phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận và pháp lý về các tội xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam Chƣơng 3: Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình Việt Nam về các tội xâm phạm sở hữu tại Thành phố Hồ Chí Minh Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao hiệu áp dụng quy định của pháp luật hình Việt Nam về các tội xâm phạm sở hữu tại Thành phố Hồ Chí Minh 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU 1. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài Thông qua việc nghiên cứu, tìm hiểu tình hình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu tác giả nhận thấy đây là nhóm tội phạm xảy ra phổ biến ở hầu hết các quốc gia, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số các vụ phạm pháp hình sự, đồng thời pháp luật hình sự các nước đều có những quy định cụ thể về tội phạm và hình phạt đối với các hành vi xâm phạm sở hữu làm cơ sở pháp lý trực tiếp cho thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Ngoài ra, trong các tài liệu đã thu thập được có rất nhiều nghiên cứu chuyên khảo, bài viết phân tích, đánh giá dưới những khía cạnh khác nhau về nhóm tội phạm này. Liên quan đến nội dung của luận án và cũng nhằm tham khảo thêm về cách tiếp cận vấn đề, tác giả lựa chọn, tóm lược trình bày dưới đây một số lý thuyết cũng như những công trình khoa học của các nhà nghiên cứu nước ngoài về các tội xâm phạm sở hữu.
Theo Báo cáo của Cục Điều tra Liên bang Hoa Kỳ phát hành tháng 9/2011, thì tội phạm xâm phạm sở hữu được các nước gọi là “Property crime” tức các tội phạm xâm phạm tài sản. Theo định nghĩa của FBI thì “Tội phạm xâm phạm sở hữu bao gồm các cấp độ. Ở cấp độ 1 là các tội phạm về đột nhập trộm cắp, trộm cắp, trộm ô tô, phóng hỏa; cấp độ 2 là các tội bao gồm: hối lộ, làm hàng giả, giả mạo giấy tờ, tống tiền, tham ô, phá hoại tài sản công và lừa đảo. Mục tiêu của các tội phạm trộm cắp này là lấy đi tài sản hoặc tiền bạc nhưng không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực đối với nạn nhân”.
Các nhóm tội này bao gồm cả phóng hỏa đốt nhà bởi vì tội phạm liên quan tới việc phá hủy tài sản tuy nhiên nạn nhân của tội phạm này có thể bị sử dụng vũ lực; Hoặc, theo Viện nghiên cứu Tội phạm học quốc gia của Australia định nghĩa: “Tội phạm xâm phạm tài sản là một trong những tội phạm phổ biến nhất tại Australia, liên quan tới việc phá hoại hoặc làm hư hỏng nhà cửa, công xưởng và đất đai cũng như các tội về đánh cắp ô tô và trộm cắp đột nhập nhà”. Như vậy, những khái niệm nêu trên đã cố gắng chỉ rõ nội hàm và những bộ phận hợp thành của hành vi xâm phạm sở hữu, có thể tìm thấy những nét tương đồng cơ bản trong cách tiếp cận, khái quát vấn đề của những quan điểm đã đề cập. 8 Chuyên khảo “Criminology – The Core”, của Tác giả Larry Siegel, Nhà xuất bản Cengage Learning, năm 2014. Tác giả Larry Siegel đã công bố những luận điểm về tội phạm, tập trung xoay quanh mối quan hệ giữa nạn nhân với tội phạm, giữa nạn nhân với nạn nhân, bao hàm trên các lĩnh vực nghiên cứu về phạm vi, bản chất, đặc điểm người phạm tội và những nguy cơ từ những người này, và phương pháp khống chế đối với những nguy cơ đó.
Tác giả đã đưa ra những nghiên cứu một cách tổng thể về lý thuyết cơ cấu xã hội, xung đột xã hội Critical tội phạm và công lý, các lý thuyết phát triển về thiên hướng và quỹ đạo tội phạm. theo đó, Larry Siegel đã làm rõ được khái niệm và lý thuyết tội phạm, làm nổi bật được những tính chất liên ngành của lĩnh vực này. Điểm đáng chú ý là tác giả đã phân tích, giải quyết được nhiều điểm giao nhau giữa tính hợp pháp chính trị, pháp luật, bạo lực chính trị và hoạt động tội phạm. Nhìn chung, đây là một công trình nghiên cứu toàn diện về tội phạm, đặc biệt là kết quả của những nghiên cứu về mối quan hệ giữa nạn nhân và tội phạm, nạn nhân với nạn nhân, dự báo về các nguy cơ tái phạm đối với một số loại tội phạm như: giết người, cướp, cướp giật tài sản, cố ý gây thương tích.
hướng xử lý đối với nguy cơ đó. Đây là công trình có ý nghĩa lớn đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng ngừa tội phạm, và ngăn chặn các nguy cơ tái phạm đối với tội phạm nói chung và tội phạm xâm phạm sở hữu nói riêng. “An introduction to Crime and Criminology”, tạm dịch: “Giới thiệu về tội phạm và tội phạm học”, sách chuyên khảo của Tác giả Hennessy Hayes và Tim Prenzler, xuất bản tại Pearson Australia, năm 2014. Tài liệu được tổng hợp và nghiên cứu của hai chuyên gia tội phạm học người Australia Hennessy Hayes và Tim Prenzler, công trình là sự đúc kết từ thực tiễn nghiên cứu.
