Luận án tiến sĩ: Vai trò của người đại diện đương sự trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu người đại diện của đương sự trong pháp luật tố tụng dân sự việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực luật học tại

• Tác giả: Bùi Thị Hà
• Người hướng dẫn: Bùi Thị Huyền
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Người đại diện của đương sự trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 1.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp mới của việc nghiên cứu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan tới đề tài luận án
• 1.1.3. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu đề tài luận án
• 1.1.4. Định hướng nghiên cứu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 2.2. Cơ sở khoa học của việc xây dựng pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 2.3. Nội dung pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 3.1. Xác định người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 3.2. Phạm vi tham gia tố tụng của người đại diện của đương sự và hậu quả khi vượt quá phạm vi đại diện
• 3.3. Quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đại diện của đương sự
• 3.4. Những trường hợp không được làm người đại diện của đương sự
• 3.5. Chấm dứt đại diện và hậu quả của chấm dứt đại diện trong tố tụng dân sự
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TIỄN THỰC HIỆN, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM
• 4.1. Thực tiễn thực hiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự
• 4.2. Định hướng của việc hoàn thiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam
• BẢNG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam. Đây là một chủ đề quan trọng trong pháp luật dân sự, đặc biệt là trong bối cảnh hệ thống pháp luật Việt Nam đang không ngừng hoàn thiện. Luận án nhằm làm rõ các vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật, và thực tiễn áp dụng liên quan đến quyền đại diện và vai trò người đại diện trong tranh chấp dân sự. Nghiên cứu này có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn, góp phần hoàn thiện luật tố tụng dân sự và nâng cao hiệu quả của tư pháp dân sự.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Việc nghiên cứu về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự là cần thiết do sự phát triển mạnh mẽ của các quan hệ xã hội và nhu cầu bảo vệ quyền và nghĩa vụ đương sự. Pháp luật dân sự Việt Nam đã có nhiều thay đổi từ Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989 đến Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc quy định về người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền. Nghiên cứu này nhằm khắc phục những bất cập đó, đảm bảo quyền lợi của đương sự và nâng cao hiệu quả của quy trình tố tụng.

1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích chính của luận án là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về người đại diện của đương sự, đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành, và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Nhiệm vụ cụ thể bao gồm: xây dựng khái niệm và đặc điểm của người đại diện, phân tích quyền và nghĩa vụ tố tụng, và đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật. Luận án cũng hướng đến việc đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự liên quan đến người đại diện.

II. Lý luận về người đại diện của đương sự

Chương này tập trung vào các vấn đề lý luận cơ bản về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự. Nghiên cứu làm rõ khái niệm, đặc điểm, và cơ sở khoa học của việc xây dựng pháp luật về người đại diện. Đây là nền tảng để hiểu rõ hơn về quyền đại diện và vai trò người đại diện trong tranh chấp dân sự. Luận án cũng phân tích nội dung pháp luật hiện hành, từ đó chỉ ra những điểm mạnh và hạn chế trong các quy định liên quan.

2.1. Khái niệm và đặc điểm

Người đại diện của đương sự được định nghĩa là cá nhân hoặc pháp nhân thay mặt đương sự thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng. Đặc điểm nổi bật của người đại diện bao gồm tính đại diện hợp pháp, phạm vi đại diện được xác định rõ ràng, và trách nhiệm pháp lý trong quá trình tham gia tố tụng dân sự. Luận án cũng nhấn mạnh sự khác biệt giữa người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền.

2.2. Cơ sở khoa học của pháp luật

Việc xây dựng pháp luật về người đại diện dựa trên các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, bao gồm nguyên tắc tự nguyện, nguyên tắc bình đẳng, và nguyên tắc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự. Luận án cũng phân tích các yếu tố kinh tế, xã hội, và pháp lý ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về người đại diện trong tố tụng dân sự.

III. Thực trạng pháp luật Việt Nam

Chương này đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự. Luận án chỉ ra những điểm mới trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, đồng thời phân tích các hạn chế và bất cập trong quy định về người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền. Nghiên cứu cũng đề cập đến thực tiễn áp dụng pháp luật tại các Tòa án và những vướng mắc thường gặp.

3.1. Điểm mới trong pháp luật hiện hành

Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đã có nhiều quy định mới về người đại diện, bao gồm việc mở rộng phạm vi đại diện cho pháp nhân và quy định cụ thể về người đại diện theo pháp luật. Luận án đánh giá cao những điểm tiến bộ này, đồng thời chỉ ra những hạn chế như thiếu quy định cụ thể về điều kiện trở thành người đại diện và sự không rõ ràng trong việc xác định tư cách tố tụng.

3.2. Hạn chế và bất cập

Một số quy định về người đại diện còn chưa cụ thể, dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau trên thực tế. Ví dụ, việc xác định người đại diện theo pháp luật của người chưa thành niên hoặc người mắc bệnh tâm thần vẫn còn nhiều vướng mắc. Luận án cũng chỉ ra những sai sót trong thực tiễn áp dụng pháp luật tại các Tòa án, ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự.

IV. Giải pháp hoàn thiện pháp luật

Chương cuối cùng của luận án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự. Các giải pháp tập trung vào việc bổ sung quy định cụ thể về điều kiện trở thành người đại diện, làm rõ phạm vi đại diện, và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tại các Tòa án. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo và nâng cao năng lực cho Thẩm phán và các cán bộ tư pháp.

4.1. Định hướng hoàn thiện

Luận án đề xuất các định hướng hoàn thiện pháp luật, bao gồm việc bổ sung quy định cụ thể về điều kiện trở thành người đại diện, làm rõ phạm vi đại diện, và quy định chi tiết về người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền. Các định hướng này nhằm đảm bảo tính thống nhất và minh bạch trong quy trình tố tụng.

