Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu có liên quan đến Đề tài; - Chương 2: Những vấn đề lý luận về thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ và kinh nghiệm pháp luật một số nước; - Chương 3: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ ở Việt Nam hiện nay; - Chương 4: Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả pháp luật về phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Phá sản nói chung và phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ nói riêng là lĩnh vực pháp luật nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu khoa học pháp lý và kinh tế, nó đã trở thành xu thế tất yếu của nền kinh tế thị trường trên thế giới. Trong thời gian qua, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về lĩnh vực này đã góp phần xây dựng những lý luận, quan điểm khoa học hiện đại về phá sản doanh nghiệp, các phương thức phục hồi, thanh toán nợ của doanh nghiệp và phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ trong thủ tục phá sản. Những nghiên cứu chung về pháp luật phá sản doanh nghiệp Phá sản doanh nghiệp là lĩnh vực đã được các nhà nghiên cứu đề cập từ rất lâu, đặc biệt là các công trình công bố liên quan đến quá trình xây dựng, ban hành Luật Phá sản doanh nghiệp năm 1993, Luật Phá sản các năm 2004, 2014.
Nhiều các công trình nghiên cứu công phu, tài liệu về chủ đề này được công bố. Trong nước, có hàng trăm công trình đã được công bố (sách tham khảo, giáo trình, luận án, luận văn, các bài viết nghiên cứu) về phá sản, thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật, trong đó, có thể kể đến như: Cuốn sách “Pháp luật phá sản của Việt Nam” của PGS. TS Dương Đăng Huệ xuất bản năm 2005 [28]; Luận án tiến sĩ luật học “Luật phá sản doanh nghiệp Việt Nam dưới góc độ luật so sánh và phương hướng hoàn thiện” năm 2004 của tác giả Trương Hồng Hải [24]; Luận án tiến sĩ luật học “Thủ tục phá sản các tổ chức tín dụng theo pháp luật Việt Nam” năm 2015 của tác giả Dương Kim 11 Thế Nguyên [40]; Đề tài khoa học cấp Bộ về “Các giải pháp pháp lý nhằm giải quyết tốt hơn việc phá sản doanh nghiệp ở Việt Nam” năm 2009 [71] của Viện khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp, do PGS.TS Dương Đăng Huệ làm chủ nhiệm đề tài; Chuyên đề “Pháp luật về thủ tục giải quyết phá sản - thực trạng và kiến nghị” năm 2013 của Trung tâm Nghiên cứu khoa học, Viện Nghiên cứu lập pháp [65]; Chuyên đề khoa học xét xử (Tập 1) về Tìm hiểu pháp luật phá sản của Viện Khoa học xét xử - Toà án nhân dân tối cao [20], [26]; Đặc san tuyên truyền “Pháp luật phá sản ở Việt Nam - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” năm 2014 của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương [25] để triển khai công tác phổ biến, giáo dục Luật Phá sản năm 2014; Bài nghiên cứu về “Phục hồi doanh nghiệp phá sản, một mục tiêu lớn trong vấn đề lập pháp đối với pháp luật phá sản hiện đại” năm 2013 của tác giả Dương Hương Sơn [48] trên cơ sở nghiên cứu tổng kết thi hành Luật Phá sản năm 2004… Ngoài nước, nhiều công trình nghiên cứu về phá sản đã được công bố, trong đó phải kể đến một số công trình như: Cuốn sách “Harmonisation of insolvency law at EU level” của nhiều tác giả xuất bản tháng 4/2010 [86] bàn về luật phá sản trong khối EU; Cuốn “Principles of Corporate Insolvency Law” của tác giả Roy Goode xuất bản năm 1997 [97] bàn về các nguyên tắc của pháp luật phá sản; Cuốn sách “A Normative Theory of Business Bankruptcy” năm 2005 của tác giả Alan Schwartz [80] đã nghiên cứu pháp luật phá sản của Hoa Kỳ dưới lăng kính của một lý thuyết duy nhất về chi phí, lãi suất; Bài viết “Prospects for Structural Reform of the Bankruptcy System” năm 1975 của GS. Marjorie Girth [92]… Qua nghiên cứu, có thể tóm tắt những giá trị khoa học, thông tin có tính phổ quát của các công trình trên như sau: (i) Về cơ bản, chủ thể doanh nghiệp được nhiều công trình khoa học pháp lý công bố và có tính phổ quát, thống nhất về tư cách chủ thể độc lập, 12 lĩnh vực hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định pháp luật.
