Luận án: Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong luật hình sự Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận án trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong luật hình sự việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về luật học.

• Tác giả: Vũ Văn Tư
• Người hướng dẫn: Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài và ở Việt Nam
• 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA PHÁP NHÂN THƯƠNG MẠI
• 2.1. Khái niệm trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
• 2.2. Cơ sở của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại Việt Nam
• 2.3. Nội dung và kỹ thuật quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân
• 2.4. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân ở một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. Chương 3: QUY ĐỊNH CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA PHÁP NHÂN THƯƠNG MẠI
• 3.1. Khái quát lịch sử vấn đề trách nhiệm hình sự liên quan đến pháp nhân ở Việt Nam trước khi Bộ luật hình sự 2015 được ban hành
• 3.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
• 3.3. Nhận xét, đánh giá chung
• 3.4. Kết luận Chương 3
• 4. Chương 4: THỰC TIỄN, YÊU CẦU, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ BẢO ĐẢM ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ CỦA PHÁP NHÂN
• 4.1. Thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại phạm tội
• 4.2. Yêu cầu của việc hoàn thiện và bảo đảm áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự về trách nhiệm hình sự của pháp nhân
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện và bảo đảm áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự về trách nhiệm hình sự của pháp nhân
• 4.4. Kết luận Chương 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đã được thực hiện ở nhiều quốc gia, đặc biệt là tại các nước có hệ thống pháp luật phát triển. Tại Việt Nam, vấn đề này bắt đầu được chú ý từ khi Bộ luật hình sự 2015 được ban hành, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào lý thuyết và thực tiễn áp dụng tại các nước khác, trong khi nghiên cứu trong nước còn hạn chế. Việc phân tích các công trình nghiên cứu quốc tế giúp làm rõ những quan điểm khác nhau về trách nhiệm hình sự của pháp nhân, từ đó tạo cơ sở cho việc phát triển lý luận và thực tiễn tại Việt Nam.

1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Tại nhiều quốc gia, trách nhiệm hình sự của pháp nhân đã được ghi nhận từ thế kỷ XVIII. Các nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt trong cách tiếp cận và quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân giữa các quốc gia. Một số tác giả như M.C Von Savigny và Donnedieu De Vabres đã chỉ ra những bất cập trong việc áp dụng hình phạt đối với pháp nhân. Họ cho rằng pháp nhân không thể thực hiện hành vi phạm tội và không thể có lỗi. Tuy nhiên, từ nửa cuối thế kỷ XX, ngày càng nhiều nhà nghiên cứu ủng hộ việc quy định trách nhiệm hình sự cho pháp nhân, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc này trong bối cảnh xã hội hiện đại.

1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Tại Việt Nam, nghiên cứu về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại bắt đầu được quan tâm từ khi Bộ luật hình sự 2015 có hiệu lực. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu vẫn còn thiếu tính hệ thống và chuyên sâu. Nhiều nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc phân tích các quy định pháp luật mà chưa đi sâu vào thực tiễn áp dụng. Việc khởi tố và xử lý các vụ án liên quan đến pháp nhân vẫn còn hạn chế, cho thấy sự cần thiết phải có những nghiên cứu sâu hơn về trách nhiệm hình sự của pháp nhân trong bối cảnh Việt Nam.

II. Những vấn đề lý luận về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Khái niệm trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại được định nghĩa là khả năng của pháp nhân phải chịu trách nhiệm về các hành vi phạm tội mà mình thực hiện. Cơ sở pháp lý cho việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân tại Việt Nam được xây dựng dựa trên các nguyên tắc của luật hình sự quốc tế và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia. Nội dung quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân bao gồm các tội danh mà pháp nhân phải chịu trách nhiệm, cũng như các hình phạt áp dụng. Việc nghiên cứu các quy định này không chỉ giúp làm rõ khái niệm mà còn chỉ ra những điểm còn hạn chế trong việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân.

2.1. Khái niệm trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Khái niệm trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại được hiểu là khả năng của pháp nhân phải chịu trách nhiệm về các hành vi phạm tội mà mình thực hiện. Điều này có nghĩa là pháp nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải chịu các hình phạt tương ứng với hành vi phạm tội. Việc xác định pháp nhân là chủ thể của trách nhiệm hình sự là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự tại Việt Nam.

2.2. Cơ sở của việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Cơ sở pháp lý cho việc quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại tại Việt Nam được xây dựng dựa trên các nguyên tắc của luật hình sự quốc tế và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia. Điều này không chỉ giúp Việt Nam hội nhập với các tiêu chuẩn quốc tế mà còn tạo ra một khung pháp lý rõ ràng cho việc xử lý các hành vi phạm tội của pháp nhân. Việc quy định này cũng phản ánh sự chuyển biến trong tư duy lập pháp hình sự, từ việc chỉ xử lý cá nhân sang việc xử lý cả pháp nhân.

III. Quy định của luật hình sự Việt Nam về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong Bộ luật hình sự 2015. Các quy định này không chỉ xác định rõ các tội danh mà pháp nhân phải chịu trách nhiệm mà còn quy định các hình phạt áp dụng. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn vẫn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan chức năng cần có sự hướng dẫn cụ thể để đảm bảo việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân được thực hiện một cách hiệu quả và công bằng.