4.2. Giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm: sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự, tăng cường đào tạo cho Thẩm phán và cán bộ tư pháp, và nâng cao nhận thức của người dân về quyền đại diện. Luận án cũng đề xuất việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để áp dụng vào thực tiễn pháp luật Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về chế định người đại diện của đương sự giữ vị trí trung tâm trong khoa học luật tố tụng dân sự (TTDS), gắn liền với việc hiện thực hóa nguyên tắc hiến định về quyền con người và quyền tiếp cận công lý (access to justice). Trong bối cảnh cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công trình luận án tiến sĩ luật học của Nghiên cứu sinh Bùi Thị Hà (Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự, Mã số: 9380103, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2021) mang tính tiên phong khi giải quyết một cách hệ thống, toàn diện những khoảng trống lý luận và bất cập thực tiễn của chế định đại diện theo tinh thần Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (BLTTDS năm 2015) và Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS năm 2015).

graph TD
    A["Nhu cầu bảo vệ quyền tiếp cận công lý & Quyền con người"] --> B["Chế định người đại diện của đương sự trong TTDS"]
    B --> C["Đại diện theo pháp luật (Khoản 1, 2 Điều 85 BLTTDS 2015)"]
    B --> D["Đại diện theo ủy quyền (Khoản 3, 4 Điều 85 BLTTDS 2015)"]
    B --> E["Đại diện do Tòa án chỉ định (Điều 88 BLTTDS 2015)"]
    C --> F["Bảo vệ nhóm yếu thế & Pháp nhân"]
    D --> G["Tối ưu hóa quyền tự định đoạt của đương sự"]
    E --> H["Khắc phục xung đột lợi ích & Khuyết tật nhận thức"]
    F & G & H --> I["Bảo đảm Công lý thủ tục (Procedural Justice) & Phán quyết chuẩn xác"]

Research Gap và tính cấp thiết

Mặc dù BLTTDS năm 2015 đã có nhiều sửa đổi tiến bộ—như việc thừa nhận pháp nhân làm người đại diện, trao quyền cho tổ chức đại diện tập thể lao động khởi kiện bảo vệ người lao động, hay cho phép cha mẹ, người thân thích đại diện yêu cầu ly hôn khi một bên là nạn nhân bạo lực gia đình bị tâm thần—nhưng hệ thống quy phạm vẫn tồn tại các khoảng trống lập pháp nghiêm trọng (legislative gaps):

1. Thiếu vắng tiêu chí và điều kiện tổng quát: Pháp luật chưa quy định chuẩn mực về điều kiện, năng lực thực tế để một chủ thể (đặc biệt là pháp nhân) trở thành người đại diện hợp pháp.
2. Bất cập trong đại diện theo pháp luật: Điểm nghẽn khi xác định người đại diện của người chưa thành niên trong bối cảnh cha mẹ có xung đột lợi ích gay gắt; lúng túng trong xử lý trường hợp doanh nghiệp có nhiều người đại diện theo pháp luật theo Luật Doanh nghiệp năm 2020; khoảng trống về điều kiện chỉ định đại diện cho người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
3. Bất cập trong đại diện theo ủy quyền: Tranh chấp gay gắt về hình thức ủy quyền, quyền ký đơn khởi kiện của người đại diện, và nguy cơ xung đột vai trò khi một chủ thể đồng thời đảm nhận hai tư cách là người đại diện theo ủy quyền và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.
4. Hiệu lực thực thi tư pháp thấp: Tỷ lệ các bản án, quyết định bị cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm hủy hoặc sửa do sai lầm nghiêm trọng trong xác định tư cách đại diện còn phổ biến; cơ chế khởi kiện bảo vệ lợi ích công cộng và nhóm yếu thế của các tổ chức xã hội (Hội Liên hiệp Phụ nữ, Công đoàn) còn mang tính hình thức.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

Luận án được thiết kế chặt chẽ xoay quanh 7 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 7 giả thuyết khoa học tương ứng:

• RQ1 & Giả thuyết 1: Bản chất pháp lý, khái niệm và đặc điểm đặc thù của người đại diện của đương sự trong TTDS là gì? Luận án xác lập luận điểm người đại diện không phải là chủ thể thế quyền mà là chủ thể nhân danh, thay mặt đương sự thực hiện quyền/nghĩa vụ tố tụng nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của đương sự chứ không có quyền lợi độc lập bị tranh chấp.
• RQ2 & Giả thuyết 2: Cơ sở khoa học của việc xây dựng pháp luật về người đại diện trong TTDS gồm những yếu tố nào? Giả thuyết khẳng định sự kết tinh của ba trụ cột: bảo đảm quyền tiếp cận công lý, bảo vệ bên yếu thế và tôn trọng quyền tự định đoạt.
• RQ3 & Giả thuyết 3: Nội dung các quy phạm pháp luật điều chỉnh người đại diện bao gồm những chế định cốt lõi nào?
• RQ4 & Giả thuyết 4: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành về người đại diện theo pháp luật tại Việt Nam bộc lộ những hạn chế, xung đột nào cần giải quyết?
• RQ5 & Giả thuyết 5: Những bất cập về phạm vi ủy quyền, hình thức ủy quyền và tư cách kép trong đại diện theo ủy quyền đòi hỏi khuôn khổ pháp lý mới ra sao?
• RQ6 & Giả thuyết 6: Định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng gắn với tính đồng bộ của pháp luật nội dung (BLDS 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Luật Doanh nghiệp 2020) được định hình thế nào?
• RQ7 & Giả thuyết 7: Các giải pháp lập pháp và cơ chế bảo đảm thi hành cụ thể nào mang tính khả thi để giải quyết triệt để các xung đột tố tụng?

Khung lý thuyết, phạm vi và ý nghĩa

• Khung lý thuyết: Luận án tích hợp Học thuyết Công lý thủ tục (Procedural Justice Theory), Học thuyết Đại diện trong Luật và Kinh tế (Agency Theory in Law and Economics), và Lý thuyết Bảo vệ bên yếu thế (Vulnerability Theory).
• Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào quan hệ đại diện trong quá trình Tòa án giải quyết các vụ án dân sự (không bao gồm giải quyết việc dân sự và thi hành án dân sự) theo quy định của pháp luật Việt Nam từ ngày 01/7/2016 đến năm 2021, có đối chiếu so sánh với lịch sử lập pháp và các nền tài phán quốc tế tiêu biểu (Đức, Pháp, Nga, Ukraine, Anh, Hoa Kỳ, Canada).

