Luận án tiến sĩ: Kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam - Bùi Thanh Sơn (2020)

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn

• Tác giả: Bùi Thanh Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đăng Khâm
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Kiểm Soát Nội Bộ Trong Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.1. Nghiên cứu về kiểm soát nội bộ
• 1.1.2. Nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội bộ một số lĩnh vực cụ thể
• 1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2.1. Nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.3. Kết luận về khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Kiểm soát nội bộ
• 2.1.1. Kiểm soát trong quản lý
• 2.1.2. Kiểm soát nội bộ
• 2.2. Hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Khái quát về hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại
• 2.3. Hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro trong ngân hàng thương mại
• 2.4. Ảnh hưởng của đặc điểm ngân hàng thương mại đối với hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.5. Ngân hàng thương mại và những yêu cầu đặt ra đối với hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.6. Nhân tố ảnh hưởng hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại
• 2.7. Quản lý nhà nước đối với hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại
• 2.8. Kinh nghiệm quốc tế về hoạt động của hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam và những quy định về kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại
• 3.1.1. Khái quát về ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.1.2. Những quy định về hệ thống KSNB trong NHTM Việt Nam
• 3.2. Rủi ro trọng yếu trong hoạt động của ngân hàng thương mại
• 3.3. Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.3.1. Thực trạng quản lý nhà nước đối với hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại
• 3.3.2. Thực trạng các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.4. Đánh giá thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.4.1. Ưu điểm của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.4.2. Một số hạn chế của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế về hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. Những cơ hội và thách thức đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế
• 4.1.1. Những thách thức
• 4.2. Định hướng hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các NHTM Việt Nam
• 4.2.1. Quan điểm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ
• 4.2.2. Nguyên tắc và yêu cầu hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.3.1. Hoàn thiện môi trường kiểm soát
• 4.3.2. Hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro
• 4.3.3. Hoàn thiện các hoạt động, thủ tục kiểm soát
• 4.3.4. Nâng cao chất lượng hệ thống thông tin và truyền thông
• 4.3.5. Hoàn thiện hoạt động giám sát
• 4.3.6. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho hệ thống kiểm soát nội bộ
• 4.4. Kiến nghị thực hiện giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.4.1. Hoàn thiện môi trường quản lý nhà nước về kinh tế
• 4.4.2. Hoàn thiện quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng của ngân hàng nhà nước
• 4.4.3. Tạo lập kênh thông tin giữa NHNN với các cơ quan có liên quan
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu

Nghiên cứu về kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế. Bài viết này tập trung vào việc phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến kiểm soát nội bộ và hệ thống kiểm soát nội bộ của các ngân hàng thương mại. Theo PGS. Trần Đăng Khâm, việc xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Hệ thống này không chỉ giúp ngân hàng tuân thủ các quy định mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ có thể giúp ngân hàng phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận, từ đó bảo vệ tài sản của ngân hàng và khách hàng.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò của Kiểm Soát Nội Bộ

Khái niệm kiểm soát nội bộ được định nghĩa là các quy trình và chính sách được thiết lập để đảm bảo rằng các mục tiêu của ngân hàng được thực hiện một cách hiệu quả và hiệu quả. Theo COSO, kiểm soát nội bộ bao gồm năm thành phần chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Mỗi thành phần này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo rằng ngân hàng hoạt động theo đúng quy định và đạt được các mục tiêu kinh doanh. Việc áp dụng các nguyên tắc này không chỉ giúp ngân hàng tuân thủ các quy định của pháp luật mà còn tạo ra một môi trường làm việc an toàn và hiệu quả cho nhân viên.

II. Thực Trạng Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ

Thực trạng của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Nhiều ngân hàng vẫn chưa áp dụng đầy đủ các quy trình kiểm soát nội bộ, dẫn đến việc phát sinh rủi ro trong hoạt động. Theo báo cáo tài chính gần đây, một số ngân hàng đã gặp khó khăn trong việc quản lý rủi ro, điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình kiểm soát nội bộ. Việc đánh giá hiệu quả của hệ thống này là rất quan trọng để xác định các điểm yếu và đề xuất các giải pháp cải tiến. Các ngân hàng cần thực hiện các biện pháp như đào tạo nhân viên về kiểm soát nội bộ, cải tiến quy trình và áp dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả của hệ thống.

2.1. Đánh Giá Hiệu Quả Hệ Thống Kiểm Soát

Đánh giá hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ là một phần quan trọng trong việc quản lý rủi ro. Các ngân hàng cần thực hiện các cuộc kiểm tra định kỳ để xác định mức độ hiệu quả của các quy trình kiểm soát nội bộ. Theo một nghiên cứu gần đây, nhiều ngân hàng đã không thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm tra này, dẫn đến việc phát hiện muộn các vấn đề tiềm ẩn. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ sẽ giúp ngân hàng nâng cao khả năng phát hiện và xử lý các rủi ro một cách kịp thời.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ

Để cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam, cần có những giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần tăng cường đào tạo nhân viên về các quy trình kiểm soát nội bộ và quản lý rủi ro. Thứ hai, việc áp dụng công nghệ thông tin vào quy trình kiểm soát nội bộ sẽ giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu sai sót. Cuối cùng, ngân hàng cần thiết lập một cơ chế giám sát độc lập để đảm bảo rằng các quy trình kiểm soát nội bộ được thực hiện đúng cách. Những giải pháp này không chỉ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn bảo vệ tài sản của khách hàng và ngân hàng.

