MỞ ĐẦU 9 Chwong 1: TONG QUAN TINH HINH NGHIEN CUU LIEN QUAN 15 DEN DE TAI THANH THANG LONG - HA NOI (1802-1897) 1. Tổng quan tình hình nghiền cứu 15 1. Những công trình nghiên cứu gián tiếp 15 1. Những công trình nghiên cứu trực tiếp 27 hận xét và hướng nghiên cứu của luận án 30 hận xét 30 1.
Hướng nghiên cửu của luận án 35 Chương 2: QUA TRINH XAY DUNG, CAITAO VA PHA HUY 37 "Những tòa thành trên vùng đất trung tâm Thăng Long - Hà Nội từ giữa thể kỹ VI đến đầu thếkỷ XIX 2. Những tòa thành từ giữa thể kỷ VI đến thể kỷ X 2. Những tòa thành từ thế kỷ XI đến đầu thể kỷ XIX 4 2. Thanh Thăng Long - Ha Noi trong thé ky XIX.
Triều Nguyễn xây dựng và cải tạo thành Thăng Long - Hà Nội 33 2. Quá trình phá hủy thành Hà Nội của chính quyền thực đân Pháp — ớØ Tiễu kết 08 Chuong 3: VI TRI, QUY MÔ, TỎ CHỨC KHÔNG GIAN 70 VÀ HỆ THONG PHONG VE 3. Vịtrí, quy mô 70 3. Tổ chức không gian 78 3.
Khu phía Đông 84 3. Khu phia Tay 86 3. Hệ thông phòng vệ Cổng thành 3. Hảo nước, cầu 3.
Lực lượng phòng thủ và vũ khí, trang bị Tiểu kết Chương 4: NHẬN XÉT Thanh Thang Long - Hà Nội: Một sản phẩm kết hợp giữa phong. ere cách truyền thông phương Đông và kỳ thuật xây dựng phương Tây 42. Thành Thăng Long - Hà Nội: Một kiến trúc kiểu mới 4. Thành Thăng Long - Hà Nội Mot biếu tượng quyền lực 122 4.
Thành Thăng Long - Ha N Một công trình phòng thủ 131 4. Thành Thăng Long - Hà Nộ Một vài hạn chế 141 Tiễu kết 148 KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO. DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA. TAC GIA LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN PHU LUC Phu luc 1: Bang thong kê.
hình ảnh được trích dẫn trong nội dung luận an Bang thông kê Sơ đỗ Bản đồ ột số bản đô, hình ảnh Danh mục Bản đô Hình ảnh 9 MG DAU 1. Lý đo chọn dé tai 'Việt Nam là một quốc gia có lịch sử lâu dai, trong đó công cuộc dựng xây đất nước luôn gắn liên với sự nghiệp bảo vệ nên độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh. Trong số các công trình phòng thủ, thành là một kiến trúc xuất hiện sớm: được quy hoạch, xây đắp bên chắc, kiên cỗ; bao quanh và bảo vệ một khu vực, mục tiêu quan trọng. Đặc điểm, tính chất và công cô năng của mỗi tòa thành thể hiện dấu ấn đậm nét của từng triễu đại, chính quyền, nhà nước trên nhiễu phương diện trong tiến trình lịch sử dân tộc.
Lịch sử hình thành và phát triển vùng đất trung tâm Thăng Long - Hà Nội sắn liễn với quá trình xây dựng, mở rộng và thay đổi của các tòa thành, Sau thành. đầu tiên của Lý Nam Đề ở giữa thể kỷ V1, nhiều tòa thành được các chính quyền, nhà nước kế tiếp nhau kiến thiết và tu tạo trên vùng đất Tống Bình - Đại La - Thing Long - Đông Đô - Hà Nội. Với chức năng ban đâu là căn cứ phòng ngự, trị sở hành chính. vị thế của các tòa thành từng bước xác lập và trở thành biểu tượng quyên lực của các chính quyền đô hộ và nhà nước độc lập.