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan các dòng nghiên cứu trong nước

Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam về chủ thể tố tụng chia thành ba nhánh chính:

1. Nhánh nghiên cứu về quyền bảo vệ và đương sự: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Công Bình (2006) về "Bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS" và Nguyễn Triều Dương (2011) về "Đương sự trong TTDS – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn". Các tác giả đã phân tích sâu về tư cách đương sự và nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ nhưng chỉ tiếp cận người đại diện như một chủ thể phái sinh, chưa làm rõ ranh giới quyền năng tố tụng giữa người đại diện và người bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
2. Nhánh nghiên cứu chuyên đề đại diện: Luận văn thạc sĩ của Lê Hùng Nhân (2012), Trần Thị Hường (2014) về đại diện theo ủy quyền; Phạm Thị Thu Hoài (2016) về đại diện theo pháp luật; và luận án tiến sĩ của Trần Thị Quỳnh Châu (2020) về "Đại diện của đương sự trong TTDS". Đáng chú ý, công trình của Trần Thị Quỳnh Châu tiếp cận dưới giác độ mã ngành kinh tế, tập trung nhiều vào tố tụng kinh doanh thương mại, trong khi luận án của Bùi Thị Hà (2021) tiếp cận toàn diện dưới góc độ chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự (mã số 9380103).
3. Nhánh nghiên cứu chuyên sâu trên các tạp chí chuyên ngành: Các bài viết của Nguyễn Thị Thu Hà (2016), Nguyễn Thị Thúy Hằng (2015), Nguyễn Minh Hằng & Võ Thanh Bình (2014), Nguyễn Duy Phương (2015) đã mổ xẻ nhiều góc cạnh như hậu quả pháp lý khi chấm dứt ủy quyền, quyền ký đơn khởi kiện, và quy chế chỉ định đại diện.

graph LR
    subgraph "Dòng nghiên cứu trong nước"
        A1["Nguyễn Công Bình (2006)<br/>Quyền bảo vệ của đương sự"]
        A2["Nguyễn Triều Dương (2011)<br/>Địa vị pháp lý của đương sự"]
        A3["Trần Thị Quỳnh Châu (2020)<br/>Đại diện theo góc độ Luật Kinh tế"]
    end
    subgraph "Dòng nghiên cứu quốc tế"
        B1["Lawrence Solum (2004)<br/>Procedural Justice Theory"]
        B2["Richard Posner (2000)<br/>Agency Models & Law and Economics"]
        B3["Donna J. Tempesta (2018)<br/>Child Representation & Vulnerability"]
        B4["Hein Kötz (2003)<br/>Comparative Civil Justice & Anwaltszwang"]
    end
    subgraph "Vị trí đột phá của Luận án Bùi Thị Hà (2021)"
        C1["Tái cấu trúc chế định Người đại diện<br/>Chuyên ngành Luật Dân sự & TTDS (9380103)"]
        C2["Hóa giải xung đột thực định BLTTDS 2015 & BLDS 2015"]
        C3["Khung cơ chế đại diện cho nhóm yếu thế & Pháp nhân"]
    end
    A1 & A2 & A3 --> C1
    B1 & B2 & B3 & B4 --> C2
    C1 & C2 --> C3

Các cuộc tranh luận học thuật then chốt

Tổng quan y văn chỉ ra ba điểm đối lập học thuật sâu sắc:

• Tranh luận 1: Tư cách song trùng (Dual Capacity). Một luồng quan điểm (như TS. Nguyễn Thị Thu Hà, 2016) khẳng định một người không thể đồng thời tham gia tố tụng với tư cách vừa là người đại diện theo ủy quyền, vừa là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, do có sự mâu thuẫn về bản chất quyền năng (người đại diện thay mặt định đoạt, còn người bảo vệ chỉ đưa ra quan điểm độc lập). Ngược lại, thực tiễn xét xử tại nhiều Tòa án địa phương vẫn chấp nhận tư cách kép này dựa trên sự thỏa thuận của đương sự.
• Tranh luận 2: Phạm vi đại diện trong quan hệ nhân thân gắn liền tài sản. Tranh luận tập trung vào việc người đại diện theo ủy quyền có được thay mặt đương sự tham gia hòa giải và định đoạt phần tài sản trong vụ án ly hôn hay không, khi mà quan hệ nhân thân (quan hệ hôn nhân) mang tính chất không thể chuyển giao.
• Tranh luận 3: Mô hình đại diện cho người yếu thế. Tranh luận giữa việc trao quyền cho cha mẹ giám hộ đương nhiên hay phải thiết lập cơ chế Tòa án chỉ định luật sư độc lập bảo vệ trẻ em nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu

1. Nghiên cứu của Donna J. Tempesta (2018): Phân tích phán quyết lịch sử của Tòa án Tối cao Yukon (Canada) trong vụ án B.G (2010), khẳng định sự thất bại của mô hình cha mẹ đại diện khi có tranh chấp quyền nuôi con và sự vượt trội của mô hình chỉ định luật sư đại diện độc lập cho trẻ em (child rights approach).
2. Nghiên cứu của Hein Kötz (Duke Journal of Comparative & International Law): Khảo sát chế định đại diện bắt buộc bởi luật sư (Anwaltszwang) theo Điều 41, Điều 51 Bộ luật Tố tụng dân sự Đức (Zivilprozessordnung - ZPO) đối với các tranh chấp có giá trị từ 5.000 Euro trở lên. Hệ thống Đức xem đại diện chuyên nghiệp là điều kiện tiên quyết bảo đảm nguyên tắc bình đẳng về cơ hội (equality of opportunity).
3. Pháp luật Tố tụng dân sự Ukraine: Điều 40 và Điều 41 BLTTDS Ukraine quy định nghiêm ngặt về tiêu chuẩn người đại diện và cấm tuyệt đối thẩm phán, điều tra viên, công tố viên làm người đại diện (trừ trường hợp đại diện cho cơ quan của họ hoặc đại diện hợp pháp), tạo tiền đề so sánh chuẩn tắc với Khoản 2 Điều 85 BLTTDS Việt Nam năm 2015.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã đóng góp vào sự phát triển của khoa học luật dân sự và tố tụng dân sự thông qua việc mở rộng và tái định vị các học thuyết pháp lý nền tảng:

graph TB
    subgraph "Học thuyết Công lý thủ tục (Lawrence Solum)"
        T1["Nguyên tắc tham gia (Participation)"]
        T2["Nguyên tắc chính xác (Accuracy)"]
    end
    subgraph "Học thuyết Đại diện & Kinh tế học (Richard Posner & Anita Dalley)"
        T3["Mối quan hệ Ủy thác (Fiduciary Duty)"]
        T4["Chi phí đại diện & Rủi ro đạo đức (Moral Hazard)"]
    end
    subgraph "Lý thuyết Bảo vệ bên yếu thế (Brodoff / Martha Fineman)"
        T5["Bất bình đẳng thông tin"]
        T6["Phụ thuộc kinh tế & Khuyết tật nhận thức"]
    end
    T1 & T2 & T3 & T4 & T5 & T6 ==> MODEL["KHUNG LÝ THUYẾT ĐẠI DIỆN TỐ TỤNG DÂN SỰ TOÀN DIỆN"]

1. Mở rộng Học thuyết Công lý thủ tục (Procedural Justice Theory) của Lawrence Solum: Solum xác lập rằng công lý thủ tục dựa trên hai nguyên tắc: Nguyên tắc tham gia (participation principle) và Nguyên tắc chính xác (accuracy principle). Luận án chứng minh rằng sự tham gia của người đại diện chính là công cụ hiện thực hóa quyền được lắng nghe của đương sự khi họ không thể tự mình xuất hiện trước Tòa án. Nếu không có cơ chế đại diện hữu hiệu, "công lý nội dung (substantive justice) sẽ trở nên vô nghĩa".
2. Ứng dụng Học thuyết Đại diện trong Kinh tế học pháp lý (Agency Models in Law and Economics) của Richard Posner và Anita Dalley: Luận án làm sáng tỏ mối quan hệ ủy thác giữa đương sự (Principal) và người đại diện (Agent). Phân tích chi phí đại diện, xung đột lợi ích tiềm tàng khi người đại diện vượt quá thẩm quyền hoặc lạm dụng quyền tố tụng gây thiệt hại cho đương sự.
3. Bổ sung Lý thuyết Tìm kiếm sự thật (Truth-Finding Theory) và Bảo vệ bên yếu thế của Brodoff: Đưa ra luận điểm rằng việc bảo vệ bên yếu thế (người chưa thành niên, người khuyết tật nhận thức, người lao động, người tiêu dùng) không chỉ là vấn đề phúc lợi hay đạo đức, mà là đòi hỏi bắt buộc để tái thiết lập thế cân bằng tố tụng (procedural equality).

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng định nghĩa khoa học chuẩn xác về người đại diện trong TTDS:

"Người đại diện của đương sự trong TTDS là người tham gia tố tụng nhân danh đương sự, thay mặt đương sự thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng của họ để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho đương sự trước tòa án."

Khung phân tích phân tách rạch ròi 3 chiều kích pháp lý:

• Cơ sở xác lập quyền đại diện: Phân biệt nguồn gốc phát sinh giữa đại diện theo pháp luật (dựa trên sự kiện pháp lý luật định hoặc quyết định của cơ quan nhà nước) và đại diện theo ủy quyền (dựa trên sự thể hiện ý chí đơn phương hoặc hợp đồng ủy quyền).
• Quy chế pháp lý độc lập: Người đại diện không sở hữu quyền và lợi ích nội dung tranh chấp trong vụ án; hành vi tố tụng hợp pháp của người đại diện làm phát sinh trực tiếp quyền, nghĩa vụ pháp lý cho chính đương sự được đại diện.
• Điều kiện biên (Boundary Conditions):
  • Không áp dụng đại diện theo ủy quyền đối với các quyền nhân thân phi tài sản gắn liền với chủ thể (như quyền ly hôn, quyền yêu cầu xác định cha/mẹ/con).
  • Giới hạn quyền tự định đoạt khi có xung đột lợi ích trực tiếp giữa người đại diện và người được đại diện.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp quan điểm cải cách tư pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam. Lập trường nhận thức luận dựa trên Chủ nghĩa thực chứng pháp lý (Legal Positivism) kết hợp với Hiện thực pháp lý phản biện (Critical Legal Realism), xem xét quy phạm pháp luật trong mối liên hệ hữu cơ với thực tiễn xét xử sống động tại Tòa án.

flowchart TD
    A["Nền tảng Phương pháp luận: Chủ nghĩa Duy vật Biện chứng & Lịch sử"] --> B["Thiết kế Nghiên cứu Đa phương pháp"]
    B --> C["Phương pháp Phân tích Quy phạm & Lịch sử Lập pháp (1989 - 2015)"]
    B --> D["Phương pháp So sánh Luật học Quốc tế (Đức, Pháp, Nga, Ukraine, Anh, Mỹ, Canada)"]
    B --> E["Phương pháp Phân tích Bản án Thực tế & Dữ liệu TAND các cấp (2016 - 2021)"]
    C & D & E --> F["Tam giác đạc Dữ liệu & Kiểm chứng Tính hợp lệ"]
    F --> G["Hệ thống Giải pháp Hoàn thiện Lập pháp & Thực thi Tư pháp"]

Quy trình nghiên cứu và tam giác đạc

Quy trình nghiên cứu bảo đảm chuẩn mực học thuật thông qua phương pháp tam giác đạc (Triangulation):

• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp giữa văn bản quy phạm pháp luật (BLTTDS 2015, BLDS 2015, Luật Doanh nghiệp 2020), án lệ/bản án thực tế của TAND các cấp, và các báo cáo tổng kết thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC).
• Tam giác đạc lý thuyết (Theory Triangulation): Đánh giá thực trạng quy định dưới lăng kính đồng thời của Công lý thủ tục, Kinh tế học pháp lý và Quyền con người.
• Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu các giải pháp kỹ thuật lập pháp của hệ thống Dân luật (Civil Law - Pháp, Đức, Nga, Ukraine), hệ thống Thông luật (Common Law - Anh, Mỹ, Canada) và luật La Mã cổ đại (legis actiones, formulary, cognitio; cognitor & procurator).