3.1. Khái quát lịch sử vấn đề trách nhiệm hình sự liên quan đến pháp nhân ở Việt Nam

Trước khi Bộ luật hình sự 2015 được ban hành, vấn đề trách nhiệm hình sự của pháp nhân chưa được quy định rõ ràng trong pháp luật Việt Nam. Các quy định về trách nhiệm hình sự chủ yếu tập trung vào cá nhân. Tuy nhiên, với sự phát triển của nền kinh tế và sự gia tăng của các hành vi phạm tội do pháp nhân thực hiện, việc quy định trách nhiệm hình sự cho pháp nhân đã trở thành một yêu cầu cấp thiết.

3.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Bộ luật hình sự năm 2015 đã chính thức quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại với 33 tội danh mà pháp nhân phải chịu trách nhiệm. Các quy định này không chỉ thể hiện sự tiến bộ trong tư duy lập pháp mà còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong việc đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn vẫn còn nhiều thách thức, cần có sự hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan chức năng.

IV. Thực tiễn yêu cầu giải pháp hoàn thiện và bảo đảm áp dụng quy định của Bộ luật hình sự về trách nhiệm hình sự của pháp nhân

Thực tiễn áp dụng các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong thời gian qua cho thấy nhiều khó khăn và vướng mắc. Các cơ quan chức năng cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện và bảo đảm việc áp dụng các quy định này. Yêu cầu đặt ra là cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được hiệu quả.

4.1. Thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại phạm tội

Thực tiễn áp dụng các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong thời gian qua cho thấy nhiều khó khăn và vướng mắc. Chỉ có một số ít vụ án được khởi tố và xử lý, cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định này. Việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả hơn.

4.2. Yêu cầu của việc hoàn thiện và bảo đảm áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự về trách nhiệm hình sự của pháp nhân

Yêu cầu đặt ra là cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được hiệu quả. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật cũng cần được thực hiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong Luật hình sự Việt Nam" do nghiên cứu sinh (NCS) Vũ Văn Tư thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Phạm Mạnh Hùng và PGS.TS. Nguyễn Trung Thành tại Học viện Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (2023), thuộc ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự (mã số: 9.04). Công trình đặt trong bối cảnh Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) chính thức ghi nhận chế định trách nhiệm hình sự (TNHS) của pháp nhân thương mại (PNTM) có hiệu lực từ ngày 01/01/2018, đánh dấu bước ngoặt mang tính giải phóng tư duy lập pháp hình sự truyền thống vốn chỉ giới hạn ở thể nhân.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ sự tương phản sâu sắc giữa kỳ vọng lập pháp và hiện thực tư pháp: sau hơn 05 năm triển khai BLHS 2015, toàn hệ thống cơ quan tiến hành tố tụng trên cả nước mới chỉ khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử vỏn vẹn 02 vụ án hình sự liên quan đến PNTM, bất chấp thực trạng vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực kinh tế, môi trường, thuế diễn ra hết sức phức tạp và nghiêm trọng. Đồng thời, phạm vi hình sự hóa mới dừng lại ở 33 tội danh thuộc Chương XVI (các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế), Chương XVII (các tội phạm về môi trường) và một số điều luật khác, chưa nội luật hóa đầy đủ các cam kết điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (như Công ước TOC, UNCAC, các điều ước phòng chống khủng bố và rửa tiền).

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết nghiên cứu (Research Hypotheses - RH) được xác lập:

• RQ1: PNTM là chủ thể thực hiện tội phạm hay thuần túy là chủ thể chịu TNHS? Cơ chế xác định hành vi (actus reus) và lỗi (mens rea) của PNTM được kiến tạo trên cơ sở lý luận nào?

• RQ2: Điều kiện chịu TNHS của PNTM có sự khu biệt như thế nào so với thể nhân và nguyên tắc truy cứu TNHS kép (dual liability) vận hành ra sao?

• RQ3: Phạm vi 33 tội danh hiện hành và hệ thống chế tài hình sự dành cho PNTM bộc lộ những điểm nghẽn kỹ thuật lập pháp nào?

• RQ4: Giải pháp lập pháp và thiết chế tố tụng nào bảo đảm hiện thực hóa hiệu lực trừng trị và răn đe đối với PNTM phạm tội?

• RH1: PNTM hoàn toàn có thể là chủ thể của tội phạm độc lập sở hữu ý chí pháp lý thông qua sự kết hợp giữa Thuyết đồng nhất hóa trách nhiệm (Identification Theory) và Thuyết văn hóa tổ chức (Corporate Culture Theory).

• RH2: Việc giới hạn 33 tội danh và sự khiếm khuyết trong các quy tắc tố tụng chuyên biệt là rào cản trực tiếp khiến số lượng vụ án xử lý PNTM đạt mức tiệm cận không (02 vụ án trong giai đoạn 2018–2023).

• RH3: Tái cấu trúc hệ thống chế tài tài sản và cơ chế giám sát tuân thủ tư pháp là chìa khóa giải quyết xung đột lợi ích kinh tế - xã hội khi áp dụng chế tài hình sự đối với doanh nghiệp.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp hệ thống học thuyết hình sự kinh điển và hiện đại: Thuyết trách nhiệm thay thế (Vicarious Liability), Thuyết đồng nhất hóa trách nhiệm (Identification Theory), và Thuyết văn hóa/hệ thống (Systems/Culture Theory). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực tiễn 10 năm (2011–2021) trên toàn quốc, so sánh với pháp luật của 119 quốc gia trên thế giới, khẳng định ý nghĩa khoa học đột phá trong việc xây dựng hệ thống luận cứ tái định hình mô hình tội phạm học pháp nhân tại Việt Nam.

