chương 1, có phân tích khái quát cơ sở kinh tế - xã hội và tiền đề tư tưởng đối với sự hình thành Nho giáo. Ở nội dung này, tác giả nêu lên những biến đổi sâu sắc trên tất cả các m t, các lĩnh vực kinh tế, chính trị - xã hội Trung Quốc thời kì Xuân Thu. Bên cạnh đó, tác giả cũng nêu tiền đề hình thành tư tưởng chính trị - xã hội Nho giáo về tôn giáo, chính trị, đạo đức. Trên cơ sở những tiền đề trên, tác giả khẳng định r ng, Nho giáo ra đời với tư cách là hình thái ý thức xã hội, nh m giải đáp nhu c u mà thực tiễn xã hội Trung Quốc đ t ra lúc bấy giờ.
7 Tác phẩm Khổng Tử của tác giả Lý Tường Hải, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội, năm 2 9 đã phân tích và nhìn nhận cuộc đời Khổng Tử dưới góc độ nhân sinh quan. Ông cho r ng, cuộc đời Khổng Tử là một chuyến lữ hành dọc đời sống gian nan và bền b. Khổng Tử sáng lập ra Nho học là một loại học vấn của đời sống , ông hông ch đ t nền móng lý luận cho học phái Nho gia mà còn thể hiện một hình tượng nhân cách rất rực rỡ. Tác giả nhấn mạnh, Khổng Tử đã để lại cho lịch sử nhân loại một tấm bia lớn về con người và nhân ái Lý Tường Hải, 2009, tr.
Tác phẩm Khổng Tử của tác giả Nguyễn Hiến Lê, Nhà xuất bản Tổng hợp, thành phố ồ Chí Minh, năm 2 13, đã trình bày khá chi tiết về lịch sử Trung Hoa thời Khổng Tử, cuộc đời và con người của đức Khổng Tử. Nguyễn iến Lê, ngay trang đ u của cuốn hổng ử đã hẳng định: Muốn đánh giá một triết thuyết thì phải đ t nó vào thời đại của nó, xem nó giải quyết được những vấn đề của thời đại đó hông, coi đó là tiến bộ so với các thời trước, một nguồn cảm hứng cho các thời sau hông. Và nếu sau mươi thế hệ, người ta thấy nó vẫn còn làm cho đức trí của con người được nâng cao thì phải coi đó là cống hiến to lớn của nhân loại rồi Nguyễn Hiến Lê, 2013, tr. Ngoài ra, có thể kể đến các công trình nghiên cứu hác như: tác phẩm Lịch sử triết học Trung Quốc của Hồng Tiềm, Nhiệm Hoa và Uông Tử Tung, Nhà xuất bản ự thật, Hà Nội, năm 1957; tác phẩm Lịch sử văn h a Trung Quốc, do Đàm ia Kiện (Chủ biên Trương Chính, han Văn Các và Thạch Giang dịch , Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 1993;… Đây là những công trình nghiên cứu khá công phu của các học giả Trung Quốc và Việt Nam với nội dung vừa phong phú vừa bao quát tất cả các lĩnh vực lịch sử và đời sống văn hóa của dân tộc Trung Hoa nói chung và triết học Trung Quốc nói riêng; trong đó, các công trình này đ c biệt đã dành một ph n lớn để trình bày về lịch sử - xã hội Trung Quốc thời Xuân thu.
