Luận án tiến sĩ nghiên cứu một số giải pháp kỹ thuật nâng cao hiệu quả sản xuất các giống đậu tương có hàm lượng protein và isoflavone cao tại hà nội

Luận án tiến sĩ kỹ thuật nghiên cứu nghiên cứu một số giải pháp kỹ thuật cải thiện kết quả sản xuất các giống đậu tương có hàm lượng, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Hoàng Thị Hoà
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Thị Trường
• Trường học: Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Giải Pháp Kỹ Thuật Nâng Cao Hiệu Quả Sản Xuất Các Giống Đậu Tương Có Hàm Lượng Protein Và Isoflavone Cao Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.5. Những đóng góp mới của luận án
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giá trị của cây đậu tương
• 1.1.1. Giá trị về dinh dưỡng, thực phẩm đậu nành
• 1.1.1.1. Giá trị về Thực phẩm
• 1.1.1.2. Giá trị về Trong y học. Giá trị trong công nghiệp
• 1.1.2. Giá trị trong công nghiệp
• 1.1.3. Yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng
• 1.1.3.1. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương
• 1.1.3.2. Yêu cầu về dinh dưỡng của cây đậu tương
• 1.1.4. Tình hình sản xuất đậu tương
• 1.1.4.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 1.1.4.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu tương ở Việt Nam
• 1.1.4.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ đậu tương ở Hà Nội
• 1.1.5. Tình hình nghiên cứu về đậu tương
• 1.1.5.1. Kết quả nghiên cứu về hàm lượng protein trong hạt đậu tương
• 1.1.5.2. Kết quả nghiên cứu về hàm lượng isoflavone trong hạt đậu tương
• 1.1.5.3. Kết quả nghiên cứu về giống đậu tương
• 1.1.5.4. Kết quả nghiên cứu về thời vụ trồng đậu tương
• 1.1.5.5. Kết quả nghiên cứu về phân bón cho cây đậu tương
• 1.1.5.6. Kết quả nghiên cứu về mật độ trồng đậu tương
• 1.1.5.7. Nghiên cứu sử dụng thuốc trừ sâu sinh học
• 2. CHƯƠNG II: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp điều tra
• 2.3.2. Phương pháp thí nghiệm
• 2.3.3. Phương pháp xây dựng mô hình
• 2.3.4. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.3.5. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.3.6. Phương pháp hạch toán hiệu quả kinh tế
• 2.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.4. Địa điểm và thời gian thực hiện đề tài
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra tình hình sản xuất đậu tương tại Hà Nội
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên, khí hậu của Hà Nội
• 3.1.2. Tình hình sản xuất đậu tương tại Hà Nội
• 3.1.3. Giống đậu tương trong sản xuất
• 3.1.4. Kỹ thuật canh tác đậu tương tại Hà Nội
• 3.1.5. Tiêu thụ và chế biến sản phẩm đậu tương tại Hà Nội
• 3.1.6. Kết quả nghiên cứu xác định giống đậu tương có năng suất, chất lượng (hàm lượng protein và isoflavone cao) thích hợp với sản xuất tại Hà Nội
• 3.1.7. Đặc điểm sinh trưởng, phát triển của các giống đậu tương trong vụ Xuân, vụ Đông năm 2019 tại Hà Nội
• 3.1.8. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương trong vụ Xuân và vụ Đông tại Hà Nội
• 3.1.9. Kết quả nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật cho hai giống đậu tương ĐT35 và DT2010
• 3.1.9.1. Kết quả nghiên cứu xác định thời vụ gieo thích hợp cho giống đậu tương ĐT35 và DT2010 tại Hà Nội
• 3.1.9.2. Kết quả xác định mật độ và lượng phân bón hữu cơ Sông Gianh (HC-23) đối với giống đậu tương ĐT35 và DT210
• 3.1.9.3. Kết quả xác định loại thuốc trừ sâu sinh học đối với giống đậu tương ĐT35 và DT2010 năm 2020 tại Hà Nội
• 3.1.10. Kết quả xây dựng mô hình sản xuất giống đậu tương mới tuyển chọn tại Hà Nội
• 3.1.10.1. Kết quả theo dõi khả năng sinh trưởng và năng suất của mô hình trồng đậu tương giống mới tuyển chọn tại Hà Nội
• 3.1.10.2. Khả năng chống chịu của 2 giống đậu tương ĐT35 và DT2010 vụ Đông năm 2021 tại Hà Nội
• 3.1.10.3. Hàm lượng protein, isoflavone, lipit của giống ĐT35 và DT2010 trong mô hình
• 3.1.10.4. Hiệu quả kinh tế của mô hình sản xuất giống đậu tương ĐT35, DT2010
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 1.1. Đề nghị
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đậu Tương Giàu Protein Isoflavone Tại Hà Nội