---

Literature Review và Positioning

Bức tranh học thuật quốc tế và trong nước về TNHS của pháp nhân ghi nhận sự phân cực sâu sắc qua nhiều thế kỷ giữa trường phái cự tuyệt (nominalist/individualist school) và trường phái thừa nhận (realist/corporate realist school):

                        TRƯỜNG PHÁI HỌC THUẬT VỀ TNHS PHÁP NHÂN
TRƯỜNG PHÁI CỰ TUYỆT                                               TRƯỜNG PHÁI THỪA NHẬN
(Nominalist / Individualist)                                       (Realist / Corporate Realist)
  - M.C. Von Savigny (1841): Thực thể trừu tượng,                    - Y. Mayaud (1992): Ý chí độc lập của tổ chức
    không có năng lực hành vi và ý chí.                                - Bolton Engineering v. Graham (1957): Thuyết "Bộ não"
  - Donnedieu De Vabres (1947): Hình phạt truyền thống                 - Linklaters (2016): Tổng kết 24 vùng tài phán
    không thể áp dụng cho thực thể vô hình.                            - Pháp luật hiện đại: 119 quốc gia chính thức ghi nhận

Trường phái phản đối lập luận dựa trên học thuyết viễn tưởng pháp lý (Fiction Theory). M.C. Von Savigny (1841) trong Traité de droit romain khẳng định: "Pháp nhân... chỉ là một thực thể trừu tượng... sự tồn tại thực tế của nó dựa trên các quyết định của một hoặc một số những người đại diện mà chiếu theo sự trừu tượng được xem như là các quyết định của chính bản thân pháp nhân, một sự đại diện như thế... loại trừ ý chí theo đúng nghĩa". Tiếp nối quan điểm này, Donnedieu De Vabres (1947) trong Traité de droit criminel et de législation pénale comparée cảnh báo về sự bất công đối với bên thứ ba vô tội và đặt nghi vấn về tính bất khả thi của chế tài: "Người ta có thể phạt tù, bắt giam như thế nào đối với một thực thể mà bản chất của nó là vô hình? Làm thế nào có thể tước mạng sống của một chủ thể giả tưởng mà bản chất của nó là thiếu sự tồn tại của thực thể hữu hình?".

Ngược lại, trường phái ủng hộ đã kiến tạo bước chuyển dịch mang tính bản thể luận. Y. Mayaud (1992) trong La volonté à la lumière du nouveau code pénal chỉ ra rằng pháp nhân sở hữu ý chí độc lập cấu thành từ sự tương tác cấu trúc chứ không thuần túy là phép cộng số học ý chí cá nhân. Trong án lệ kinh điển của Thông luật Anh H.L. Bolton (Engineering) Co. Ltd. v. P.C. Graham & Sons Ltd. (1957), Thẩm phán Lord Denning đã nhân hóa doanh nghiệp: "Nó có bộ não, có hệ thần kinh trung ương kiểm tra những gì nó làm. Nó cũng có tay để cầm công cụ và hành động theo các mệnh lệnh của hệ thần kinh trung ương". Báo cáo toàn cầu của Linklaters (2016) khảo sát 24 khu vực pháp lý chỉ ra rằng 119 quốc gia trên thế giới đã hình sự hóa hành vi của tổ chức thông qua các cơ chế quy kết đa dạng.

Tại Việt Nam, tiến trình học thuật được định hình qua các giai đoạn:

1. Giai đoạn tiền BLHS 2015: Phạm Hồng Hải (1999) đặt nền móng với việc phân tích tính cấp thiết của chế tài hình sự đối với vi phạm kinh tế; Cao Thị Oanh (2011) thực hiện nghiên cứu so sánh chuyên sâu về Thuyết trách nhiệm thay thế và Thuyết đồng nhất; Trịnh Quốc Toản (2011) đề xuất mô hình lập pháp tương lai; Viện Khoa học Xét xử - TANDTC (2014) hoàn thiện Đề án lập pháp nền tảng cho BLHS 2015.
2. Giai đoạn hậu BLHS 2015: Bùng nổ tranh luận lý luận sâu sắc. Nhóm tác giả do GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa và PGS.TS. Nguyễn Văn Hương (2020) chủ trì bảo vệ luận điểm PNTM chỉ là "chủ thể chịu TNHS" chứ không phải "chủ thể của tội phạm", cho rằng "Pháp nhân thương mại chỉ là đối tượng có thể bị 'coi', bị 'quy kết' là phạm tội... Chủ thể của tội phạm chỉ có thể là con người". Ngược lại, PGS.TS. Trịnh Tiến Việt (2021) và Đào Trọng Thi (2021) khẳng định PNTM là chủ thể độc lập của tội phạm khi thỏa mãn các điều kiện quy định tại Điều 75 BLHS.