Mỗi tỏa thành từ lúc Khởi dựng đến khi định hình luôn là nơi tập trung, quy tụ sự quan tâm và tiêm lực vật chất của nhà nước. Chính quyền đô hộ, triểu đình, bộ máy quản lý nhà nước làm việc và sinh hoạt đưới sự bảo vệ của đội ngũ binh lính tỉnh nhuệ, bên trong các bức tường thành cao, hào nước sâu, pháo đài hiểm hóc và hệ thống pháp luật nghiêm ngặt. sự én diện của tòa thành ở vị trí trung tâm đã trở thành xuất phát điểm tạo niên đặc tính của Thăng Long - Hà Nội với tư cách một không gian địa lý, lịch sử, một trung tâm chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa. Chính vì vậy, các đặc điểm, tính chất và giá trị của thành Thăng Long - Hà Nội ở mỗi giai đoạn lịch sử không chỉ hàm chứa trong quy hoạch, kiến trúc của riêng khu vực thành mà còn gắn bó chặt chẽ với vai trỏ, chức năng, vị thể kinh thành của một quốc gia - dân tộc, một trung tâm quyên lực chỉ phổi các mỗi quan hệ trong nước và ngoài nước.
Trong thé ky XIX, sau thành tựu của các cuộc cách mạng tư sản, thể giới chứng kiến những thay đổi có tính chất bước ngoặt, toàn diện trên các lĩnh vực 10 kinh tế, chính tri, văn hóa, xã hội và quân sự. Với tâm điểm khởi đầu ở châu Âu, phạm vi và mức độ tác động của cuộc cách mạng ngày càng lan rộng và sâu sắc, dẫn đến những cuộc tiếp biến văn hóa và sự hình thành những mô thức phát triển mới cả trên bình diện không gian và thời gian. Bên cạnh những tác động, ảnh hưởng. và để lại nhiều dấu ấn sâu đậm từ các nền văn mỉnh phương Đông truyền thống (Trung Hoa, Ấn Độ, Đôi Ig Nam Á), các vị vua đầu triều Nguyễn như Gia Long, Minh Mệnh phải đối diện và giải quyết những vấn để có tính chất thời đại.
Cơ hội mỡ cửa hội nhập với thê giới và khu vực đan xen những nguy cơ. thách thức. hoàn toàn khác biệt đến từ phương Tây trong bồi cảnh quá trình tiếp xúc. giao lưu diễn ra trên tất cả các lĩnh vực ngày cảng mạnh mẽ và không thể né tránh.
Cũng trong thé ky XIX, vị thể và chức năng của Thăng Long có sự thay đôi bước ngoặt sau gần 800 năm đảm trách vai trỏ kinh đô. Cầu trúc truyền thông “tam tring thành quách” với sự hiện diện của những Ig thành thâm nghiêm, phân chia không gian theo chức năng sử dụng bị thay thế, Thành Thăng Long - Hà Nội được các vua đầu triệu Nguyễn cho cải tạo, xây dựng nhằm thực hiện chức năng trị sở của Bắc Thanh (1802-1831), tinh Ha Nội (từ năm 1831). Cam Thanh thời Lê - một khu vực đặc biệt được kiến tạo và xác lập trong gần một thiên niên kỷ - với các công trình nỗi bật như điện Kính Thiên, Đoan Môn tiếp tục được vua Gia Long lựa chọn làm trục trung tâm. Xuất hiện trong giai đoạn lịch sử có nhiễu biến động với những nhân tố chưa từng có trong tiễn lệ, thành Thăng Long - Ha Nội chịu sự tác động của nhiều xung lực phức tạp, đa chiều.
Sự phức hợp trong cấy ghép và lai tạo, đan xen giữa các yếu tổ cũ có tính truyền thống và nhân tố mới mang tính hiện đại, giữa văn hóa bản địa với các yếu tố ngoại lai. thể hiện rõ nét trong kiến trúc và tô chức không gian của tỏa thành được triều Nguyễn xây dựng ở thể kỷ XIX. Tìm hiểu lịch sử van đẻ cho thấy thành Thăng Long - Hà Nội từ năm 1802 đến năm 1897 đã được tiếp cận và đạt nhiều thành tựu. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu đây đủ, hệ thông và toàn diện về chủ đẻ này.
