Luận án tiến sỹ: Quản lý nhà nước đối với hoạt động bán hàng đa cấp ở Việt Nam

Bán hàng đa cấp là một mô hình kinh doanh đã tồn tại từ lâu và phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu. 232 trang · Trường Đại Học Thương Mại · 2019.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Phạm Công Đoàn
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Bán Hàng Đa Cấp Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Luận án
• 1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về bán hàng đa cấp. Nhóm công trình nghiên cứu về quản lý Nhà nước đối với hoạt động thương mại
• 1.3. Các nghiên cứu trực diện về quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam. Một số kết luận rút ra và khoảng trống nghiên cứu cho đề tài luận án
• 1.4. Một số lý thuyết có liên quan và phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Một số lý thuyết có liên quan
• 1.4.2. Quy trình nghiên cứu
• 1.4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI BÁN HÀNG ĐA CẤP
• 2.1. Tổng quan về bán hàng đa cấp
• 2.1.1. Khái niệm bán hàng đa cấp
• 2.1.2. Đặc điểm của bán hàng đa cấp
• 2.1.3. Tác động đến kinh tế - xã hội của bán hàng đa cấp
• 2.1.4. Một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 2.2. Khái niệm, mục tiêu và vai trò của quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 2.3. Nguyên tắc của quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 2.4. Nội dung của quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 2.5. Phương pháp, công cụ quản lý bán hàng đa cấp
• 2.6. Tiêu chí đánh giá quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 2.7. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 2.7.1. Các nhân tố khách quan
• 2.7.2. Các nhân tố chủ quan
• 2.8. Kinh nghiệm quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở một số nước và bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.8.1. Kinh nghiệm ở một số nước về quản lý bán hàng đa cấp
• 2.8.2. Bài học kinh nghiệm quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp rút ra cho Việt Nam
• 2.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về bán hàng đa cấp ở Việt Nam
• 3.1.1. Bối cảnh ra đời và phát triển của bán hàng đa cấp ở Việt Nam
• 3.1.2. Khái quát thực trạng bán hàng đa cấp ở Việt Nam những năm qua
• 3.2. Thực trạng quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam giai đoạn 2006 - 2018
• 3.2.1. Thực trạng về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 3.2.2. Thực trạng thực hiện nội dung quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam
• 3.2.3. Thực trạng sử dụng công cụ, phương pháp quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam
• 3.2.4. Đánh giá chung về thực trạng quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 3.2.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.2.4.2. Những hạn chế trong quản lý Nhà nước đối với hoạt động bán hàng đa cấp và nguyên nhân của những hạn chế
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam
• 4.1.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội có ảnh hưởng đến quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam
• 4.1.2. Dự báo sự phát triển của bán hàng đa cấp ở Việt Nam
• 4.1.3. Định hướng hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam thời gian tới
• 4.2. Quan điểm, mục tiêu và các yếu tố cần thiết để hoàn thiện quản lý Nhà Nước đối với bán hàng đa cấp thời gian tới
• 4.2.1. Quan điểm về hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 4.2.2. Mục tiêu hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
• 4.2.3. Các yếu tố cần thiết để hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam thời gian tới
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam thời gian tới
• 4.3.1. Giải pháp về bộ máy quản lý và phân định rõ chức năng, nhiệm vụ quản lý đối với bán hàng đa cấp
• 4.3.2. Giải pháp về nhân sự và công tác nhân sự trong quản lý bán hàng đa cấp
• 4.3.3. Giải pháp hoàn thiện, bổ sung các văn bản, quy định, áp dụng hợp lý các phương pháp quản lý đối với bán hàng đa cấp
• 4.3.4. Giải pháp về công tác tuyên truyền trong quản lý bán hàng đa cấp
• 4.3.5. Giải pháp về thanh tra, giám sát, giải quyết khiếu nại và xử lý vi phạm
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NCS CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bán hàng đa cấp

Bán hàng đa cấp là một mô hình kinh doanh đã tồn tại từ lâu và phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu. Mô hình này cho phép các nhà phân phối tiếp thị sản phẩm trực tiếp đến tay người tiêu dùng thông qua một mạng lưới phân phối. Theo Hiệp hội bán hàng trực tiếp thế giới, có hơn 30.000 công ty áp dụng mô hình này. Tuy nhiên, tại Việt Nam, bán hàng đa cấp đã gặp phải nhiều vấn đề liên quan đến quản lý và thực thi pháp luật. Quản lý nhà nước đối với bán hàng đa cấp cần được cải thiện để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Việc nghiên cứu và phân tích mô hình này là cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả cho quản lý nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của bán hàng đa cấp

Bán hàng đa cấp được định nghĩa là hình thức tiếp thị sản phẩm thông qua một mạng lưới các nhà phân phối. Đặc điểm nổi bật của mô hình này là khả năng tạo ra thu nhập từ việc bán hàng và tuyển dụng thêm người tham gia. Tác động của bán hàng đa cấp đến kinh tế - xã hội là rất lớn, tuy nhiên, cũng có nhiều rủi ro liên quan đến việc lừa đảo và các hoạt động bất chính. Do đó, việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và hiệu quả là rất quan trọng để bảo vệ người tiêu dùng và đảm bảo sự phát triển bền vững của mô hình này.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam

Từ khi bán hàng đa cấp du nhập vào Việt Nam, quản lý nhà nước đã có những bước tiến nhất định. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy nhiều vấn đề còn tồn tại. Theo Nghị định 42/2014/NĐ-CP, các quy định về quản lý bán hàng đa cấp đã được ban hành, nhưng việc thực thi còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người tiêu dùng để thực hiện các hành vi lừa đảo. Thực trạng bán hàng đa cấp ở Việt Nam cho thấy sự phát triển mạnh mẽ nhưng cũng đi kèm với nhiều rủi ro. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để quản lý và giám sát hoạt động này.