So sánh quốc tế làm nổi bật vị trí của luận án:

• Cộng hòa Pháp: Điều 121-2 Bộ luật Hình sự Pháp quy định pháp nhân (ngoại trừ Nhà nước) chịu TNHS về các tội phạm do cơ quan đại diện hoặc người đại diện thực hiện nhân danh pháp nhân, đồng thời áp dụng nguyên tắc trách nhiệm kép không loại trừ TNHS cá nhân (Gert Vermeulen et al., 2012).
• Vương quốc Bỉ: Điều 5 BLHS Bỉ mở rộng chủ thể đến cả pháp nhân phi thương mại, công đoàn, đảng phái chính trị với hệ thống hình phạt tài sản và giải thể linh hoạt.
• Singapore và Hoa Kỳ: Singapore áp dụng TNHS rộng rãi trong các đạo luật chuyên ngành; Hoa Kỳ áp dụng Organizational Sentencing Guidelines (Chương 8) đánh giá trực tiếp chương trình tuân thủ nội bộ (compliance program) để định lượng mức phạt.

Luận án của NCS Vũ Văn Tư định vị chính xác khoảng trống: vượt qua các nghiên cứu cắt lát riêng rẽ, đây là công trình đầu tiên tại Việt Nam phân tích tích hợp mô hình lý luận bản thể - đánh giá chuẩn mực thực định BLHS 2015 - khảo sát định lượng 02 vụ án thực tế trên nền dữ liệu 10 năm vi phạm của doanh nghiệp để đề xuất lộ trình hoàn thiện lập pháp toàn diện.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước đột phá trong nhận thức lý luận luật hình sự Việt Nam thông qua việc giải quyết xung đột bản thể luận về chủ thể tội phạm:

        MÔ HÌNH QUY KẾT TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐA TẦNG CỦA PNTM

1. Xác lập vị thế chủ thể tội phạm độc lập: Phản biện quan điểm "chỉ chịu TNHS thay thế", luận án chứng minh PNTM là chủ thể trực tiếp của tội phạm. Khi cá nhân hành động trong khuôn khổ thẩm quyền, vì lợi ích và dưới sự kiểm soát của tổ chức, ý chí và hành vi của cá nhân đó chính là ý chí và hành vi của pháp nhân.
2. Khách quan hóa yếu tố lỗi (Mens Rea): Lỗi của pháp nhân không phải trạng thái tâm lý sinh học mà là lỗi cấu trúc/lỗi tổ chức (organizational fault). Lỗi biểu hiện ở việc pháp nhân dung túng, thiếu kiểm soát, không thiết lập quy trình ngăn ngừa tội phạm, hoặc trực tiếp phê chuẩn hành vi vi phạm vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
3. Định nghĩa hoàn chỉnh về TNHS của PNTM: Luận án đúc kết định nghĩa có tính chuẩn mực khoa học:

   "Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại là hậu quả pháp lý bất lợi thông qua các biện pháp cưỡng chế hình sự (hình phạt, biện pháp tư pháp hình sự, án tích) mà pháp nhân đó phải gánh chịu đối với tội phạm được thực hiện và pháp nhân thương mại đó thoả mãn các điều kiện trách nhiệm hình sự quy định trong Bộ luật hình sự. Việc truy cứu trách nhiệm này được thực hiện thông qua trình tự, thủ tục tố tụng được quy định trong pháp luật TTHS."

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 03 học thuyết cốt lõi để tạo nên mô hình quy kết trách nhiệm hình sự tương thích với hệ thống pháp luật Việt Nam:

• Tích hợp Thuyết đồng nhất hóa trách nhiệm (Identification Theory): Làm cơ sở xác định mối liên hệ hữu cơ giữa ban lãnh đạo cấp cao ("directing mind and will") và pháp nhân.
• Bổ khuyết bằng Thuyết văn hóa tổ chức (Corporate Culture Theory): Đánh giá trách nhiệm giám sát, văn hóa tuân thủ, giải quyết các trường hợp tội phạm xảy ra do sự tắc trách mang tính hệ thống của doanh nghiệp.
• Vận hành Nguyên tắc trách nhiệm kép (Dual Liability): Xác định việc truy cứu TNHS của PNTM không loại trừ và không thay thế TNHS của thể nhân trực tiếp thực hiện tội phạm, triệt tiêu nguy cơ cá nhân "núp bóng" pháp nhân hoặc pháp nhân biến cá nhân thành "vật tế thần".

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình: Giới hạn nghiêm ngặt ở các tổ chức có tư cách pháp nhân và mục tiêu lợi nhuận (PNTM theo BLDS 2015); loại trừ các cơ quan công quyền, tổ chức chính trị - xã hội nhằm bảo toàn trật tự quản lý hành chính nhà nước.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp. Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp:

• Phương pháp chuẩn tắc luật học (Legal Dogmatics): Phân tích giải thích quy phạm, cấu trúc điều luật, tính nhất quán nội tại của BLHS 2015 và BLTTHS 2015.
• Luật học so sánh (Comparative Law): Khảo cứu mô hình lập pháp của các hệ thống Thông luật (Anh, Mỹ, Singapore) và Dân luật (Pháp, Bỉ, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc).
• Nghiên cứu tình huống điển hình (Exemplary Case Study): Phân tích sâu 02 hồ sơ vụ án hình sự đối với PNTM được xét xử thực tế tại Việt Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Rà soát hệ thống báo cáo tổng kết ngành của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp giai đoạn 2011–2021; hệ thống văn bản pháp luật quốc tế (UNCAC, TOC).
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực tế, phỏng vấn sâu chuyên gia là các thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, luật sư và các nhà khoa học pháp lý đầu ngành.
• Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): Đối chiếu chéo giữa số liệu xử lý vi phạm hành chính của thanh tra chuyên ngành, số liệu tin báo tội phạm và bản án hình sự thực tế để phát hiện vùng "tội phạm ẩn" (dark figure of corporate crime) của PNTM.

