị thu hồi đất. Hơn nữa, công tác tái định cư cũng chưa được chuẩn bị chu đáo, thiếu các điều kiện đảm bảo cho người dân có điều kiện sinh hoạt bình thường tại nơi ở mới.
Vì vậy, tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm, không chuyển đổi được nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt tại nơi tái định cư v. hiện đang là vấn đề bức xúc diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương, gây ách tắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Thái Nguyên là tỉnh trung du miền núi, nằm ở phía Bắc thủ đô Hà Nội, là tỉnh có nhiều di tích lịch sử - văn hoá có ý nghĩa lịch sử. Trong những năm qua, Ngành Du lịch Thái Nguyên đã có sự phát triển vượt bậc.
Tuy nhiên, sự phát triển du lịch Thái Nguyên vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế, nhiều tài nguyên du lịch có ý nghĩa đối với quốc gia và vùng vẫn chưa được khai thác xứng tầm như: Hồ Núi Cốc, di tích lịch sử ATK, chè Tân Cương. Chính vì vậy, ngày 18 tháng 11 năm 2016 Thủ Tướng chính phủ có Quyết định số 2228/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển khu du lịch quốc gia Hồ Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030" là rất cần thiết, tạo cơ sở cho việc quản lý, thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả và phát huy tiềm năng du lịch của Hồ Núi Cốc góp phần tích cực vào phát triển du lịch bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trường; bảo đảm an ninh, quốc phòng, trật tự an toàn xã hội. Để thực hiện kế hoạch trên, cuối năm 2016 thành phố Thái Nguyên đã bắt đầu triển khai một hạng mục quan trọng đó là mở đường mới từ trung tâm thành phố vào Khu du lịch Quốc gia Hồ Núi Cốc. Dự án đường Bắc Sơn kéo dài (đường Hồ Núi Cốc) có tổng chiều dài toàn tuyến là trên 30km, điểm đầu giao với đường Lương Ngọc Quyến, điểm cuối thuộc xóm Cao Trãng, xã Phúc Xuân.
Toàn tuyến có khoảng 2,3km đường có lộ giới 27m và hơn 7km có lộ giới 61m. Tuyến đường đi qua 5 phường, xã. Sau khi hoàn thành sẽ là tuyến đường rộng nhất trên địa bàn và cũng là tuyến đường huyết mạch kết nối trục Đông - Tây của thành phố Thái Nguyên, mở ra cơ hội mới thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của cả vùng phía Tây thành h 4 phố, đồng thời thúc đẩy phát triển tiềm năng thế mạnh Khu du lịch Hồ Núi Cốc. Một trong những công tác đầu tiên đóng vai trò quan trọng, chủ chốt cần thực hiện đó là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ổn định nơi ở và sản xuất hợp lý cho người dân trong khu vực dự án.
Xuất phát từ thực tế tiễn trên, được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên và dưới sự hướng dẫn của GS.TS Nguyễn Thế Đặng, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tác động đến đời sống người dân trong Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá được kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tác động của nó đến đời sống người dân trong Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên và đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm giúp ổn định cuộc sống nhân dân khi bồi thường, giải phóng mặt bằng trong khu vực dự án. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực dự án Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng.
- Khái quát được dự án, khu vực dự án và yêu cầu đối với giải phóng mặt bằng thu hồi đất cho thực hiện dự án. - Đánh giá được kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng - Đánh giá tổng thể thực trạng đời sống, việc làm, thu nhập và các tiêu chí khác của đời sống xã hội cộng đồng dân cư sau khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án cụ thể. - Đề xuất các giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới nhằm ổn định và nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất hiện tại và tương lai. Ý nghĩa của đề tài - Giúp sinh viên củng cố và ứng dụng những kiến thức đã được học trong nhà h 5 trường trong thực tiễn công việc trong quá trình thực tập tại cơ sở - Tạo môi trường cho sinh viên được bổ sung thêm các kiến thức và kĩ năng mềm khác cũng như việc tiếp cận xử lý thông tin - Giúp sinh viên có được cái nhìn cơ bản và kinh niệm về công việc, ngành nghề mình học .