Trên cơ sở đó, các nghiên cứu về phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán tiếp tục phát triển lý luận trong lĩnh vực chuyên ngành về pháp luật phá sản doanh nghiệp. (ii) Xây dựng hệ thống lý luận cơ bản về phá sản (như Luận án tiến sĩ của tác giả Trương Hồng Hải [24], Giáo trình Luật kinh tế do tác giả Phạm Duy Nghĩa chủ biên [39], Giáo trình Luật Thương mại (tập 2) của Đại học Luật Hà Nội [67]), xác lập quan điểm về pháp luật phá sản trong nghiên cứu và xây dựng Luật Phá sản (Cuốn sách “Pháp luật phá sản của Việt Nam” [28], Đề tài khoa học cấp Bộ về “Các giải pháp pháp lý nhằm giải quyết tốt hơn việc phá sản doanh nghiệp ở Việt Nam” do tác giả Dương Đăng Huệ chủ trì) [71] như là không miễn trừ nghĩa vụ trả nợ cho chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh. Cuốn “Principles of Corporate Insolvency Law” của tác giả Roy Goode [97] đã đưa ra 10 nguyên tắc chung của pháp luật phá sản như quyền được tích lũy tài sản của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán trước khi bị thanh lý hay nguyên tắc về sự bình đẳng giữa các chủ nợ không có tài sản bảo đảm. (iii) Phân chia thành ba tiêu chí để xác định doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ gồm: Tiêu chí định lượng; tiêu chí kế toán; tiêu chí dòng tiền (cash-flow) (như trong Cuốn sách “Harmonisation of insolvency law at EU level” [86]; bài viết về Khái niệm phá sản, thủ tục phá sản và những liên hệ đến luật phá sản năm 2014 của TS.
Dương Kim Thế Nguyên [42]). (v) Xác định xu thế quan điểm xây dựng pháp luật phá sản ở Việt Nam dần chuyển hướng sang bảo vệ doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ. 13 Nội dung các công trình này đều phục vụ cho việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật phá sản ở Việt Nam (như Chuyên đề khoa học xét xử (Tập 1) về Tìm hiểu pháp luật phá sản [20], [26], Bài nghiên cứu về “Phục hồi doanh nghiệp phá sản, một mục tiêu lớn trong vấn đề lập pháp đối với pháp luật phá sản hiện đại” năm 2013 của tác giả Dương Hương Sơn [48]). Đặc biệt trong lĩnh vực phá sản các tổ chức tín dụng, đã có công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống lý luận của khoa học phá sản và phá sản tổ chức tín dụng; phân tích kinh nghiệm xây dựng và hoàn thiện pháp luật ở một số quốc gia về xử lý các tổ chức tín dụng mất khả năng thanh toán với việc hệ thống hóa pháp luật đầy đủ và phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến giải quyết các tổ chức tín dụng bị lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán, mất khả năng chi trả, đề xuất các giải pháp cụ thể phù hợp với điều kiện của Việt Nam để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về phá sản các tổ chức tín dụng nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho xử lý hợp lý các tổ chức tín dụng bị lâm vào tình trạng phá sản ((Luận án tiến sĩ luật học “Thủ tục phá sản các tổ chức tín dụng theo pháp luật Việt Nam” năm 2015 của tác giả Dương Kim Thế Nguyên [40]).
(vii) Trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, các công trình nghiên cứu cũng chỉ ra tính đặc thù hay chế độ đặc biệt của phá sản ngân hàng, tổ chức tín dụng với những tiêu chí khắt khe hơn (Bài viết “Insolvency - why a special regime for banks?” của tác giả Eva Hüpkes [87]); lý giải tại sao các ngân hàng thì không được phép phá sản tại Bài viết “Why Banks Are Not 14 Allowed in Bankruptcy” của hai đồng tác giả Richard M.Hynes và Steven D.Walt đăng trên tạp chí Washington and Lee Law Review số 67 năm 2010 [96]; xác định rõ các đối tượng tổ chức tín dụng được áp dụng các quy định đặc thù về giải quyết phá sản theo hướng loại trừ những đối tượng không áp dụng các quy định này bao gồm, Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Phát triển Việt Nam, quỹ tín dụng nhân dân cơ sở và các tổ chức tài chính quy mô nhỏ (Luận án tiến sĩ luật học về Thủ tục phá sản các tổ chức tín dụng theo pháp luật Việt Nam của tác giả Dương Kim Thế Nguyên [40])… 1. Những nghiên cứu về thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ và thanh toán nợ xấu Các công trình nghiên cứu về thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ còn ít, chủ yếu được lồng ghép trong nội dung nghiên cứu về phá sản và đặc biệt là được xác định thông qua nội dung “mục tiêu của pháp luật phá sản”. Hiện nay, một số luận văn thạc sĩ luật học và một số bài nghiên cứu công bố bước đầu phân tích về nội dung này.