Vì vậy, việc tìm hiểu, phục dựng, mô tả thành Thăng Long - Hà Nộ giai đoạn 1802-1897 trên các khía cạnh vị trí, quy mô. tô chức không gian, hệ thông phỏng. từ đỏ đánh giá đặc điểm, tính chất, giá trị của tòa thành đặt trong quá trình vận động của lịch sử là việc làm cẩn thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, Kết quả nghiên cứu là một trong những cơ sở góp phẩn phục dựng. tôn tạo, bảo tổn và phát huy giá trị của Khu di tích Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Di sản văn hóa thể giới thứ 900 được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quéc (UNESCO) công nhận năm 2010.
Cuộc chiến dau bao vệ thành Hà Nội cuối thể kỷ XIX cũng để lại nhiễu bài học lịch sử có giá trị trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Thủ đô Hà Nội nói riêng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói chun; 'Với nhận thức đó, Nghiên cứu sinh chọn vẫn đề “Thành Thăng Long - Hà Nội (1802-1897) " làm đề tài luận án tiễn sĩ, chuyên ngành Lịch sử Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Muc dich nghién citu: Nghiên cứu quá trình dựng và thay đôi của thành Thị trong giai đoạn từ năm 1802 đến năm 1§97. "Nhiệm vụ nghiên cứu: ~ Tổng quan tình hình nghiên cứu, tổng kết thành tựu nghiên cứu đề kế thừa, xác định hướng tiếp cận và giải quyết của luận án: - Tìm hiểu quả trình tạo dựng và thay đổi của các tòa thành trên mãnh đất Tống Bình - Đại La - Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội từ giữa thế kỷ VI đến dau thé ky XIX; - Nghiên cứu phục dựng, mô tả thành Thăng Long - Hà Nội trong gia đoạn 1802-1897 trên các khía cạnh vị trí, quy mô. tổ chức không gian, hệ thông phòng vệ: - Bước đầu so sánh một số điểm tương đông, sự khác biệt giữa thành Thăng.
Long - Hà Nội được triều Nguyễn xây dựng ở thể kỹ XIX với các tỏa thành được chính quyền đô hộ và các triểu đại xây dựng trên vùng đất trung tâm Tổng Bình - Đại La - Thăng Long - Đông Đô - Hà trong lịch sử; so sánh thành Thăng Long - Hà Nộ một số tòa thành được triểu Nguyễn xây dựng trên cả nước trong thể kỷ XIX cũng như kiến trúc công sự, thành lãy được xây theo kiểu thức hiện đại ở châu Âu trong thế kỷ XVI-XVI trên một vài khía cạnh nỗi bật: 12 - Nhận xét một số đặc điểm. tính chất và giá trị; đánh giá một số tru điểm nỗi trội và hạn chế của thành Thăng Long - Hà Nội trong giai đoạn 1802-1897. Đôi tượng, phạm vi nghiên cứu 3. Đôi tượng nghiên cu Thành Thăng Long - Hà Nội: Tòa thành được triều D in cai tạo và xây chức năng là trị sở Bắc Thành từ năm 1802 đến năm 1831, isd ội tử năm 1831, tiếp tục tồn tại với tư cách một công trình phòng thủ quân sự của chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương cho đến khi bị phá hủy về cơ bản vào năm 1897.
Phạm vỉ nghiên cifu Phạm vi thời gian: - Giới han đầu: năm 1802, Thời điểm chính thức xác lập vai trò quản lý và điều hành một đất nước thông nhất nói chung, ở khu vực Bắc Thành nó triểu Nguyễn gắn liên với những hoạt động ến thiết, tu tạo thành Thăng Long phục vụ bộ máy hành chính quan liêu và thực hiện các nghỉ lễ ngoại giao của nhà nước độc lập. - Giới hạn cuối: năm 1897.