Song, do lập trường, 8 quan điểm, thái độ, m c đích nghiên cứu ít nhiều có sự khác nhau ở mỗi tác giả, vì thế, những điều kiện, tiền đề cho sự ra đời tư tưởng đạo đức của Khổng Tử chưa được tác giả nào trình bày và phân tích một cách hệ thống; một số nhận định và đánh giá c n phải tiếp t c được bổ sung, phát triển cho toàn diện, sâu sắc hơn, điều đó đòi hỏi phải tiếp t c nghiên cứu. Cho nên, trong khuôn khổ luận án này, chúng tôi cố gắng trình bày một cách hệ thống trên quan điểm triết học về điều kiện và tiền đề hình thành tư tưởng đạo đức của Khổng Tử. Hướng thứ hai, đó là các công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung tư tưởng đạo đức của Khổng Tử. Tiêu biểu cho hướng nghiên cứu này là các tác phẩm: Tác phẩm, Lu n ng của dịch giả Đoàn Trung Còn, Nhà xuất bản Trí Đức, ài òn, năm 195.
Lu n ng do nhiều học trò các thế hệ của Khổng Tử ghi chép lại lời nói và việc làm của ông cùng một số môn đệ và vua chúa các nước chư h u, được coi là tài liệu đáng tin cậy nhất để nghiên cứu một cách chính xác tư tưởng của ông. Vì vậy, nghiên cứu sinh chủ yếu dựa vào Lu n ng của dịch giả Đoàn Trung Còn để nghiên cứu tư tưởng đạo đức của Khổng Tử. Tác phẩm Trung Quốc triết học sử đại cương của Hồ Thích, Nhà xuất bản Khai Trí, ài òn, năm 1969 Huỳnh Minh Đức dịch). Cuốn sách đã trình bày khái quát quá trình phát triển của triết học Tiên T n qua 12 thiên, đề cập đến nội dung tư tưởng cơ bản của các nhà triết học nổi tiếng ở Trung Quốc thời cổ đại, trong đó có tư tưởng nhất dĩ quán chi, nhân, trí, dũng của Khổng Tử.
Tác phẩm Lịch sử văn minh rung Hoa của Will Durant, Trung tâm thông tin đại học ư hạm, thành phố ồ Chí Minh, năm 199 Nguyễn Hiến Lê dịch. Trong chương một, ph n hai, tác giả đã lý giải những tư tưởng của trường phái Nho giáo, trong đó có tư tưởng đạo đức của Khổng Tử và coi đó là những đóng góp quý báu trong lịch sử văn minh Trung Hoa. 9 Tác phẩm Trung Quốc triết học sử, thượng và hạ của Phùng Hữu Lan do Đài ắc thương v ấn thư quán phát hành năm 199 , đã được Lê Anh Minh dịch ra tiếng Việt, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 2005. Đây là cuốn sách trình bày khá phong phú, sâu sắc nội dung tư tưởng của các trường phái, các nhà triết học.
Trong đó, tư tưởng đạo đức của Khổng Tử là một trong những chủ đề nổi bật của công trình này với các khái niệm, phạm trù: nhân, trung, thứ, nghĩa, lợi,. Ở Việt Nam, nghiên cứu về tư tưởng đạo đức của Khổng Tử trong lịch sử triết học Trung Quốc, trước hết phải kể đến tác phẩm ư tưởng triết học phương ng gợi nh ng điểm nhìn tham chiếu của Cao Xuân Huy, Nhà xuất bản Văn học, năm 1995. Trong ph n thứ nhất chủ toàn và chủ biệt, hai ngã rẽ trong triết học Đông - Tây, tác giả đã trình bày sự khác nhau cơ bản giữa các học thuyết triết học phương Đông và phương Tây. h n thứ hai, tác giả đã phân tích những nội dung, tư tưởng cơ bản của Nho giáo.
Tác giả cho r ng, Nho giáo là hình thái ý thức của giai cấp thống trị trong xã hội phong kiến, những quy định trong trong tam cương, ngũ thường là h ng tồn. Tác phẩm Khổng học đăng của Phan Bội Châu, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội, năm 1998 đã trình bày về sự hình thành và phát triển Nho giáo từ Khổng Tử đến Khổng học thời Minh Thanh, tác phẩm đề cập sâu rộng một số phạm trù trong học thuyết của Khổng Tử như Nhân, rí, Dũng. và bàn về Khổng học thời Lưỡng Hán L c triều, thời Tống và Minh Thanh Tác phẩm Nho giáo của Tr n Trọng Kim, Nhà xuất bản Thông tin, Hà Nội, năm 2 3 đã trình bày và phân tích những tư tưởng cơ bản của Nho giáo trong quá trình hình thành và phát triển. Đ c biệt nêu cao những giá trị tích cực của Nho giáo trong việc đào tạo con người và ổn định trật tự xã hội.