Đậu tương [Glycine max (L.) Merrill] là cây trồng ngắn ngày, có giá trị dinh dưỡng cao và là nguồn protein thực vật quan trọng. Hạt đậu tương chứa 36-56% protein, vượt trội so với cá, thịt và các loại đậu đỗ khác. Protein đậu tương còn ưu việt nhờ hàm lượng cholesterol thấp. Hàm lượng isoflavone cũng rất đáng kể, dao động 207-3561.8 mg/100g chất khô, mang đến lợi ích sức khỏe. Tuy nhiên, diện tích trồng đậu tương ở Hà Nội đã giảm mạnh từ năm 2016 đến 2020 do hiệu quả sản xuất còn thấp, cần có giải pháp để nâng cao.

1.1. Giá trị dinh dưỡng và tiềm năng ứng dụng của đậu tương

Đậu tương không chỉ là nguồn protein dồi dào mà còn chứa nhiều chất dinh dưỡng quan trọng khác. Hàm lượng protein cao ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm chế biến như đậu phụ, sữa đậu nành, và thanh đậu. Isoflavone có trong đậu tương có tác dụng bảo vệ collagen và giảm nguy cơ ung thư. Việc khai thác triệt để giá trị dinh dưỡng này sẽ mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong ngành thực phẩm và y tế.

1.2. Thực trạng sản xuất và tiêu thụ đậu tương tại Hà Nội

Diện tích trồng đậu tương ở Hà Nội giảm đáng kể từ 12.4 nghìn ha (2016) xuống còn 2.56 nghìn ha (2020), giảm 79.3%. Nguyên nhân chủ yếu do hiệu quả sản xuất thấp. Canh tác thủ công, thiếu giống năng suất cao, kỹ thuật canh tác chưa đồng bộ (mật độ, thời vụ, phân bón, phòng trừ sâu bệnh) ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng và giá bán sản phẩm. Cần giải pháp để vực dậy sản xuất đậu tương tại Hà Nội.

II. Phân Tích Vấn Đề Hạn Chế Năng Suất Đậu Tương Hà Nội

Sản xuất đậu tương tại Hà Nội đối mặt với nhiều thách thức lớn. Thiếu giống đậu tương có năng suất cao, chất lượng tốt (hàm lượng protein, isoflavone cao) để phục vụ chế biến thực phẩm giá trị cao. Kỹ thuật canh tác chưa đồng bộ, sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu hóa học còn phổ biến, ảnh hưởng tới chất lượng và an toàn sản phẩm. Sản phẩm bán chủ yếu ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Thông tin sản phẩm còn thiếu, chưa đáp ứng nhu cầu về sản phẩm chất lượng cao của người tiêu dùng.

2.1. Thiếu hụt giống đậu tương chất lượng và năng suất cao

Mặc dù đã có nhiều giống đậu tương mới được chọn tạo, nhưng việc xác định giống có năng suất và chất lượng (protein và isoflavone) cao, phù hợp với điều kiện sản xuất tại Hà Nội vẫn còn hạn chế. Cần nghiên cứu, đánh giá và lựa chọn các giống đậu tương ưu tú để đáp ứng nhu cầu sản xuất và chế biến.