Bằng việc phân tích và tổng hợp những quan điểm khác nhau của các cá nhân, cơ quan có uy tín của Australia trong lĩnh vực nghiên cứu về nhân thân người phạm tội, về tình hình tội phạm. Tác giả chỉ ra rằng, nguyên nhân và điều kiện của tội phạm chịu ảnh hưởng rất lớn bởi các yếu tố tiêu cực như từ phía người bị hại, từ môi trường cộng đồng xã hội, từ chính sách pháp luật của quốc gia, từ môi trường giáo dục. điều đáng chú ý khác là trong tác phẩm này, tác giả cũng đã đưa ra rất nhiều các chiến lược, phương pháp phòng ngừa, quy trình đấu tranh với một số loại tội phạm cụ thể, đưa ra những khuyến nghị hữu ích cho công tác giáo dục, đào tạo, các cơ quan, tổ chức trong tuyên truyền giáo dục và phòng ngừa tội phạm. 9 Chuyên khảo “Tội phạm xâm phạm tài sản” của Tác giả Jacques Parry, nhà xuất bản Waterlow, London 1989.
Qua việc đưa ra các số liệu và các vụ án đã xảy ra, tác giả Jacques Parry đã phân tích một số tội phạm liên quan đến sở hữu và tài sản theo Luật hình sự Vương quốc Anh, trong đó các tài sản này có thể thuộc phạm vi quản lý hoặc không thuộc phạm vi quản lý của người phạm tội và tài sản bị xâm phạm sở hữu dưới các hình thức sử dụng các mánh khóe để lừa gạt hoặc đe dọa trong các giao dịch. Trong số các tội danh được nêu ra tác giả cũng phân tích các hành vi không liên quan đến việc sử dụng giao dịch như tội cưỡng đoạt tài sản, trộm cắp vặt, phá hủy tài sản… Tác giả cũng phân tích một số tội danh không phải là tội phạm xâm phạm sở hữu mặc dù người phạm tội có liên hệ với việc sử dụng tài sản và sử dụng hình thức dối trá, lừa gạt để chiếm đoạt tài sản hoặc những hành vi không trung thực mà không liên quan trực tiếp đến tài sản người khác như làm hàng giả, tham ô, tham nhũng…Các hành vi xâm phạm sở hữu được phân tích trong chuyên khảo được phân bố tại các chương khác nhau. Chuyên khảo đã dành một chương để nói về các hành vi trộm cắp tài sản bao gồm các tội danh: trộm cắp, trộm cắp mức độ nghiêm trọng, âm mưu trộm cắp. Hai chương giải quyết vấn đề tội phạm xâm phạm tài sản sử dụng thủ đoạn lừa gạt và đe dọa, trong đó nhấn mạnh các hành vi cưỡng đoạt tài sản, đưa ra lời đe dọa cưỡng đoạt tài sản, ép buộc mua hàng hóa hay tài sản không mong muốn, đe dọa con nợ.
Một chương dành để bàn về vấn đề hàng hóa có được do trộm cắp, lừa gạt hoặc tống tiền bao gồm vấn đề về việc nắm giữ các tài sản trên và trách nhiệm bồi thường. Các chương còn lại phân tích các vấn đề liên quan đến hành vi xâm phạm tài sản không qua trộm cắp tài sản như chuyển nhượng, không trả tiền thanh toán, phá họa tài sản công và đột nhập chỗ ở nhưng không trộm cắp. Scott Clark, Property crime in Canada - an econometric study, Canada 1976 (Kenneth L. Scott Clark, Nghiên cứu dưới góc độ kinh tế về tội phạm xâm phạm sở hữu tại Canada, Canada, 1976).
Công trình nghiên cứu nhằm hệ thống hóa những kết quả đạt được của chương trình áp dụng mô hình kinh tế của tội phạm để giải thích về tỷ lệ tội phạm xâm phạm sở hữu tại Canada. Mô hình trên được áp dụng từ ý tưởng về mô hình kinh tế của hành vi tội phạm được đề xuất bởi các nhà tội phạm học như Becker (1968) và sau đó được đánh giá qua các hình thức khác nhau, đáng chú ý là của các học giả Ehrlich (1973), Sjoquyst (1973) 10 và Swimmer (1974) áp dụng đối với Hoa Kỳ và Carr-hill &Stern (1973) cho Vương quốc Anh và xứ Wales. Mô hình được nghiên cứu bao gồm các thuật toán kinh tế trong đó có đồ thị về các tội phạm sỡ hữu và đồ thị về hiệu quả công tác đấu tranh của lực lượng cảnh sát cho mỗi loại tội phạm, cũng như mức chi tiêu của chính phủ vào công tác phòng ngừa. Kết quả phân tích được trình bày dựa trên 4 loại tội phạm xâm phạm sở hữu phổ biến tại Canada.
Nhìn chung đây là một công trình nghiên cứu về tội phạm xâm phạm sở hữu dưới góc độ mô hình kinh tế. Weimann, Islamic Law and Muslim Governance in Northern Nigeria: Crimes against Life, Limb and Property in ShariahJudicial Practice, Islamic Law and Society 17, pp 375-419, 2010 (Gunnar J. Weimann, Luật Hồi giáo và Quản lý nhà nước theo Hồi giáo tại Bắc Nigeria: Tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe và sở hữu theo quy định của Luật Shariah, Tạp chí Luật Hồi giáo và Xã hội số 17, trang 375-419, 2010). Đầu những năm 2000, 12 Bang miền bắc của Nigeria đã áp dụng một số quy định của luật Hồi giáo Sharia vào hệ thống Luật hình sự.
Chính quyền các bang này đã dành cho sự thay đổi này sự ủng hộ một cách miễn cưỡng vì theo yêu cầu của đại đa số những người theo tôn giáo của quốc gia này đã ủng hộ việc thi hành bộ luật Hồi giáo trong Hiến pháp Nigeria.