2.1. Đánh giá thực trạng quản lý

Quản lý nhà nước đối với bán hàng đa cấp hiện nay còn nhiều hạn chế. Các cơ quan chức năng chưa có đủ nguồn lực và công cụ để giám sát hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp hoạt động không minh bạch, gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Giải pháp quản lý cần được đề xuất để cải thiện tình hình, bao gồm việc tăng cường công tác thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và các doanh nghiệp để đảm bảo hoạt động bán hàng đa cấp diễn ra một cách hợp pháp và hiệu quả.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với bán hàng đa cấp

Để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với bán hàng đa cấp, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Đầu tiên, cần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về mô hình bán hàng đa cấp và các rủi ro liên quan. Thứ hai, cần hoàn thiện các văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động này, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong kinh doanh. Cuối cùng, cần tăng cường công tác thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và đảm bảo sự phát triển bền vững của mô hình bán hàng đa cấp.

3.1. Đề xuất giải pháp

Các giải pháp cần được thực hiện bao gồm việc xây dựng một khung pháp lý chặt chẽ hơn, tăng cường công tác tuyên truyền về bán hàng đa cấp, và thiết lập các cơ chế giám sát hiệu quả. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo cho các nhà phân phối để họ hiểu rõ hơn về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình trong hoạt động kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bán hàng đa cấp (Multi-level Marketing) là phương thức cung ứng hàng hóa và dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng thông qua mạng lưới nhà phân phối độc lập ở nhiều cấp, nhiều nhánh. Mô hình kinh doanh này ra đời tại Mỹ vào những năm 1940 và phát triển trên quy mô toàn cầu với hơn 30.000 công ty áp dụng (theo thống kê của Hiệp hội Bán hàng trực tiếp thế giới). Tại Việt Nam, phương thức bán hàng đa cấp du nhập vào cuối thế kỷ 20 và lần đầu tiên được pháp luật ghi nhận trong Luật Cạnh tranh năm 2004, tiếp đó là Nghị định 110/2005/NĐ-CP, Nghị định 42/2014/NĐ-CP và Nghị định 40/2018/NĐ-CP.

Bên cạnh những đóng góp về việc làm, ngân sách và lưu thông hàng hóa, hoạt động bán hàng đa cấp tại Việt Nam nảy sinh nhiều biến tướng tiêu cực, xuất hiện các mô hình "kim tự tháp ảo", hành vi lừa đảo lòng tin của người tiêu dùng và người tham gia mạng lưới, đặc biệt tại khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa. Trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận theo hướng luật học hoặc kinh doanh đơn lẻ, thiếu vắng công trình nghiên cứu hệ thống và trực diện dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế. Vì vậy, luận án tiến sĩ "Quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hương Giang (2019) giải quyết yêu cầu cấp bách cả về mặt lý luận và thực tiễn quản lý kinh tế ở nước ta.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là: Hệ thống hóa và phát triển thêm một bước cơ sở lý luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp.

Luận án xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Thứ nhất: Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về bán hàng đa cấp, quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để rút ra bài học lý luận và thực tiễn cho Việt Nam.
2. Thứ hai: Phân tích thực trạng quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp tại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2018, đánh giá kết quả đạt được, hạn chế, nguyên nhân và các vấn đề đặt ra.
3. Thứ ba: Xây dựng quan điểm, định hướng và đề xuất các nhóm giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Lý luận và thực tiễn về quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào các vấn đề lý luận (khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc, 3 nội dung quản lý, 2 công cụ quản lý chính, tiêu chí đánh giá, nhân tố ảnh hưởng) và thực trạng thực thi các nội dung, công cụ quản lý bán hàng đa cấp tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên phạm vi toàn quốc và khảo sát thực tế tại một số địa phương (Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Hưng Yên, Nghệ An, Gia Lai, Kon Tum...).
• Phạm vi thời gian: Đánh giá dữ liệu thực trạng giai đoạn 2006 - 2018; đề xuất định hướng và giải pháp đến năm 2025 và những năm tiếp theo.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu về bán hàng đa cấp:

• Richard Poe (2003, 2013) trong "Làn sóng thứ ba" và "Làn sóng thứ tư – Kinh doanh theo mạng thế kỉ 21" phân chia lịch sử bán hàng đa cấp thành 4 giai đoạn phát triển (1940-1979, 1980-1989, 1990-1999, 2000 đến nay), khẳng định tính hợp pháp và vai trò giải quyết việc làm của mô hình.
• Sreekumar (2007) phân tích cơ chế đòn bẩy thời gian và tiếp thị cá nhân dựa trên sự giới thiệu chuỗi.
• Robert Fitzpatrick nghiên cứu về cấu trúc toán học của mô hình kim tự tháp và nguy cơ tiềm ẩn hành vi gian lận.
• John Kalench (2002, 2012) chỉ ra nguồn gốc bán hàng đa cấp bất chính từ Glen Turner vào cuối thập niên 1960 và phân tích phán quyết của Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) trong vụ kiện Công ty Koscot Interplanetary, Inc.
• Các ấn phẩm chuyên khảo của Cục Quản lý cạnh tranh (2006, 2011) và Sở Công thương Hà Nội (2018) tổng hợp các quy định pháp luật điều chỉnh doanh nghiệp, người tham gia, hợp đồng và chế tài xử lý vi phạm.
• Các công trình của Bùi Trung Thướng (2011), Lê Hoàng Vũ (2010), Lê Anh Tuấn (2006) khảo sát thực trạng, nhận diện dấu hiệu bán hàng đa cấp bất chính tại Việt Nam.