2.2. Kỹ thuật canh tác lạc hậu và sử dụng phân bón thuốc trừ sâu không hợp lý

Tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc trừ sâu sinh học còn rất thấp (5-6%). Hầu hết sử dụng phân vô cơ và thuốc trừ sâu hóa học, phun nhiều lần trong một vụ, gây ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng và giá bán sản phẩm. Cần chuyển đổi sang phương pháp canh tác bền vững, thân thiện với môi trường, sử dụng biện pháp canh tác đậu tương hiệu quả.

2.3. Giá trị gia tăng thấp và thông tin sản phẩm chưa đầy đủ

Đậu tương bán chủ yếu ở dạng hạt thô nên giá bán thấp. Thông tin về sản phẩm chưa đầy đủ về nguồn gốc, giống, hàm lượng protein, isoflavone, tồn dư hóa chất. Cần nâng cao giá trị gia tăng bằng cách chế biến sản phẩm đa dạng, chất lượng cao và cung cấp thông tin minh bạch cho người tiêu dùng.

III. Cách Chọn Giống Đậu Tương Giàu Protein Cho Hà Nội

Việc lựa chọn giống đậu tương giàu protein đóng vai trò then chốt. Các giống ĐT26, ĐT51, DT2001 cho năng suất khá tốt (2.4-2.7 tấn/ha) nhưng cần đánh giá thêm về hàm lượng protein và isoflavone tại điều kiện Hà Nội. Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm sinh trưởng, phát triển, các yếu tố cấu thành năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh và đặc biệt là hàm lượng protein, isoflavone, lipit của các giống. Từ đó, xác định giống phù hợp nhất để nâng cao năng suất đậu tương Hà Nội.

3.1. Đánh giá đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương

Cần theo dõi sát sao thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số cành cấp 1, chỉ số diện tích lá, khối lượng chất khô, số lượng nốt sần và khả năng hình thành nốt sần của các giống trong điều kiện khí hậu và đất đai của Hà Nội. Các chỉ số này sẽ giúp đánh giá khả năng thích nghi và tiềm năng sinh trưởng của từng giống đậu tương.

3.2. Phân tích các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu

Số lượng quả trên cây, số hạt trên quả, khối lượng 1000 hạt và năng suất thực thu là những yếu tố quan trọng để đánh giá năng suất của giống đậu tương. Cần phân tích kỹ các yếu tố này để xác định giống có năng suất ổn định và phù hợp với điều kiện sản xuất.

3.3. Xác định hàm lượng protein isoflavone và lipit của các giống

Đây là tiêu chí quan trọng nhất để lựa chọn giống đậu tương giàu protein và isoflavone. Cần thực hiện các phân tích trong phòng thí nghiệm để xác định chính xác hàm lượng các chất này trong hạt của từng giống.

IV. Bí Quyết Canh Tác Tối Ưu Năng Suất Đậu Tương Protein

Nghiên cứu biện pháp canh tác tập trung vào thời vụ gieo, mật độ trồng, và lượng phân bón hữu cơ. Xác định thời vụ gieo thích hợp cho giống ĐT35 và DT2010. Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ và lượng phân bón hữu cơ Sông Gianh (HC-23) đến sinh trưởng, phát triển, năng suất. Đánh giá hiệu quả của thuốc trừ sâu sinh học đối với sâu bệnh hại. Mục tiêu là hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác để tăng hàm lượng protein đậu tương.

4.1. Xác định thời vụ gieo thích hợp cho từng giống đậu tương

Thời vụ gieo ảnh hưởng lớn đến thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số cành, mức độ nhiễm bệnh và sâu hại, cũng như các yếu tố cấu thành năng suất. Cần xác định thời vụ gieo tối ưu cho từng giống đậu tương để đạt năng suất cao nhất.