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng trong luận án chỉ ra sự mất cân đối nghiêm trọng:

• Dữ liệu vi phạm hành chính: Hàng chục ngàn vụ vi phạm về môi trường, gian lận thuế, buôn lậu của các doanh nghiệp trong giai đoạn 2011–2021 bị xử phạt hành chính với số tiền hàng ngàn tỷ đồng.
• Dữ liệu tư pháp hình sự: Từ ngày 01/01/2018 đến 2023, chỉ có 02 vụ án PNTM bị truy cứu TNHS trên phạm vi cả nước.
• Phân tích danh mục tội danh: 33 tội danh quy định tại Điều 76 BLHS chỉ chiếm tỷ lệ 10.2% tổng số tội danh của BLHS 2015, để lại khoảng trống hình sự hóa rất lớn trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, sở hữu trí tuệ, an toàn thực phẩm và tham nhũng.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý "02 vụ án" và sự bất cập của cơ chế tố tụng: Luận án chỉ rõ sau hơn 5 năm thực thi, việc chỉ xử lý được 02 pháp nhân thương mại không phản ánh sự trong sạch của cộng đồng doanh nghiệp, mà chứng minh sự tê liệt cục bộ của bộ máy tố tụng do thiếu các quy định hướng dẫn chi tiết về thu thập chứng cứ, tống đạt văn bản và áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với tổ chức.
2. Xung đột khái niệm giữa Điều 2, Điều 8 và Điều 75 BLHS: BLHS 2015 vừa khẳng định tội phạm là hành vi do "người" thực hiện (Điều 8), vừa quy định điều kiện chịu TNHS của PNTM (Điều 75), tạo ra sự lúng túng trong nhận thức của thẩm phán và kiểm sát viên khi lập cáo trạng và tuyên án.
3. Sự khuyết thiếu các tội danh then chốt: Việc loại trừ các tội phạm như Tội đưa hối lộ (Điều 364), Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (Điều 317), Tội mua bán người (Điều 150), Tội rửa tiền (Điều 324) khỏi phạm vi TNHS của PNTM tạo ra sự bất cập lớn trong hội nhập quốc tế và phòng chống tội phạm có tổ chức.
4. Bất cập trong hệ thống hình phạt: Hình phạt đình chỉ hoạt động vĩnh viễn (Điều 79) quy định điều kiện quá khắt khe ("gây thiệt hại hoặc có khả năng thực tế gây thiệt hại đến tính mạng của nhiều người..."), trong khi hình phạt tiền chưa được thiết kế linh hoạt theo tỷ lệ phần trăm doanh thu hoặc quy mô lợi nhuận bất chính thu được.

             DANH MỤC 33 TỘI DANH HIỆN HÀNH & KHOẢNG TRỐNG LẬP PHÁP

Implications đa chiều

• Hàm ý lý luận: Xác lập hoàn chỉnh học thuyết TNHS pháp nhân trong khoa học luật hình sự Việt Nam, tạo bước chuyển đổi từ mô hình trách nhiệm đơn nhất (thể nhân) sang mô hình trách nhiệm nhị nguyên (thể nhân và pháp nhân).
• Hàm ý lập pháp:
  • Sửa đổi Điều 8 BLHS 2015: Bổ sung PNTM vào định nghĩa tội phạm.
  • Sửa đổi Điều 76 BLHS 2015: Mở rộng phạm vi tội danh PNTM phải chịu TNHS, bổ sung nhóm tội danh về tham nhũng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ.
  • Hoàn thiện BLTTHS 2015: Xây dựng một chương riêng biệt quy định toàn diện thủ tục tố tụng đối với pháp nhân, xác định rõ tư cách tố tụng của người đại diện theo pháp luật và cơ chế áp dụng biện pháp ngăn chặn (phong tỏa tài khoản, tạm dừng hoạt động).
• Hàm ý thực tiễn và chính sách: Xây dựng Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn áp dụng thống nhất các điều kiện tại Điều 75 BLHS; chuẩn hóa quy trình đào tạo tư pháp cho đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên chuyên trách tội phạm kinh tế - môi trường.