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu về quản lý Nhà nước đối với kinh tế và hoạt động thương mại:

• Đào Minh Hồng và Lê Hồng Hiệp (2013) điểm lại tư tưởng chủ nghĩa trọng thương về vai trò kiểm soát của Nhà nước nhằm tối đa hóa an ninh và lợi ích quốc gia.
• Adam Smith (1776) trong "Sự giàu có của các quốc gia" xác định 3 chức năng cơ bản của Nhà nước và cơ chế "bàn tay vô hình".
• John Maynard Keynes (1936) với "Lý thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ" nhấn mạnh vai trò "bàn tay hữu hình" và chính sách tài khóa can thiệp vào thị trường.
• Milton Friedman (1962) ủng hộ kinh tế thị trường tự do, phản đối sự can thiệp của Chính phủ.
• P.A. Samuelson (1948) đề xuất mô hình kinh tế hỗn hợp kết hợp cơ chế thị trường và điều tiết công quyền.
• J.K. Galbraith phân tích xu hướng kế hoạch hóa và vai trò kinh tế của Nhà nước trong "xã hội công nghiệp mới".
• Vũ Tuấn Anh (1994) và Trần Văn Thắng (2004) hệ thống hóa vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước và xác định 9 nhóm nội dung quản lý Nhà nước về thương mại tại Việt Nam.

Nhóm 3: Các nghiên cứu trực diện về quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam:

• Hoàng Đào Thu Thủy (2012), Lê Anh Tuấn (2006), Đoàn Trung Kiên (2008), Đoàn Văn Bình và Đoàn Trung Kiên (2007) phân tích các bất cập trong pháp luật điều chỉnh bán hàng đa cấp, bản chất pháp lý của hợp đồng tham gia, sự không thống nhất giữa Luật Cạnh tranh và Nghị định 110/2005/NĐ-CP, đề xuất mở rộng phạm vi điều chỉnh sang lĩnh vực dịch vụ.
• Bùi Trung Thướng (2011) chỉ ra các khó khăn trong quản lý do mạng lưới cá nhân không cố định địa điểm kinh doanh, khó kiểm soát quảng cáo sai sự thật và nguồn lực quản lý mỏng.
• Lê Bí Bo (2016) trong luận án tiến sĩ luật học phân tích quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp dưới góc độ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết:

1. Khoảng trống về mô hình: Các nghiên cứu trước chủ yếu mô tả mô hình nguyên thủy nước ngoài hoặc góc độ pháp lý đơn thuần; luận án tiếp cận mô hình bán hàng đa cấp vận hành thực tế tại Việt Nam dưới góc độ quản lý kinh tế, phân tích cấu trúc kênh phân phối, chi phí lưu thông và cơ chế biến tướng thành mô hình "kim tự tháp ảo".
2. Khoảng trống về công tác quản lý Nhà nước: Luận án nhìn nhận toàn diện vai trò quản lý của Nhà nước qua sự phối hợp giữa ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; phân công, phân cấp giữa Trung ương và địa phương; xác lập các yếu tố trụ cột, mục tiêu và tiêu chí đánh giá quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp; đồng thời xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ gắn với nội dung và công cụ quản lý kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên 3 lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết tự do hóa thương mại và bảo hộ thương mại: Giải thích sự du nhập và phát triển của bán hàng đa cấp như một phương thức phân phối hiện đại trong bối cảnh mở cửa thương mại; đồng thời chỉ rõ sự cần thiết phải can thiệp, điều tiết của Nhà nước để bảo vệ thị trường nội địa, doanh nghiệp chân chính và người tiêu dùng khi xuất hiện các tác động tiêu cực.
2. Lý thuyết quản lý theo mục tiêu (Management by Objectives - MBO của Peter Drucker, 1954): Được vận dụng từ cấp độ vi mô sang tầm vĩ mô để đánh giá việc thiết lập mục tiêu dài hạn, phân cấp quản lý và kiểm soát thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan quản lý Nhà nước về bán hàng đa cấp.
3. Lý thuyết các bên tham gia (Stakeholder Theory của R. Edward Freeman, 1984): Sử dụng để bao quát mối quan hệ đa chiều giữa các chủ thể trong mạng lưới quản trị công (Quốc hội, Chính phủ, Bộ Công thương, chính quyền địa phương, các bộ ngành phối hợp, doanh nghiệp bán hàng đa cấp, nhà phân phối và người tiêu dùng), bảo đảm hài hòa lợi ích và trách nhiệm.

Phương pháp luận của luận án là chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp tiếp cận hệ thống, tiếp cận quản lý kinh tế theo ngành và lãnh thổ. Luận án sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp và sơ cấp.

Quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp bao gồm: các báo cáo của Bộ Công thương, Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, Sở Công thương các địa phương (Hà Nội, TP.HCM, Bắc Ninh, Hải Dương, Nghệ An, Gia Lai, Kon Tum...), các văn bản quy phạm pháp luật, dữ liệu của Hiệp hội Bán hàng trực tiếp thế giới (WFDSA) và hiệp hội các quốc gia (Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, Malaysia, Singapore).