4.2. Tối ưu mật độ trồng và lượng phân bón hữu cơ

Mật độ trồng và lượng phân bón hữu cơ ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất của đậu tương. Cần nghiên cứu, xác định mật độ trồng và lượng phân bón hữu cơ phù hợp để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

4.3. Sử dụng thuốc trừ sâu sinh học để bảo vệ mùa màng

Việc sử dụng thuốc trừ sâu sinh học giúp kiểm soát sâu bệnh hại một cách an toàn, hiệu quả và thân thiện với môi trường. Cần đánh giá hiệu quả của các loại thuốc trừ sâu sinh học khác nhau đối với các loại sâu bệnh hại chính trên đậu tương.

V. Ứng Dụng Thực Tế Mô Hình Sản Xuất Đậu Tương Chất Lượng

Xây dựng mô hình sản xuất giống đậu tương mới tuyển chọn tại Hà Nội, tập trung vào giống ĐT35 và DT2010. Theo dõi khả năng sinh trưởng, năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh và hàm lượng protein, isoflavone, lipit. Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình để khuyến cáo nhân rộng. Mô hình hướng đến cải thiện chất lượng đậu tương và tăng thu nhập cho người nông dân.

5.1. Theo dõi khả năng sinh trưởng và năng suất của mô hình

Cần theo dõi sát sao thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số cành, số quả, số hạt trên quả, khối lượng 1000 hạt và năng suất thực thu của mô hình để đánh giá hiệu quả của quy trình canh tác.

5.2. Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh của mô hình

Khả năng chống chịu sâu bệnh là một yếu tố quan trọng để đảm bảo năng suất ổn định. Cần theo dõi mức độ nhiễm sâu bệnh của mô hình và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ.

5.3. Phân tích hàm lượng protein isoflavone và lipit trong mô hình

Hàm lượng protein, isoflavone và lipit là những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá chất lượng của đậu tương. Cần thực hiện các phân tích trong phòng thí nghiệm để xác định hàm lượng các chất này trong hạt của mô hình.

VI. Kết Luận Triển Vọng Phát Triển Đậu Tương Hà Nội

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn giống và xây dựng quy trình canh tác đậu tương hiệu quả tại Hà Nội. Giống ĐT35 (protein cao) và DT2010 (isoflavone cao) có tiềm năng lớn. Cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình, mở rộng mô hình, kết nối sản xuất với chế biến và tiêu thụ, hướng đến phát triển bền vững ngành đậu tương Hà Nội, nâng cao năng suất đậu tương Hà Nội.

6.1. Đề xuất và khuyến nghị cho sản xuất đậu tương

Khuyến khích sử dụng giống ĐT35 và DT2010 trong sản xuất đại trà. Áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc trừ sâu sinh học. Tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo để phát triển bền vững

Nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật canh tác bền vững. Phát triển các sản phẩm chế biến từ đậu tương có giá trị gia tăng cao. Xây dựng thương hiệu đậu tương Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU Cây đậu tương còn gọi tên khác là cây đậu nành. Tên khoa học là [Glycine max (L) Merrill], thuộc họ Leguminosae, chủng Papilionoidae, là cây bụi nhỏ, cao trung bình dưới 1m, có lông toàn thân, lá có 3 chét hình bầu dục, chùm hoa mọc ở nách lá, hoa có màu trắng hoặc tím. Nguồn gốc cây đậu tương từ Mãn Châu - Trung Quốc và được biết đến cách đây khoảng 5000 năm [89], [68], [101]. Đậu tương có thể đã được du nhập vào Hàn Quốc, Nhật Bản và Nam Á khoảng 2000 năm trước, đến Châu Âu và Bắc Mỹ vào giữa thế kỷ 18 và đến Trung và Nam Mỹ vào nửa đầu thế kỷ 20 [156].