---

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về quy mô mẫu thực tiễn án văn: Do số lượng vụ án xét xử PNTM thực tế quá ít (02 vụ án), việc kiểm định tác động của chế tài tư pháp đối với hành vi của doanh nghiệp chủ yếu dựa trên phân tích suy diễn chuẩn tắc và khảo cứu so sánh quốc tế.
2. Giới hạn phạm vi chủ thể: Luận án chỉ tập trung vào pháp nhân thương mại, chưa mở rộng nghiên cứu sâu về trách nhiệm hình sự của pháp nhân phi thương mại (bệnh viện tư, trường học, quỹ từ thiện) đang có xu hướng gia tăng vi phạm.
3. Hướng nghiên cứu tương lai:
   • Nghiên cứu mô hình đánh giá và công nhận "Chương trình tuân thủ pháp luật nội bộ" (Corporate Compliance Program) như một căn cứ miễn, giảm TNHS cho doanh nghiệp.
   • Mở rộng nghiên cứu TNHS đối với pháp nhân phi thương mại và các tổ chức kinh tế không có tư cách pháp nhân.
   • Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự của các tập đoàn kinh tế đa quốc gia.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Định hình giáo trình và tài liệu giảng dạy Sau đại học tại các cơ sở đào tạo luật lớn (Học viện Khoa học Xã hội, Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP.HCM, Khoa Luật - ĐHQGHN); ước tính đóng góp nguồn trích dẫn quan trọng cho các công trình nghiên cứu về tội phạm học doanh nghiệp.
• Tác động lập pháp và chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ủy ban Tư pháp của Quốc hội và Ban Nội chính Trung ương trong lộ trình rà soát, sửa đổi BLHS 2015 và BLTTHS 2015 định kỳ.
• Tác động môi trường kinh doanh: Thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp thiết lập hệ thống quản trị rủi ro pháp lý và văn hóa tuân thủ chuẩn mực quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học luật: Tiếp cận hệ thống tài liệu tổng quan toàn diện, các khung lý thuyết kinh điển và phương pháp nghiên cứu luật học so sánh chuyên sâu.
• Giảng viên, nhà khoa học pháp lý: Sử dụng các luận điểm đột phá của luận án để phát triển các nhánh nghiên cứu chuyên biệt về tội phạm học pháp nhân.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra): Nắm vững tiêu chí định tội danh và phân định lỗi để giải quyết triệt để các vụ án kinh tế phức tạp.
• Đội ngũ luật sư và pháp chế doanh nghiệp (In-house Counsel): Xây dựng hệ thống phòng ngừa rủi ro hình sự và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho doanh nghiệp trong tố tụng.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc tích hợp thành công Thuyết đồng nhất hóa trách nhiệm (Identification Theory) và Thuyết văn hóa tổ chức (Corporate Culture Theory) vào điều kiện chính trị - pháp lý Việt Nam, giải quyết triệt để bế tắc lý luận về "lỗi" và "hành vi" của thực thể phi thể nhân, khẳng định PNTM là chủ thể độc lập của tội phạm.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì cải tiến so với các công trình trước? Khác với các công trình giai đoạn trước 2015 thuần túy nghiên cứu lập luận lý thuyết (Phạm Hồng Hải 1999, Cao Thị Oanh 2011), luận án kết hợp phân tích chuẩn tắc quy phạm với việc giải phẫu thực tiễn dữ liệu 10 năm (2011–2021) và kiểm chứng trên 02 vụ án hình sự thực tế đầu tiên của nền tư pháp Việt Nam.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì? Sự tương phản tuyệt đối giữa hàng chục ngàn vụ vi phạm hành chính nghiêm trọng về môi trường/thuế với con số 02 vụ án hình sự sau 5 năm áp dụng BLHS 2015, chứng minh "điểm nghẽn" không nằm ở thực tiễn vi phạm mà nằm ở kỹ thuật lập pháp và quy trình tố tụng hình sự.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) cho nghiên cứu thực nghiệm không? Có. Luận án thiết lập khung tiêu chí 4 bước đánh giá trách nhiệm hình sự của tổ chức (Xác định hành vi thể nhân đại diện -> Thẩm tra tư cách nhân danh/vì lợi ích -> Đánh giá lỗi văn hóa/chỉ đạo -> Kiểm tra điều kiện loại trừ) có thể áp dụng cho mọi nghiên cứu tình huống pháp nhân.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Tập trung vào 3 trọng tâm: (1) Khung pháp lý về Thỏa thuận hoãn truy tố (Deferred Prosecution Agreements - DPA); (2) TNHS của pháp nhân trong kỷ nguyên kinh tế số và trí tuệ nhân tạo; (3) Mở rộng chủ thể hình sự hóa sang pháp nhân phi thương mại.

---

Kết luận

Luận án của NCS Vũ Văn Tư là công trình khoa học toàn diện, hệ thống và chuẩn mực về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại tại Việt Nam, mang lại 5 đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập cơ sở lý luận vững chắc khẳng định pháp nhân thương mại là chủ thể độc lập của tội phạm và chủ thể của TNHS.
2. Giải mã tường minh nguyên nhân thực tiễn dẫn đến hiện tượng "án treo luật định" (chỉ xử lý được 02 vụ án sau hơn 5 năm thực thi BLHS 2015).
3. Đề xuất mô hình lập pháp mở rộng phạm vi chịu TNHS của PNTM vượt ra ngoài 33 tội danh hiện hành, bao quát các tội phạm tham nhũng và trật tự công cộng.
4. Kiến tạo hệ thống giải pháp đồng bộ hoàn thiện Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu hiện đại về văn hóa tuân thủ doanh nghiệp và cơ chế xử lý tư pháp tương thích với chuẩn mực quốc tế, đóng góp thiết thực vào công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài và ở Việt Nam 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề TNHS của pháp nhân chính thức được ghi nhận trong Luật hình sự của Cộng hòa Pháp từ thế kỷ thứ XVIII và tiếp tục được quy định trong Luật hình sự các nước theo truyền thống pháp luật “common law” từ thế kỷ thứ XIX. Ngày nay vấn đề này đã được quy định trong Luật hình sự của 119 nước trên thế giới [3].