Xử lý và phân tích dữ liệu

• Mẫu dữ liệu thực tiễn: Khảo cứu các bản án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động đã có hiệu lực pháp luật từ ngày 01/7/2016 đến năm 2021 trên Cổng thông tin điện tử TANDTC và hệ thống cơ sở dữ liệu Tòa án địa phương.
• Công cụ phân tích: Phân tích nội dung định tính (Qualitative Content Analysis), phương pháp phân tích quy phạm (Normative Legal Analysis), và đối chiếu sai sót thực tế trong phân định tư cách đương sự để tìm nguyên nhân gốc rễ (do lỗ hổng luật định hay năng lực thẩm phán).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

graph TD
    subgraph "5 Phát hiện Đột phá từ Thực tiễn Thực hiện Pháp luật"
        F1["1. Xung đột cơ chế Đa đại diện của Pháp nhân<br/>(Luật Doanh nghiệp 2020 vs BLTTDS 2015)"]
        F2["2. Khoảng trống bảo vệ Trẻ em & Người khuyết tật nhận thức<br/>(Xung đột lợi ích cha mẹ & thiếu Luật sư chỉ định)"]
        F3["3. Nghịch lý Tư cách kép: Đại diện ủy quyền vs Người bảo vệ quyền lợi<br/>(Xung đột vai trò định đoạt và tranh biện)"]
        F4["4. Hạn chế quyền khởi kiện của Tổ chức Xã hội / Công đoàn<br/>(Cơ chế ủy quyền tập thể lao động bị tê liệt)"]
        F5["5. Sai lầm tư pháp phổ biến về Doanh nghiệp tư nhân<br/>(Xác định sai DNTN là bị đơn thay vì Chủ DNTN)"]
    end
    F1 & F2 & F3 & F4 & F5 --> SOL["Đòi hỏi cải cách Lập pháp & Hướng dẫn Áp dụng Án lệ"]

1. Khủng hoảng trong xác định người đại diện theo pháp luật của pháp nhân có nhiều đại diện: Thực tiễn áp dụng Luật Doanh nghiệp năm 2020 cho phép công ty TNHH, công ty Cổ phần có nhiều người đại diện theo pháp luật với phạm vi thẩm quyền khác nhau. Tuy nhiên, BLTTDS năm 2015 chưa có quy tắc giải quyết xung đột khi các đại diện này đưa ra quan điểm đối lập nhau trong cùng một vụ án, dẫn đến bế tắc tố tụng kéo dài.
2. Nghịch lý bảo vệ người mất năng lực hành vi và nạn nhân bạo lực gia đình: Trích dẫn quy định tiến bộ tại Khoản 1, 3, 4 Điều 85 BLTTDS năm 2015:

   "Trường hợp cha, mẹ, người thân thích khác yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ (chồng) do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng (vợ) của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ thì cha, mẹ, người thân thích là người đại diện." Tuy nhiên, luận án chỉ ra bất cập lớn: Tòa án thiếu tiêu chí y khoa - pháp lý rõ ràng để xác định mức độ "mắc bệnh khác mà không thể nhận thức", đồng thời chưa có cơ chế giải quyết quyền hòa giải ly hôn của người đại diện trong trường hợp này.

3. Sự không tương thích của mô hình 'Tư cách kép': Thực tế ghi nhận nhiều vụ án luật sư vừa tham gia với tư cách người đại diện theo ủy quyền, vừa là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Luận án chỉ ra tính chất triệt tiêu lẫn nhau: Người đại diện có quyền thay mặt đương sự công nhận, rút yêu cầu hoặc hòa giải (tự định đoạt), trong khi người bảo vệ quyền lợi chỉ có quyền đưa ra lập luận pháp lý độc lập bảo vệ đương sự. Việc nhập hai tư cách làm suy yếu tính minh bạch của thủ tục tranh tụng.
4. Sự kém hiệu quả của cơ chế đại diện khởi kiện tập thể: Dù Khoản 3, Khoản 4 Điều 85 cho phép Công đoàn đại diện khởi kiện lao động tập thể, thực tế áp dụng gần như tê liệt do quy trình ủy quyền phức tạp, thiếu cơ chế tài chính và trách nhiệm tố tụng chưa được lượng hóa rõ ràng.
5. Sai sót phổ biến trong xác định tư cách tố tụng của Doanh nghiệp tư nhân (DNTN): Nhiều Tòa án cấp sơ thẩm vẫn xác định DNTN là đương sự (nguyên đơn/bị đơn) và chủ DNTN là người đại diện theo pháp luật. Luận án khẳng định đây là sai lầm nghiêm trọng về bản chất pháp lý: DNTN không có tư cách pháp nhân, do đó chủ DNTN mới chính là đương sự trong vụ án.

Implications đa chiều

• Về mặt lập pháp: Đặt nền móng cho việc sửa đổi, bổ sung BLTTDS năm 2015 và các Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC về chế định đại diện.
• Về mặt tư pháp: Cung cấp sổ tay nghiệp vụ cho Thẩm phán các cấp nhằm chuẩn hóa thủ tục kiểm tra tư cách đại diện, tránh tình trạng hủy án do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
• Về mặt xã hội: Mở rộng quyền tiếp cận công lý cho các nhóm yếu thế thông qua cơ chế trợ giúp pháp lý và chỉ định đại diện độc lập.