Khi nói về cuốn Lu n ng của Khổng Tử, ông đã viết: Trong sách ấy, cùng một chữ nhân, chữ hiếu, chữ chính mà mỗi nơi nói một khác, là vì cách lập giáo của Khổng Tử cứ t y tư cách, ho c tùy sở 10 đắc, sở thất của từng người mà dạy bảo, cho nên nghĩa hông đồng. Tuy hình thức thì không có trật tự, phân minh, nhưng văn từ thì thật rõ, thật đúng, ý tứ rất sáng, rất gọn, mà câu nào cũng hàm súc ung dung, đích đáng là lời dạy của thánh nhân (Tr n Trọng Kim, 2003, tr. Các tác giả của Nho giáo và Khổng học đăng đều có điểm chung là: thông qua cách trình bày một số phạm trù, nguyên lý cơ bản của Nho giáo, nhìn nhận Nho giáo từ góc độ giá trị, cho r ng Nho giáo không ch là một học thuyết triết học, mà còn là học thuyết chính trị xã hội, đạo đức, ở đó dường như thâu thái đ y đủ những nội dung triết học của toàn thế giới. Hai ông đã trình bày khá hệ thống nội dung tư tưởng của học thuyết này nh m chứng minh sức sống trường tồn của Nho giáo, đ c biệt là lĩnh vực đạo đức.
Tuy nhiên có nhiều đánh giá, nhiều ý kiến mang yếu tố chủ quan, cá nhân. Tác phẩm ại cương triết học Trung Quốc, quyển 1 và quyển 2 của hai tác giả Giản Chi và Nguyễn Hiến Lê, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2004. Trong tác phẩm này, các tác giả đã tập trung nghiên cứu vấn đề nhân sinh quan trong học thuyết của Khổng Tử. Đồng thời, tác giả còn đi sâu phân tích các khái niệm: nhân, trí, dũng, lễ, trung, hiếu, đễ, v.v của tư tưởng đạo đức Khổng Tử trong sự đan xen, so sánh với các học thuyết triết học khác của Trung Quốc qua các giai đoạn lịch sử khác nhau.
Tác phẩm Lịch sử triết học phương ng do tác giả Doãn Chính (Chủ biên , Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2 12 đã trình bày một cách khá hệ thống nội dung tư tưởng của các học thuyết triết học Ấn Độ và Trung Quốc cổ đại, lịch sử tư tưởng triết học Việt Nam, trong đó ph n giới thiệu Nho giáo nói chung và tư tưởng của Khổng Tử nói riêng chiếm một dung lượng đáng ể. Tuy nhiên, dù số lượng trang viết khá lớn, song với nội dung vô cùng phong phú của triết học phương Đông, cuốn sách này cũng ch mang tính lược khảo những vấn đề cơ bản của nền triết học này. Nhìn chung, tất cả các công trình trên đều là những thành quả đáng trân 11 trọng của sự dày công nghiên cứu của các tác giả. Các nhà nghiên cứu đã trình bày khoa học và hết sức hợp lý, ch t chẽ những luận điểm triết học của các triết gia, các trường phái triết học.
Nhưng do lượng tri thức truyền tải quá rộng so với một công trình nghiên cứu c thể, xem xét tư tưởng đạo đức của Khổng Tử là một trong những bộ phận cấu thành tư tưởng Nho gia nói riêng và triết học Trung Quốc nói chung, nên các tác giả cũng ch dừng lại ở những nét khái quát nhất.