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu chuyên gia theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất:

Nhóm đối tượng khảo sát	Số phiếu phát ra	Số phiếu thu về	Số phiếu hợp lệ	Phương thức thu thập
Cán bộ quản lý Nhà nước (Cục CT&BVNTD, Sở Công thương Hà Nội, TP.HCM, Bắc Ninh, Hưng Yên)	50	48	46	Phát phiếu trực tiếp, email
Doanh nghiệp bán hàng đa cấp (33 doanh nghiệp: 5 quản lý, 5 nhân viên kinh doanh/DN)	330	300	280	Phát phiếu trực tiếp, gửi email
Người tham gia bán hàng đa cấp (Nhà phân phối)	120	115	112	Phát phiếu trực tiếp, gọi điện thoại
Phỏng vấn chuyên gia (20 cán bộ QLNN, 20 quản lý DN, 20 chuyên gia kinh tế)	60	60	60	Phỏng vấn trực tiếp theo phiếu hỏi

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu theo ba nhánh: nghiên cứu về phương thức bán hàng đa cấp, nghiên cứu lý luận quản lý Nhà nước về thương mại, và các nghiên cứu trực diện về quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam. Luận án phân tích các luận điểm của Richard Poe, Robert Fitzpatrick, John Kalench, Adam Smith, J.M. Keynes, Milton Friedman, P.A. Samuelson, Trần Văn Thắng, Lê Bí Bo... Từ đó, tác giả xác định hai khoảng trống nghiên cứu chính về mô hình thực tế và hệ thống tiêu chí, giải pháp quản lý Nhà nước dưới góc độ quản lý kinh tế. Chương này cũng trình bày khung lý thuyết (Tự do hóa/Bảo hộ thương mại, MBO, Stakeholder Theory), thiết lập sơ đồ quy trình nghiên cứu gồm 6 bước logic, mô tả phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp, thiết kế mẫu điều tra sơ cấp (438 phiếu khảo sát hợp lệ và 60 phiếu phỏng vấn chuyên gia) cùng các kỹ thuật phân tích, thống kê mô tả.

CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI BÁN HÀNG ĐA CẤP

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế của bán hàng đa cấp là hình thức phân phối trực tiếp từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng qua một cấp đại diện là nhà phân phối, giúp tiết kiệm chi phí trung gian, lưu kho và quảng cáo truyền thống (nhà phân phối có thể hưởng tới 51% lợi nhuận bán hàng theo sơ đồ chi phí tác giả xây dựng). Tác giả phân định rõ đặc điểm của doanh nghiệp bán hàng đa cấp chân chính (doanh thu chính từ bán sản phẩm chất lượng, đào tạo nhà phân phối chuyên nghiệp) và bán hàng đa cấp bất chính (mô hình "kim tự tháp ảo", lợi nhuận dựa vào việc lôi kéo, thu phí hoặc ép người mới mua hàng).

Luận án đưa ra định nghĩa: Quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp là sự tác động có hướng đích và có tổ chức của hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước các cấp đối với bán hàng đa cấp nhằm đạt các mục tiêu đề ra trong từng thời kỳ. Tác giả xác lập khung lý luận gồm:

• 3 nội dung quản lý Nhà nước: (1) Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật; (2) Xây dựng tổ chức bộ máy và phát triển nhân lực quản lý; (3) Thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
• 2 công cụ quản lý chính: Công cụ pháp luật - chính sách và công cụ hành chính - tổ chức.
• Tiêu chí đánh giá: Tính hoàn thiện của hệ thống văn bản, năng lực bộ máy, mức độ tuân thủ của doanh nghiệp và người tham gia, hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng và giảm thiểu vi phạm.
• Kinh nghiệm quốc tế: Khảo sát mô hình quản lý của các nước khởi nguồn và khu vực (Mỹ, Canada, Trung Quốc, Thái Lan, Singapore, Malaysia), rút ra 4 bài học cho Việt Nam: hoàn thiện định nghĩa pháp lý rõ ràng, phân định thẩm quyền quản lý chặt chẽ giữa Trung ương và địa phương, tăng cường chế tài răn đe và đẩy mạnh truyền thông cảnh báo công chúng.

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM

Chương 3 phân tích thực trạng phát triển của bán hàng đa cấp và công tác quản lý Nhà nước tại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2018 qua các mốc pháp lý từ Nghị định 110/2005/NĐ-CP, Nghị định 42/2014/NĐ-CP đến Nghị định 40/2018/NĐ-CP. Tác giả tổng hợp số liệu về quy mô thị trường (doanh thu theo mặt hàng, số lượng doanh nghiệp được cấp phép, biến động số lượng người tham gia qua các năm) và mô hình tổ chức bộ máy quản lý từ Bộ Công thương (Cục Quản lý cạnh tranh / Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng) đến UBND cấp tỉnh (Sở Công thương).

Dựa trên dữ liệu điều tra thực tế, chương 3 làm rõ thực trạng thực thi qua 9 bảng khảo sát định lượng:

STT Bảng	Tên nội dung bảng số liệu trong văn bản luận án
Bảng 3.1	Đánh giá của cơ quan quản lý Nhà nước về các hành vi vi phạm trong bán hàng đa cấp
Bảng 3.2	Đánh giá của các cán bộ quản lý về việc thực hiện trách nhiệm quản lý bán hàng đa cấp của các cơ quan quản lý Nhà nước về bán hàng đa cấp
Bảng 3.3	Đánh giá của các doanh nghiệp đối với bán hàng đa cấp về văn bản quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam
Bảng 3.4	Đánh giá của cơ quan quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp về văn bản quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam
Bảng 3.5	Đánh giá của người tham gia bán hàng đa cấp về văn bản quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam
Bảng 3.6	Đánh giá của các cán bộ QLNN về công tác tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn thực thi chính sách, pháp luật quản lý bán hàng đa cấp
Bảng 3.7	Thống kê các hành vi bán hàng đa cấp bất chính bị xử lý
Bảng 3.8	Đánh giá của cán bộ quản lý Nhà nước về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý và giải quyết khiếu nại, vi phạm đối với BHĐC
Bảng 3.9	Đánh giá của người tham gia về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý và giải quyết khiếu nại, vi phạm đối với BHĐC