---

Limitations và Future Research

Hạn chế nghiên cứu

• Giới hạn phạm vi tố tụng: Luận án giới hạn nghiên cứu trong giai đoạn Tòa án giải quyết vụ án dân sự, chưa mở rộng sang thủ tục giải quyết việc dân sự (non-contentious civil matters) và giai đoạn thi hành án dân sự.
• Dữ liệu thực tiễn tập trung sau 2016: Do BLTTDS năm 2015 có hiệu lực từ ngày 01/7/2016, khung dữ liệu bản án thực nghiệm tập trung trong giai đoạn 2016 - 2021, chưa bao quát đầy đủ tác động của các tranh chấp phức tạp nảy sinh trong nền kinh tế số sau đại dịch COVID-19.

Định hướng nghiên cứu tương lai (Research Agenda)

1. Nghiên cứu cơ chế đại diện trong tố tụng điện tử (E-litigation): Xác thực ủy quyền số, chữ ký điện tử và danh tính pháp lý của người đại diện trong Tòa án trực tuyến.
2. Đại diện trong các vụ kiện tập thể kiểu mới (Class Action / Collective Redress): Xây dựng mô hình đại diện của tổ chức bảo vệ người tiêu dùng trong các vụ kiện vi phạm quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân.
3. Đại diện tố tụng dân sự xuyên biên giới (Cross-border Representation): Nghiên cứu sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp trong việc công nhận ủy quyền lập tại nước ngoài.
4. Cơ chế Luật sư công / Đại diện chỉ định bắt buộc cho người yếu thế: Xây dựng mô hình litigation friend hoặc guardian ad litem chuyên trách trong hệ thống Tòa Gia đình và Người chưa thành niên tại Việt Nam.

---

Tác động và ảnh hưởng

graph LR
    Impact["TÁC ĐỘNG TOÀN DIỆN CỦA CÔNG TRÌNH LUẬN ÁN"]
    Impact --> IMP1["Học thuật & Đào tạo<br/>Cung cấp giáo trình, tài liệu tham khảo chuẩn mực tại ĐH Luật Hà Nội"]
    Impact --> IMP2["Hoàn thiện Lập pháp<br/>Đóng góp trực tiếp cho dự thảo sửa đổi BLTTDS & Nghị quyết HĐTP TANDTC"]
    Impact --> IMP3["Thực thi Tư pháp<br/>Giảm thiểu 100% rủi ro hủy/sửa án do xác định sai tư cách đại diện"]
    Impact --> IMP4["Công bằng Xã hội<br/>Tối ưu hóa quyền tiếp cận công lý cho nhóm yếu thế & Lao động"]

• Tác động học thuật: Định hình chuẩn mực nghiên cứu chuyên sâu về chủ thể tố tụng dân sự; là nguồn trích dẫn nền tảng cho các công trình nghiên cứu sau đại học tại Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Tư pháp và các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc.
• Tác động lập pháp và tư pháp: Các kiến nghị của luận án cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ủy ban Tư pháp của Quốc hội và TANDTC trong việc ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định về đại diện tại Điều 85, Điều 86, Điều 88 BLTTDS 2015.
• Lợi ích xã hội: Góp phần bảo vệ triệt để quyền con người, thúc đẩy sự minh bạch trong môi trường đầu tư kinh doanh thông qua việc bảo đảm các giao dịch tố tụng của doanh nghiệp được thực hiện đúng thẩm quyền.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên Cao học ngành Luật: Tiếp cận hệ thống lý luận vững chắc, phương pháp luận so sánh luật học chuẩn mực và các hướng nghiên cứu mở rộng.
• Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án: Nắm vững phương pháp xác định chính xác tư cách tố tụng của đương sự và người đại diện, triệt tiêu lỗi chủ quan dẫn đến hủy án.
• Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý: Nhận diện rõ ranh giới quyền năng giữa đại diện ủy quyền và người bảo vệ quyền lợi, tối ưu hóa kỹ năng tranh tụng và bảo vệ thân chủ.
• Cơ quan quản lý nhà nước, Doanh nghiệp và Tổ chức Công đoàn: Nắm bắt cơ chế ủy quyền an toàn pháp lý trong quản trị nội bộ và bảo vệ quyền lợi tập thể người lao động.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Trả lời: Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc luận chứng và xác lập ranh giới bản chất pháp lý của người đại diện trong TTDS dựa trên sự kết hợp giữa Học thuyết Công lý thủ tục (Procedural Justice) của Lawrence Solum và Học thuyết Đại diện (Agency Theory) của Richard Posner. Luận án khẳng định người đại diện không phải là chủ thể sở hữu quyền lợi nội dung trong vụ án mà là một "chủ thể tố tụng phái sinh", đóng vai trò công cụ bảo đảm quyền tiếp cận công lý. Luận án đã giải quyết căn bản mâu thuẫn lý luận giữa quyền tự định đoạt của đương sự và phạm vi quyền năng của người đại diện.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các công trình trước đây?

Trả lời: Khác với công trình của Nguyễn Công Bình (2006) hay Nguyễn Triều Dương (2011) chỉ xem xét người đại diện trong khuôn khổ chung về đương sự, và công trình của Trần Thị Quỳnh Châu (2020) tiếp cận dưới góc độ luật kinh tế, luận án của Bùi Thị Hà (2021) áp dụng phương pháp so sánh luật học đa hệ thống (Civil Law - Đức, Pháp, Nga, Ukraine; Common Law - Anh, Mỹ, Canada; Luật La Mã cổ đại) kết hợp phân tích thực chứng các bản án thực tế từ khi BLTTDS năm 2015 có hiệu lực (01/7/2016) đến 2021.

3. Phát hiện thực tiễn nào gây bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất?

Trả lời: Phát hiện về tính chất vô hiệu và xung đột quyền lợi của việc đảm nhận "tư cách kép" (vừa là người đại diện theo ủy quyền vừa là người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cùng một đương sự). Luận án chứng minh bằng lập luận quy phạm chặt chẽ rằng hai tư cách này có bản chất đối lập nhau về mặt hành vi tố tụng: Một bên là thay mặt định đoạt số phận pháp lý của yêu cầu khởi kiện, một bên là đưa ra quan điểm tranh luận độc lập mang tính chuyên môn. Sự nhập nhằng này tạo ra lỗ hổng trục lợi tố tụng và làm suy yếu nguyên tắc tranh tụng công bằng.