Tuy nhiên, tùy thuộc vào điều kiện phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và truyền thống pháp luật mà ở mỗi quốc gia có những quan điểm, quy định khác nhau về TNHS của pháp nhân trong Luật hình sự. Mặc dù như vậy nhưng khi bàn về TNHS của pháp nhân vẫn còn những ý kiến khác nhau giữa các nhà nghiên cứu pháp luật hình sự của các quốc gia trên thế giới, có quan điểm ủng hộ nhưng cũng có quan điểm phản đối việc quy định TNHS của pháp nhân; cũng như khác nhau về việc xác định các cơ sở, nội dung của việc quy định TNHS của pháp nhân. Có thể viện dẫn một số công trình điển hình sau đây: - M.C Von Savigny (1841), Traité de droit romain, trad. ruenoux, Paris, librairie firmin didot (tạm dịch là: Chuyên luận về Luật La Mã).

Trong công trình này tác giả có quan niệm tội phạm là tổng hợp các dấu hiệu thuộc hành vi khách quan (actus reus - Lat) và dấu hiệu lỗi chủ quan (mens rea - Lat). Trong đó lý giải hành vi khách quan của tội phạm phải do chính người phạm tội trực tiếp thực hiện. Pháp nhân là một thực thể pháp lý trừu tượng. Pháp nhân là một người vô hình, do các thành viên hợp lại và đại diện cho tất cả các thành viên.

Tác giả nhấn mạnh: “Pháp nhân. chỉ là một thực thể trừu tượng… sự tồn tại thực tế của nó dựa trên các quyết định của một hoặc một số những người đại diện mà chiếu theo sự trừu tượng được xem như là các quyết định của chính bản thân pháp nhân, một sự đại diện như thế. loại trừ ý chí theo đúng nghĩa” [115, tr. 8 - Donnedieu De Vabres (1947), Traite de droit criminel et de législation pénale compare, Paris, Librairie du Recueil Sirey (tạm dịch là: Chuyên luận về Luật hình sự và Luật hình sự so sánh).

Trong cuốn sách này, tác giả đã khẳng định “nằm trong sự tất yếu của sự việc là bắt một pháp nhân phải chịu một hình phạt có những hậu quả bất lợi đối với những người thứ ba vô tội” [94, tr. Donnedieu nêu ra bất cập về mặt thực tế khi áp dụng chế tài hình sự cho pháp nhân. Các hình phạt được coi là đặc trưng, truyền thống và có hiệu quả trong luật hình sự như tử hình, phạt tù… không thể áp dụng được đối với pháp nhân. Theo tác giả “Người ta có thể phạt tù, bắt giam như thế nào đối với một thực thể mà bản chất của nó là vô hình? làm thế nào có thể tước mạng sống của một chủ thể giả tưởng mà bản chất của nó là thiếu sự tồn tại của thực thể hữu hình” [102, tr.

Hai công trình nghiên cứu nêu trên là hai trong số các công trình nghiên cứu thể hiện quan điểm không ủng hộ việc quy định TNHS của pháp nhân. Theo các tác giả thì pháp nhân không có khả năng thực hiện hành vi phạm tội, không thể có lỗi; mặt khác các chế tài hình sự không thể áp dụng được cho pháp nhân. Mặc dù là các công trình không ủng hộ việc quy định TNHS của pháp nhân nhưng việc tiếp cận, nghiên cứu các công trình này giúp cho NCS có cái nhìn đa chiều đối với TNHS của pháp nhân; giúp cho việc hình thành tư duy, luận điểm, lý lẽ để phản biện các quan điểm không ủng hộ và bổ sung, xây dựng, hoàn thiện lý luận về TNHS của pháp nhân. Từ nửa cuối thế kỷ XX đến nay, ngày càng có nhiều nhà hình sự học ủng hộ TNHS của pháp nhân.

Những người theo quan điểm này không chỉ bác bỏ các lập luận của những người không ủng hộ TNHS của pháp, mà còn nhìn nhận vấn đề từ góc độ nhận thức hiện đại, từ thực tiễn và nhu cầu phát triển xã hội hiện đại. Có thể viện dẫn một số công trình điển hình sau đây: - M. Đây là một công trình nghiên cứu tập hợp nhiều bài viết khác nhau. Trong công trình này có bài viết “La volonté à la lumière du nouveau code pénal” (tạm dịch là: Ý chí dưới ánh sáng của luật hình sự mới) của tác giả Y.

9 Mayaud đã đưa ra nhận định pháp nhân không phải là một trừu tượng pháp lý thuần tuý, nó với những đặc tính không đổi được thừa nhận chung, có sự tồn tại thực tế của nó trong mối quan hệ với các thành viên của pháp nhân. Về thực tế, “pháp luật đã ghi nhận và tổ chức nó trên phương diện pháp lý. Pháp nhân có ý chí độc lập chứ không đơn thuần chỉ là con số cộng ý chí của các cá nhân thành viên pháp nhân, tập đoàn được pháp nhân hoá; pháp nhân có thể tự quyết định một cách tự do và theo đuổi những mục tiêu cụ thể của mình và độc lập với những lợi ích của các cá nhân tạo nên pháp nhân đó” [117, tr. Nói cách khác, các tổ chức mặc dù bao gồm các cá nhân nhưng được hình thành bởi những lợi ích tập trung và được tổ chức thông qua các cấu trúc pháp lý xác định.