3.1. Đào Tạo và Nâng Cao Nhận Thức

Đào tạo nhân viên về kiểm soát nội bộ là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả của hệ thống này. Các ngân hàng cần tổ chức các khóa đào tạo định kỳ để cập nhật kiến thức và kỹ năng cho nhân viên. Việc nâng cao nhận thức về kiểm soát nội bộ sẽ giúp nhân viên hiểu rõ hơn về vai trò của họ trong việc bảo vệ ngân hàng khỏi các rủi ro. Theo một nghiên cứu, ngân hàng nào có chương trình đào tạo hiệu quả thường có tỷ lệ phát sinh rủi ro thấp hơn so với các ngân hàng khác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam" do tác giả Bùi Thanh Sơn thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Đăng Khâm, bảo vệ năm 2020 tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số: 934 04 10).

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực tiễn hoạt động kinh doanh ngân hàng là loại hình kinh doanh tiềm ẩn nhiều rủi ro, dễ xảy ra gian lận và sai sót. Sự phá sản hoặc đổ vỡ của một ngân hàng có thể tạo ra tác động dây chuyền tiêu cực đến hệ thống tài chính và toàn bộ nền kinh tế. Trong giai đoạn nghiên cứu, thực tế quản trị tại một số ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đã bộc lộ những sai phạm nghiêm trọng gây thất thoát tài sản nhà nước và tài sản của tổ chức, điển hình như: vụ thất thoát hơn 9.000 tỷ đồng tại Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam (VNCB); các sai phạm lạm dụng chức quyền làm thất thoát tài sản tại Ngân hàng TMCP Đại Dương (OceanBank); vụ việc lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên 1.100 tỷ đồng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank); cùng các vụ án kinh tế tại Ngân hàng TMCP Đông Á, Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) và Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB). Một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến các biến cố trên là hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) của các ngân hàng chưa đáp ứng được yêu cầu cảnh báo và ngăn ngừa rủi ro. Do đó, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống KSNB phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế là yêu cầu cấp thiết.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận KSNB dưới góc độ quản trị doanh nghiệp riêng lẻ trong một ngành hoặc một đơn vị cụ thể, chưa gắn kết đồng bộ giữa góc độ quản trị ngân hàng với vai trò quản lý nhà nước về mặt kinh tế vĩ mô; đồng thời các nghiên cứu toàn diện về hệ thống KSNB trên quy mô toàn ngành NHTM Việt Nam dựa trên định hướng rủi ro theo chuẩn mực COSO và Basel còn hạn chế.

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB trong các NHTM ở Việt Nam. Để đạt được mục đích này, luận án thực hiện 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa và bổ sung các vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát, KSNB và hệ thống KSNB trong các NHTM;
2. Phân tích, tổng hợp và đánh giá thực trạng hệ thống KSNB tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2018, chỉ ra các mặt ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế;
3. Xác định quan điểm, nguyên tắc và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB trong các NHTM Việt Nam cùng các kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án:

• Đối tượng nghiên cứu: Kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào hệ thống KSNB trong NHTM gắn với chức năng quản lý, các nguyên tắc, 5 thành phần cấu thành theo chuẩn mực COSO, mối quan hệ giữa KSNB với quản trị rủi ro và quản lý nhà nước đối với hệ thống KSNB.
• Phạm vi không gian: Hệ thống các NHTM tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực trạng hoạt động và hệ thống KSNB trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2018.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến KSNB và hệ thống KSNB theo hai nhóm nội dung chính:

Về các nghiên cứu nước ngoài:

• Sự hình thành và phát triển của lý thuyết KSNB: Tác phẩm của Robert Montgomery (1905) "Auditing – Theory and Practice" bước đầu đề cập đến thuật ngữ kiểm soát nội bộ gắn với kiểm tra kế toán và bảo vệ tài sản; Brink và Herbert Witt (1982) trong "Modern Internal Auditing" đưa ra 10 nhận định về KSNB; Báo cáo của Ủy ban COSO (1992, 2004, 2013, 2015) cung cấp khung tích hợp chuẩn mực về KSNB và quản trị rủi ro doanh nghiệp; Tiêu chuẩn CoBIT (1996) của ISACA về kiểm soát trong môi trường công nghệ thông tin.
• KSNB gắn với quản trị rủi ro trong các lĩnh vực: Nghiên cứu của Lakis, Vaclovas, Giriunas và Lukas (2012) về cấu trúc khuôn mẫu KSNB; Spira và Micheal Page (2002) về mối quan hệ giữa quản trị rủi ro và KSNB; Etherington và Irene M. Gordon (1985) về KSNB tại các công ty Canada; Gamage và các cộng sự (2014) về tính hiệu quả của KSNB tại các NHTM nhà nước Sri Lanka; Merchant và Bedford (1989) về kiểm soát nội bộ và hành vi quản trị; Alvin A. Arens và James Loebbecke, Robert R. Moeller về mối quan hệ giữa KSNB và kiểm toán nội bộ; Salehi, Shiri và Ehsanpour (2011) khảo sát hệ thống KSNB tại Ngân hàng Mellat (Iran); Srisawangwong và Ussahawanitchakit (2011) tại Thái Lan; Qiang Cheng, Beng Wee Goh và Jae Bum Kim (2014) về mối liên hệ giữa KSNB theo SOX 404 và hiệu quả hoạt động giai đoạn 2004–2011; Tseng (2007) về KSNB và hiệu quả tài chính; hướng dẫn của IFAC (2012a) và Michael Ramos (2004).