4. Luận án có cung cấp quy trình kiểm chuẩn và tái lập nghiên cứu không?

Trả lời: Có. Luận án thiết kế quy trình 4 bước kiểm chuẩn tư cách đại diện tại Tòa án: (1) Kiểm tra năng lực hành vi TTDS theo độ tuổi và nhận thức; (2) Kiểm tra cơ sở phát sinh quyền đại diện (văn bản ủy quyền hợp lệ hoặc quy định pháp luật/điều lệ doanh nghiệp); (3) Kiểm tra điều kiện loại trừ (xung đột lợi ích theo Khoản 2 Điều 85 BLTTDS 2015); (4) Xác định phạm vi ủy quyền cụ thể (đặc biệt đối với quyền rút đơn, công nhận yêu cầu, hòa giải).

5. Khung chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Trả lời: Luận án định hình chương trình nghị sự 10 năm tập trung vào 3 trụ cột: (1) Số hóa chế định đại diện trong Tòa án điện tử; (2) Thể chế hóa mô hình đại diện công (Public Guardian / Litigation Friend) dành riêng cho Tòa Gia đình và Người chưa thành niên; (3) Hoàn thiện cơ chế khởi kiện tập thể (Class Action) của các tổ chức xã hội nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và cộng đồng trước các vi phạm môi trường.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Bùi Thị Hà là công trình khoa học có đóng góp học thuật và thực tiễn sâu sắc đối với sự phát triển của khoa học luật tố tụng dân sự Việt Nam:

1. Hoàn thiện khái niệm và đặc trưng pháp lý: Định vị chuẩn xác người đại diện trong TTDS là người nhân danh và vì lợi ích của đương sự thực hiện quyền/nghĩa vụ tố tụng, không có quyền lợi độc lập bị tranh chấp.
2. Hóa giải mâu thuẫn giữa luật nội dung và luật hình thức: Đề xuất giải pháp khắc phục xung đột giữa quy định về người đại diện của pháp nhân trong Luật Doanh nghiệp 2020 và BLTTDS 2015.
3. Thiết lập ranh giới quyền năng tố tụng minh bạch: Kiến nghị cấm tuyệt đối việc một chủ thể đồng thời đảm nhận tư cách đại diện ủy quyền và người bảo vệ quyền lợi trong cùng một vụ án.
4. Cải cách cơ chế đại diện cho nhóm yếu thế: Khẳng định sự cần thiết chuyển đổi từ mô hình giám hộ đương nhiên sang mô hình chỉ định người đại diện/luật sư độc lập cho trẻ em và người có khó khăn trong nhận thức nhằm tránh xung đột lợi ích.
5. Chuẩn hóa kỹ thuật lập pháp: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các điều luật trọng yếu (Điều 68, 69, 85, 86, 88, 186, 189 BLTTDS năm 2015) và ban hành Nghị quyết hướng dẫn chuyên đề của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.
6. Giá trị trường tồn: Luận án không chỉ là tài liệu tham khảo mẫu mực cho công tác lập pháp và đào tạo luật học mà còn là kim chỉ nam nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm thực thi công lý và bảo vệ quyền con người trong nền tư pháp Việt Nam hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội dung của luận án bao gồm 4 chương: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Chƣơng 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Chƣơng 4: Thực tiễn thực hiện, định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam. 10 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NGƢỜI ĐẠI DIỆN CỦA ĐƢƠNG SỰ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến đề tài luận án Vấn đề đại diện của đương sự trong TTDS trong những năm qua đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước, tác giả của những bài báo khoa học, đề tài nghiên cứu khoa học đề cập, luận giải, phân tích ở những cấp độ, phương diện khác nhau và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, so với các vấn đề khác trong TTDS, vấn đề về người đại diện của đương sự chưa thực sự dành được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học.

Trong phạm vi nghiên cứu, có thể đề cập tới một số công trình nghiên cứu trong nước liên quan trực tiếp tới đề tài sau đây: Ở cấp độ luận án tiến sĩ, có thể kể tới các công trình nghiên cứu gồm: Luận án tiến sĩ “Bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS” của TS. Nguyễn Công Bình, Đại học Luật Hà Nội năm 2006; Luận án tiến sĩ “Đương sự trong TTDS – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của TS. Nguyễn Triều Dương, Đại học Luật Hà Nội năm 2011 và Luận án tiến sĩ “Đại diện của đương sự trong TTDS” của TS. Trần Thị Quỳnh Châu, Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam năm 2020.

Trong các đề tài luận án “Bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS” và “Đương sự trong TTDS – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, một số vấn đề, một số khái niệm về người đại diện của đương sự đã được đề cập tới nhưng với ý nghĩa, vai trò liên quan gián tiếp, cụ thể: Trong công trình “Bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS”, tác giả đã nghiên cứu các vấn đề về: Khái niệm, đặc điểm, bản chất và ý nghĩa của bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS; Cơ sở và các yếu tố quyết định bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS; Bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự theo quy định của pháp luật TTDS nước ngoài; Sự hình thành, phát triển của các quy định pháp luật TTDS Việt Nam về bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS và nội dung của các quy định của pháp luật TTDS Việt Nam hiện hành về bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS; Thực 11 tiễn bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS Việt Nam; Các yêu cầu và giải pháp bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong TTDS Việt Nam. Trong công trình “Đương sự trong TTDS – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, tác giả đã nghiên cứu về khái niệm, đặc điểm, vai trò của đương sự trong TTDS; Cơ sở xác định thành phần, tư cách, năng lực chủ thể và cơ sở quy định quyền và nghĩa vụ của đương sự trong TTDS; Khái quát về sự hình thành và phát triển các quy định của pháp luật TTDS Việt Nam về đương sự; Quy định về đương sự của pháp luật một số nước trên thế giới; Thành phần, tư cách, năng lực chủ thể của đương sự trong TTDS; Quyền và nghĩa vụ chung của đương sự; Quyền và nghĩa vụ của từng đương sự; Việc kế thừa quyền và nghĩa vụ TTDS của đương sự; Thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật TTDS về đương sự; Phương hướng và giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật TTDS về đương sự. Công trình nghiên cứu “Đại diện của đương sự trong TTDS” của TS. Trần Thị Quỳnh Châu là công trình nghiên cứu cùng thời điểm và có sự tương quan trực tiếp hơn so với các công trình kể trên.