Trong các tổ chức, những định hướng chủ đạo thể hiện những mục tiêu của chính mỗi tập thể được đưa ra không chỉ hoàn toàn giới hạn bởi tổng số các ý chí riêng của các thành viên tập đoàn. Pháp nhân hoàn toàn có ý chí của riêng mình bởi vì nó sinh ra, tồn tại và phát triển bằng sự gặp gỡ giữa các ý chí cá nhân của các thành viên của mình. Trong công trình này tác giả đã lý luận và khẳng định pháp nhân không phải là một trừu tượng pháp lý thuần tuý, nó có ý chí của riêng mình. Đây là vấn đề mà NCS có thể tham khảo để lý giải cho việc có thể xác định được lỗi của pháp nhân khi xây dựng lý luận về TNHS của pháp nhân.

Bolton (eningeering) Company ltd. Graham &son ltd (1957) i. Trong tác phẩm này, các tác giả trình bày quan điểm pháp nhân không phải là một chủ thể trừu tượng mà là một chủ thể độc lập, có ý chí. Pháp nhân có thể, với nhiều danh nghĩa, được so sánh với con người.

“Nó có bộ não, có hệ thần kinh trung ương kiểm tra những gì nó làm. Nó cũng có tay để cầm công cụ và hành động theo các mệnh lệnh của hệ thần kinh trung ương” [111, tr. Ông ủng hộ quan điểm pháp nhân rõ ràng là một thực thể có ý chí, có mong muốn riêng của mình, được xử sự tự do và hưởng quyền tự chủ của chủ thể có thể so sánh với quyền tự chủ của cá nhân và vì vậy có năng lực thực hiện tội phạm một cách có lỗi và đương nhiên có thể bị xử lý về hình sự. Trong công trình nghiên cứu trên, các tác giả không chỉ khẳng định pháp 10 nhân không phải là một chủ thể trừu tượng, mà còn khẳng định pháp nhân có năng lực thực hiện được tội phạm một cách có lỗi, tức là pháp nhân thực hiện được hành vi mà pháp luật hình sự coi là tội phạm và hoàn toàn có thể xác định được lỗi của pháp nhân khi thực hiện hành vi.

Đây là vấn đề mà NCS có thể tham khảo để xây dựng lý luận về về hành vi, về lỗi của pháp nhân khi thực hiện tội phạm. - Pharmaceutical Society v London and Provincial Supply Association (1880), limited respondents, LonDon (tạm dịch là: Các kháng cáo lại Hội Dược phẩm và Công ty Cung ứng Luân Đôn và địa phương). Trong bản kháng cáo này thể hiện ý kiến phản bác quan điểm cho rằng các pháp nhân về bản chất là những thực thể vô hình nên không thể áp dụng hình phạt đối với nó. Theo đó, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học về hình phạt, quan điểm không thể áp dụng hình phạt với pháp nhân đã không còn có sức thuyết phục.

Mặc dù tử hình hoặc các hình phạt tước hoặc hạn chế quyền tự do thân thể không thể áp dụng với pháp nhân phạm tội nhưng những loại hình phạt khác dần dần được phát triển tương hợp hoàn toàn với bản chất pháp nhân phạm tội với mục đích làm cho nó phải chịu hậu quả pháp lý bất lợi của hành vi phạm tội mà nó đã gây ra cho xã hội. Cũng chính từ những quan điểm này và sau đó được rộng rãi các quốc gia ủng hộ, áp dụng đã cho thấy luật hình sự có xu hướng giảm hoặc thay thế các hình phạt được cho là truyền thống quá nghiêm khắc như tử hình, tước tự do bằng các hình phạt nhân đạo hơn không tước tự do nhưng có giá trị phòng ngừa cao hơn, đặc biệt là các hình phạt liên quan đến tài sản hoặc hoạt động của tổ chức [110]. Tác giả cho rằng việc áp dụng hình phạt đối với pháp nhân phạm tội đã thể hiện nguyên tắc công bằng và bình đẳng, nguyên tắc mọi hành vi phạm tội không thoát khỏi sự trừng trị của pháp luật hình sự được củng cố. Từ nhận thức nguyên tắc cá thể hoá hình phạt không thể tách rời khỏi nhận thức về chế tài áp dụng đối với pháp nhân.

Nếu pháp nhân là những thực thể có khả năng phạm tội thì có lý nào các pháp nhân lại không bị chịu sự trách cứ về hình sự của nhà nước khi nó phạm tội. Vì vậy, theo tác giả thì chế tài hình sự 11 buộc phải áp dụng trực tiếp và chỉ đối với chính bản thân chủ thể phạm tội, tức là đòi hỏi việc trừng trị nhằm trực tiếp vào những pháp nhân, khi các thực thể này phạm tội [124]. Những vấn đề được nêu ra trong “The pharmaceutical society. The London and provincial supply association ltd” (1880) và V.

Simonart (1995), la personalité morale en droit compare có giá trị tham khảo đối với NCS trong quá trình thực hiện luận án liên quan tới việc xác định, đánh giá về nội dung chế tài áp dụng đối với pháp nhân. Bởi theo các tác giả thì hoàn toàn có thể áp dụng hình phạt đối với pháp nhân.