Về các nghiên cứu trong nước:

• Các giáo trình, tài liệu học thuật: Giáo trình Kiểm toán của Học viện Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh; sách tham khảo của Vương Đình Huệ và Đoàn Xuân Tiên (1996), Trần Thị Giang Tân (2012).
• Các nghiên cứu trong lĩnh vực ngân hàng và doanh nghiệp: Đào Minh Phúc và Lê Văn Hinh (2012) nghiên cứu KSNB gắn với quản lý rủi ro tại ngân hàng; Lê Quốc Nghị (2005) về KSNB và kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Bùi Thị Minh Hải (2010) tại doanh nghiệp may mặc; Nguyễn Thu Hoài (2011) tại Tổng công ty Xi măng; Nguyễn Thị Lan Anh (2013) tại Tập đoàn Hóa chất; Nguyễn Thanh Trang (2015) tại ngành dịch vụ kỹ thuật dầu khí; Đinh Hoài Nam (2016) tại Tổng công ty HUD; Nguyễn Thị Thu Hà (2016) tại doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ; Nguyễn Thanh Thủy (2017) tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam; Phạm Thanh Thủy và cộng sự (2016) đánh giá hệ thống KSNB tại NHTM; Nguyễn Bích Liên (2018) về hoạt động KSNB trong NHTM; Nguyễn Kim Quốc Trung (2016) về quan hệ giữa KSNB và rủi ro tín dụng; Trương Nguyễn Tường Vy (2018) về KSNB đối với hoạt động tín dụng theo Basel và COSO 2013.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về KSNB, phần lớn các đề tài tiếp cận dưới góc độ quản trị nội bộ ở phạm vi doanh nghiệp đơn lẻ hoặc trong một mảng nghiệp vụ (như tín dụng), chưa đánh giá toàn diện hệ thống KSNB dưới góc độ quản lý nhà nước kết hợp với quản trị ngân hàng. Các nghiên cứu trước cũng chưa đi sâu phân tích đầy đủ các rủi ro trọng yếu và các nhân tố ảnh hưởng đến toàn bộ 5 thành phần của hệ thống KSNB trong bối cảnh các NHTM Việt Nam đang thực hiện tái cơ cấu và áp dụng các thông lệ quốc tế. Luận án của Bùi Thanh Sơn tập trung giải quyết khoảng trống này bằng cách khảo sát toàn diện hệ thống KSNB tại 17 NHTM đã niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam tính đến 31/12/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án kế thừa và phát triển hệ thống lý thuyết về kiểm soát trong quản lý của Henry Fayol, Mary Parker Follet, James Stoner, Stephen Robbins, Nguyễn Quang Quynh, Nguyễn Thị Phương Hoa, cùng các định nghĩa về KSNB của Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA 400, VSA 315) và quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Khung phân tích cốt lõi được tác giả sử dụng là Khung kiểm soát nội bộ tích hợp của COSO (2013) gồm 5 thành phần cấu thành và 17 nguyên tắc hỗ trợ, kết hợp với các nguyên tắc hướng dẫn của Ủy ban Basel về KSNB trong ngân hàng:

Thành phần KSNB (COSO 2013)	Số lượng nguyên tắc	Nội dung trọng tâm
1. Môi trường kiểm soát	5	Cam kết về tính chính trực, giá trị đạo đức; cơ cấu tổ chức; phân định thẩm quyền; cam kết năng lực; trách nhiệm giải trình.
2. Đánh giá rủi ro	4	Thiết lập mục tiêu rõ ràng; nhận diện và phân tích rủi ro toàn diện; đánh giá rủi ro gian lận; phân tích các thay đổi quan trọng.
3. Hoạt động kiểm soát	3	Lựa chọn và phát triển các hoạt động kiểm soát; kiểm soát chung đối với công nghệ thông tin; triển khai qua chính sách và thủ tục.
4. Thông tin và truyền thông	3	Sử dụng thông tin chất lượng, phù hợp; truyền thông nội bộ hiệu quả; truyền thông với các bên liên quan bên ngoài.
5. Hoạt động giám sát	2	Tiến hành đánh giá thường xuyên và định kỳ; đánh giá, báo cáo và xử lý kịp thời các khiếm khuyết KSNB.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Khái quát hóa, tổng hợp và phân tích lý luận; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế; phương pháp quan sát và phỏng vấn sâu các cán bộ quản lý nhà nước ngành ngân hàng, chuyên gia tài chính - ngân hàng, thành viên Ban Giám đốc (BGĐ) chi nhánh và lãnh đạo, nhân viên Ban Kiểm soát (BKS) tại các NHTM.
• Phương pháp định lượng: Điều tra khảo sát bằng bảng câu hỏi gồm 97 tiêu chí/biến quan sát, sử dụng thang đo Likert 5 mức độ: (1) Hoàn toàn không hiệu lực; (2) Không hiệu lực; (3) Có thể có hiệu lực; (4) Khá hiệu lực; (5) Hoàn toàn có hiệu lực.
• Phân bổ 97 câu hỏi khảo sát theo 5 thành phần: Môi trường kiểm soát (51 câu); Đánh giá rủi ro (11 câu); Hoạt động kiểm soát (8 câu); Thông tin và truyền thông (19 câu); Hoạt động giám sát (8 câu).

Dữ liệu và quy mô mẫu

• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên dựa trên công thức xác định quy mô mẫu: $$n = \frac{Z^2 \cdot p(1-p)}{e^2}$$ Với mức ý nghĩa $\alpha = 5%$, độ tin cậy $95%$ ($Z = 1{,}96$), tỷ lệ ước lượng $p = 0{,}5$, sai số cho phép $e = 8%$, cỡ mẫu tối thiểu theo lý thuyết là 150 quan sát.
• Mẫu khảo sát thực tế: Tác giả phát ra 400 phiếu khảo sát tại 17 NHTM Việt Nam đã niêm yết trên thị trường chứng khoán tính đến ngày 31/12/2018. Kết quả thu về 368 phiếu, trong đó có 354 phiếu hợp lệ được đưa vào xử lý và phân tích thống kê. Đối tượng khảo sát gồm cán bộ tại các phòng ban nghiệp vụ, bộ phận kiểm toán nội bộ (KTNB) và BKS của các NHTM.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2013–2018 của các NHTM; số liệu công bố trên cổng thông tin của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và tài liệu của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu lý luận và thực nghiệm về KSNB và hệ thống KSNB của các tác giả trong nước và quốc tế. Tác giả phân tích tiến trình phát triển của các khung lý thuyết từ Montgomery (1905), Brink & Witt (1982), COSO (1992, 2004, 2013, 2015), tiêu chuẩn CoBIT của ISACA, cho đến các hướng dẫn của Ủy ban Basel. Chương 1 phân loại các nghiên cứu theo từng nhóm ngành và mối quan hệ giữa KSNB với quản trị rủi ro, kiểm toán nội bộ và hiệu quả hoạt động, qua đó xác định rõ 2 khoảng trống nghiên cứu chính về nội dung và phạm vi mà luận án cần giải quyết.

Chương 2: Những vấn đề cơ bản về kiểm soát nội bộ và hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại

Chương 2 xây dựng hệ thống cơ sở lý luận toàn diện:

• Làm rõ bản chất của kiểm soát trong quản lý, phân loại kiểm soát theo 7 tiêu chí (chủ thể, mức độ ảnh hưởng, thời điểm, nội dung, đối tượng, mục tiêu, chu kỳ).
• Xác định bản chất KSNB là quá trình do con người (HĐQT, BGĐ, nhân viên) thực hiện, cung cấp sự đảm bảo hợp lý để đạt được các mục tiêu hoạt động, báo cáo và tuân thủ; phân tích 6 hạn chế cố hữu của KSNB (sai phạm ngoài dự kiến, lỗi do con người, thông đồng vô hiệu hóa, lỗi phần mềm/công nghệ, xét đoán chủ quan của nhà quản lý, giới hạn chi phí so với lợi ích).
• Trình bày 5 nguyên tắc cơ bản trong thiết kế KSNB tại NHTM: (1) Tính hiệu lực; (2) Tính hiệu quả; (3) Tính đầy đủ và toàn diện; (4) Tính hợp lý; (5) Tính kịp thời.
• Phân tích chi tiết 5 thành phần của hệ thống KSNB theo khung COSO 2013 và 13 nguyên tắc KSNB theo Ủy ban Basel.
• Làm rõ các nhân tố ảnh hưởng và các nội dung quản lý nhà nước đối với hệ thống KSNB trong NHTM; đúc kết kinh nghiệm quốc tế về KSNB ngân hàng để rút ra bài học áp dụng tại Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2013–2018 và kết quả khảo sát từ 354 phiếu thu được:

• Phân tích bối cảnh hoạt động của các tổ chức tín dụng (TCTD) và NHTM giai đoạn 2013–2018: quy mô tài sản, vốn điều lệ, tốc độ tăng trưởng huy động vốn, dư nợ tín dụng và tỷ lệ ngân hàng niêm yết (tính đến tháng 12/2018 có 17 NHTM niêm yết).
• Phân tích các rủi ro trọng yếu trong hoạt động NHTM (rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động/tác nghiệp).
• Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước và thực trạng 5 thành phần của hệ thống KSNB qua dữ liệu khảo sát:

Thành phần KSNB	Dữ liệu/Bảng thống kê trong chương	Nội dung đánh giá thực trạng
Môi trường kiểm soát	Bảng 3.3 (51 tiêu chí)	Đánh giá nhận thức của ban lãnh đạo, tính chính trực, giá trị đạo đức, cơ cấu tổ chức và chính sách nhân sự.
Quy trình đánh giá rủi ro	Bảng 3.4 (11 tiêu chí)	Khảo sát mức độ nhận diện rủi ro tại các bộ phận, việc ước tính mức độ thiệt hại và biện pháp ứng phó rủi ro.
Hoạt động kiểm soát	Bảng 3.5 (8 tiêu chí)	Đánh giá việc thiết lập các chốt kiểm soát, thủ tục phân công phân nhiệm, phê chuẩn và bảo vệ an toàn tài sản.
Thông tin và truyền thông	Bảng 3.6 (19 tiêu chí)	Đánh giá độ tin cậy của hệ thống thông tin kế toán, truyền thông nội bộ và kênh trao đổi với khách hàng, cơ quan quản lý.
Hoạt động giám sát	Bảng 3.7 (8 tiêu chí)	Đánh giá tính độc lập và hiệu quả giám sát của Ban Kiểm soát, bộ phận kiểm toán nội bộ và giám sát thường xuyên.

• Đánh giá tổng hợp: Chỉ ra các ưu điểm (hệ thống văn bản quy chế dần hoàn thiện, nhận thức về KSNB được nâng cao); các hạn chế (chốt kiểm soát tại một số quy trình tác nghiệp chưa chặt chẽ, hoạt động đánh giá rủi ro định lượng còn yếu, tính độc lập của kiểm toán nội bộ tại một số chi nhánh chưa cao); phân tích nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến các tồn tại.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 4 xác định các cơ hội, thách thức trong bối cảnh hội nhập quốc tế và đưa ra định hướng, giải pháp:

• Xác định 3 nhóm quan điểm, nguyên tắc và yêu cầu hoàn thiện hệ thống KSNB gắn với quản trị rủi ro và các cam kết quốc tế (chuẩn mực Basel II, Basel III).
• Đề xuất 6 nhóm giải pháp cụ thể cho các NHTM Việt Nam:
  1. Hoàn thiện môi trường kiểm soát: Nâng cao đạo đức nghề nghiệp, chuẩn hóa cơ cấu tổ chức, tăng cường trách nhiệm giải trình và vai trò giám sát của HĐQT, BKS;
  2. Hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro: Xây dựng quy trình nhận diện, đo lường và lượng hóa rủi ro trọng yếu trên toàn hệ thống;
  3. Hoàn thiện các hoạt động và thủ tục kiểm soát: Thiết lập chốt kiểm soát tự động trên hệ thống CNTT, phân định rõ chức năng phê chuẩn và tác nghiệp;
  4. Nâng cao chất lượng hệ thống thông tin và truyền thông: Đảm bảo tính chính xác, kịp thời của thông tin tài chính và an toàn bảo mật;
  5. Hoàn thiện hoạt động giám sát: Tăng cường tính độc lập và thẩm quyền của bộ phận KTNB;
  6. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho hệ thống KSNB: Đào tạo chuyên môn, kỹ năng kiểm soát rủi ro và áp dụng cơ chế đánh giá hiệu quả công việc.
• Đề xuất 3 nhóm kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước:
  1. Hoàn thiện môi trường quản lý nhà nước về kinh tế và khung pháp lý ngành ngân hàng;
  2. Hoàn thiện quy trình, thủ tục thanh tra, giám sát ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước;
  3. Tạo lập kênh chia sẻ thông tin hiệu quả giữa NHNN với các cơ quan quản lý và các TCTD.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và phát triển cơ sở lý luận về KSNB và hệ thống KSNB trong các NHTM dựa trên sự kết hợp giữa Khung tích hợp COSO (2013) và các chuẩn mực của Ủy ban Basel.
• Làm rõ tính đặc thù của hoạt động kinh doanh ngân hàng tác động đến việc thiết kế hệ thống KSNB dưới hai góc độ đồng thời: công cụ quản trị của doanh nghiệp ngân hàng và đối tượng thanh tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.
• Bổ sung cơ sở lý luận về các nguyên tắc xây dựng KSNB dựa trên định hướng rủi ro (Risk-based internal control) nhằm phòng ngừa các rủi ro trọng yếu trong hoạt động ngân hàng.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện về hệ thống KSNB tại 17 NHTM Việt Nam đã niêm yết trên thị trường chứng khoán giai đoạn 2013–2018 thông qua bộ dữ liệu thực nghiệm gồm 354 mẫu khảo sát hợp lệ và 97 tiêu chí đo lường 5 thành phần KSNB.
• Nhận diện các điểm nghẽn, sai sót và nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm hiệu lực kiểm soát trong các vụ án thất thoát tài sản ngân hàng thực tế tại Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm 6 nhóm giải pháp vi mô cho các NHTM và 3 nhóm kiến nghị vĩ mô cho Ngân hàng Nhà nước nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB đáp ứng yêu cầu quản lý an toàn hệ thống trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi khảo sát: Nghiên cứu thực nghiệm tập trung vào mẫu khảo sát tại 17 NHTM đã niêm yết trên thị trường chứng khoán tính đến ngày 31/12/2018 với 354 phiếu hợp lệ, chưa bao phủ toàn bộ các NHTM cổ phần chưa niêm yết, ngân hàng liên doanh hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
• Hạn chế về mốc thời gian: Dữ liệu thứ cấp và các chỉ tiêu hoạt động được tổng hợp trong giai đoạn 2013–2018, phản ánh thực trạng trước thời điểm Thông tư 13/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước có hiệu lực đầy đủ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi điều tra đối với các nhóm ngân hàng thương mại chưa niêm yết và các TCTD phi ngân hàng; cập nhật dữ liệu thực nghiệm sau năm 2018 để đánh giá mức độ tuân thủ toàn diện theo các trụ cột của Hiệp ước Basel II và Basel III tại hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Giá trị tham khảo

• Đối với các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý (Ngân hàng Nhà nước, Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng): Luận án cung cấp cơ sở thực tiễn về những vướng mắc trong công tác quản lý, giám sát và xây dựng văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hệ thống KSNB; phần kiến nghị tại Chương 4 có giá trị trực tiếp đối với việc hoàn thiện quy trình thanh tra, giám sát dựa trên rủi ro.
• Đối với ban lãnh đạo và các nhà quản trị NHTM (HĐQT, Ban Giám đốc, Ban Kiểm soát, bộ phận Kiểm toán nội bộ và Quản lý rủi ro): Luận án là tài liệu tham khảo trong việc tự rà soát, tái cấu trúc các chốt kiểm soát nghiệp vụ, hoàn thiện 5 thành phần KSNB theo khung COSO và chuẩn mực quốc tế.
• Đối với các nhà nghiên cứu, giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, Kiểm toán: Luận án cung cấp khung phương pháp luận kết hợp định tính - định lượng, hệ thống bảng hỏi 97 tiêu chí và nguồn tổng quan tài liệu phong phú về kiểm soát nội bộ ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Luận án sử dụng khung lý thuyết chuẩn mực nào để đánh giá hệ thống KSNB trong các NHTM Việt Nam?

Luận án sử dụng Khung kiểm soát nội bộ tích hợp của Ủy ban COSO ban hành năm 2013 (kế thừa các bản 1992, 2004) gồm 5 thành phần cấu thành (Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, Hoạt động giám sát) và 17 nguyên tắc hỗ trợ, kết hợp với Khung hướng dẫn 13 nguyên tắc về KSNB cho ngân hàng của Ủy ban Basel.

Quy mô mẫu khảo sát thực tế và đối tượng điều tra của luận án được xác định như thế nào?

Dựa trên công thức chọn mẫu ngẫu nhiên với độ tin cậy 95% và sai số cho phép 8%, cỡ mẫu tối thiểu cần đạt là 150 quan sát. Tác giả đã tiến hành phát 400 phiếu khảo sát tại 17 NHTM Việt Nam đã niêm yết trên sàn chứng khoán tính đến ngày 31/12/2018, thu về 368 phiếu và chọn ra 354 phiếu hợp lệ. Đối tượng trả lời khảo sát gồm cán bộ tại các phòng ban nghiệp vụ, bộ phận KTNB và BKS của các ngân hàng.

Cấu trúc bảng câu hỏi khảo sát thực trạng KSNB của luận án gồm bao nhiêu tiêu chí?

Bảng câu hỏi gồm 97 câu hỏi/tiêu chí khảo sát sử dụng thang đo Likert 5 mức độ, phân bổ vào 5 thành phần:

• Môi trường kiểm soát: 51 câu hỏi;
• Đánh giá rủi ro: 11 câu hỏi;
• Hoạt động kiểm soát: 8 câu hỏi;
• Thông tin và truyền thông: 19 câu hỏi;
• Hoạt động giám sát: 8 câu hỏi.

Luận án dẫn chứng các vụ việc thực tế nào để chứng minh tính cấp thiết của việc hoàn thiện KSNB ngân hàng?

Luận án dẫn chứng cụ thể các vụ việc gây thất thoát tài sản lớn trong ngành ngân hàng Việt Nam, gồm: vụ thất thoát hơn 9.000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng (VNCB); sai phạm tại Ngân hàng TMCP Đại Dương (OceanBank); vụ việc lừa đảo chiếm đoạt trên 1.100 tỷ đồng tại Agribank; cùng các sai phạm tại Ngân hàng TMCP Đông Á, ACB, VietinBank và VDB.

Hệ thống giải pháp hoàn thiện KSNB trong NHTM được luận án chia thành những nhóm nội dung nào?

Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp đối với NHTM (hoàn thiện môi trường kiểm soát, hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro, hoàn thiện các hoạt động kiểm soát, nâng cao chất lượng thông tin và truyền thông, hoàn thiện hoạt động giám sát, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực KSNB) và 3 nhóm kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước (hoàn thiện môi trường thể chế, đổi mới quy trình giám sát của NHNN, thiết lập kênh thông tin phối hợp liên ngành).

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam" của tác giả Bùi Thanh Sơn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về KSNB ngân hàng theo chuẩn mực COSO và Basel dưới góc độ quản lý kinh tế. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và khảo sát thực nghiệm 354 mẫu tại 17 NHTM niêm yết giai đoạn 2013–2018, luận án đã đánh giá toàn diện thực trạng 5 thành phần KSNB, làm rõ các hạn chế và nguyên nhân cốt lõi trong công tác kiểm soát rủi ro. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất trong luận án có tính ứng dụng thực tiễn cho việc nâng cao hiệu lực KSNB tại các NHTM và hoàn thiện công tác giám sát ngành ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN NGHIÊN CUU LIÊN QUAN DEN DE TÀI 1. Nghiên cứu nước ngoài 1. Nghiên cứu về kiểm soát nội bộ Kiểm soát nội bộ là một vấn đề luôn thu hút được sự quan tâm chú ý trong cả thực tiễn và lý luận. Trong giai đoạn sơ khai, KSNB xuất phát ban đầu từ sự quan tâm của kiểm toán độc lập mà hình thức ban đầu là kiểm soát tiền.

Đến năm 1905, trong cuốn “Lý thuyết và thực hành kiểm toán” (Auditing — Theory and Practice) [76,tr.83-84] của Robert Montgomery đã bắt đầu xuất hiện thuật ngữ “ Kiểm soát 6”. Khi nghiên cứu, tác giả đã đưa ra ý kiến của mình về nội dung của hệ thống kiểm tra n mà sau này đã phát triển lên thành KSNB trong chương V — Nhiệm vụ của Kiêm toán viên. Tác giả đưa ra nội dung của kiểm tra nội bộ chủ yếu là kiểm tra về kế toán. Khang định hệ thống kiểm tra nội bộ là một hệ thông bao gồm các ghi chép kế toán, phương pháp ghi chép và kiểm tra để nhằm mục đích bảo vệ tài sản như tiền mặt, hàng hóa.

và đặc biệt là kiểm tra các giao dịch có liên quan tới tiền mặt, hoạt động bán hàng, mua hàng, lập báo cáo và số sách kế toán. Quan điểm này đưa ra chủ yếu dé giúp cho kiểm toán viên trong việc nhận diện tác động của KSNB tới công việc của kiểm toán nên còn tương đối đơn giản và mang tinh sơ khai. Brink và Herbert Witt (1982) trong “Kiểm toán nội bộ hiện đại — Đánh giá các hoạt động và hệ thống kiểm soát” [83], đã đưa ra mười nhận định về KSNB được thé hiện trong chương 4 — Nguyên tắc cơ bản của kiểm soát và chương 6 — Phương thức hoạt động của kiểm toán viên nội bộ ; và cho rằng “kiểm soát nội bộ được dùng để mô tả những phương pháp thực hành nội bộ có liên quan đến việc nhằm đạt tốt hơn các mục tiêu của tổ chức thực hiện”. Tác giả cũng cho rằng KSNB bao gồm kiểm soát nội bộ tiến hành với cả hoạt động kế toán và các hoạt động khác; nên tập trung vào.

KSNB về kế toán trong đó tập trung trực tiếp vào việc đảm bảo lập BCTC đáng tin cậy và tuân thủ luật pháp. Như vậy, trong giai đoạn hình thành, khái niệm KSNB không ngừng được mở rộng ra khỏi những thủ tục bảo vệ tài sản và ghi chép số sách kế toán. Trước khi báo cáo COSO(1992) ra đời, KSNB vẫn dừng lại như là một phương tiện phục vụ cho kiểm toán viên trong kiểm toán BCTC. Đến năm 1992, các công ty ở Hoa Kỳ phát triển nhanh, kèm theo đó là tình trạng gian lận gia tăng, gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế.

Trước bối cảnh đó, nhiều ủy ban ra đời nhằm tìm các biện pháp ngăn chặn và khắc phục các gian lận, hỗ trợ phát triển kinh tế trong đó có Ủy ban COSO (Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission - Uỷ ban của các tổ chức tài trợ của Ủy ban Treadway), là một tổ chức được thành lập dựa trên sự khởi xướng và tài trợ của năm tổ chức là: Hiệp hội Kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (AICPA), Hiệp hội Kiêm toán viên nội bộ (IIA - Institute of Internal Auditors), Hiệp hội Quản trị viên tài chính (FEI — Financial Executives Institude), Hiệp hội Kế toán Hoa kỳ (AAA - American Accounting Association), Hiệp hội Kế toán viên quản trị (IMA - Institude of Management Accountants). Báo cáo của COSO bao gồm bốn phần và là tài liệu đầu tiên trên thế giới nghiên cứu một cách đầy đủ và có hệ thông về hệ thống KSNB, làm nền tảng cho hệ thống lý thuyết về KSNB sau này. Báo cáo của COSO là khung lý thuyết căn bản đề các nhà nghiên cứu sau này phát triển lý thuyết và hoàn thiện lý thuyết đó trong những môi trường và điều kiện kinh doanh cụ thé. Cũng từ đây, khi nghiên cứu về KSNB, các nha quản lý sẽ nhìn nhận một cách cụ thể hơn về vai trò cũng như các bộ phận cấu thành của nó để có thể thiết kế và vận hành được một hệ thống KSNB phát huy được hiệu lực và mang lại hiệu quả cao nhất trong quá trình hoạt động.

Báo cáo COSO đưa ra cách nhìn nhận một cách toàn diện về KSNB trong một tổ chức, một doanh nghiệp dưới những góc độ khác nhau như KSNB theo cách nhìn nhận của quản lý, những bộ phận hợp thành KSNB, báo cáo ra bên ngoài và đánh giá KSNB. Báo cáo của COSO 1992 được tiếp tục hoàn thiện và công bố với những thay đổi khác nhau về nội dung, hình thức cũng như xem xét những tác động tới KSNB trong bối cảnh mới vào các năm 2004, 2009, 2013 và 2015. Năm 2004, Báo cáo KSNB thay đổi cách nhìn nhận theo phạm vi rộng hơn cũng như xem xét những tác động tích cực tới KSNB để có thể cải thiện hiệu lực kiểm soát. Theo Báo cáo COSO (2004), KSNB cần đặt trong bối cảnh rộng hơn, đó là quản trị rủi ro doanh nghiệp.

Báo cáo COSO (2013) có sự thay đổi đáng kế nhất là việc hệ thống hóa của 17 nguyên tắc nhằm hỗ trợ năm thành phan. Báo cáo về Khung kiểm soát 2015 được COSO công bố [89] cũng cho thấy một số điểm mới trong cách nhìn nhận về KSNB, theo đó, KSNB vẫn được xác lập trên cơ sở những nguyên tắc và thành phần nêu trong Báo cáo COSO 2013 và 1992 nhưng nhân mạnh hơn vào quản trị rủi ro và quản trị công ty trong điều kiện môi trường hoạt động thay đôi. Nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội bộ gắn với quan trị rủi ro trong một số lĩnh vực cụ thể Nghiên cứu của nhóm tác giả Lakis, Vaclovas, Giriunas, Lukas (2012) đã khám phá các khái niệm của hệ thống KSNB, trong đó các giá trị cơ bản cần thiết cho hệ thống KSNB bao gồm tính trung thực, tin tưởng, tôn trọng, cởi mở, ky năng, kinh tế, chủ động. Theo nghiên cứu này, một cầu trúc khuôn mẫu cho một hệ thong KSNB có thé được sử dụng trong việc xây dựng hoặc hoàn thiện hay sửa đổi một mô hình cụ thể của một hệ thống KSNB các đơn vị hoạt động khác nhau trong phạm vi một ngành [93].

Nghiên cứu của nhiều tác giả cũng đã đề cập đến vấn dé nâng cao KSNB bằng cách đặt nó trong bối cảnh rộng hơn của quan trị rủi ro doanh nghiệp [87]. Spira và Micheal Page (2002) chi ra quan hệ chặt chẽ giữa quản trị rủi ro với KSNB [62]. Etherington và Irene M. Gordon đã đưa ra các nghiên cứu về hệ thống KSNB trong các doanh nghiệp tại Canada trong cuốn “Internal controls in Canadian corporations” [64].

Trong tài liệu này, các tác gia đưa ra nhận định rằng hệ thông KSNB không. được định nghĩa bởi các nhà quản trị mà thường được định nghĩa trên quan điểm của kiểm toán viên, tuy nhiên hệ thống này chịu ảnh hưởng rất nhiều từ quan điểm và nhận thức của các nhà quản trị cấp cao. Các tác giả đã quan tâm việc thé hiện của KSNB trên các khía cạnh kiểm soát quản lý, kiểm soát hoạt động và kiểm soát kế toán cũng như bày tỏ sự quan tâm về mối quan hệ giữa chỉ phí kiểm soát với lợi ích mà kiểm soát mang lại. Gamage và các cộng sự đã thực hiện nghiên cứu “A proposed reaserch framework effectiveness of internal control system in state commercial banks in Srilanka” [49].

Nhóm tác giả thực hiện việc kiểm tra tính chat và cầu trúc của hệ thống KSNB trong các NHTM Nhà nước; xác định mối quan hệ giữa các thành phần KSNB với hiệu quả của hệ thống KSNB trong NHTM Nhà nước; Điều tra các hành vi gian lận trong các NHTM Nhà nước; Xác định các yếu tố góp phần vào tỷ lệ mắc các hành vi gian lận trong NHTM Nhà nước và xác định các chiến lược có thể thực hiện đề loại bỏ gian lận tại Srilanka. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa đóng góp lớn cho các NHTM trong hoạt động KSNB, quản lý và bảo vệ tài sản của mình, phòng ngừa và phát hiện các hành vi gian lận, sai sót trong hoạt động của ngân hàng. Nghiên cứu về hệ thông KSNB trong mối quan hệ với quản trị rủi ro cũng các được tác giả Merchant, K. Bedford (1989) thực hiện.

Trong nghiên cứu của mình, các tác giả tiếp cận trên góc độ quản trị doanh nghiệp đã chi ra mối quan hệ chặt chẽ của hệ thống KSNB với quá trình quản trị doanh nghiệp, nó có tác động đến hoạt động phát triển sản phẩm mới của doanh nghiệp và đóng vai trò định hướng thị trường. cho sản phẩm đầu ra của doanh nghiệp. Các tác giả đã khai thác khía cạnh kiểm soát trong phạm vi nội bộ gắn với tác động vào hành vi. Trên cơ sở đó, cá nhân nhà quản trị sẽ tác động vào hoạt động theo hướng đạt được mục tiêu tốt nhất, ngăn chặn những nguy cơ xấu có thé xảy ra ([66], [34]).

Một số nghiên cứu khác xem xét việc KTNB, đánh giá hệ thống KSNB và tìm cách cải thiện hiệu lực kiểm soát trong quan lý. Có thé ké đến như nghiên cứu của Alvin A. Arens và James Loebeke về “Kiểm toán - một phương pháp liên kết”, Robert R. Moller về “Kiểm toán nội bộ hiện đại”.

Kế thừa và phát triển quan điểm của Brink về KTNB và các nội dung của KSNB, các tác giả tập trung đi vào làm rõ mối quan hệ giữa KSNB và KTNB. Theo đó, KSNB tác động tới việc tô chức KTNB và ngược lại, mục đích hướng tới của quản lý là cải thiện hiệu quả và hiệu lực các hoạt động trong doanh nghiệp ([77]. Faudizah, Hasnah và Muhamad chứng minh KSNB có mối quan hệ mang tính tích cực với chiến lược kinh doanh, KSNB có tác động đến việc phát triển sản phẩm mới trong quan hệ với định hướng thị trường của doanh nghiệp [47]. Nghiên cứu của các tác giả Robert R.

Moller về KTNB cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa KTNB và KSNB trong quản trị, đặc biệt là quản trị rủi ro [77]. Từ nghiên cứu này cho thấy nhà quản lý sử dụng KSNB như một phương sách quản lý cho quản trị hiệu quả các hoạt động cùng với những công cụ quản lý khác, đặc biệt là KTNB. Khi thực hiện khảo sát thực tiễn tại các ngân hàng Iran, nhóm tác giả Salehi, Mahdi; Shiri, Mahmoud Mousavi; Ehsanpour, Fatemeh đã chỉ ra KSNB đóng một vai trò rất quan trọng và mang lại hiệu quả cho tổ chức [78].