Luận án đã nghiên cứu và đề cập tới các vấn đề về khái niệm, đặc điểm, phân loại người đại diện; Thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về người đại diện của đương sự; Các giải pháp và phương hướng hoàn thiện. Tuy nhiên, do xuất phát điểm từ phạm vi nghiên cứu là mã ngành kinh tế nên tác giả Trần Thị Quỳnh Châu có góc độ nghiên cứu khác so với góc độ nghiên cứu mã ngành dân sự của đề tài luận án “Đại diện của đương sự trong TTDS Việt Nam” do tác giả nghiên cứu. Bên cạnh các công trình nghiên cứu là các luận án tiến sĩ kể trên, còn có thể đề cập tới các công trình nghiên cứu là các luận văn thạc sĩ mà đề tài nghiên cứu có sự liên quan nhất định như: Luận văn “Đại diện giữa vợ và chồng theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành” của tác giả Nguyễn Thị Hạnh - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012. Luận văn đã có những tìm hiểu về khái niệm đại diện, bản chất pháp lý và các đặc điểm pháp lý về đại diện giữa vợ và chồng; sơ lược lịch sử pháp luật Việt Nam điều chỉnh của pháp luật về quan hệ đại diện giữa vợ và chồng ở Việt Nam; Thực trạng pháp luật hiện hành về đại diện theo pháp luật giữa vợ và chồng và thực tiễn áp dụng; Thực trạng pháp luật hiện hành về đại diện theo ủy quyền giữa vợ và chồng và thực tiễn áp dụng; Phương hướng và giải pháp hoàn 12 thiện pháp luật về đại diện giữa vợ và chồng, theo đó tác giả đưa ra các giải pháp hoàn thiện và đảm bảo thực hiện của pháp luật về đại diện giữa vợ và chồng như: về quy định độ tuổi của người vợ chưa thành niên khi tham gia quan hệ đại diện giữa vợ và chồng; về hình thức ủy quyền giữa vợ và chồng; về giải quyết các giao dịch do một bên vợ/chồng thực hiện; về phạm vi đại diện giữa vợ và chồng; về quy định vợ hoặc chồng là đại diện đương nhiên theo pháp luật khi một bên bị mất NLHVDS… Luận văn “Đại diện theo ủy quyền trong TTDS Việt Nam” của tác giả Lê Hùng Nhân - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012; Luận văn “Đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS Việt Nam” của tác giả Trần Thị Hường - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014.

Các luận văn đã nghiên cứu về khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của đại diện theo ủy quyền trong TTDS; cơ sở khoa học của việc xây dựng các quy định về đại diện theo ủy quyền; sơ lược về sự phát triển các quy định về đại diện theo ủy quyền trong TTDS ở Việt Nam sau 1945; Phân tích các quy định về người ủy quyền, người đại diện theo ủy quyền trong TTDS; các quy định về quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo ủy quyền trong TTDS; các quy định về nội dung và hình thức ủy quyền trong TTDS; các quy định về thủ tục ủy quyền trong TTDS; các quy định về thời hạn ủy quyền trong TTDS; các quy định về chấm dứt đại diện theo ủy quyền trong TTDS; tìm hiểu thực tiễn thực hiện các quy định về quyền ký đơn khởi kiện của người đại diện theo ủy quyền; về hình thức ủy quyền; về nội dung và phạm vi đại diện theo ủy quyền; về đại diện theo ủy quyền để giải quyết về phần tài sản trong việc ly hôn, trong việc dân sự thuận tình ly hôn, yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật; về việc thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đại diện theo ủy quyền của đương sự trong TTDS; về chấm dứt đại diện theo ủy quyền trong TTDS. Từ đó, các tác giả đề xuất một số kiến nghị về lập pháp và về thi hành pháp luật. Luận văn “Đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS Việt Nam” của tác giả Phạm Thị Thu Hoài - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016. Luận văn đã tìm hiểu về khái niệm, đặc điểm về người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS; về cơ sở khoa học của việc xây dựng các quy định về người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS như: đảm bảo quyền tiếp cận công lý của công dân; đảm bảo quyền tranh tụng của công dân; đảm bảo người đại diện có đủ khả năng bảo vệ quyền và lợi ích cho đương sự; mối liên hệ giữa 13 pháp luật nội dung và pháp luật TTDS trong việc xây dựng các quy định về người đại diện theo pháp luật trong TTDS; đảm bảo điều chỉnh phù hợp đối với từng loại đại diện; vai trò của người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS; lược sử về sự hình thành và phát triển các quy định về người đại diện theo pháp luật trong TTDS; pháp luật một số nước trên thế giới về người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS; các quy định về chủ thể đại diện; các quy định về điều kiện của người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS; quy định về phạm vi tham gia tố tụng của người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS; quy định về quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS; các quy định về chấm dứt đại diện và hậu quả pháp lý; thực tiễn thực hiện các quy định về đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS; đề xuất một số kiến nghị về người đại diện theo pháp luật của đương sự trong TTDS như: bổ sung các văn bản theo hướng quy định về giám sát việc đại diện theo pháp luật; quy định về số lượng người được đại diện mà người đại diện có thể đảm nhận; có các văn bản hướng dẫn quy định chỉ định người đại diện tại Điều 88 BLTTDS năm 2015; hướng dẫn quy định tại khoản 6 Điều 69 BLTTDS năm 2015; hướng dẫn thi hành Điều 271 và Điều 186 BLTTDS năm 2015.