Giá trị của cây đậu tương: 1. Giá trị về dinh dưỡng, thực phẩm đậu tương Hạt đậu tương chứa nhiều chất dinh dưỡng hữu ích bao gồm protein, carbohydrate, vitamin và khoáng chất. Đậu tương khô chứa 36% protein, 19% dầu, 35% carbohydrate (17% trong đó là chất xơ), 5% khoáng chất và một số thành phần khác bao gồm vitamin [105]. Protein đậu tương được coi là nguồn thay thế tốt cho protein động vật [129].

Thành phần dinh dưỡng của chúng gần giống với protein động vật ngoại trừ axit amin lưu huỳnh (methionine và cysteine) vì protein đậu tương chứa hầu hết các axit amin cần thiết cho động vật và dinh dưỡng của con người [86]. Dầu đậu tương chứa khoảng 15,65% axit béo bão hòa, 22,78% axit béo không bão hòa đơn và 57,74% axit béo không bão hòa đa (7% axit linolenic và 54% axit linoleic) [141]. Hơn nữa, đậu tương có chứa một số hợp chất hoạt tính sinh học như isoflavone cùng nhiều hợp chất khác có nhiều tác dụng có lợi đối với sức khỏe động vật và con người [143]. Các hợp chất có hoạt tính sinh học Nhiều hợp chất hoạt tính sinh học được phân lập từ đậu tương và các sản phẩm thực phẩm từ đậu tương bao gồm isoflavone, peptide, flavonoid, axit phytic, lipid đậu tương, phytoalexin đậu tương, soyasaponin, lectin, 7 hemagglutinin, độc tố đậu nành, vitamin và hơn thế nữa [78].

Các thành phần isoflavone chính trong đậu tương là genistein, daidzein và glycitein, lần lượt chiếm khoảng 50; 40 và 10% tổng lượng isoflavone. Isoflavone đậu tương, daidzein và genistein, hiện diện ở nồng độ cao dưới dạng glycoside trong nhiều loại sản phẩm thực phẩm từ đậu tương như miso, đậu phụ và sữa đậu nành. Đậu tương chứa tổng cộng 0,1mg đến 5mg isoflavone trong mỗi gram, chủ yếu là genistein, daidzein và glycitein. Đó là ba loại isoflavonoid chính được tìm thấy trong đậu tương và các sản phẩm từ đậu tương [122].

Các hợp chất này hiện diện tự nhiên dưới dạng β-glucosides genistin, daidzin và glycitin, lần lượt chiếm 50% đến 55%, 40% đến 45% và 5% đến 10% tổng hàm lượng isoflavone tùy thuộc vào sản phẩm đậu nành [144]. Giá trị về Thực phẩm: Đậu tương có vai trò rất quan trọng đối với người ăn chay và thuần chay vì nó giàu chất dinh dưỡng có lợi. Ngoài ra, nó có thể được chế biến thành nhiều loại thực phẩm đậu nành lên men và không lên men khác nhau. Người châu Á tiêu thụ khoảng 20 - 80g mỗi ngày thực phẩm đậu tương thông thường dưới nhiều hình thức bao gồm mầm đậu nành, bột protein, đậu tương nướng, sữa đậu nành, đậu phụ và nhiều loại khác.

Các sản phẩm đậu tương lên men cũng được tiêu thụ bao gồm tempeh, miso, natto, tương đậu nành và nước tương cùng nhiều loại khác [138], [84]. Lượng thức ăn đậu tương tiêu thụ hàng ngày này tương đương với tổng lượng isoflavone 25 đến 100 mg [114] và từ 8 đến 50 g protein đậu tương [82]. Đậu tương được sử dụng làm nguyên liệu thô để ép dầu và bã đậu tương có thể được sử dụng chủ yếu làm nguồn thức ăn protein cho vật nuôi như lợn, gà, gia súc, ngựa, cừu, cá và nhiều bữa ăn đóng gói sẵn [105]. Nó được sử dụng rộng rãi làm chất độn và nguồn protein trong khẩu phần ăn của động vật, bao gồm lợn, gà, gia súc, ngựa, cừu và thức ăn cho cá [126].

Nhìn chung, khô dầu đậu tương là nguồn cung cấp protein lớn với hàm lượng từ 44 - 49%. Giá trị trong y học. Protein đậu tương dễ tiêu hóa hơn protein thịt và không có các dạng axit uric nên tốt cho việc chữa bệnh suy dinh dưỡng trẻ em và người già. Hàm lượng cholesterone trong đậu tương là thấp nên sử dụng các sản phẩm đậu tương làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Hạt đậu tương đen có tác dụng rất tốt cho tim, gan, thận, dạ dày và ruột [94]. Isoflavone đậu tương có tác dụng giúp cân bằng lượng estrogen cho cơ thể và bảo vệ lớp collagen của da. Isoflavones được xem là estrogen tự nhiên, đây chính là chìa khóa cho việc giữ gìn làn da tươi trẻ, duy trì nét thanh xuân và sức khỏe cho phụ nữ. Phân tích tổng hợp cho thấy lượng đậu tương và isoflavone đậu tương hấp thụ cao hơn thì có tương quan nghịch với nguy cơ ung thư theo cách phản ứng với liều lượng.

Điều đó, cho thấy vai trò của đậu tương hạn chế ung thư có thể chủ yếu là do isoflavone đậu tương. Những phát hiện này nên ủng hộ các khuyến nghị bao gồm đậu tương như một phần của chế độ ăn uống lành mạnh để ngăn ngừa ung thư [142]. Giá trị trong công nghiệp Hiện nay trên thế giới đậu tương là cây đứng đầu về cung cấp nguyên liệu cho ép dầu, dầu đậu tương chiếm 50% tổng lượng dầu thực vật. Đặc điểm của dầu đậu tương là khô chậm, chỉ số iốt cao: 120 - 127; ngưng tụ ở nhiệt độ: - 15 đến - 18ºC.

Từ dầu này người ta chế ra hàng trăm sản phẩm công nghiệp khác nhau. Trong công nghiệp, dầu đậu tương được sử dụng làm si, sơn, mực in, xà phòng, chất dẻo, cao su nhân tạo, ….5 Giá trị trong nông nghiệp Làm thức ăn cho gia súc: Đậu tương là nguồn thức ăn tốt cho gia súc 1 kg hạt đậu tương đương với 1,38 đơn vị thức ăn chăn nuôi. Toàn cây đậu tương (thân, lá, quả, hạt) có hàm lượng đạm khá cao cho nên các sản phẩm phụ như thân lá tươi có thể làm thức ăn cho gia súc rất tốt, hoặc nghiền khô làm thức ăn tổng hợp của gia súc. Sản phẩm phụ công nghiệp như khô dầu có thành phần dinh dưỡng khá cao: N: 6,2%, P2O5: 0,7%, K2O: 2,4% vì thế làm thức ăn cho gia súc rất tốt [14].

9 Cải tạo đất: Đậu tương là cây luân canh cải tạo đất tốt và 1 ha trồng đậu tương nếu sinh trưởng phát triển tốt để lại trong đất từ 30 - 60 kg [34]. Trong hệ thống luân canh cây trồng, nếu bố trí đậu tương vào cơ cấu cây trồng hợp lý sẽ có tác dụng tốt đối với cây trồng sau, góp phần tăng năng suất cả hệ thống cây trồng và giảm chi phí cho việc bón đạm. Yêu cầu sinh thái và dinh dưỡng 1. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương Yêu cầu về nhiệt độ của cây đậu tương Tổng tích ôn của đậu tương là thay đổi và phụ thuộc vào thời gian sinh trưởng của mỗi giống.

Giống đậu tương có thời gian sinh trưởng ngắn (75 - 80 ngày) cần khoảng 1700 - 22000C. Giống đậu tương có thời gian sinh trưởng dài (140 - 160 ngày) cần khoảng 3200 - 38000C [100]. Khoảng nhiệt độ để cây sinh trưởng được là khá rộng (10 - 400C). Tuy nhiên, nhiệt độ lý tưởng cho cả quá trình là 200C.