Đánh giá chung về thực trạng:

• Kết quả đạt được: Đã từng bước hình thành khung pháp lý điều chỉnh (ban hành Nghị định 40/2018/NĐ-CP với nhiều quy định siết chặt điều kiện gia nhập thị trường, minh bạch hóa trả thưởng); thiết lập mạng lưới cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương; phát hiện và xử lý nhiều vụ việc sai phạm lớn, thu hồi giấy phép của nhiều công ty hoạt động bất chính.
• Hạn chế: Hệ thống văn bản pháp luật còn độ trễ, chưa bao quát các giao dịch trên môi trường điện tử; bộ máy quản lý tại địa phương mỏng, cán bộ kiêm nhiệm thiếu chuyên môn; công tác phối hợp liên ngành (công thương, công an, y tế, thuế) chưa đồng bộ; thanh tra, giám sát chưa kịp thời; công tác tuyên truyền, cảnh báo đến người dân vùng nông thôn còn hạn chế.
• Nguyên nhân hạn chế: Do tính chất phức tạp, mạng lưới nhà phân phối không có địa điểm kinh doanh cố định; tâm lý người tham gia muốn kiếm tiền nhanh; chế tài xử phạt hành chính chưa đủ sức răn đe; kinh phí và nguồn lực quản lý còn hạn hẹp.

CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM

Chương 4 đưa ra bối cảnh kinh tế - xã hội, xu hướng phát triển của bán hàng đa cấp và định hướng quản lý Nhà nước đến năm 2025. Tác giả xác lập hệ thống quan điểm, mục tiêu và đề xuất 5 nhóm giải pháp hoàn thiện công tác quản lý Nhà nước:

1. Giải pháp về bộ máy quản lý và phân định chức năng, nhiệm vụ: Củng cố tổ chức bộ máy chuyên trách tại Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng; phân định rõ trách nhiệm kiểm tra, giám sát giữa cơ quan Trung ương và các Sở Công thương địa phương; tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Công thương, Bộ Công an, Bộ Y tế, Bộ Tài chính và chính quyền cơ sở.
2. Giải pháp về nhân sự và công tác cán bộ: Bổ sung biên chế, tổ chức tập huấn chuyên môn nghiệp vụ quản lý thương mại và kỹ năng điều tra hành vi bán hàng đa cấp bất chính cho đội ngũ cán bộ công chức cấp tỉnh, huyện.
3. Giải pháp hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật và phương pháp quản lý: Tiếp tục rà soát, bổ sung các quy định hướng dẫn chi tiết Nghị định 40/2018/NĐ-CP; quy định chặt chẽ danh mục hàng hóa được kinh doanh đa cấp; xây dựng chuẩn mực quy tắc ứng xử nghề nghiệp; áp dụng công nghệ thông tin trong giám sát mạng lưới và dữ liệu trả thưởng của doanh nghiệp.
4. Giải pháp về công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Đa dạng hóa các kênh truyền thông, đưa nội dung cảnh báo dấu hiệu lừa đảo đa cấp về tận các thôn, bản vùng sâu, vùng xa; công khai kịp thời danh sách doanh nghiệp được cấp phép và các đơn vị bị xử phạt, thu hồi giấy phép.
5. Giải pháp về thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm: Tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất các hội nghị, hội thảo giới thiệu sản phẩm; tăng mức phạt tiền và áp dụng chế tài hình sự nghiêm khắc đối với các hành vi lừa đảo, kinh doanh đa cấp không phép; xây dựng cơ chế tiếp nhận và xử lý nhanh khiếu nại của người tiêu dùng và người tham gia.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự nêu các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và bổ sung lý luận về bán hàng đa cấp và quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Xác lập định nghĩa khoa học về quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp, chỉ rõ cấu trúc 3 nội dung quản lý, 2 công cụ chính, các yếu tố trụ cột và mục tiêu quản lý.
• Xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp kết hợp giữa định tính và định lượng.

Về mặt thực tiễn:

• Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển của bán hàng đa cấp và công tác quản lý Nhà nước đối với phương thức này ở Việt Nam giai đoạn 2006 - 2018 dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý và dữ liệu điều tra sơ cấp thực tế từ cán bộ quản lý, doanh nghiệp và nhà phân phối.
• Làm rõ các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự biến tướng của mô hình bán hàng đa cấp tại Việt Nam trong thực tế thực thi thể chế.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp khả thi, có căn cứ khoa học nhằm hoàn thiện bộ máy, nhân lực, thể chế, tuyên truyền và thanh tra xử lý vi phạm trong quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp đến năm 2025.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về phạm vi mẫu khảo sát: Do giới hạn nguồn lực của một luận án tiến sĩ cá nhân, quy mô mẫu điều tra sơ cấp (46 cán bộ quản lý, 280 mẫu từ 33 doanh nghiệp, 112 người tham gia) được thực hiện theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất tại một số địa phương trọng điểm, chưa bao phủ toàn bộ các tỉnh, thành phố trên cả nước.
• Về mốc thời gian: Luận án kết thúc việc thu thập số liệu thực trạng ở năm 2018, thời điểm Nghị định 40/2018/NĐ-CP vừa có hiệu lực thi hành (từ 01/05/2018), do đó chưa đánh giá được toàn diện tác động dài hạn của văn bản pháp lý mới này trong thực tiễn nhiều năm sau đó.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô điều tra ngẫu nhiên xác suất trên phạm vi toàn quốc để nâng cao tính đại diện của dữ liệu.
• Nghiên cứu đánh giá sâu tác động thực thi của Nghị định 40/2018/NĐ-CP sau giai đoạn 2018 - 2025.
• Nghiên cứu các mô hình quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp tích hợp trên nền tảng thương mại điện tử và không gian mạng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các đối tượng:

• Cơ quan quản lý Nhà nước và người làm chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học cho Bộ Công thương, Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, Sở Công thương các tỉnh, thành phố trong việc hoàn thiện thể chế, quy hoạch bộ máy và nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh đa cấp.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên: Cung cấp khung lý luận, tài liệu giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu trong các môn học Quản lý kinh tế, Quản lý Nhà nước về thương mại, Kinh tế thương mại và Luật kinh tế.
• Doanh nghiệp bán hàng đa cấp và nhà phân phối: Hỗ trợ nhận diện rõ khung khổ pháp lý, quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật Việt Nam, góp phần định hướng hoạt động kinh doanh chân chính và minh bạch.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân biệt bán hàng đa cấp chân chính và bán hàng đa cấp bất chính dựa trên những dấu hiệu bản chất nào? Doanh nghiệp bán hàng đa cấp chân chính có hoạt động cốt lõi là bán hàng, tiêu thụ sản phẩm chất lượng có xuất xứ rõ ràng; doanh thu và hoa hồng chi trả cho nhà phân phối phát sinh từ hoạt động bán lẻ sản phẩm thực tế đến tay người tiêu dùng. Ngược lại, doanh nghiệp bán hàng đa cấp bất chính không chú trọng bán hàng mà tập trung lôi kéo, tuyển dụng người tham gia; yêu cầu người mới phải đóng phí hoặc mua lượng hàng hóa ban đầu khi chưa có nhu cầu; duy trì hoạt động bằng nguồn tiền của người vào sau chi trả cho người vào trước theo mô hình "kim tự tháp ảo".

2. Cơ cấu chi phí và phân chia lợi nhuận trong bán hàng đa cấp được tác giả mô tả như thế nào so với bán hàng truyền thống? Trong kênh phân phối truyền thống, hàng hóa từ nhà sản xuất phải qua nhiều cấp trung gian (bán buôn, bán lẻ), chịu chi phí kho bãi, vận chuyển và quảng cáo rất lớn. Trong bán hàng đa cấp, hàng hóa được phân phối trực tiếp từ nhà sản xuất qua mạng lưới nhà phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng; doanh nghiệp tiết kiệm chi phí trung gian và quảng bá thương hiệu, từ đó dành tối đa tới 51% lợi nhuận để chi trả hoa hồng, tiền thưởng cho nhà phân phối theo sơ đồ chi phí lưu thông được xây dựng trong chương 2.

3. Khảo sát thực tế của luận án được tiến hành với quy mô mẫu và các đối tượng nào? Tác giả đã thu thập 438 phiếu khảo sát hợp lệ gồm: 46 phiếu từ cán bộ quản lý Nhà nước (thuộc Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, Sở Công thương Hà Nội, TP.HCM, Bắc Ninh, Hưng Yên); 280 phiếu từ 33 doanh nghiệp bán hàng đa cấp (mỗi doanh nghiệp khảo sát nhà quản lý và nhân viên kinh doanh); 112 phiếu từ người tham gia bán hàng đa cấp. Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 60 chuyên gia (20 cán bộ quản lý, 20 nhà quản lý doanh nghiệp và 20 chuyên gia kinh tế).

4. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp tại Việt Nam? Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp: (1) Kiện toàn bộ máy quản lý và phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương; (2) Đào tạo nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thanh tra, giám sát; (3) Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, ban hành quy tắc ứng xử nghề nghiệp; (4) Đẩy mạnh tuyên truyền, cảnh báo đến người dân cơ sở; (5) Tăng cường thanh tra, giám sát hội nghị, hội thảo và nâng cao chế tài xử phạt nghiêm minh các hành vi vi phạm.

Kết luận

Luận án "Quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Thị Hương Giang là công trình nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, giải quyết toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá bức tranh thực tiễn quản lý phương thức bán hàng đa cấp tại Việt Nam giai đoạn 2006 - 2018. Thông qua việc kết hợp các lý thuyết kinh tế hiện đại với phương pháp khảo sát định lượng, luận án đã làm rõ nguyên nhân của những tồn tại, biến tướng trong hoạt động kinh doanh đa cấp và sự bất cập của bộ máy quản lý công quyền thời gian qua. Các phát hiện và 5 nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, nhân lực, tuyên truyền và thanh tra xử lý vi phạm có giá trị ứng dụng thực tiễn đối với các cơ quan quản lý thương mại và là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, đào tạo quản lý kinh tế ở nước ta.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Luận án 1. Nhóm công trình nghiên cứu về bán hàng đa cấp Các nghiên cứu điển hình về vấn đề này bao gồm: Theo Richard Poe (2013), nổi tiếng với tác phẩm Làn sóng thứ 4 – Kinh doanh theo mạng thế kỉ 21, tác giả của nhiều công trình nghiên cứu về bán hàng đa cấp, sự phát triển của lĩnh vực này được chia làm 4 giai đoạn (Giai đoạn thứ nhất (1940-1979); Giai đoạn thứ 2 (1980 - 1989); Giai đoạn thứ 3 (1990 - 1999); Giai đoạn thứ 4 (2000 đến nay)). Tác giả khẳng định: Trong vòng 80 năm qua, trải qua 4 giai đoạn phát triển, bán hàng đa cấp đã thực sự phát triển và trở thành một kênh bán hàng, phân phối hợp pháp và hiệu quả.

Nếu như trước kia, bán hàng đa cấp được xem như là một dạng kinh doanh không chính thức, thậm chí là phi pháp, không được xuất hiện tại các tờ báo, tại các cuộc họp hay tại các doanh nghiệp thì hiện nay, nó đã thoát khỏi sự cô lập và kỳ thị. Ngày nay, vai trò quan trọng của bán hàng đa cấp trong nền kinh tế thế giới đã được thừa nhận rộng rãi. Công chúng xem bán hàng đa cấp như là một giải pháp cho vấn đề việc làm – một vấn đề nóng của xã hội hiện đại. Các doanh nghiệp bán hàng đa cấp đã hòa nhập vào thế giới doanh nghiệp nói chung và phương thức bán hàng đa cấp được rất nhiều các doanh nghiệp sử dụng.

Cùng với thương mại điện tử, bán hàng đa cấp đã tạo thành một làn sóng mới trong hoạt động kinh doanh, thương mại hiện nay.Sreekumar (Viện Chartered – các nhà phân tích tài chính của Ấn Độ, Tại Hội nghị quốc tế về tiếp thị và xã hội, 8/10/2007) thì bán hàng đa cấp là việc bán hàng cá nhân, việc bán được hàng phụ thuộc vào sự giới thiệu. Bán hàng đa cấp được xem xét lại do khái niệm bán hàng đa cấp hoạt động dựa trên đòn bẩy về thời gian. Có nghĩa là, một tác phẩm được thực hiện bởi bạn trong 100 ngày, có thể được hoàn thành trong 1 ngày nếu bạn có 100 người theo bạn (trong một chuỗi) làm trong 1 ngày làm việc. Bạn kiếm được phần trăm ưu đãi cho các công việc được thực hiện bởi 100 người.

Theo Robert Fitzpatrick, một chuyên gia hàng đầu về mô hình kim tự tháp, trong một lần được phỏng vấn, đã có những nhìn nhận rất thẳng thắn, thực tế và bản chất về bán hàng đa cấp, hay mô hình kinh doanh theo kiểu kim tự tháp. Theo tác giả, chương trình kim tự tháp là một bí ẩn lớn ở Mỹ, rất ít người hiểu. Đó là toán học đơn giản nhưng lại khó nắm bắt. Bán hàng đa cấp lúc đó được coi là một mô hình kinh doanh mới.

Hầu hết mọi người biết đến mô hình này vào những năm 8 1990, mặc dù mô hình kinh doanh đã xuất hiện vào khoảng những năm 80, hoặc thậm chí trong cả những năm 70. Và thực sự doanh nghiệp kinh doanh theo mô hình này đã tăng lên ở khắp mọi nơi. Mặc cho thị trường của các doanh nghiệp kinh doanh truyền thống đã bão hòa, số lượng doanh nghiệp và người tham gia, người tiêu dùng ở phương thức này không ngừng tăng lên. Tuy nhiên đây là một mô hình mới, không tránh khỏi có những sai sót, và tác giả khẳng định mô hình có khuynh hướng tiềm ẩn những gian lận.

Theo John Kalench trong cuốn: Cơ hội thuận lợi nhất trong lịch sử loài người (2002), NXB Thế giới, Hà Nội thì bán hàng đa cấp bất chính là hiện tượng được xuất hiện những năm cuối của thập kỉ 60 thế kỉ 20 bởi thương nhân Mỹ - Glen Turner. Dưới góc độ pháp lý, các cơ quan có thẩm quyền ở Mỹ thường đưa ra định nghĩa về bán hàng đa cấp bất chính trong phán quyết của Ủy ban thương mại liên bang đối với vụ kiện Công ty Koscot Interplanetery, Inc: “Kinh doanh đa cấp bất chính là mô hình mà trong đó người tham gia phải trả một khoản tiền cho công ty để được quyền bán sản phẩm và được quyền nhận tiền thưởng từ việc tuyển những người khác tham gia vào chương trình mà những khoản thu nhập đó không liên quan đến việc bán sản phẩm cho người tiêu dùng thực sự” Theo Cục Quản lý cạnh tranh thuộc Bộ Công thương, trong cuốn “Hỏi – đáp về bán hàng đa cấp” (2011) cũng đã đưa ra những quy định chung khi tìm hiểu về bán hàng đa cấp như khái niệm, một số nhận thức sai lầm về bán hàng đa cấp, hàng hóa được kinh doanh theo phương thức bán hàng đa cấp, doanh nghiệp bán hàng đa cấp, người tham gia đa cấp, hợp đồng tham gia đa cấp. Theo Sở Công thương Thành phố Hà Nội, trong cuốn “Tìm hiểu một số quy định về hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp” (2018) đã tổng kết một số quy định của Nhà nước trong kinh doanh đa cấp theo 13 phần: Phần 1: Quy định chung về kinh doanh theo phương thức đa cấp Phần 2: Quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp khi chưa được cấp giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh Phần 3: Doanh nghiệp bán hàng đa cấp Phần 4: Người tham gia bán hàng đa cấp Phần 5: Hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp Phần 6: Đào tạo cơ bản đối với người tham gia bán hàng đa cấp Phần 7: Thẻ thành viên bán hàng đa cấp Phần 8: Quy định về giao, nhận, trả lại, mua lại hàng hóa Phần 9: Quy định về hoa hồng, tiền thưởng, lợi ích kinh tế khác trả cho người tham gia bán hàng đa cấp 9 Phần 10: Quy định về quản lý bán hàng đa cấp ở địa phương Phần 11: Quy định về tổ chức hội nghị, hội thảo về bán hàng đa cấp ở địa phương Phần 12: Thu hồi, chấm dứt giấy chứng nhận đăng kí hoạt động bán hàng đa cấp Phần 13: Xử lý vi phạm trong hoạt động bán hàng đa cấp Chủ yếu những quy định này là tổng kết, hệ thống lại một số văn bản hiện hành quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam. Tác giả Bùi Trung Thướng với bài báo, bài nghiên cứu của mình: Quản lý bán hàng đa cấp tại Việt Nam.

Thực trạng và giải pháp, Tạp chí Thương mại, 2011, số 17, tr 14-17, đã tóm tắt sự hình thành bán hàng đa cấp tại Việt Nam, các văn bản pháp luật về bán hàng đa cấp. Đồng thời tác giả khảo sát, tổng kết thực trạng bán hàng đa cấp trên thế giới và tại Việt Nam tại thời điểm năm 2011. Tác giả Lê Hoàng Vũ trong bài nghiên cứu: Những tình huống bán hàng đa cấp bất chính tại Việt Nam (2010), Đại học Ngoại thương đã tìm hiểu về bán hàng đa cấp: Khái niệm bán hàng đa cấp; Lịch sử về quá trình hình thành và đôi nét về bán hàng đa cấp; Đặc điểm của bán hàng đa cấp: nguyên lý phát triển của hệ thống bán hàng đa cấp, so sánh giữa bán hàng truyền thống và bán hàng đa cấp, ưu điểm của bán hàng đa cấp, những bất cập của kinh doanh đa cấp. Và tác giả đã phân tích sự khác biệt giữa bán hàng đa cấp chân chính và bán hàng đa cấp bất chính, đưa ra những đặc điểm nhận diện bán hàng đa cấp bất chính, đưa ra những tình huống bán hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam xuất hiện ở thời điểm 2010, đó là: các công ty BHĐC yêu cầu người muốn tham gia phải mua một số lượng hàng hóa ban đầu để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp, yêu cầu người tham gia trả phí cho các khóa đào tạo, hội thảo., cung cấp thông tin gian dối về lợi ích của việc tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp để dụ dỗ người khác tham gia bán hàng đa cấp… Bài viết “Điều chỉnh pháp luật đối với hành vi bán hàng đa cấp bất chính” của Th.s Lê Anh Tuấn, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Văn phòng quốc hội, số 9/2006, trang 44-50.

Trong bài viết thì sau khi đưa ra 2 cách hiểu về hành vi bán hàng đa cấp bất chính, và đưa ra 4 đặc điểm nhận dạng của hành vi bán hàng đa cấp bất chính; tác giả có những liên hệ với các quy định của Hoa Kỳ, Canada, Đài Loan về điều chỉnh, xử lý hành vi bán hàng đa cấp bất chính. Nhóm công trình nghiên cứu về quản lý Nhà nước đối với hoạt động thương mại Theo 2 tác giả: Đào Minh Hồng và Lê Hồng Hiệp trong cuốn Sổ tay Thuật 10 ngữ Quan hệ Quốc tế (2013), Khoa Quan hệ quốc tế – Đại học KHXH&NV TPHCM thì các nhà kinh tế học cổ điển không phủ định sự tồn tại khách quan của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, họ chỉ chống lại sự can thiệp sâu, cứng nhắc, quá mức của Nhà nước (sản phẩm của tư tưởng Trọng thương). Suy cho cùng, chủ nghĩa trọng thương tin rằng nhà nước cần phải quản lý điều hành nền kinh tế nhằm đạt được lợi ích quốc gia, được thể hiện qua sự giàu có, quyền lực, và danh tiếng. Chủ nghĩa trọng thương không quan tâm đến việc cải thiện cuộc sống của con người hay thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia trong hệ thống thế giới.

Mục tiêu hàng đầu của cách tiếp cận này là tối đa hóa an ninh quốc gia và quyền lực, đồng thời xem hoạt động kinh tế như là một phương tiện để đạt được những mục đích này. Theo cuốn sách “Sự giàu có của các quốc gia” (1776), Adam Smith (1723- 1790), nhà kinh tế chính trị cổ điển Anh, cho rằng Nhà nước chỉ cần thực hiện 3 chức năng cơ bản: bảo đảm môi trường hòa bình, không để xảy ra nội chiến, ngoại xâm; tạo ra môi trường thể chế cho phát triển kinh tế thông qua hệ thống pháp luật; và cung cấp hàng hóa công cộng. Ngoài 3 chức năng cơ bản đó, tất cả các vấn đề còn lại đều có thể được giải quyết ổn thỏa và nhịp nhàng bởi “bàn tay vô hình” Theo tác phẩm nổi tiếng: “Lý thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ” (1936), John Maynard Keynes (1884 - 1946), nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh với cuộc cách mạng về lý thuyết kinh tế trong đó nhấn mạnh vai trò của “bàn tay hữu hình” điều tiết nền kinh tế của Nhà nước. Chính phủ có thể can thiệp vào nền kinh tế thông qua công cụ chính sách tài khóa.

Keynes nhấn mạnh Chính phủ nên cung ứng những kích thích ban đầu bằng những chương trình kinh tế công cộng. Cách thức can thiệp của Chính phủ như vậy sẽ dẫn đến hiệu ứng số nhân cho nền kinh tế.