Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi Quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt và là thành phần quan trọng của môi trường sống mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người. Trong tất cả các cương lĩnh, các văn kiện, các văn bản luật và dưới luật đều chỉ rõ đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Căn cứ vào nhu cầu sử dụng đất đai, căn cứ vào tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước mà việc khai thác và sử dụng đất đai phải được thực hiện một cách tiết kiệm và hiệu quả phát huy tối đa nguồn lực của đất, nhằm đạt tới hiệu ích kinh tế, sinh thái và xã hội cao nhất. Xuất phát từ những quan điểm trên, xuất phát từ yêu cầu thực tế mà Đảng và Nhà nước cần đề ra những điều bổ sung, sửa đổi quan trọng liên quan đến các chính sách pháp luật về đất đai nhằm góp phần tích cực vào sự lặp lại kỷ cương trong quản lý, khai thác và sử dụng đất đai phấn đấu để đất đai được khai thác và sử dụng một cách hiệu quả nhất, phục vụ tốt cho sự nghiệp công nghiệp hoá- hiện đại đất nước.
Trong quá trình đổi mới đất nước, nhiều dự án xây dựng cơ sở hạ tầng để phục vụ cho phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội đang diễn ra hết sức mạnh mẽ tại tất cả các địa phương, thể hiện đúng tinh thần xây dựng một đất nước giàu mạnh mà Đảng và Nhà nước mong muốn. Để phục vụ cho mục đích này, đòi hỏi phải có một lượng lớn đất đai. Công việc này liên quan đến việc bồi thường giải phóng mặt bằng cho nhân dân đang sử dụng đất. Đây là điều kiện ban đầu nhưng hết sức quan trọng trong quá trình xây dựng các công trình dự án.
Công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của Nhà nước và nhân dân. Vì vậy công tác thu hồi đất và phương án bồi thường giải phóng mặt bằng là hết sức khó khăn, phức tạp và nhạy cảm. 2 Trên địa bàn xã Giới Phiên, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái trong những năm qua đã tổ chức thực hiện nhiều dự án và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đã thu được nhiều kết quả tốt. Nhưng bên cạnh đó cũng bộc lộ không ít những khó khăn liên quan đến tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội.
Do vậy cần nghiên cứu để làm rõ về cơ sở lý luận và tìm ra giải pháp tháo gỡ trong cơ chế tổ chức và thực hiện. Xuất phát từ những vấn đề trên được sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài Nguyên, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của cô giáo, Ts. Nguyễn Quang Thi, em tiến hành thực hiện đề tài: “ Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng Dự án xây dựng Cầu Bách Lẫm, xã Giới Phiên, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1.Mục tiêu tổng quát Thông qua việc đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại Dự án xây dựng Cầu Bách Lẫm, xã Giới Phiên, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái- rút ra những bài học kinh nghiệm trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại phường; để công tác bồi thường giải phóng mặt bằng sau này diễn ra thuận lợi hơn, đúng tiến độ và hạn chế khiếu nại và tố cáo trong công tác giải phóng mặt bằng.2 Mục tiêu cụ thể Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại dự án cầu Bách Lẫm, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái thông qua đánh giá kết quả bồi thường đất và tài sản gắn liền với đất, kết quả hỗ trợ người dân tại khu vực cầu Bách Lẫm.
Đánh giá những ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến việc làm và đời sống của người dân khu vực cầu Bách Lẫm,tình hình lao động và việc làm của người dân sau khi dự án thực hiện. 3 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn, vướng mắc và giải pháp khắc phục trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.3 Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Giúp em củng cố những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp thu vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm vào thực tế trong lĩnh vực bồi thường giải phóng mặt bằng; rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỉ trong nghiên cứu khoa học, cụ thể là công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư. * Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của đề tài giúp cho các nhà quản lí đất đai rút ra kinh nghiệm, thấy được những mặt đã làm được và những mặt còn hạn chế trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, từ đó có biện pháp thúc đẩy công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, thực hiện đúng tiến độ kế hoạch, quy hoạch của xã. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học 2. Cơ sở lí luận của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 2. Khái niệm về bồi thường, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng. - Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất.
- Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất. - Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. - Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển. - Đăng ký đất đai, nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất: là việc kê khai và ghi nhận tình trạng pháp lý về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất và quyền quản lý đất đối với một thửa đất vào hồ sơ địa chính.
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất là chứng thư pháp lý để Nhà nước xác nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất hợp pháp của người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và quyền sở hữu tài sản khác gắn liền với đất. - Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên địa phận đất được quy định cho việc cải tạo, mở rộng, hoặc xây dựng một công trình mới. Qúa trình được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng giải phóng mặt bằng cho đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới [1]. - Nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: 5 Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ; Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật.
- Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm: Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở; Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở; Hỗ trợ khác [1]. * Giá đất: Là giá trị của quyền sử dụng đất là mệnh giá của quyền sở hữu mảnh đất đó trong không gian và thời gian xác định [5]. - Đối với quản lý Nhà Nước: giá đất là công cụ để nhà nước quản lý, điều tiết hoạt động của thị trường bất động sản. Đối với việc bồi thường, giải phóng mặt bằng thì giá đất có vai trò quan trọng trong việc điều tiết lợi ích nhà nước và của người dân bị thu hồi đất.
Việc quy định giá đất và giá tài sản trên đất bồi thường hợp lý sẽ tạo điều kiện đẩy nhanh tiến dộ giải phóng mặt bằng và giao lại đất. Bên cạnh đó thì nhà nước phải có chính sách hỗ trợ để giải quyết vấn đề chỗ ở, an sinh xã hội của người dân khi bị thu hồi đất. - Đối với người dân bị thu hồi đất: Giá đất chính là việc bồi thường lại giá trị đất đã bị thu hồi cho người dân để người dân bị thu hồi có thể tìm được chỗ ở mới và tạo điều kiện cho họ chuyển đổi nghề nghiệp. Đặc điểm của công tác bồi thường, GPMB 6 Quá trình bồi thường GPMB có các đặc điểm sau: - Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên các vùng đất khác nhau với các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí khác nhau.
Mang những đặc điểm riêng biệt của từng dự án. - Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Đối với từng vùng nông thôn thì đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong hoạt động sản xuất nông nghiệp. Còn đối với đô thị, thì Đất đai là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp tới đời sống và sinh hoạt của người dân.
Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, GPMB Trong quá trình bồi thường GPMB có rất nhiều yếu tố tác động đến quá trình bồi thường GPMB diễn ra nhanh hay chậm hơn thời gian dự kiến. - Yếu tố quản lý Nhà nước về đất đai. - Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch hoá việc sử dụng đất. - Tác động của công tác giao đất, thu hồi đất, cho thuê đất.
- Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Thanh tra, kiểm tra công tác quản lý Nhà nước về đất đai và tổ chức thực hiện. - Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai.