mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về QL HĐBD CBQL trƣờng PT trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn của QL HĐBD CBQL trƣờng PT ở các CSGD trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Chƣơng 3: Biện pháp QL HĐBD CBQL trƣờng PT ở các CSGD trong bối cảnh đổi mới giáo dục. 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƢỜNG PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Công trình nghiên cứu về bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông Trong những nghiên cứu về GD thì các nghiên cứu về HĐBD đội ngũ CBQL giáo dục nói chung và CBQL trƣờng PT nói riêng hết sức đƣợc quan tâm. Các nghiên cứu này đƣợc tiếp cận dƣới nhiều khía cạnh khác nhau: Về tầm quan trọng của hoạt đ ng bồi dưỡng: Trong tác phẩm “Standards Program and VNEs, Implication for Education Britain” [113], G. Debling đã chỉ ra rằng, bối cảnh thay đổi dẫn đến các chƣơng trình giáo dục, đào tạo liên tục thay đổi và phát triển không ngừng.
Các chƣơng trình BD cũ sẽ trở nên lạc hậu nếu không cập nhật, điều chỉnh. Hoạt động bồi dƣỡng trở thành yêu cầu và nhu cầu không thể thiếu để giúp mỗi ngƣời phát triển và hoàn thiện mình, trong đó có cán bộ quản lý giáo dục, cán bộ quản lý các nhà trƣờng. Các tác giả Cộng hòa liên bang Đức đã nghiên cứu về công tác lãnh đạo trƣờng học, chƣơng trình và phƣơng pháp BD hiệu trƣởng. Các nghiên cứu này đã chỉ rõ: Hiệu trƣởng các nhà trƣờng cần phải đƣợc bồi dƣỡng và bồi dƣỡng liên tục.
Việc xây dựng, cập nhật chƣơng trình bồi dƣỡng là cần thiết và phải gắn với các yêu cầu, tiêu chuẩn trong chuẩn hiệu trƣởng [dẫn theo 115]. Về n i dung bồi dưỡng: Các tác giả Vƣơng Lạc Phu, Tƣởng Nguyệt Thần. đã đề cập đến các nội dung cần BD trong bối cảnh hiện nay nhƣ: các kĩ năng; Nghệ thuật giao tiếp nhân sự; QL thời gian; Tạo lập thành công bằng hợp tác hay Tạo ra sự thay đổi tích cực; Cách giải quyết vấn đề; Thái độ, những phẩm chất quan trọng của nhà lãnh đạo nhƣ: tầm nhìn, tự kỉ luật, phát triển đội ngũ nhân sự [dẫn theo 81]. Trƣờng Đại học Nam Floria đã xây dựng chƣơng trình bồi dƣỡng cho hiệu trƣởng gồm: 1) Lãnh đạo chiến lƣợc; 2) Lãnh đạo tổ chức; 3) Lãnh đạo giáo dục; 4) Lãnh đạo chính trị và cộng đồng.
Thụy Sỹ tổ chức BD cho các nhà lãnh đạo trƣờng học theo các yêu cầu năng lực: năng lực lãnh đạo, năng lực xã hội, năng lực cá nhân, năng lực GD, năng lực phát triển trƣờng học, năng lực tổ chức QL [dẫn theo 39]. 11 Về phương pháp bồi dưỡng: Trong tác phầm “Những vấn đề cốt ếu của quản lý” [dẫn theo 107] đã đề cập đến ý kiến của các tác giả về phƣơng pháp bồi dƣỡng nhƣ: Harold Koontz, Cyril odonnell, Heinz Weihrich. Mỗi tác giả đứng ở góc độ khác nhau để bàn về phƣơng pháp BD, nhƣng đều nhấn mạnh vấn đề phát huy tính tích cực, chủ động của đối tƣợng học. Tác giả Jaques Delors trong tác phẩm “ ọc tập - m t kho báu tiềm ẩn” [dẫn theo 106] đã đề cập đến hình thức bồi dƣỡng thƣờng xuyên nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình, bối cảnh mới.
Về thời điểm tổ chức hoạt động bồi dƣỡng, theo tác giả, hoạt động này phải đƣợc tổ chức liên tục, quanh năm để đảm bảo tính thƣờng xuyên, linh hoạt cho ngƣời học. Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nƣớc luôn khẳng định vai trò quan trọng của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trong hệ thống giáo dục và coi trọng công tác bồi dƣỡng cho đội ngũ này, thể hiện ở các văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các Bộ, ngành khác có liên quan. Bên cạnh đó, vấn đề này cũng đƣợc nhiều tác giả, nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu ở nhiều khía cạnh: Về tầm quan trọng của hoạt đ ng bồi dưỡng: Các tác giả Bùi Minh Hiền [59] Đặng Bá Lãm [74], Hoàng Văn Dƣơng [37] đều khẳng định vai trò quan trọng của công tác bồi dƣỡng cán bộ quản lý giáo dục, trong đó có cán bộ quản lý các trƣờng phổ thông. Theo các tác giả, cần thiết phải xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn làm cơ sở cho việc đào tạo, bồi dƣỡng và kiểm tra, đánh giá đội ngũ cán bộ QLGD.
Các tác giả Nguyễn Xuân Hải với bài viết: “Sự tha đổi trong lãnh đạo v quản lý nh trường phổ thông hiện na ở Việt Nam” [46], Phạm Ngọc Hải trong bài viết “Giải pháp phát triển đ i ngũ hiệu trưởng trường phổ thông ở Việt Nam” [45] đã xác định những xu thế biến đổi của xã hội hiện nay, từ đó đƣa ra yêu cầu, đòi hỏi cán bộ quản lý nhà trƣờng phải có năng lực quản lý, thích ứng. Theo các tác giả, cán bộ quản lý cần tích cực, chủ động đón nhận sự thay đổi và thực hiện thay đổi bằng nhiều cách, trong đó quan trọng nhất là bồi dƣỡng và tự bồi dƣỡng. Cũng ở vấn đề này, tác giả Huỳnh Hồng Giang trong nghiên cứu “Biện pháp phát triển đ i ngũ cán b quản lý trường T PT tỉnh Tiền Giang” [41], xác định, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trƣờng THPT là giải pháp có tính đột phá để giải quyết bài toán chất lƣợng GD THPT hiện nay. Muốn vậy, cần đổi mới công tác ĐT - BD cho đội ngũ này để không ngừng nâng cao trình độ - nghiệp vụ cho họ.
12 Về n i dung bồi dưỡng: Quyết định số 732/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đ o tạo bồi dưỡng nhà giáo và CBQL CSGD đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GDPT giai đoạn 2016-2020 định hướng đến năm 2025” [29] đã xác định nội dung BD nhà giáo và CBQL cơ sở giáo dục bao gồm: 1) Năng lực nghề nghiệp; 2) Năng lực ngoại ngữ, tin học; 3) BD các GV có năng lực chuyên môn giỏi để trở thành GV cốt cán tại cơ sở GDPT; 4) Tin học hoá trong QL; Năng lực QL, quản trị cho CBQL. Tác giả Vƣơng Thanh Hƣơng trong bài viết “M t số xu hướng ĐT BD đ i ngũ CB lãnh đạo nh trường trong bối cảnh h i nhập quốc tế” [67, tác giả Vũ Ngọc Hải viết về “Đ o tạo CBQLGD trong phát triển giáo dục VN hiện đại và h i nhập quốc tế” [47] đã xác định mô hình nhân cách và trí tuệ của ngƣời CBQL, lãnh đạo các nhà trƣờng. Từ đó, các tác giả đề cập một số xu hƣớng ĐT, BD đội ngũ CBQLGD hiện nay. Tác giả Trần Ngọc Giao trong bài viết “Năng lực v phát triển năng lực đối với cán b quản lý giáo dục” [44] đã khẳng định, năng lực quản lý không chỉ thể hiện qua các yếu tố kiến thức, kỹ năng, thái độ mà quan trọng hơn, đƣợc biểu hiện qua kết quả hoạt động trong thực tiễn của ngƣời cán bộ quản lý.
Tác giả đƣa ra “khung” năng lực của nhà quản lý gồm: Năng lực chỉ huy; Năng lực thực hiện; Năng lực giám sát; Năng lực điều phối; Năng lực hƣớng dẫn; Năng lực thúc đẩy; Năng lực môi giới; Năng lực đổi mới. Về phương thức bồi dưỡng: Trong tác phẩm “Vấn đề giáo viên: Những nghiên cứu lí luận và thực tiễn” [57], theo tác giả Trần Bá Hoành, BD cán bộ QLGD có 3 phƣơng thức: 1) BD tập trung theo khoá dài ngày hoặc theo từng đợt ngắn ngày tại cơ sở BD; 2) BD tại chỗ; 3) BD từ xa. Trong đó, tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến phƣơng thức bồi dƣỡng tại chỗ, BD trong công việc. Tuy nhiên, để phƣơng thức BD này có hiệu quả tốt cần chú ý 2 khâu: Nâng cao chất lƣợng nội dung, tài liệu BD và xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo, CBQLGD cốt cán.
Các tác giả: Trần Thị Minh Hằng trong bài viết “Phát triển đ i ngũ nh giáo và CBQL GD trong giai đoạn hiện na ” [53]; Tác giả Phạm Đỗ Nhật Tiến trong bài viết “Đ o tạo CBQL theo nhu cầu xã h i” [97], Tác giả Ngô Quang Sơn trong bài viết “ĐT BD cán b QLGD trong xu thế đổi mới GD, h i nhập và toàn cầu hóa hiện na ” [92] trên cơ sở đánh giá thực trạng ĐT, BD đội ngũ CBQLGD, phân tích các vấn đề mới đặt ra đối với ĐT, BD cán bộ QLGD và xu thế đổi mới 13 trong ĐT, BD cán bộ QLGD, từ đó các tác giả chỉ rõ nhu cầu, những phƣơng thức đổi mới chƣơng trình đào tạo, bồi dƣỡng CBQLGD. Trong bài viết: “M t số biện pháp nâng cao năng lực các cơ sở đ o tạo, bồi dưỡng cán b quản lý giáo dục” [69], tác giả Nguyễn Duy Hƣng đã phân tích mạng lƣới các cơ sở giáo dục thực hiện nhiệm vụ bồi dƣỡng CBQL giáo dục của nƣớc ta hiện nay và đƣa ra biện pháp đổi mới nội dung, chƣơng trình đào tạo, bồi dƣỡng CBQL giáo dục. Tác giả cho rằng trên cơ sở khung chƣơng trình bồi dƣỡng CBQL giáo dục mà Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, các cơ sở đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ quản lý giáo dục cần cập nhật, bổ sung nội dung, chƣơng trình, tập trung cung cấp kỹ năng quản lý cho học viên; trang bị những kiến thức, kỹ năng về tƣ duy hệ thống, kỹ năng dự báo phát hiện các vấn đề mới; phát triển tƣ duy chiến lƣợc, kiến thức và kỹ năng xây dựng, tổ chức thực hiện kế hoạch chiến lƣợc; rèn luyện khả năng sáng tạo và thích nghi với sự thay đổi. Nhƣ vậy, các nghiên cứu về hoạt động bồi dƣỡng rất đa dạng, tập trung ở nhiều khía cạnh khác nhau, xoay quanh nhiều vấn đề nhƣ: Tầm quan trọng của hoạt động bồi dƣỡng, nội dung bồi dƣỡng, hình thức và phƣơng pháp bồi dƣỡng, thời điểm bồi dƣỡng.
Một số công trình nghiên cứu về đánh giá thực trạng hoạt động bồi dƣỡng, từ đó đề xuất định hƣớng đổi mới công tác tổ chức để nâng cao chất lƣợng hoạt động bồi dƣỡng. Công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông Có rất nhiều những nghiên cứu khác nhau liên quan đến QL HĐBD CBQL trƣờng phổ thông: Về quy trình bồi dƣỡng: Tác giả Boyatzis R.E cho rằng, để tổ chức HĐBD, cần xây dựng kế hoạch, phát triển chƣơng trình BD, kiểm tra đánh giá kết quả BD. Đặc biệt tác giả nhấn mạnh đến khâu phát triển chƣơng trình BD.
