Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án 1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến bảo vệ biên giới quốc gia và biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc Tác giả Phạm Hữu Bồng (2003) với công trình nghiên cứu Nghệ thuật quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trong tình hình mới [56.] đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về nghệ thuật quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia; xây dựng khái niệm, xác định nội dung cơ bản của nghệ thuật quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia và đề xuất một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện nghệ thuật quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trong tình hình mới. Giá trị khoa học của công trình là góp phần làm rõ quan niệm, mục tiêu, nhiệm vụ, tư tưởng chỉ đạo, nguyên tắc tổ chức, hình thức, nội dung, biện pháp quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia của Bộ đội Biên phòng với vai trò là lực lượng nòng cốt, chuyên trách trong thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia.
Đây là khía cạnh mà nghiên cứu sinh khai thác khi nghiên cứu các nội dung có liên quan đến đề tài luận án. Tác giả Hoàng Trọng Lập (2003) với công trình nghiên cứu Xây dựng cơ sở khoa học phục vụ cho việc xác lập đường biên giới và tăng cường quản lý nhà nước tuyến biên giới Việt - Trung [106.] đã làm rõ lịch sử hình thành và giải quyết vấn đề biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc; khái quát điều kiện tự nhiên, hiện trạng kinh tế - xã hội, luật pháp và thực tiễn quốc tế phục vụ xác lập biên giới đất liền giữa hai nước. Từ đó, xây dựng cơ sở khoa học cho việc xác lập hệ thống mốc quốc giới và đường biên giới trên đất liền giữa quốc gia. Tác giả cũng đề cập một số vấn đề lý luận và thực tiễn cũng như đề xuất giải pháp cơ bản để tăng cường quản lý nhà nước về biên giới trên biên giới đất liền Việt Nam và Trung Quốc.
Giá trị công trình giúp nghiên cứu sinh có cái nhìn đầy đủ hơn về biên giới Việt Nam - Trung Quốc và vấn đề quản n 12 lý, bảo vệ biên giới quốc gia của mỗi nước khi nghiên cứu những nội dung có liên quan trong đề tài luận án của mình. Tác giả Trần Hoa (2009) với công trình khoa học Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng chiến lược bảo vệ biên giới Việt Nam giai đoạn đến năm 2020 [97.] đã trình bày cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn nghiên cứu chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia của Việt Nam, dự báo tình hình, xác định mục tiêu, quan điểm, nguyên tắc, phương thức, nội dung và đề xuất giải pháp xây dựng chiến lược biên giới quốc gia của Việt Nam đến năm 2020. Đây là công trình nghiên cứu giúp nghiên cứu sinh có thể kế thừa phê phán, chọn lọc làm rõ hơn nội hàm của khái niệm bảo vệ biên giới quốc gia và những nội dung về cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn có liên quan đến đề tài luận án. Tác giả Vũ Dương Ninh (2010) với công trình khoa học Biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc [140.] đề cập về đường biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc.
Cuốn sách cung cấp những thông tin cơ bản và hệ thống về quá trình đàm phán giữa hai nước; quá trình hình thành đường biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc qua các triều đại; cơ sở pháp lý quốc tế trong việc phân định và giải quyết các tranh chấp biên giới, các nguyên tắc cơ bản khi xử lý các trường hợp khó khăn trong việc giải quyết vấn đề biên giới; phản ánh chính xác đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam về việc giải quyết vấn đề biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc nói riêng và bảo vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ nói chung. Từ công trình này nghiên cứu sinh có thể nghiên cứu đánh giá tình hình liên quan đến biên giới Việt Nam - Trung Quốc có liên quan đến đề tài luận án của mình. Tác giả Đỗ Ích Báu (2011) với công trình nghiên cứu Bộ đội Biên phòng bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới [4.] đã trình bày một số vấn đề lý luận về bảo vệ biên giới quốc gia; những nhân tố tác động đến bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới; làm rõ nội dung và yêu cầu bảo vệ biên giới quốc gia. Tuy nhiên, công trình chú trọng bàn nhiều đến vấn đề chủ n 13 quyền, an ninh biên giới quốc gia; về vai trò của các chủ thể đặc biệt là Bộ đội Biên phòng trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.
Nghiên cứu sinh có thể kế thừa các nội dung về bảo vệ biên giới quốc gia và vai trò của Bộ đội Biên phòng ở những nội dung nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Tác giả Nguyễn Quang Thuyên (2015) với công trình khoa học Bộ đội Biên phòng quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc trong tình hình mới [158.] đã luận giải, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn Bộ đội Biên phòng quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc; đề xuất các giải pháp cơ bản góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia của Bộ đội Biên phòng trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc trong tình hình mới. Công trình đã đề cập đến quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia; đặc điểm tuyến biên giới đất liền Việt Nam và Trung Quốc; dự báo tình hình tác động đến công tác quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc trong thời gian tới. Từ công trình này, nghiên cứu sinh có thể nghiên cứu khai thác những vấn đề liên quan đến bảo vệ biên giới quốc gia, những vấn đề nổi lên trong công tác quản lý, bảo vệ biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc để tham khảo, chọn lọc nội dung liên quan vào đề tài luận án của mình.
Tác giả Đỗ Văn Khương (2016) với công trình khoa học Bộ đội Biên phòng tỉnh tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền địa phương quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc [104.] đã phân tích, luận giải làm rõ nhiệm vụ của Bộ đội Biên phòng tỉnh tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia. Đồng thời, phân tích, đánh giá làm rõ các đặc điểm tình hình có liên quan; thực trạng Bộ đội Biên phòng tỉnh biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương đề ra chủ trương, biện pháp phát huy sức mạnh tổng hợp quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới. Trên cơ sở đó, tác giả nêu ra các yêu cầu, giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trên đất liền n 14 Việt Nam - Trung Quốc. Trong các giải pháp đề xuất, tác giả nhấn mạnh giải pháp bồi dưỡng nâng cao nhận thức trách nhiệm, kiến thức về công tác quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia cho cán bộ chủ trì các cấp, các ngành, các lực lượng; giải pháp xây dựng Bộ đội Biên phòng tỉnh biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc vững mạnh toàn diện có ý nghĩa quan trọng, quyết định đến chất lượng, hiệu quả tham mưu trong quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia.
Nội dung này tác giả có thể khai thác khi nghiên cứu giải pháp nâng cao nhận thức cho các chủ thể trong phát triển ý thức bảo vệ biên giới quốc gia liên quan đến đề tài luận án. Tác giả Bùi Đức Anh (2017) với công trình khoa học Tác động của quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng của Việt Nam [1.] đã luận giải cơ sở lý luận, thực trạng về tác động của quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc đến quốc phòng của Việt Nam trong đó có hoạt động quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia; chỉ ra những tác động tích cực và tiêu cực của quan hệ này, nguyên nhân, những vấn đề đặt ra và giải pháp để phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của nó đến quốc phòng Việt Nam và hoạt động quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia Việt Nam. Giá trị của công trình giúp nghiên cứu sinh đánh giá rõ hơn về mối quan hệ giữa Việt Nam - Trung Quốc trên nhiều mặt đặc biệt là lĩnh vực kinh tế và tác động của nó đến hoạt động bảo vệ biên giới quốc gia của Bộ đội Biên phòng từ đó tiếp cận, khai thác, kế thừa chọn lọc những vấn đề có liên quan đến đề tài luận án. Tác giả Hoàng Xuân Chiến (2020) trong bài viết “Một số giải pháp góp phần triển khai thực hiện có hiệu quả Chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia hiện nay” [60.] đã chỉ rõ tầm quan trọng của việc ban hành Nghị quyết 33-NQ/TW về “Chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia” của Bộ Chính trị khoá XII.
Đây là chiến lược chuyên ngành quan trọng, cụ thể hóa quan điểm, đường lối của Đảng về quốc phòng, an ninh, thể hiện tư duy, tầm nhìn chiến lược về xây dựng, quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Để thực hiện tốt yêu cầu này, tác giả đề ra các giải pháp trong đó nhấn mạnh giải pháp tham mưu xây dựng lực n 15 lượng bảo vệ biên giới đồng bộ, rộng khắp trọng tâm là xây dựng lực lượng Bộ đội Biên phòng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức, giỏi chuyên môn, nghiệp vụ và pháp luật; nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, xây dựng nền biên phòng toàn dân, thế trận biên phòng toàn dân vững mạnh ở địa bàn biên giới. Đây là nội dung nghiên cứu sinh có thể khai thác, kế thừa, cập nhật những đưa vào các giải pháp liên quan đến chủ thể Bộ đội Biên phòng trong đề tài luận án của mình.