Chiều cao của cây đậu tương tăng trưởng thuận lợi ở nhiệt độ 17 - 230C. Thời gian từ gieo đến ra hoa của đậu tương trung bình từ 35 - 45 ngày nếu nhiệt độ thường xuyên là 24 - 260C. Khi nhiệt độ thấp hơn 200C thì thời gian từ gieo đến ra hoa có thể kéo dài tới 50 đến 60 ngày. Nhiệt độ thấp hơn 100C sẽ ngăn cản sự phân hóa mầm hoa.

Thời kỳ hình thành quả và quả mẩy của đậu tương nhiệt độ thích hợp từ 28 - 370C. Nhiệt độ thấp hơn 180C hoặc cao hơn 380C ảnh hưởng nghiêm trọng đến tỷ lệ đậu quả. Do vậy, khả năng vận chuyển chất dinh dưỡng về hạt kém và làm cho chất lượng hạt đậu tương kém. Thời kỳ ra hoa và làm quả của đậu tương nếu gặp rét thì tỷ lệ rụng hoa cao và khả năng hình thành quả bị giảm [100].

Nhiệt độ trung bình tại các vùng Đồng bằng và Trung du miền núi phía Bắc Việt Nam là 230C, đạt thấp nhất trong tháng 1 (15 - 170C), tăng dần và đạt cao nhất ở tháng 6 và 7 (25 - 300C), sau đó giảm dần đến tháng 12 (15 - 180C) [6], [7], [8]. Như vậy, nhiệt độ của vùng Đồng bằng và Trung du miền núi phía Bắc đều thích hợp cho cây đậu tương sinh trưởng và phát triển trong cả 3 vụ/năm. Yêu cầu về ánh sáng của cây đậu tương 10 Ánh sáng có vai trò quyết định quang hợp và quá trình cố định đạm của cây. Đậu tương là cây rất nhạy cảm với cường độ chiếu sáng, cường độ chiếu sáng thích hợp nhất là 150.

Ánh sáng bão hoà đối với đậu tương ở cường độ 23. Quá trình phân hóa mầm hoa khi cường độ ánh sáng đạt trên 1. Số giờ nắng trung bình yêu cầu của các thời kỳ sinh trưởng của cây đậu tương như sau: Gieo hạt - mọc mầm: 5,0 - 5,5 giờ/ngày; mọc mầm - ra hoa: 4,5 - 5,0 giờ/ngày; ra hoa - chín: 4,0 - 5,0 giờ/ngày. Số giờ nắng ít hơn những giá trị này đều bất lợi cho sinh trưởng và phát triển của cây đậu tương [14].

Thời gian sinh trưởng của đậu tương bị rút ngắn, chiều cao cây, số đốt và chiều dài của đốt giảm đi trong điều kiện ánh sáng ngày ngắn. Cường độ ánh sáng khoảng 20 - 30% của cường độ ánh sáng mặt trời ở buổi trưa là đủ cho cây đậu tương có thể sinh trưởng bình thường. Do vậy, cây đậu tương có thể trồng xen với nhiều loại cây trồng khác. Khi cường độ ánh sáng giảm 50% so với bình thường thì cây sẽ giảm số cành, số đốt hữu hiệu và có thể giảm đến 50% năng suất [100].

Tại vùng Đồng bằng và Trung du miền núi phía Bắc có sự biến đổi về số giờ nắng trung bình/tháng như sau: Từ tháng 2 - 6, số giờ nắng/tháng tăng dần và giảm dần từ tháng 6 - 12. Số giờ nắng trong năm trung bình từ 1350 - 1950 giờ. Tháng 7, 8 có số giờ nắng cao nhất là 140 - 190 giờ, tháng 2 và tháng 12 có giờ nắng thấp nhất 45 - 151 giờ, số giờ nắng trung bình ngày từ tháng 2 đến tháng 10 là 4 - 5 giờ/ngày [6], [7], [8].